Að kenna nemendum að biðja um hjálp þegar þau lenda í vandræðum með stafræn tæki, og að þau læri að orða vandamálið sitt á skýran hátt.

Nemendur læra að þekkja aðstæður þar sem þau þurfa aðstoð við notkun stafrænna tækja. Þau æfa sig í að lýsa vandamálinu sínu fyrir kennara eða samnemanda og læra hvernig á að biðja um hjálp á viðeigandi hátt.

• Spjaldtölva (iPad eða sambærilegt)
• Myndakort með algengum vandamálum

Kennarinn sýnir aðstæður á spjaldtölvu þar sem eitthvað virkar ekki (t.d. forrit lokar sig, skjár frýs). Nemendur vinna saman í pörum og æfa sig í að lýsa vandamálinu og biðja um hjálp. Að lokum teikna nemendur mynd af aðstöðu þar sem þau biðja um hjálp.

• Lestur: Enginn lestur krafist; munnlegar fyrirmæli og myndræn stuðningur
• Tækni: Engin fyrri tækniþekking krafist
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir grunnnotkun spjaldtölvu eða tölvu (kveikja, snerta skjá)

• Hlutverkaleikur — Nemendur leika aðstæður þar sem tækið virkar ekki og æfa sig í að biðja um hjálp
• Samræða í hóp — Kennarinn leiðir umræðu um hvenær við þurfum aðstoð og hvernig við biðjum um hana

Að kenna nemendum einfalda greiningu á vandamálum — að skoða hvað virkar og hvað virkar ekki áður en þau biðja um hjálp.

Nemendur læra að greina á milli þess sem virkar og þess sem virkar ekki á tölvu eða spjaldtölvu. Þau æfa sig í einfaldri bilanaleit með því að svara spurningunni: Hvað gerðist? Hvað átti að gerast?

• Spjaldtölva eða tölva
• Greiningarkort (myndrænt)

Kennarinn sýnir þrjár aðstæður á skjá: (1) Forrit opnast ekki, (2) Skjárinn er svartur, (3) Hljóðið heyrist ekki. Nemendur ræða í litlum hópum og reyna að svara: Hvað virkar? Hvað virkar ekki? Þau nota greiningarkort til að flokka aðstæðurnar og teikna síðan sína eigin „greiningarmynd”.

• Lestur: Enginn lestur krafist; myndræn stuðningur og munnlegar fyrirmæli
• Tækni: Nemandi hefur notað spjaldtölvu eða tölvu áður
• Aðrar forsendur: Nemandi getur lýst einföldum aðstæðum munnlega

• Leiðbeint uppgötvunarnám — Kennarinn sýnir vandamál á skjánum og leiðir nemendur í gegnum greiningu með spurningum
• Hugmyndakort — Nemendur búa til einfalt hugmyndakort (teiknað) um „virkar” og „virkar ekki”

Að kenna nemendum að kveikja og slökkva á tækjum á réttan hátt og skilja hvers vegna það er mikilvægt.

Nemendur læra hvernig á að kveikja og slökkva á spjaldtölvu og tölvu á réttan hátt. Þau skilja að rétt slökkvun verndar tækið og gögnin á því. Þetta er grunnfærni sem tengist bilanaleit — endurræsing leysir mörg vandamál.

• Spjaldtölva og/eða borðtölva
• Skref-fyrir-skref plakat

Kennarinn sýnir hvernig á að kveikja á tölvu/spjaldtölvu og nemendur gera það sama á eigin tæki. Síðan sýnir kennarinn hvernig á að slökkva rétt (ekki bara loka lokinu). Nemendur æfa þetta þrisvar sinnum. Að lokum ræða nemendur: Hvað gæti gerst ef við slökkvum ekki á tækinu rétt? Nemendur teikna skref-fyrir-skref mynd af ferlinu.

• Lestur: Enginn lestur krafist; munnlegar og sjónrænar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi þekkir hvernig tölva og spjaldtölva líta út
• Aðrar forsendur: Nemandi getur fylgt einföldum leiðbeiningum

• Sýnikennsla (e. Demonstration) — Kennarinn sýnir rétt ferli á skjávarpa og nemendur fylgja eftir á eigin tækjum
• Endurtekning og æfing — Nemendur endurtaka ferlið nokkrum sinnum til að festa það í minni

Að kenna nemendum að endurræsa tölvu sem fyrstu lausn þegar eitthvað virkar ekki, og skilja hvers vegna það hjálpar.

Nemendur læra að endurræsing er ein algengasta og einfaldasta lausnin þegar tæki virka ekki rétt. Þau æfa sig í að endurræsa tölvu og spjaldtölvu á réttan hátt og ræða hvenær endurræsing gæti hjálpað.

• Tölva eða spjaldtölva
• Myndasaga um endurræsingu

Kennarinn segir sögu af tölvunni Tóti sem hætti að virka og var orðinn þreyttur — lausnin var að láta hann hvílast og vakna aftur (endurræsa). Nemendur endurræsa síðan eigin tæki. Þau vinna í pörum og segja hvert öðru hvenær endurræsing gæti hjálpað. Að lokum búa nemendur til litla myndasögu (3 myndir) um endurræsingu.

• Lestur: Mjög einfaldur lestur; aðallega myndrænar og munnlegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur kveikt og slökkt á tæki
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir muninn á kveikja og slökkva

• Sögusögn og sýnikennsla — Kennarinn segir sögu um tölvu sem var orðin „þreytt” og þurfti hvíld (endurræsingu) og sýnir ferlið
• Verklegt nám — Nemendur æfa endurræsingu á eigin tækjum undir leiðsögn

Að kenna nemendum einfalda bilanaleit þar sem þau prófa nokkra hluti áður en þau biðja um aðstoð.

