Að kynna grunnreglur um kurteisi og vingjarnleg samskipti í leik og samveru, sem grundvöll að stafrænum samskiptum síðar.

Nemendur taka þátt í hlutverkaleik þar sem þau æfa sig í að heilsa, biðja um leyfi, deila og þakka. Kennarinn leiðir umræðu með myndum og dæmum úr daglegu lífi barnanna. Áhersla er á tilfinningalæsi og að börnin læri að bera kennsl á hvernig orð geta gert öðrum gott eða illt.

• Myndasöfn og tilfinningakort
• Handbrúður

1. Kennarinn byrjar á að sýna tilfinningakort og spyrja börn hvernig þeim líður. 2. Kennarinn notar handbrúðu til að sýna dæmi um góð og slæm samskipti. 3. Nemendur ræða saman hvað var gott og hvað var ekki gott. 4. Nemendur fara í hlutverkaleik í pörum þar sem þau æfa kurteisleg samskipti. 5. Hópurinn kemur aftur saman og deilir reynslu sinni.

• Lestur: Enginn lestrar færni krafist. Allt er munnlegt og sjónrænt.
• Tækni: Engin tæknileg færni krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í samræðu og hlutverkaleik.

• Hlutverkaleikur — Nemendur leika mismunandi aðstæður þar sem þau æfa kurteisleg samskipti.
• Samræða í hóp — Kennarinn leiðir umræðu með opnum spurningum og myndum.

Að nemendur skilji að orð hafa áhrif á tilfinningar annarra og læri að velja orð sín af umhyggju.

Í þessari kennslustund fá nemendur að upplifa hvernig orð geta gert öðrum gott eða illt. Kennarinn les stuttar sögur eða sýnir myndasögur um samskipti og nemendur ræða tilfinningarnar sem koma upp. Nemendur teikna myndir af aðstæðum þar sem orð gerðu þeim gott.

• Myndasögur um samskipti
• Litir og teiknipappír

1. Kennarinn les stutta myndasögu um barn sem upplifir bæði góð og slæm samskipti. 2. Nemendur ræða hvað gerðist í sögunni: Hvaða orð voru notuð? Hvernig leið persónunum? 3. Kennarinn sýnir tilfinningakort og nemendur velja hvernig þeim hefði liðið. 4. Nemendur teikna mynd af sinni eigin reynslu þar sem einhver sagði eitthvað gott. 5. Nemendur sýna teikningarnar og segja frá.

• Lestur: Enginn lestur krafist. Kennarinn les fyrir nemendur.
• Tækni: Engin tæknileg færni krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta hlustað á sögu og teiknað.

• Sögulestrar og umræða — Kennarinn les sögu og nemendur ræða saman hvað gerðist og hvers vegna.
• Skapandi tjáning — Nemendur teikna til að sýna skilning sinn á efninu.

Að nemendur læri grunnreglur um samskipti í hóp: að hlusta, bíða eftir sinni röð og sýna virðingu.

Nemendur æfa samskiptareglur í hópastarfi með leik og verkefnum. Kennarinn kynnir einfaldar reglur eins og að hlusta þegar aðrir tala, rétta upp hönd og svara kurteislega. Nemendur fá að æfa þessar reglur í leikjum.

• Samskiptareglur veggspjald
• Hringboltaleikur

1. Kennarinn kynnir þrjár samskiptareglur með myndum á veggspjaldi: Hlusta, bíða og vera vingjarnlegur. 2. Nemendur æfa reglurnar í hringboltaleik þar sem þarf að bíða eftir sinni röð. 3. Nemendur sitja í hring og senda bold á milli – sá sem hefur boldann fær að tala. 4. Kennarinn gefur nemendum dæmi um aðstæður og nemendur ræða hvernig eigi að bregðast við. 5. Nemendur velja uppáhalds samskiptaregluna og útskýra af hverju hún er mikilvæg.

• Lestur: Enginn lestur krafist.
• Tækni: Engin tæknileg færni krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í hópastarfi.

• Leikbundin nálgun — Samskiptareglur eru kenndar í gegnum leiki þar sem þörf er á samvinnu.
• Samvinnunám — Nemendur vinna saman í litlum hópum og æfa samskiptareglurnar.

Að nemendur skilji að sömu samskiptareglur eiga við á netinu og í raunveruleikanum.

Kennarinn kynnir hugmyndina um stafræn samskipti á einfaldan hátt með myndum og dæmum. Nemendur ræða hvernig það er að senda skilaboð, hringja eða sjá myndbandaupptöku. Áherslan er á að orð á skjánum eru líka orð frá raunverulegri manneskju og þau hafa áhrif.

• Myndakort af stafrænum samskiptum
• Leikspjald fyrir hlutverkaleik

1. Kennarinn sýnir mynd af tveimur börnum sem tala saman í leikskóla og mynd af tveimur börnum sem senda skilaboð á spjaldtölvu. 2. Nemendur ræða: Hvað er líkt? Hvað er ólíkt? 3. Kennarinn útskýrir að samskiptareglur eiga við á báðum stöðum. 4. Nemendur fara í hlutverkaleik þar sem þau „senda skilaboð” á pappír til hvors annars og æfa kurteisleg svör. 5. Hópurinn kemur saman og deilir hvað þau lærðu.

• Lestur: Lítill lestur krafist. Kennarinn les og útskýrir.
• Tækni: Engin sérstök tæknileg færni krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa einhverja reynslu af snjalltækjum eða tölvum.

• Samanburðarumræða — Nemendur bera saman samskipti í raunveruleikanum og á netinu.
• Hlutverkaleikur — Nemendur leika samskipti eins og þau væru á netinu.

Að nemendur átti sig á að raunverulegar manneskjur eru á bak við skilaboð og myndir á netinu og þær hafa tilfinningar.

Kennarinn notar einfaldar aðstæður til að sýna hvernig orð á netinu geta haft áhrif á aðra. Nemendur æfa sig í að hugsa um hvernig öðrum líður áður en þau segja eitthvað. Áhersla er á samúð og tilfinningalæsi í stafrænum heimi.

• Tilfinningakort með broskörlum
• Aðstæðukort

1. Kennarinn les stutta sögu um barn sem fékk leiðinleg skilaboð á spjaldtölvu. 2. Nemendur velja tilfinningakort sem sýnir hvernig barninu leið. 3. Kennarinn deilir aðstæðukortum með mismunandi atburðum. 4. Nemendur ræða í pörum hvað þau myndu gera og segja. 5. Hópurinn kemur saman og nemendur deila sínum svörum. 6. Kennarinn dregur saman: Orðin okkar skipta alltaf máli, hvort sem við erum augliti til auglitis eða á netinu.

• Lestur: Lítill lestur. Kennarinn les og útskýrir dæmi.
• Tækni: Engin sérstök tæknileg færni krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt um tilfinningar.

• Samræða og aðstæðugreining — Nemendur ræða einfaldar aðstæður og velja tilfinningakort.
• Skapandi viðbrögð — Nemendur velja hvernig þau myndu bregðast við og útskýra af hverju.

Að nemendur taki þátt í að búa til sameiginlegar samskiptareglur sem gilda bæði í skólanum og á netinu.

Nemendur vinna saman að því að setja niður reglur um góð samskipti. Kennarinn leiðir umræðu um hvað er mikilvægt og nemendur kjósa um reglurnar. Að lokum búa þau til veggspjald sem hangir í bekknum.

• Stórt veggspjald og litir
• Atkvæðagreiðslumiðar

1. Kennarinn rifjar upp hvað nemendur hafa lært um samskipti. 2. Nemendur leggja til samskiptareglur í hugmyndavinnu. 3. Kennarinn skrifar allar hugmyndir á töflu. 4. Nemendur greiða atkvæði um fimm mikilvægustu reglurnar. 5. Nemendur vinna saman að veggspjaldi þar sem reglurnar eru teiknaðar og litaðar. 6. Veggspjaldið er hengt upp í bekknum sem dagleg áminning.

• Lestur: Lítill lestur. Kennari skrifar reglurnar.
• Tækni: Engin sérstök tæknileg færni krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í hópumræðu.

• Lýðræðisleg umræða — Nemendur leggja til reglur og greiða atkvæði um þær.
• Samvinnunám — Nemendur vinna saman að gerð veggspjalds.

Að nemendur skilji að á netinu gilda sömu siðareglur og í daglegu lífi, og að kenni til af algengum stafrænum samskiptaleiðum.

Kennarinn ber saman netið við leikvöll þar sem ólíkir einstaklingar hittast. Nemendur ræða hvaða reglur þarf á leikvelli og draga samsvaranir við netheiminn. Þau læra um mismunandi leiðir til að eiga samskipti stafrænt: skilaboð, myndbönd og tölvupóstur.

• Samanburðarplakat
• Interaktíft verkefni á töflu

1. Kennarinn sýnir mynd af leikvelli og spyr: Hvaða reglur þurfum við hér? 2. Nemendur nefna reglur og kennari skrifar á töflu. 3. Kennarinn sýnir mynd af nettengdu tæki og spyr: Hvaða reglur þurfum við hér? 4. Nemendur bera saman listana tvo. 5. Í pörum búa nemendur til samanburðarplakat sem sýnir „Á leikvelli” og „Á netinu” með myndum og stuttum texta. 6. Plakötum er deilt og rædd í hóp.

• Lestur: Nemendur eru að byrja að lesa. Stutt textar með myndum.
• Tækni: Grunntækni: Geta notað mús og lyklaborð.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnreynslu af tölvu eða spjaldtölvu.

• Samlíkinganám — Netið er borið saman við leikvöll til að gera hugmyndina áþreifanlega.
• Leiðsögn með umræðu — Kennarinn leiðir umræðu og nemendur leggja til hugmyndir.

Að nemendur geti greint á milli jákvæðra og neikvæðra samskipta á netinu og skilji afleiðingar orðavals.

Nemendur fá dæmi um skilaboð og greina hvort þau séu jákvæð, neikvæð eða hlutlaus. Kennarinn leiðir umræðu um hvernig hægt er að breyta neikvæðum skilaboðum í jákvæð. Nemendur æfa að skrifa eigin kurteisleg skilaboð.

• Skilaboðakort (prentuð)
• Google Docs eða ritvinnsla

1. Kennarinn deilir skilaboðakortum á borð nemenda. 2. Nemendur flokka kortin í þrjá hópa: jákvæð, neikvæð og hlutlaus. 3. Hópurinn kemur saman og ræðir niðurstöður. 4. Kennarinn velur neikvæð skilaboð og hópurinn vinnur saman að endurskrift. 5. Nemendur skrifa eigið kurteislegt skilaboð á Google Docs. 6. Nokkrir nemendur lesa sín skilaboð upphátt.

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda setningar.
• Tækni: Geta skrifað stuttan texta á lyklaborði.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnreynslu af samskiptum.

• Flokkunarverkefni — Nemendur flokka skilaboð í flokka: jákvæð, neikvæð, hlutlaus.
• Leiðréttingarverkefni — Nemendur endurskrifa neikvæð skilaboð á jákvæðan hátt.

Að nemendur vinni saman að samskiptareglum sem gilda þegar þau nota tölvur og snjalltæki í skólanum.

Nemendur fá verkefni þar sem þau setja reglur um notkun tölva og internets í bekknum. Kennarinn leiðir umræðu og nemendur kjósa um reglurnar. Þau búa til veggspjald og undirrita sáttmála um góð stafræn samskipti.

• Veggspjaldspappír og pennar
• Sáttmálaeyðublað

1. Kennarinn rifjar upp samskiptareglur sem bekkurinn hefur rætt. 2. Nemendur vinna í litlum hópum og koma sér saman um þrjár lykilreglur. 3. Hópar deila hugmyndum og bekkurinn kýs fimm bestu reglurnar. 4. Nemendur búa til veggspjald með reglunum. 5. Allir nemendur undirskrifa sáttmálann. 6. Sáttmálinn er rifjaður reglulega upp yfir skólaárið.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað einfaldan texta.
• Tækni: Geta notað tölvu til einfaldra verkefna.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnþekkingu á stafrænum samskiptum.

• Lýðræðisleg ákvarðanataka — Nemendur leggja til reglur og greiða atkvæði.
• Skuldbindingarverkefni — Nemendur undirskrifa sáttmála sem þau hafa komið sér saman um.