Nemendur læra að fara í gegnum einfalda gátlista þegar tölvan virkar ekki: Er hún kveikt? Er hún tengd rafmagni? Er hún frosin? Þau æfa sig í að nota gátlistann áður en þau kalla á kennara.

• Tölva eða spjaldtölva
• Gátlisti (myndrænn)

Kennarinn kynnir „Bilanaleitargátlistann” með myndum: 1) Er kveikt? 2) Er rafmagn tengt? 3) Er skjárinn á? 4) Er tölvan frosin? 5) Endurræsa. Nemendur æfa gátlistann í pörum þar sem annar leikur vandamálið og hinn reynir gátlistann. Að lokum búa nemendur til eigin gátlista með teikningum.

• Lestur: Einfaldur lestur með myndrænum stuðningi
• Tækni: Nemandi getur kveikt, slökkt og endurræst tæki
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur hugtökin „virkar” og „virkar ekki”

• Gátlistaaðferð — Nemendur nota myndrænan gátlista til að greina vandamál kerfisbundið
• Hlutverkaleikur — Nemendur leika aðstæður þar sem tölvan virkar ekki og nota gátlistann

Að kenna nemendum hvenær og hvernig á að leita til kennara eftir aðstoð á viðeigandi hátt eftir að hafa reynt einfaldar lausnir sjálfur.

Nemendur læra að greina á milli vandamála sem þau geta leyst sjálf og þeirra sem þarfnast aðstoðar kennara. Þau æfa sig í að lýsa vandamálinu og hvað þau hafa þegar reynt.

• Spjaldtölva eða tölva
• Aðstoðarkort

Kennarinn sýnir þrjár aðstæður og nemendur ákveða: Getur nemandinn leyst þetta sjálfur eða þarf hann hjálp? Dæmi: (1) Forrit lokaðist — endurræsa? (2) Skjárinn er brotinn — þarf hjálp! (3) Hljóð er á mute — getur lagað sjálfur. Nemendur æfa sig í pörum: Annar leikur nemandann sem þarf hjálp og segir: „Ég reyndi að... en það virkar ekki.” Að lokum búa nemendur til „aðstoðarkort” sem þau geta notað í tímum.

• Lestur: Einfaldur lestur með myndrænum stuðningi
• Tækni: Nemandi getur notað einfaldan gátlista við bilanaleit
• Aðrar forsendur: Nemandi getur beðið um hjálp munnlega

• Sögusögn og umræða — Kennarinn segir frá aðstæðum þar sem nemandi lenti í vandræðum og nemendur ræða hvernig hann gat beðið um hjálp
• Samvinnunám — Nemendur vinna í pörum og æfa sig í að biðja um og veita aðstoð

Að kenna nemendum hvað WiFi er, hvernig á að athuga nettengingu og hvað á að gera ef nettengingin virkar ekki.

Nemendur læra grunnhugtök um þráðlaust net, hvernig á að sjá hvort tækið er tengt og hvernig á að bregðast við ef tengingin bregst. Þetta er mikilvæg grunnfærni þar sem flest skólaverkefni krefjast nettengingar.

• Spjaldtölva eða tölva með WiFi
• WiFi-tákn plakat

Kennarinn útskýrir WiFi með samlíkingu: WiFi er eins og ósýnilegur brúar á milli tölvunnar og netsins. Nemendur finna WiFi-táknið á eigin tæki og athuga hvort þau eru tengd. Kennarinn slekkur á WiFi á sínu tæki og sýnir hvað gerist. Nemendur reyna að opna vefsíðu án tengingar og sjá hvað gerist. Að lokum búa nemendur til einfalda „WiFi-gátlista”: 1) Skoða táknið, 2) Slökkva og kveikja á WiFi, 3) Biðja um hjálp.

• Lestur: Einfaldur lestur; myndrænar og munnlegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur kveikt á tæki og notað einfaldan gátlista
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur að sumt á tölvunni þarfnast nettengingar

• Sýnikennsla og verklegt nám — Kennarinn sýnir hvar WiFi-táknið er á tækinu og hvernig á að athuga tengingu; nemendur æfa sjálfir
• Spurningadrifin umræða — Kennarinn spyr: Hvað gerist ef við erum ekki á netinu? Hvað getum við samt gert?

Að kenna nemendum hvað á að gera þegar forrit hættir að virka — loka, enduropna eða endurræsa tækið.

Nemendur kynnast algengum vandamálum með forrit: forrit frýs, lokar sig, eða opnast ekki. Þau læra einfaldar aðferðir til að leysa þessi vandamál og hvenær á að beita hverri aðferð.

• Spjaldtölva eða tölva
• Verkefnablað með aðstæðum

Kennarinn sýnir þrjú dæmi á skjá: (1) Forrit frýs og svarar ekki, (2) Forrit lokaðist sjálfkrafa, (3) Forrit opnast ekki. Nemendur ræða í pörum hvað þau myndu gera í hverju tilviki. Kennarinn sýnir síðan hvernig á að „þvinga lokun” á forriti (strjúka upp á spjaldtölvu, hægrismella á tölvu). Nemendur æfa sjálfir og fylla út verkefnablað þar sem þau para saman vandamál og lausnir.

• Lestur: Einfaldur lestur; myndrænar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur opnað og lokað forritum og endurræst tæki
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir bilanaleitargátlista frá fyrri kennslustundum

• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá raunverulegar aðstæður og þurfa að finna lausn
• Pöravinna — Nemendur vinna saman í pörum við bilanaleit

Að þjálfa nemendur í að nota skipulagða nálgun við bilanaleit og prófa fleiri en eina lausn.

Nemendur æfa sig í heildstæðri bilanaleit þar sem þau fara í gegnum nokkur skref áður en þau biðja um hjálp. Þetta er samantekt á fyrri kennslustundum og útvíkkun gátlistans.

• Tölva eða spjaldtölva
• Bilanaleitardagbók

Kennarinn hefur búið til „bilanaleitaráskoranir” — þrjú tæki eru sett upp með mismunandi vandamálum (slökkt á WiFi, frosið forrit, hljóð á mute). Nemendur fara á milli stöðva í litlum hópum og reyna að leysa vandamálin. Þau skrá í bilanaleitardagbókina hvað þau reyndu og hvort það virkaði. Að lokum deila hópar upplifun sinni og ræða hvað virkaði best.

• Lestur: Einfaldur lestur; gátlistar með myndum
• Tækni: Nemandi getur endurræst, lokað forritum og athugað WiFi
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir gátlistaaðferðina frá fyrri tímum

• Leikjatengd kennsla — Bilanaleit er sett upp sem „leyndardómaleikur” þar sem nemendur leysa vandamál skref fyrir skref
• Sjálfstjórnað nám — Nemendur nota dagbók til að skrá ferli sitt og íhuga hvað virkaði

Að kenna nemendum að greina og leysa algeng vandamál með prentara, þar á meðal pappírsflækju, tómt blek og tengingar.

Nemendur kynnast algengum vandamálum sem koma upp við prentun: prentari prentar ekki, pappír festist, blek er búið eða prentari er ekki tengdur. Þau læra einfaldar lausnir á hverju vandamáli.

• Prentari og tölva
• Prentara-gátlisti

Kennarinn sýnir prentara og útskýrir helstu hluta. Þá sýnir hann algeng vandamál: prentari ekki tengdur, engin pappír, blek búið. Nemendur fá prentara-gátlista og æfa sig í pörum. Einn nemandi „býr til” vandamálið (tekur snúru úr sambandi, tekur pappír úr bakka) og hinn reynir að finna og laga vandamálið. Að lokum prenta allir nemendur teikninguna sína og nota gátlistann ef vandamál koma upp.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur prentað úr forriti með aðstoð
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir grunnbilanaleit (gátlista)

• Sýnikennsla og verklegt nám — Kennarinn sýnir algeng vandamál á prentara og nemendur æfa lausnir
• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá vandamálsaðstæðu og þurfa að finna lausn sjálfir

Að kenna nemendum að greina og laga hljóðvandamál á tölvum og spjaldtölvum.

Nemendur læra hvers vegna hljóðið heyrist stundum ekki: tækið gæti verið á mute, hljóðstyrkur of lágur, heyrnartól tengd, eða hljóðstillingar rangar. Þau æfa sig í að athuga og laga þessi vandamál.

• Tölva eða spjaldtölva
• Heyrnartól

Kennarinn útskýrir mismunandi ástæður þess að hljóð heyrist ekki. Nemendur fara á milli þriggja stöðva: (1) Tæki á mute — finna hljóðstyrkstakkann, (2) Heyrnartól tengd — taka þau úr sambandi, (3) Hljóðstyrkur á núlli — hækka hljóðstyrk. Við hverja stöðvu skrá nemendur hvað vandamálið var og hvernig þau leystu það. Að lokum búa nemendur til „hljóð-gátlista” sem þau geta notað í framtíðinni.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi þekkir grunnstillingar á tæki
• Aðrar forsendur: Nemandi getur notað bilanaleitargátlista

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur fá „hljóðráðgátu” þar sem þau þurfa að finna hvers vegna hljóðið heyrist ekki
• Stöðvavinna — Nemendur fara á milli stöðva með mismunandi hljóðvandamálum

Að kenna nemendum að breyta grunnstillingum á skjá og þekkja helstu stillingamöguleika tækjanna sinna.

Nemendur læra að breyta birtustigi skjásins, stækkun texta, og snúa skjá. Þau kynnast stillingum tækisins og skilja hvernig á að finna þær og breyta á öruggan hátt.

• Spjaldtölva eða tölva
• Stillingar-leiðarvísir (myndrænn)

Kennarinn sýnir hvernig á að opna stillingar á tækinu og finna birtustig, textastærð og skjásnúning. Nemendur æfa sjálfir og breyta birtustigi, stækka texta og snúa skjá. Þá fá nemendur „stillingaáskorun”: Getur þú breytt tungumálinu á tækinu og breytt aftur? (kennarinn fylgist vel með!) Getur þú fundið rafhlöðustöðuna? Getur þú breytt bakgrunnsmynd? Nemendur vinna í pörum og hjálpa hverjir öðrum.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar á skjá
• Tækni: Nemandi getur opnað og lokað forritum og notað grunnstillingar
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir gátlistaaðferð við bilanaleit

• Verklegt nám með leiðsögn — Kennarinn leiðir nemendur í gegnum stillingar skref fyrir skref og nemendur æfa samhliða
• Könnunarnám — Nemendur fá tíma til að kanna stillingar á eigin tæki og uppgötva nýja hluti

Að kenna nemendum skipulagða aðferð við greiningu tæknivandamála þar sem þau skilgreina vandamálið, greina möguleg orsakir og prófa lausnir kerfisbundið.

Nemendur læra vandamálagreiningu í þremur skrefum: (1) Skilgreina vandamálið, (2) Hugsa um mögulegar orsakir, (3) Prófa lausnir eina í einu. Þetta er formleg nálgun sem eykur sjálfstæði og rökhugsun.