Að nemendur kynnist hugtakinu orðræða og skilji hvernig orðaval hefur áhrif á samskipti á netinu.

Kennarinn kynnir hugtakið orðræða á einfaldan hátt og tengir það við reynslu nemenda. Nemendur skoða dæmi um athugasemdir á netinu og greina tón og orðaval. Þau læra að greina mun á virðulegri og óvirðulegri orðræðu.

• Prentuð dæmi um athugasemdir
• Flokkborð (stórt blað)

1. Kennarinn útskýrir hugtakið orðræða með dæmum úr daglegu lífi. 2. Nemendur fá prentuð dæmi um athugasemdir á netinu (nafnlaus). 3. Nemendur flokka athugasemdirnar á flokkborð: Virðulegt, óvirðulegt, óljóst. 4. Hópurinn ræðir saman um niðurstöður: Hvers vegna eru sumar athugasemdir betri en aðrar? 5. Nemendur skrifa eina virðulega athugasemd um efni sem þeim finnst skemmtilegt. 6. Nokkrir deila athugasemdum sínum.

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda texta og athugasemdir.
• Tækni: Geta notað tölvu til lestrar og einfaldra verkefna.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnreynslu af netnotkun.

• Greiningarverkefni — Nemendur greina athugasemdir og flokka þær eftir tón.
• Leiðsöguumræða — Kennarinn leiðir samtal um hvers vegna orðaval skiptir máli.

Að nemendur læri að skrifa uppbyggilegar athugasemdir og skilji hlutverk athugasemdakassa á vefsíðum og samfélagsmiðlum.

Nemendur skoða athugasemdakassa á vinsælum vefsíðum (sýnd af kennara) og greina hvaða athugasemdir eru gagnlegar og hverjar ekki. Þau æfa að skrifa eigin uppbyggilegar athugasemdir um efni sem bekkurinn hefur unnið með.

• Skjáskot af athugasemdakössum (nafnlaus)
• Google Docs eða sameiginlegt skjal

1. Kennarinn sýnir skjáskot af athugasemdakössum á skjávarpa (nöfn fjarlægð). 2. Nemendur bera kennsl á jákvæðar, neikvæðar og hlutlausar athugasemdir. 3. Kennarinn útskýrir hvað gerir athugasemd uppbyggilega: Hún er virðuleg, hún bætir einhverju við umræðuna. 4. Nemendur skrifa eigin athugasemd í sameiginlegt skjal um umræðuefni sem bekkurinn velur. 5. Nemendur lesa athugasemdir hvers annars og velja bestu athugasemdina. 6. Hópurinn ræðir hvað gerði þá athugasemd góða.

• Lestur: Nemendur geta lesið athugasemdir og stutta texta.
• Tækni: Geta skrifað texta á tölvu.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á netheimum.

• Dæmagreining — Nemendur greina raunveruleg dæmi um athugasemdir.
• Skapandi skrif — Nemendur æfa að skrifa eigin athugasemdir.

Að nemendur skilji hugmyndina um netveru – hvernig við birtumst öðrum á netinu og hvaða ábyrgð fylgir því.

Nemendur ræða um hvað það þýðir að vera netverji – hvernig hegðun og framkoma á netinu mótar mynd af okkur. Þau vinna verkefni þar sem þau hanna persónu sem er góður netverji og lýsa eiginleikum hennar.

• Canva for Education eða teiknipappír
• Umræðukort

1. Kennarinn spyr: Hvað er netverji? Nemendur leggja til hugmyndir. 2. Kennarinn útskýrir hugmyndina og deilir umræðukortum. 3. Nemendur ræða í litlum hópum og ákveða fimm mikilvægustu eiginleika góðs netvera. 4. Nemendur hanna persónu – góðan netvera – á Canva eða pappír. Persónan fær nafn, eiginleika og lýsingu. 5. Nemendur kynna persónurnar sínar fyrir bekknum. 6. Bekkurinn velur bestu eiginleikana og setur þá á vegg.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað einfaldan texta.
• Tækni: Geta notað tölvu til einfaldrar teikningar eða ritunar.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á stafrænum samskiptum.

• Persónusköpun — Nemendur búa til ímyndaðan karakter sem er góður netverji.
• Hópasamræða — Nemendur ræða eiginleika góðs netvera í litlum hópum.

Að nemendur læri grundvallaratriði heimildagagnrýni og geti greint á milli áreiðanlegra og óáreiðanlegra heimilda á netinu.

Nemendur kynnast heimildagagnrýni í gegnum raunveruleg dæmi af vefsíðum og fréttum. Kennarinn kynnir einfalda gátlista til að meta áreiðanleika heimilda. Nemendur æfa sig í að nota gátlistann á valdar vefsíður.

• Gátlisti fyrir heimildamat
• Vafri og valin vefsíður

1. Kennarinn spyr: Hvernig vitum við hvað er satt á netinu? Nemendur deila hugmyndum. 2. Kennarinn kynnir gátlista: Hver skrifaði þetta? Hvenær? Eru heimildir gefnar upp? Er vefsíðan þekkt? 3. Kennarinn sýnir tvær vefsíður – eina áreiðanlega og eina vafasama. 4. Nemendur nota gátlistann í pörum til að meta vefsíðurnar. 5. Nemendur deila niðurstöðum og ræða í hóp. 6. Nemendur fá nýja vefsíðu til að meta sjálfstætt og skila stuttu mati.

• Lestur: Nemendur geta lesið texta á vefsíðum.
• Tækni: Geta notað vafra til að skoða vefsíður.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á vefnum og leit.

• Gátlistaaðferð — Nemendur nota skipulagðan gátlista til að meta heimildir.
• Raunveruleg dæmi — Nemendur skoða raunverulegar vefsíður og meta þær.

Að nemendur læri að taka þátt í stafrænum umræðum á virðulegan og uppbyggilegan hátt.

Nemendur æfa stafræna umræðu í stýrðu umhverfi. Þau skrifa athugasemdir, svara athugasemdum annarra og læra að vera ósammála á virðulegan hátt. Kennarinn kynnir hugtökin rök, gagnrök og virðing í umræðu.