• Tölva eða spjaldtölva
• Vandamálagreiningarblaðið (þriggja skrefa eyðublað)

Kennarinn kynnir „Þriggja skrefa aðferðina”: Skilgreina — Greina — Prófa. Nemendur fá þrjár aðstæður: (1) Prentari prentar ekki, (2) Vefsíða hleðst ekki, (3) Skrá opnast ekki. Fyrir hverja aðstöðu fylla nemendur út vandamálagreiningarblaðið: Hvað er vandamálið? Hverjar gætu orsakirnar verið? (hugmyndavakt) Hvaða lausn prófa ég fyrst? Virkaði hún? Nemendur vinna fyrst sjálfstætt og deila síðan niðurstöðum í litlum hópum. Að lokum ræðir bekkurinn sameiginlega hvaða lausnir virkuðu best.

• Lestur: Góður grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar og gátlista
• Tækni: Nemandi þekkir grunnbilanaleit (endurræsing, gátlistar) úr yngri bekkjum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt að einföldum verkefnum

• Vandamálamiðað nám (PBL) — Nemendur fá raunveruleg tæknivandamál og þurfa að leysa þau með skipulagðri aðferð
• Hugmyndavakt (brainstorming) — Nemendur safna saman mögulegum orsökum vandamáls áður en þau prófa lausnir

Að dýpka skilning nemenda á hvers vegna endurræsing virkar og kenna þeim fleiri grunnúrræði sem fyrsta skref í bilanaleit.

Nemendur fá dýpri skilning á endurræsingu: hvað gerist í tölvunni þegar hún er endurræst og hvers vegna það leysir mörg vandamál. Þau læra einnig fleiri grunnúrræði: hreinsa skyndiminni vafra, loka óþörfum forritum, og athuga uppfærslur.

• Tölva (Windows, macOS eða Chromebook)
• Vafri (Chrome, Edge eða Safari)

Kennarinn útskýrir hvað gerist þegar tölva er endurræst: vinnsluminni tæmist, forrit lokast, kerfið byrjar uppá nýtt. Nemendur opna mörg forrit samtímis og sjá hvernig tölvan verður hæg. Þau læra síðan að: (1) Loka óþörfum forritum, (2) Hreinsa skyndiminni vafra, (3) Athuga hvort uppfærslur bíða. Nemendur skrá grunnúrræðin sín í töflu: Vandamál → Úrræði → Virkaði? Þau vinna í pörum og bera saman niðurstöður.

• Lestur: Góður grunnlestur; getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur endurræst tæki og notað gátlista
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um hvernig tölva virkar

• Samlíkingarkennsla — Kennarinn notar samlíkingu: tölvan er eins og herbergi — þegar allt er í rugli (mörg forrit opin) þarf að hreinsa til (endurræsa)
• Verklegt nám — Nemendur æfa grunnúrræði á eigin tækjum

Að kenna nemendum að nota leitarvélar til að finna lausnir á tæknivandamálum og meta áreiðanleika niðurstaðna.

Nemendur læra hvernig á að orða leitarfyrirspurn þegar þau lenda í tæknivandamáli. Þau læra að velja áreiðanlegar niðurstöður og meta hvort lausnin er örugg og viðeigandi.

• Tölva með netaðgangi
• Google eða önnur leitarvél

Kennarinn sýnir hvernig á að orða leitarfyrirspurn: „tölva hæg hvað geri ég” frekar en „tölvan mín er svo hæg og ég veit ekki hvað ég á að gera.” Nemendur fá þrjú vandamál og skrifa leitarfyrirspurn fyrir hvert. Þau leita á netinu og finna lausnir. Kennarinn kennir þeim að meta niðurstöður: Er þetta áreiðanleg síða? Er lausnin örugg? Eru margar auglýsingar? Nemendur velja bestu lausnina og útskýra hvers vegna þau valdi hana. Að lokum deila nemendur lausnum í bekknum.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið texta af vefsíðum
• Tækni: Nemandi getur notað vafra og leitarvél
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um netöryggi (ekki smella á neitt)

• Leiðbeint rannsókn — Kennarinn leiðir nemendur í gegnum leit og kennir þeim hvernig á að meta niðurstöður
• Gagnrýnin hugsun — Nemendur meta áreiðanleika vefsíðna og fjölda auglýsinga á þeim

Að kenna nemendum hvers vegna hugbúnaðaruppfærslur eru mikilvægar og hvernig á að framkvæma þær á réttan hátt.

Nemendur læra að hugbúnaðaruppfærslur laga villur, bæta öryggi og bæta við nýjum eiginleikum. Þau æfa sig í að athuga hvort uppfærslur bíða og framkvæma þær á stýrikerfi og forritum.

• Tölva (Windows, macOS eða Chromebook)
• Stýrikerfis-stillingavalmynd

Kennarinn útskýrir þrjár ástæður uppfærsla: (1) Lagfæra villur, (2) Bæta öryggi, (3) Ný eiginleikar. Nemendur athuga hvort uppfærslur bíða á eigin tæki: stýrikerfi, vafri, og önnur forrit. Þau skrá niðurstöður: Hvaða forrit þarfnast uppfærslu? Hversu stórar eru uppfærslurnar? Kennarinn sýnir hvernig uppfærsla getur lagað vandamál (t.d. forrit sem hrynjandi). Nemendur ræða í hópum: Hvað getur gerst ef maður uppfærir aldrei? Að lokum skrifa nemendur stutta grein um mikilvægi uppfærsla.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegan texta
• Tækni: Nemandi getur notað stillingar tækisins og leitað á netinu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnhugtök um hugbúnað og stýrikerfi

• Samlíkingarkennsla — Uppfærsla er eins og bólusetting — hún verndar tækið áður en vandamál koma upp
• Verklegt nám með leiðsögn — Nemendur fara sjálfir í gegnum uppfærsluferlið á eigin tækjum

Að kenna nemendum að greina og leysa algeng vandamál sem koma upp í vöfrum: hægur vafrari, síður hlaðast ekki, og sprettigluggar.