• Google Classroom eða Padlet
• Umræðureglur veggspjald

1. Kennarinn kynnir umræðuefni sem bekkurinn velur. 2. Kennarinn fer yfir umræðureglur: Settu rök fram, virtu ólík sjónarmið, ekki gera lítið úr öðrum. 3. Nemendur skrifa fyrstu athugasemd sína á Padlet eða Google Classroom. 4. Nemendur lesa athugasemdir tveggja bekkjarfélaga og svara þeim. 5. Kennarinn velur dæmi um góð svör og hópurinn ræðir hvað gerði þau góð. 6. Nemendur endurskoða svör sín ef þörf er á.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað texta af góðum skilningi.
• Tækni: Geta notað sameiginlegt skjal eða umræðuvettvang.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á samskiptareglum á netinu.

• Stýrð stafræn umræða — Nemendur taka þátt í umræðu á stafrænum vettvangi undir leiðsögn kennara.
• Jafningjaendurgjöf — Nemendur gefa og fá endurgjöf á athugasemdir hvers annars.

Að nemendur læri hvernig á að bregðast við þegar samskipti á netinu fara úrskeiðis, þ.m.t. einelti, dónaleg skilaboð eða misskilning.

Nemendur skoða aðstæður þar sem samskipti á netinu hafa farið úrskeiðis og læra aðferðir til að bregðast við. Þau æfa sig í að leita aðstoðar, tilkynna óviðeigandi efni og leysa ágreining á friðsamlegan hátt.

• Aðstæðukort með dæmum
• Viðbragðsáætlun eyðublað

1. Kennarinn kynnir umræðuefnið: Hvað gerum við þegar eitthvað fer úrskeiðis á netinu? 2. Nemendur nefna dæmi úr eigin reynslu (af fúsum vilja). 3. Kennarinn deilir aðstæðukortum á hópa. 4. Hópar lesa aðstæðurnar og fylla út viðbragðsáætlun: Hvað gerðist? Hvernig getum við brugðist við? Hvert leitum við aðstoðar? 5. Hópar kynna lausnir sínar. 6. Kennarinn dregur saman lykilatriði og rifjar upp hvert á að leita aðstoðar.

• Lestur: Nemendur geta lesið aðstæðulýsingar.
• Tækni: Geta notað tölvu og vafra.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnþekkingu á stafrænum samskiptum.

• Aðstæðugreining — Nemendur greina aðstæður og ákveða bestu viðbrögð.
• Hópavinna — Nemendur vinna saman í litlum hópum að lausnum.

Að nemendur skilji að miðlar eru ekki hlutlausir og læri að greina hver stendur á bak við efni á netinu.

Nemendur skoða fréttir og efni af samfélagsmiðlum og læra að spyrja gagnrýnna spurninga: Hver bjó þetta til? Hvers vegna? Fyrir hvern? Kennarinn kynnir grundvallaratriði miðlalæsis og nemendur æfa greiningu á völdum efnum.

• Valin fréttaefni og miðlaefni
• Miðlagreiningarblaðsíða

1. Kennarinn spyr: Trúið þið öllu sem þið sjáið á netinu? Nemendur ræða saman. 2. Kennarinn kynnir fimm lykilspurningar miðlalæsis: Hver bjó þetta til? Hvaða tækni er notuð? Hvaða sjónarmið koma fram? Hvernig gæti fólk skilið þetta á mismunandi hátt? Hvað vantar? 3. Nemendur fá miðlaefni og fylla út greiningarblað í hópum. 4. Hópar kynna niðurstöður. 5. Bekkurinn ræðir: Hvers vegna er mikilvægt að vera gagnrýnin/gagnrýninn? 6. Nemendur skrifa stutta samantekt um það sem þau lærðu.

• Lestur: Nemendur geta lesið fréttir og efni af samfélagsmiðlum.
• Tækni: Geta notað vafra og leitarvélar.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á miðlum og fréttum.

• Miðlagreining — Nemendur greina miðlaefni með skipulögðum spurningum.
• Hópavinna og kynning — Nemendur vinna í hópum og kynna niðurstöður.

Að nemendur læri hvað falsfréttir eru, hvers vegna þær eru búnar til og hvernig á að bera kennsl á þær.

Nemendur kynnast hugtökum eins og falsfréttir, rangfærslur og villandi efni. Þau skoða dæmi og læra aðferðir til að sannreyna upplýsingar. Nemendur æfa sig í staðreyndakönnun og deila niðurstöðum.

• Dæmi um falsfréttir (sýnishorn)
• Staðreyndakönnunarsíður (t.d. Snopes, vísindin.is)

1. Kennarinn sýnir tvær fréttir – eina raunverulega og eina falsa – og spyr nemendur hvor er raunveruleg. 2. Nemendur ræða í pörum og giska. 3. Kennarinn leysir úr og kynnir einkenni falsfrétta: Tilfinningahlaðnir titlar, engin heimild, óþekktur miðill. 4. Nemendur fá falsfrétt og nota staðreyndakönnunarsíður til að sannreyna. 5. Nemendur skrá niðurstöður og deila með bekknum. 6. Kennarinn dregur saman: Hvað getum við gert til að dreifa ekki falsfréttum?

• Lestur: Nemendur geta lesið fréttir og greinar.
• Tækni: Geta notað leitarvélar og vafra.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á heimildamati.

• Rannsóknarnám — Nemendur rannsaka og sannreyna upplýsingar.
• Samanburðargreining — Nemendur bera saman falsfrétt og raunverulega frétt.

Að nemendur skilji ábyrgð sína sem netverjum – bæði gagnvart sjálfum sér og öðrum – og læri að vera virkir þátttakendur í jákvæðu netsamfélagi.

Nemendur ræða hvernig hegðun þeirra á netinu hefur áhrif á aðra og á þá sjálfa. Þau skoða dæmi um bæði jákvæða og neikvæða hegðun og búa til leiðbeiningar um ábyrga netnotkun.