Nemendur kynnast algengum vafravandamálum og læra að hreinsa skyndiminni, loka óþörfum flipum, slökkva á viðbótum og athuga nettengingu. Þetta er mikilvæg færni þar sem vafrinn er aðalverkfæri í skólastarfi.

• Tölva með vafra (Chrome, Edge eða Safari)
• Vafra-gátlisti

Kennarinn útskýrir hvers vegna vafrar verða hægir: of margir flipar, fullt skyndiminni, viðbætur. Nemendur opna 20 flipa og sjá hvernig tölvan hægist. Þau loka flipum og sjá breytingu. Síðan sýnir kennarinn hvernig á að hreinsa skyndiminni og vafraferil. Nemendur fá „vafraáskorun” þar sem þau fá villuskilaboð (404, „This site can't be reached”, osfrv.) og þurfa að greina hvað vandamálið er og hvernig á að leysa það. Þau nota vafra-gátlistann og skrá niðurstöður.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið villuskilaboð á ensku og íslensku
• Tækni: Nemandi getur notað vafra, opnað flipa og leitað á netinu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um nettengingu

• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá raunveruleg vafravandamál og þurfa að leysa þau sjálfstætt
• Jafningjakennsla — Nemendur kenna hverjir öðrum lausnir sem þau fundu

Að kenna nemendum hvað á að gera þegar geymslupláss á tæki eða í skýi er fullt og hvernig á að frelsa pláss á ábyrgan hátt.

Nemendur læra að athuga geymslupláss á tæki og í skýjaþjónustu. Þau læra hvernig á að eyða óþarfa skrám, hreinsa ruslið og flytja skrár í skýið eða á ytri geymslu til að frelsa pláss.

• Tölva eða spjaldtölva
• Google Drive eða OneDrive

Kennarinn sýnir hvernig á að athuga geymslupláss á tölvu og í Google Drive. Nemendur athuga eigið pláss og skrá: Hversu mikið er notað? Hversu mikið er laust? Hvað tekur mest pláss? Kennarinn kennir þrjár aðferðir til að frelsa pláss: (1) Eyða óþarfa skrám, (2) Tæma ruslið, (3) Flytja stórar skrár í skýið. Nemendur gera „geymsluhreinsung” á eigin tæki og skrá hversu mikið pláss þau freluðu. Að lokum ræða nemendur: Hvað má ég aldrei eyða? (mikilvæg skjöl, skólaverkefni).

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegar upplýsingar
• Tækni: Nemandi getur fundið og opnað skrár og möppur
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um skráarkerfi og möppur

• Samlíkingarkennsla — Geymsla er eins og skúffa — ef hún er full þarf að hreinsa út eða fá stærri skúffu
• Verklegt nám — Nemendur athuga eigin geymslupláss og hreinsa á ábyrgan hátt

Að kenna nemendum að greina og leysa nettengingarvandamál á skipulagðan hátt, þar á meðal WiFi, Ethernet og DNS-vandamál.

Nemendur dýpka þekkingu sína á nettengingum og læra að greina hvort vandamálið er í eigin tæki, á skólanetinu eða hjá þjónustuveitanda. Þau læra einfaldar skipanir og tól til að greina nettengivandamál.

• Tölva með net
• Netstillingarvalmynd stýrikerfisins

Kennarinn útskýrir hvernig nettenging virkar: tæki → WiFi bein → netþjónustuveitandi → netið. Nemendur læra greiningarskref: (1) Er WiFi kveikt á tæki? (2) Eru önnur tæki á netinu? (3) Virkar beininn? (4) Er netvandamál hjá þjónustuveitanda? Nemendur búa til flæðirit fyrir nettengingarbilanaleit og nota það til að greina hermivandamál sem kennarinn býr til (WiFi slökkt, rangt lykilorð á net, bein slökktur). Þau vinna í litlum hópum og deila lausnum.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilega texta á íslensku og ensku
• Tækni: Nemandi getur notað stillingar tækisins og leitað á netinu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um WiFi og nettengingar

• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá nettengingarvandamál og leysa þau kerfisbundið
• Flæðirit og kerfisbundin nálgun — Nemendur búa til flæðirit fyrir bilanaleit nettengingar

Að kenna nemendum hvers vegna vírusvarnir eru mikilvægar, hvernig á að keyra skönnun og hvað á að gera ef skaðlegur hugbúnaður finnst.

Nemendur kynnast mismunandi gerðum skaðlegs hugbúnaðar (vírusar, spilliforrit, lausnarforrit) og læra hvernig vírusvarnir vernda tölvuna. Þau æfa sig í að keyra skönnun og meta niðurstöður.

• Tölva með vírusvörnum (Windows Defender, o.fl.)
• Fræðsluefni um netöryggi

Kennarinn útskýrir þrjár gerðir skaðlegs hugbúnaðar: (1) Vírusar — fjölfalda sig, (2) Spilliforrit (malware) — njósna eða skemma, (3) Lausnarforrit (ransomware) — læsa skrám. Nemendur skoða raunveruleg dæmi (WannaCry, o.fl.) og ræða áhrifin. Kennarinn sýnir hvernig á að keyra skönnun í Windows Defender eða sambærilegu. Nemendur keyra fulla skönnun á eigin tæki og skrá niðurstöður. Þau búa til „öryggisplakat” með ráðum: hvernig á að forðast vírusa og hvað á að gera ef skaðlegur hugbúnaður finnst.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegan texta
• Tækni: Nemandi getur notað forrit og stillingar á tölvu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um netöryggi

• Atburðarás (case study) — Nemendur skoða raunveruleg dæmi um tölvuvírusa og spilliforrit og ræða áhrifin
• Verklegt nám — Nemendur keyra vírusskanna og túlka niðurstöður

Að kenna nemendum að finna og nýta sér hjálparauðlindir á netinu: FAQ-síður, notendahandbækur, myndbandsleiðbeiningar og þjónustuver.