• Canva eða Google Slides
• Umræðuaðstæður

1. Kennarinn sýnir dæmi um jákvæða og neikvæða hegðun á netinu og nemendur greina. 2. Nemendur ræða í hópum: Hvað gerir manneskju að ábyrgum netvera? 3. Hópar safna hugmyndum og flokka í efnisflokka. 4. Nemendur vinna í hópum að leiðbeiningum um stafræna ábyrgð á Canva eða Google Slides. 5. Hópar kynna leiðbeiningar sínar. 6. Bekkurinn velur bestu atriðin og sameinar í einn sameiginlegan leiðbeiningalista.

• Lestur: Nemendur geta lesið texta og greinar.
• Tækni: Geta notað ritvinnsluforrit og kynningurhugbúnað.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á stafrænum samskiptum og réttindum.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til leiðbeiningar sem hægt er að nota í raunveruleikanum.
• Siðferðileg umræða — Nemendur ræða siðferðilegar aðstæður sem tengjast netnotkun.

Að nemendur þjálfist í að greina rök og rökvillur í umræðum á netinu og taki þátt í uppbyggilegri rökræðu.

Nemendur læra grundvallaratriði rökfræði í tengslum við stafrænar umræður. Þau greina raunveruleg dæmi um umræður á netinu, bera kennsl á rök og rökvillur og æfa sig í að setja fram eigin rök á skipulagðan hátt.

• Dæmi um umræður af samfélagsmiðlum
• Rökvilluyfirlit (handout)

1. Kennarinn kynnir algengar rökvillur: Persónuárásir, fölsk tvíþætting, hliðrun frá efni. 2. Nemendur skoða prentuð dæmi um umræður á netinu og leita að rökvillum. 3. Nemendur merkja rökvillurnar og útskýra í pörum. 4. Kennarinn setur umræðuefni og nemendur æfa stutta rökræðu í hópum þar sem þau nota skipulagða rök. 5. Hópar meta hvort rök hinna voru sterk eða veik. 6. Kennarinn dregur saman og nemendur skrifa stutta ígrundun.

• Lestur: Nemendur geta lesið texta og greinar af skilningi.
• Tækni: Geta notað stafræna umræðuvettvanga og ritvinnslu.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á miðlalæsi og heimildagagnrýni.

• Rökræðuþjálfun — Nemendur æfa rökræðu með skipulögðum reglum.
• Greining raunverulegra dæma — Nemendur greina umræður af samfélagsmiðlum.

Að nemendur skilji hvernig samfélagsmiðlar móta orðræðu og hvernig reiknirit hafa áhrif á hvaða upplýsingar fólk sér.

Nemendur kanna hvernig samfélagsmiðlar virka, hvernig reiknirit velja efni fyrir notendur og hvaða áhrif það hefur á skoðanamyndun. Þau ræða um skoðanabólur og hvernig hægt er að víkka sjóndeildarhringinn.

• Kynning um reiknirit
• Google Slides eða Padlet

1. Kennarinn spyr: Hvers vegna sjáum við ekki öll sama efni á samfélagsmiðlum? 2. Kennarinn kynnir hugtökin reiknirit og skoðanabóla með sjónrænum dæmum. 3. Nemendur vinna í hópum: Þau skrá hvers konar efni þau sjá oft á samfélagsmiðlum og velta vöngum yfir hvers vegna. 4. Hópar deila niðurstöðum á Padlet. 5. Bekkurinn ræðir: Hvernig getum við sprungið út úr skoðanabólunni? 6. Nemendur skrifa stutta ígrundun um það sem þau lærðu og hvað þau vilja breyta.

• Lestur: Nemendur geta lesið greinar og skoðað efni á samfélagsmiðlum.
• Tækni: Geta notað samfélagsmiðla og leitarvélar.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á miðlalæsi og heimildamati.

• Uppgötvunarnám — Nemendur kanna og uppgötva hvernig reiknirit virka í gegnum tilraunir.
• Umræðuhópar — Nemendur ræða áhrif reiknirits í litlum hópum.

Að nemendur nýti þekkingu sína á samskiptareglum og orðræðu til að skapa jákvætt efni og vera virkir þátttakendur í stafrænu lýðræði.

Nemendur vinna hópverkefni þar sem þau búa til efni sem stuðlar að jákvæðri orðræðu á netinu. Þetta getur verið bloggfærsla, myndband, veggspjald eða kynning sem beinist að jafnöldrum þeirra.

• Canva, Google Slides eða iMovie
• Matsblað fyrir jafningjamat

1. Kennarinn kynnir verkefnið: Búið til efni sem stuðlar að jákvæðri orðræðu á netinu. 2. Nemendur velja form: Blogg, myndband, veggspjald eða kynning. 3. Hópar skipuleggja efnið: Hvað er boðskapurinn? Hver er markhópurinn? 4. Nemendur vinna að efninu. 5. Hópar kynna verkefni sín og aðrir hópar gefa endurgjöf með matsblað. 6. Hópar endurbæta verkefni sín út frá endurgjöf.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað vel.
• Tækni: Geta notað myndvinnslu, ritvinnslu eða kynningurhugbúnað.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á samskiptareglum og miðlalæsi.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur skapa raunverulegt efni til að deila með öðrum.
• Jafningjamat — Nemendur gefa og fá endurgjöf á verkefni hvers annars.

Að þjálfa nemendur í að meta áreiðanleika heimilda á netinu og greina á milli traustra og óáreiðanlegra upplýsinga, sem er undirstaða gagnrýninnar hugsunar í stafrænu umhverfi.

Kennslustundin fjallar um heimildagagnrýni í stafrænu samhengi. Nemendur læra aðferðir til að meta hvort vefheimildir séu áreiðanlegar, skoða mismunandi tegundir heimilda og æfa sig í að bera saman upplýsingar úr ólíkum áttum. Þeir nota skipulagðar aðferðir á borð við SIFT-aðferðina (Stop, Investigate, Find, Trace) til að greina fréttir og efni á samfélagsmiðlum. Áhersla er lögð á virka þátttöku nemenda og gagnrýna umræðu í hópum.

• Vafri (t.d. Firefox eða Chrome)
• Google Fact Check Tools
• Sameiginlegt skjal (t.d. Google Docs)

1. Kynning (15 mín): Kennarinn spyr nemendur hvaðan þeir fá fréttir sínar og hvort þeir hafi lent í því að trúa einhverju á netinu sem reyndist rangt. Stutt umræða. 2. Kennsla (20 mín): Kennarinn kynnir SIFT-aðferðina skref fyrir skref og sýnir á skjávarpa hvernig hún er notuð á raunverulegu dæmi. Nemendur gera athugasemdir og spyrja spurninga. 3. Hópverkefni (30 mín): Nemendum er skipt í hópa (3-4 nemendur). Hver hópur fær 2-3 vefheimildir til að meta með SIFT-aðferðinni. Þeir skrá niðurstöður í sameiginlegt skjal og meta áreiðanleika hverrar heimildar á kvarðanum 1-5 með rökstuðningi. 4. Kynningar og umræða (15 mín): Hópar kynna niðurstöður sínar. Umræða um hvað gerði sumar heimildir traustari en aðrar.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið texta á íslensku og ensku á miðlungs- til háu getustigi, þar sem margar vefheimildir eru á ensku.
• Tækni: Grunnfærni í notkun vafra og leitarvéla. Nemendur þurfa að geta unnið sjálfstætt við upplýsingaleit á netinu.
• Aðrar forsendur: Grundvallarskilningur á því hvernig efni dreifist á netinu og samfélagsmiðlum.

• Beint kennsla með umræðu — Kennarinn kynnir SIFT-aðferðina og sýnir dæmi um beitingu hennar á raunverulegum vefheimildum. Nemendur taka þátt í umræðu.
• Hópvinna með raunverulegum dæmum — Nemendur vinna saman í litlum hópum að því að meta tilgreindar vefsíður og fréttir með SIFT-aðferðinni. Hver hópur fær ólíkt efni til greiningar.

Að nemendur öðlist skilning á bergmálsklefum (echo chambers) og síunarblöðrum (filter bubbles) og hvernig reiknirit samfélagsmiðla móta þær upplýsingar sem birtast þeim, til að þeir geti tekið meðvitaðar ákvarðanir um fjölmiðlaneyslu sína.

Nemendur kanna hvernig reiknirit samfélagsmiðla velja hvaða efni birtist á tímalínu þeirra og hvaða áhrif það hefur á skoðanamyndun. Þeir framkvæma tilraun þar sem þeir bera saman leitarniðurstöður og efni sem birtist ólíkum notendum. Umræða fer fram um hvernig bergmálsklefar og síunarblöðrur geta takmarkað sjóndeildarhring fólks og hvernig hægt er að vinna gegn þessum áhrifum. Nemendur búa til leiðbeiningarit (infographic) um efnið.

• Samfélagsmiðlar (t.d. YouTube, TikTok)
• Canva eða Google Slides
• Verkefnablað (stafrænt)

1. Inngangur (10 mín): Kennarinn sýnir stutt myndskeið eða dæmi um hvernig tveir einstaklingar fá gjörólíkar leitarniðurstöður þegar þeir leita að sama efni. Nemendur spjalla saman um hvers vegna þetta gerist. 2. Hugtakakynning (15 mín): Kennarinn útskýrir hugtökin bergmálsklefi og síunarblöðrur með skýringarmyndum. Umræða um hvernig þessi fyrirbæri tengjast daglegu lífi nemenda. 3. Tilraunin (20 mín): Nemendur vinna í pörum. Þeir leita að sama efni á ólíkum tækjum eða í ólíkum vöfrum og skrá niðurstöður í verkefnablaðið. Þeir bera saman hvað birtist og velta fyrir sér ástæðum. 4. Skapandi verkefni (25 mín): Nemendur vinna í hópum (3-4) að leiðbeiningariti sem útskýrir bergmálsklefa og síunarblöðrur og gefur ráð um hvernig brjótast megi út úr þeim. 5. Deiling og umræða (10 mín): Hópar deila verkum sínum og umræða fer fram um aðgerðir sem nemendur geta gripið til.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið upplýsingatexta á íslensku og skilið hugtök tengd tækni og samfélagsmiðlum.
• Tækni: Reynsla af notkun samfélagsmiðla og grunnþekking á því hvernig leitarvélar og samfélagsmiðlar virka.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa grunnþekkingu á heimildagagnrýni (sjá kennslustund 1 í þessum þætti).

• Tilraunamiðað nám — Nemendur framkvæma tilraun þar sem þeir leita að sama efni á ólíkum tækjum/reikningum og bera saman niðurstöður. Þetta gerir hugrænt fyrirbæri áþreifanlegt.
• Skapandi verkefni — Nemendur búa til leiðbeiningarit sem útskýrir hugtökin og aðferðir til að brjótast út úr síunarblöðrum. Þetta dýpkar skilning þar sem þeir þurfa að setja upplýsingarnar fram á skýran og aðgengilegan hátt.

Að þjálfa nemendur í að taka þátt í uppbyggilegri umræðu á netinu með virðingu og ábyrgð, og að þeir þekki samskiptareglur sem stuðla að heilbrigðri stafrænu umhverfi.

Nemendur skoða dæmi um góð og slæm samskipti á netinu og greina hvað einkennir uppbyggilega umræðu. Þeir þjálfa sig í að skrifa ábyrg og rökrétt svör á netinu og æfa sig í að bregðast við neikvæðni á uppbyggilegan hátt. Nemendur búa til samskiptareglur fyrir bekkinn sem gilda í stafrænu umhverfi. Áhersla er á tengsl á milli orðræðu á netinu og áhrif hennar á fólk í raunveruleikanum.