Nemendur læra að nota mismunandi hjálparauðlindir á netinu til að leysa tæknivandamál. Þau æfa sig í að finna FAQ-síður, fylgja myndbandsleiðbeiningum og meta gæði upplýsinga.

• Tölva með netaðgangi
• YouTube / hjálparsíður

Kennarinn kynnir mismunandi hjálparauðlindir: (1) FAQ-síður hugbúnaðarframleiðenda, (2) YouTube myndbandsleiðbeiningar, (3) Þjónustuver og spjallrás, (4) Notendahandbækur. Nemendur fá tæknivandamál og þurfa að finna lausn á netinu. Þau bera saman mismunandi auðlindir og meta þær: Er lausnin skýr? Er hún nýleg? Er síðan áreiðanleg? Nemendur búa til „hjálparauðlindasafn” — lista yfir bestu síðurnar til að finna tækniaðstoð. Hópar kynna niðurstöður sínar fyrir bekknum.

• Lestur: Góður lestur á íslensku og ensku; getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur leitað á netinu og meta niðurstöður
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og fylgt leiðbeiningum

• Leiðbeint rannsókn — Nemendur leita sjálfstætt að hjálparauðlindum undir leiðsögn kennara
• Mat á upplýsingum — Nemendur meta áreiðanleika og gæði mismunandi hjálparauðlinda

Að kenna nemendum að skilja og nota kerfisstillingar stýrikerfisins til að bæta afköst, laga vandamál og sérsníða tækið að eigin þörfum.

Nemendur kynnast kerfisstillingum á Windows, macOS eða ChromeOS. Þau læra að breyta stillingum á skjá, neti, hljóði, tilkynningum og orkusparnaði. Þetta er mikilvæg færni til að geta greint og lagað algeng vandamál sjálfstætt.

• Tölva (Windows, macOS eða Chromebook)
• Kerfisstillingarvalmynd stýrikerfisins

Kennarinn sýnir helstu kerfisstillingar á skjávarpa: netstillingar, skjástillingar, hljóðstillingar, tilkynningar og orkusparnaður. Nemendur fá „stillingaáskorun” með 10 verkefnum: (1) Breyta birtustigi, (2) Slökkva á tilkynningum, (3) Athuga geymslupláss, (4) Breyta orkustillingu, (5) Athuga IP-tölu, o.s.frv. Nemendur vinna sjálfstætt og merkja við á gátlista. Nemendur sem ljúka öllum verkefnum hjálpa samnemendum. Að lokum ræða nemendur: Hverjar eru mikilvægustu stillingarnar sem allir ættu að þekkja?

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegan texta á íslensku og ensku
• Tækni: Nemandi þekkir grunnstillingar og hefur reynslu af bilanaleit
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt með tæknilegar leiðbeiningar

• Verklegt nám með leiðsögn — Kennarinn leiðir nemendur í gegnum kerfisstillingar og nemendur breyta stillingum á eigin tæki
• Könnunarnám — Nemendur kanna kerfisstillingar sjálfstætt og skrá hvað þeir finna

Að kenna nemendum að setja upp hugbúnað á öruggan hátt, uppfæra forrit og fjarlægja óþarfa hugbúnað.

Nemendur læra hvernig á að setja upp hugbúnað á réttan og öruggan hátt, athuga áreiðanleika hugbúnaðar, uppfæra forrit og fjarlægja óþarfa hugbúnað. Þetta er mikilvæg færni til sjálfstæðis í tölvunotkun.

• Tölva með netaðgangi
• App Store / Microsoft Store / Flatpak

Kennarinn útskýrir mismunandi leiðir til að setja upp hugbúnað: (1) App Store/Microsoft Store (öruggast), (2) Opinber vefsíða framleiðanda, (3) Þriðja aðila síður (hættulegast). Nemendur fá verkefni: Setja upp tiltekinn hugbúnað (t.d. ókeypis myndvinnsluforrit) á öruggan hátt. Þau þurfa fyrst að meta: Er þetta áreiðanlegur hugbúnaður? Hvaðan ætti ég að sækja hann? Þau skrá ferli sitt. Síðan læra nemendur hvernig á að fjarlægja hugbúnað: í gegnum stillingar, ekki bara eyða tákninu. Að lokum skrifa nemendur „öryggisleiðbeiningar” um hugbúnaðaruppsetningu.

• Lestur: Góður lestur á íslensku og ensku
• Tækni: Nemandi getur notað kerfisstillingar og leitað á netinu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um netöryggi

• Sýnikennsla og verklegt nám — Kennarinn sýnir örugga uppsetningu og nemendur æfa á eigin tækjum
• Gagnrýnin hugsun — Nemendur meta hvort hugbúnaður er öruggur áður en þau setja hann upp

Að þjálfa nemendur í sjálfstæðri úrræðaleit þar sem þau nota allar aðferðir sem þau hafa lært til að leysa flókin tæknivandamál.