• Padlet eða sambærilegur umræðuvettvangur
• Kynningarforrit (t.d. Google Slides eða Canva)
• Dæmi um raunveruleg samskipti á netinu (skjámyndir)

1. Inngangur (10 mín): Kennarinn sýnir skjámyndir af raunverulegum samskiptum á netinu (nafnlaus dæmi) – bæði góðum og slæmum. Nemendur ræða í pörum um hvað einkennir hvort. 2. Greining (15 mín): Nemendur vinna í litlum hópum. Hver hópur fær sett af dæmum um samskipti á netinu og flokkar þau í uppbyggileg og niðurbrjótandi. Þeir skrifa niður hvað einkennir hvora tegund. 3. Hlutverkaleikur (20 mín): Hópar fá aðstæður á spjöldum (t.d. einhver dreifir rangri frétt, einhver notar persónuárásir í umræðu) og æfa sig í að bregðast við á uppbyggilegan hátt á Padlet. Aðrir hópar gefa endurgjöf. 4. Samskiptareglur (25 mín): Bekkurinn vinnur saman að því að búa til samskiptareglur sem gilda í stafrænu umhverfi bekkjarins. Nemendur nota Canva eða Google Slides til að hanna veggspjald eða leiðbeiningarit með reglunum. 5. Samantekt (10 mín): Umræða um hvers vegna samskiptareglur skipta máli og hvernig nemendur geta stuðlað að betra umhverfi á netinu.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið samskiptatexta á samfélagsmiðlum og umræðuvettvangi.
• Tækni: Grunnfærni í ritvinnslu og notkun samfélagsmiðla. Nemendur þurfa að geta tjáð sig skriflega á netinu.
• Aðrar forsendur: Skilningur á grundvallarreglum um virðingu og samkennd í samskiptum.

• Dæmisögugreining — Nemendur greina raunveruleg dæmi um samskipti á netinu og meta hvort þau séu uppbyggileg eða niðurbrjótandi. Þeir bera kennsl á árangursríkar og óheppilegar samskiptaaðferðir.
• Hlutverkaleikur og herming — Nemendur æfa sig í að svara á netinu í ólíkum hlutverkum og aðstæðum, til dæmis að bregðast við rangfærslum, neikvæðni eða ágreiningi á uppbyggilegan hátt.

Að nemendur öðlist dýpri skilning á mismunandi tegundum rangra upplýsinga á netinu og geti greint á milli óviljandi rangra upplýsinga (misinformation) og markvisst villandi upplýsinga (disinformation), sem er mikilvæg færni í nútíma upplýsingasamfélagi.

Kennslustundin fjallar um mismunandi form rangra og villandi upplýsinga á netinu. Nemendur læra að flokka villandi efni eftir tegundum: satíra, villandi samhengi, sviðsettar myndir, áróður, falsfréttir og djúpfölsun. Þeir greina raunveruleg dæmi og vinna að tilviksrannsókn (case study) þar sem þeir rekja dreifingu rangra upplýsinga í gegnum samfélagsmiðla. Áhersla er lögð á gagnrýna hugsun og skilning á hvatanum á bak við dreifingu villandi efnis.

• Snopes og FactCheck.org
• Google Reverse Image Search
• Sameiginlegt kynningarskjal (Google Slides)

1. Inngangur (10 mín): Kennarinn sýnir tvö dæmi – eitt um misinformation (óviljandi rangt) og eitt um disinformation (viljandi villandi). Nemendur ræða muninn. 2. Fræðsla (15 mín): Kennarinn fer yfir flokkunarkerfi rangra upplýsinga (7 tegundir samkvæmt First Draft): satíra/kaldhæðni, villandi samhengi, villandi efni, sviðsettar myndir, efni tekið úr samhengi, áróður og tilbúnar fréttir. Dæmi sýnd um hverja tegund. 3. Tilviksrannsókn (30 mín): Nemendum skipt í hópa. Hver hópur fær raunverulegt dæmi um rangar upplýsingar sem dreifðust á netinu. Þeir rannsaka: Hver var uppruni efnisins? Hvers konar rangar upplýsingar eru þetta? Hvers vegna dreifðist þetta? Hver hefði átt að stöðva dreifinguna? Hópar skrá niðurstöður í Google Slides. 4. Kynningar og sókratísk umræða (25 mín): Hópar kynna tilviksrannsóknir sínar. Kennarinn leiðir umræðu um siðferðileg álitamál: Á samfélagsmiðlafyrirtæki að fjarlægja rangar upplýsingar? Hvar liggja mörk tjáningarfrelsis?

• Lestur: Nemendur þurfa góða lesskilning á íslensku og hæfilega færni í ensku, þar sem mörg dæmi og heimildir eru á ensku.
• Tækni: Reynsla af upplýsingaleit á netinu og grunnþekking á samfélagsmiðlum. Nemendur þurfa að hafa lokið heimildagagnrýniverkefni í 8. bekk eða hafa sambærilega þekkingu.
• Aðrar forsendur: Grundvallarskilningur á heimildagagnrýni og SIFT-aðferðinni.

• Tilviksrannsókn (case study) — Nemendur rannsaka raunverulegt dæmi um dreifingu rangra upplýsinga á samfélagsmiðlum, rekja uppruna þeirra, greina hvernig þær dreifðust og hverjir dreifðu þeim.
• Sókratísk umræða — Kennarinn leiðir skipulagða umræðu um siðferðileg álitamál tengd dreifingu upplýsinga, svo sem ábyrgð einstaklinga, hlutverk samfélagsmiðlafyrirtækja og jafnvægi á milli tjáningarfrelsis og verndar gegn villandi efni.

Að þjálfa nemendur í að nota ólíkar staðreyndakönnunaraðferðir (fact-checking) á markvissan hátt og gera þá færa um að sannreyna fullyrðingar sem þeir sjá á netinu áður en þeir trúa þeim eða deila þeim.

Nemendur kynnast alþjóðlegum staðreyndakönnunarfyrirtækjum og aðferðum þeirra. Þeir læra að nota öfuga myndaleit, sannreyna tilvitnun, kanna upprunalegar heimildir og nota opnar staðreyndagagnagrunna. Nemendur framkvæma í framhaldinu eigin staðreyndakönnun á fullyrðingum sem dreifðust á samfélagsmiðlum og skrifa skýrslu þar sem þeir lýsa aðferðafræðinni og niðurstöðum. Kennslan leggur áherslu á skipulega nálgun og gagnsæja aðferðafræði.