Nemendur fá flókin tæknivandamál og þurfa að leysa þau sjálfstætt með þeim aðferðum og verkfærum sem þau hafa lært. Þetta er samantektarverkefni sem metur hæfni nemenda til sjálfstæðrar vandamálalausnar.

• Tölva með netaðgangi
• Úrræðaleitardagbók (stafræn)

Nemendur fá þrjú vandamál af mismunandi erfiðleikastigi: (1) Meðalerfitt: Forrit neitar að opnast og gefur villuboð, (2) Erfitt: Tölvan er mjög hæg og minnið virðist fullt, (3) Krefjandi: Vefsíða virkar í einum vafra en ekki öðrum. Nemendur velja eitt vandamál og vinna sjálfstætt. Þau skrá allt ferli sitt í úrræðaleitardagbók: Hvað er vandamálið? Hvað get ég prófað? Hvað reyndi ég? Hvað virkaði? Nemendur skiptast síðan á dagbókum og gefa hverjir öðrum endurgjöf. Að lokum kynna nokkrir nemendur ferli sitt fyrir bekknum.

• Lestur: Góður lestur á íslensku og ensku; getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi hefur reynslu af bilanaleit, stillingum og leit á netinu
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og skjalfest feril sinn

• Sjálfstætt vandamálamiðað nám — Nemendur vinna sjálfstætt að flóknum vandamálum og nota allar aðferðir sem þau kunna
• Jafningjaendurgjöf — Nemendur gefa hverjir öðrum endurgjöf á lausnir og ferli

Að þjálfa nemendur í greiningu og lausn flóknari tæknivandamála sem krefjast dýpri skilnings á stýrikerfum og hugbúnaði.

Nemendur takast á við flóknari vandamál: hugbúnaðarárekstra, kerfisvillur, reklatengd vandamál og vandamál sem krefjast notkunar á kerfistólum (Task Manager, Event Viewer, Activity Monitor). Þetta undirbýr þau fyrir sjálfstæða tölvunotkun.

• Tölva (Windows eða macOS)
• Task Manager / Activity Monitor

Kennarinn kynnir kerfistól: Task Manager (Windows) eða Activity Monitor (macOS). Nemendur opna tólið og skoða: Hvaða forrit nota mest minni? Hvaða ferli nota mest CPU? Kennarinn sýnir hvernig á að loka ferli sem ekki svarar. Nemendur fá síðan þrjú vandamál: (1) Forrit hrynjandi — greina villuboð og leit á netinu, (2) Tölva mjög hæg — nota kerfistól til greiningar, (3) Forrit neitar að opnast — athuga hvort rekill vantar. Nemendur vinna í pörum, skjalfesta ferli og kynna niðurstöður.

• Lestur: Góður lestur á íslensku og ensku; getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi hefur reynslu af bilanaleit og kerfisstillingum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og leitað upplýsinga á netinu

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur rannsaka tæknivandamál og leita lausna á kerfisbundinn hátt
• Samstarfsnám — Nemendur vinna saman í pörum eða litlum hópum að flóknum vandamálum

Að kenna nemendum að vernda sig og tæki sín gegn netógnum: phishing, malware, óörugg vefsíður og auðkennisþjófnaður.

Nemendur dýpka þekkingu sína á netöryggi og læra að bera kennsl á phishing-tilraunir, velja örugg lykilorð, nota tvíþátta auðkenningu og vernda persónuupplýsingar á netinu. Þetta er mikilvæg hæfni í nútíma stafrænu umhverfi.

• Tölva með netaðgangi
• Have I Been Pwned (vefsíða)

Kennarinn kynnir helstu netógnir: phishing, malware, ransomware og auðkennisþjófnaður. Nemendur fá hermi-tölvupósta (útbúna af kennara) og þurfa að greina hverjir eru phishing og hverjir eru raunverulegir. Þau skrá vísbendingar: Óvenjulegt netfang sendanda? Beiðni um lykilorð? Brýn málsmeðferð? Síðan búa nemendur til öruggt lykilorð og meta hvort eldri lykilorð þeirra eru örugg. Kennarinn sýnir hvernig tvíþátta auðkenning virkar. Nemendur búa til „öryggisáætlun” fyrir eigin stafræna tilvist.

• Lestur: Góður lestur á íslensku og ensku
• Tækni: Nemandi getur notað tölvupóst, vafra og stillingar
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um persónuvernd á netinu

• Atburðarás (case study) — Nemendur skoða raunveruleg dæmi um netárásir og ræða hvernig hefði mátt forðast þær
• Hermiverkefni — Nemendur fá hermi-phishing-skilaboð og þurfa að greina þau

Að kenna nemendum ítarlegri kerfisstjórnun: notendaaðgangur, ræsistillingar, kerfisendurheimting og viðhald tölvu.

Nemendur læra ítarlegri kerfisstjórnun sem felur í sér notendaaðgang og heimildir, ræsiforrit, kerfisendurheimtingu og regluleg viðhald. Þetta er mikilvæg hæfni til sjálfstæðrar tölvustjórnunar.

• Tölva (Windows eða macOS)
• Kerfisstillingar og kerfistól

Kennarinn kynnir þrjú svið kerfisstjórnunar: (1) Notendaaðgangur — mismunandi notendur, heimildir, aðgangsorð. (2) Ræsiforrit — hvernig á að sjá og stjórna hvaða forrit ræsast sjálfkrafa. (3) Viðhald — diskahreinsun, kerfisendurheimting, öryggisafrit. Nemendur athuga ræsiforrit á eigin tæki og slökkva á óþarfa þeim (undir leiðsögn). Þau framkvæma diskahreinsun og skrá hversu mikið pláss frelsaðist. Að lokum búa nemendur til „viðhaldsáætlun” — mánaðarlegan gátlista yfir viðhaldsverkefni sem þau ætla að framkvæma reglulega.

• Lestur: Góður lestur á íslensku og ensku
• Tækni: Nemandi hefur reynslu af kerfisstillingum og kerfistólum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og tekið ábyrga ákvarðanir

• Verklegt nám — Nemendur æfa kerfisstjórnun á eigin tækjum undir leiðsögn
• Viðhaldsáætlun — Nemendur búa til mánaðarlega viðhaldsáætlun fyrir tölvuna sína

Að þjálfa nemendur í sjálfstæðri greiningu og lausn flókinna tæknivandamála sem þeir gætu lent í utan skólans.

Nemendur fá raunveruleg flókin tæknivandamál og þurfa að greina og leysa þau algjörlega sjálfstætt. Þetta er lokamat á hæfni þeirra til vandamálalausnar og undirbýr þau fyrir fullorðinsábyrgð á eigin tæknimálum.

• Tölva með netaðgangi og kerfistólum
• Kerfistól (Task Manager, Event Viewer, Terminal)

Nemendur fá vandamál sem herma eftir raunverulegum aðstæðum: (1) Tölvan ræsist en stýrikerfið hleðst ekki — hvað gæti verið að? (2) Forrit sem var uppfært virkar ekki lengur — hvernig á að fara til baka? (3) Ókunnugur hugbúnaður birtist á tölvunni — er hann skaðlegur? Nemendur velja eitt vandamál og vinna sjálfstætt í 40 mínútur. Þau nota allar aðferðir: kerfistól, leit á netinu, greiningargátlista. Þau skrifa ítarlega skýrslu um ferli sitt. Síðan skiptast nemendur á skýrslum og gefa jafningjaendurgjöf. Að lokum kynna valdir nemendur lausnir sínar fyrir bekknum.

• Lestur: Mjög góður lestur á íslensku og ensku; getur lesið tæknilega skjölun
• Tækni: Nemandi hefur víðtæka reynslu af bilanaleit, kerfisstillingum og kerfistólum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið algjörlega sjálfstætt og tekið ábyrgar ákvarðanir

• Sjálfstætt verkefnamiðað nám — Nemendur vinna sjálfstætt að raunverulegum tæknivandamálum
• Viðtalsaðferð (reflection) — Nemendur íhuga eigið ferli og meta hvað þeir lærðu

Að kenna nemendum grunnhugtök netkerfisfræði: IP-tölur, DNS, beinir, eldveggir og hvernig internetið virkar.

Nemendur dýpka skilning sinn á netkerfum og læra hvernig gögn ferðast um netið. Þau kynnast IP-tölum, DNS, beinum og eldveggjum og skilja hvernig þessi hugtök tengjast bilanaleit nettenginga.

• Tölva með netaðgangi
• Terminal / Command Prompt

Kennarinn útskýrir grunnhugtök netkerfisfræði með samlíkingum: IP-tala er eins og heimilisfang, DNS er eins og símaskrá, beinn er eins og pósthús, eldveggur er eins og öryggisverður. Nemendur opna Terminal/Command Prompt og nota: (1) ipconfig/ifconfig til að sjá eigin IP-tölu, (2) ping til að athuga tengingu við vefsíðu, (3) traceroute til að sjá leiðina sem gögn fara. Nemendur skrá niðurstöður og teikna „netkerfisstöðu” sem sýnir hvernig þeirra tæki tengist internetinu. Að lokum ræða nemendur: Hvað er eldveggur og hvers vegna er hann mikilvægur?

• Lestur: Mjög góður lestur; getur lesið tæknilega skjölun
• Tækni: Nemandi hefur reynslu af nettengingum og bilanaleit
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um tölvukerfi

• Samlíkingarkennsla og sjónrænt nám — Kennarinn notar samlíkingar (netið eins og póstkerfi) og teiknar upp netkerfi á töflu
• Verklegar rannsóknir — Nemendur nota netgreiningar til að rannsaka hvernig netið virkar

Að nemendur nýti þekkingu sína til að búa til kennsluefni og kenna öðrum um stafrænan stuðning og bilanaleit.

Nemendur búa til kennsluefni (myndband, leiðbeiningar eða kynning) um tækniaðstoð og bilanaleit sem ætlað er yngri nemendum eða öðrum sem þurfa aðstoð. Þetta styrkir eigin skilning og þjálfar samskiptahæfni.

• Tölva með myndvinnslu- eða kynningarhugbúnaði
• Google Slides / PowerPoint / Canva

Nemendur velja eitt efnissvið stafrænns stuðnings (t.d. bilanaleit, netöryggi, kerfisstillingar) og búa til kennsluefni fyrir yngri nemendur (1.-4. bekk) eða aðra sem þarfnast aðstoðar. Þau geta valið form: (1) Myndbandsleiðbeiningar, (2) Stafrænn leiðarvísir, (3) Lifandi kynning. Nemendur skipuleggja efnið, búa til drög, fá endurgjöf frá samnemanda og klára kennsluefnið. Að lokum kynna nemendur efnið fyrir bekknum eða yngri bekkjardeildum. Kennarinn og samnemendur meta kennsluefnið.

• Lestur: Mjög góður lestur; getur búið til skrifleg kennsluefni
• Tækni: Nemandi hefur víðtæka tæknifærni og getur útskýrt ferla
• Aðrar forsendur: Nemandi getur skipulagt og framkvæmt verkefni sjálfstætt

• Kennsla sem námsaðferð (Learning by Teaching) — Nemendur búa til kennsluefni og kenna öðrum, sem dýpkar eigin skilning
• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna sjálfstætt að stóru verkefni frá upphafi til enda