• Google Reverse Image Search / TinEye
• Snopes, FactCheck.org, Full Fact
• Google Docs
• InVID / WeVerify (Firefox viðbót)

1. Inngangur (5 mín): Kennarinn sýnir fullyrðingu sem dreifðist á samfélagsmiðlum og spyr nemendur hvernig þeir myndu sannreyna hana. Stutt hugarflauð. 2. Sýnikennsla (20 mín): Kennarinn sýnir skref fyrir skref hvernig hann framkvæmir staðreyndakönnun á fullyrðingunni. Hann notar öfuga myndaleit, kannar upprunaheimild, ber saman við staðreyndakönnunarfyrirtæki og dregur ályktanir. Kennarinn hugsar upphátt í gegnum allt ferlið. 3. Æfing (15 mín): Nemendur vinna í pörum og æfa sömu aðferðir á einföldu dæmi. Kennarinn fer á milli og hjálpar. 4. Sjálfstætt staðreyndakönnunarverkefni (30 mín): Hver nemandi eða par velur fullyrðingu af samfélagsmiðlum og framkvæmir staðreyndakönnun. Þeir skrifa stutta skýrslu í Google Docs þar sem þeir lýsa: a) Fullyrðingunni, b) Aðferðum sem þeir notuðu, c) Hvað þeir komust að, d) Niðurstöðu: Sönn, röng, eða ekki hægt að staðfesta. 5. Deiling (10 mín): Nokkrir nemendur deila niðurstöðum sínum og fá endurgjöf frá bekknum.

• Lestur: Góð lestrarfærni á íslensku og viðunandi á ensku til að nýta alþjóðlega staðreyndakönnunargagnagrunna.
• Tækni: Reynsla af upplýsingaleit og grunnþekking á myndvinnslu. Nemendur ættu að kunna skil á SIFT-aðferðinni og flokkunarkerfi rangra upplýsinga.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa lokið kennslustund 1 í þessum þætti (um misinformation og disinformation) eða hafa sambærilega þekkingu.

• Sýnikennsla (modelling) — Kennarinn framkvæmir staðreyndakönnun í beinni á skjávarpa og hugsar upphátt í gegnum ferlið svo nemendur sjái hvernig aðferðafræðin er beitt í reynd.
• Verkefnamiðað nám — Nemendur framkvæma eigin staðreyndakönnun frá upphafi til enda og skrifa faglega skýrslu. Þetta gefur þeim raunverulega reynslu og eignartilfinningu gagnvart ferlinu.

Að nemendur öðlist skilning á stafrænu rithefð (digital rhetoric) og þjálfist í að taka þátt í rökræðum á netinu á gagnaðan og virðulegan hátt, með áherslu á rök, sannanir og uppbyggilega gagnrýni.

Nemendur kanna hvernig orðræða á netinu er frábrugðin hefðbundnum samskiptum og hvernig stafræn málflutningslist hefur áhrif á skoðanamyndun. Þeir læra um rökvillur, sannfæringaraðferðir (ethos, pathos, logos) og hvernig þessar aðferðir birtast á samfélagsmiðlum. Nemendur taka þátt í skipulagðri stafrænni rökræðu þar sem þeir þurfa að nota rök og heimildir til að styðja afstöðu sína. Áhersla er á virðulega umræðu þar sem ólík sjónarmið eru metin.

• Kialo (kialo-edu.com)
• Padlet eða Google Docs
• Verkefnablöð um rökvillur

1. Inngangur (10 mín): Kennarinn sýnir tvö dæmi af samfélagsmiðlum: eitt sem notar sterk rök og heimildir og annað sem notar tilfinningaáhrif og rökvillur. Nemendur ræða muninn. 2. Fræðsla (15 mín): Kennarinn fer yfir sannfæringaraðferðirnar ethos (trúverðugleiki), pathos (tilfinningar) og logos (rök) og algengar rökvillur á netinu: strámannsrök, persónuárásir (ad hominem), falsk tvíhyggja, haltur brekka (slippery slope). Dæmi sýnd. 3. Dæmasöfnun (15 mín): Nemendur vinna í pörum og leita á samfélagsmiðlum að dæmum um sannfæringaraðferðir og rökvillur. Þeir safna þeim á Padlet og flokka. 4. Stafræn rökræða (30 mín): Nemendur taka þátt í skipulagðri rökræðu á Kialo um efni sem kennarinn velur (t.d. „Á samfélagsmiðlafyrirtæki að bera ábyrgð á dreifingu rangra upplýsinga?“). Nemendum er úthlutað afstöðu og þeir þurfa að nota heimildir og rök. 5. Ígrundun (10 mín): Nemendur skrifa stutta ígrundun um hvað þeir lærðu um eigin samskiptahætti og hvað þeir vilja bæta.

• Lestur: Nemendur þurfa góða lesskilning og getu til að greina undirtón og sannfæringaraðferðir í texta.
• Tækni: Færni í stafrænni tjáningu og notkun samvinnuverkfæra. Reynsla af því að skrifa rökrétta texta.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnþekkingu á heimildagagnrýni og staðreyndakönnun frá fyrri kennslustundum.

• Skipulögð rökræða (structured debate) — Nemendur taka þátt í formlegri rökræðu um álitamál tengd stafrænum samskiptum þar sem þeir þurfa að nota heimildir og rök. Rökræðan fer fram á stafrænum vettvangi til að líkja eftir raunverulegum samskiptum á netinu.
• Greining á raunverulegum dæmum — Nemendur finna og greina raunveruleg dæmi um sannfæringaraðferðir og rökvillur á samfélagsmiðlum, sem tengir fræðilegu hugtökin við daglega reynslu þeirra.

Að nemendur öðlist djúpan skilning á fjölmiðlalæsi og geti greint hvernig stafrænn fjölmiðlaefni er mótað af hagsmuna-, valdaog markaðsöflum, sem er grundvöllur þess að vera upplýstur og virkur þátttakandi í lýðræðissamfélagi.

Nemendur kafa djúpt í fjölmiðlalæsi og skoða hvernig stafrænn fjölmiðlaefni er framleitt, dreift og neytt. Þeir greina viðskiptamódel samfélagsmiðla og fréttamiðla, skoða hvernig athyglishagkerfið (attention economy) hefur áhrif á efnisframleiðslu og kanna valdaaflið á bak við stafræna fjölmiðla. Nemendur framkvæma ítarlega fjölmiðlagreiningu á sjálfvaldu efni og setja fram niðurstöður á faglegum vettvangi. Kennslustundin krefst sjálfstæðrar hugsunar og djúprar greiningar.

• Ad Fontes Media Bias Chart
• Google Slides eða Prezi
• Google Scholar og fræðilegar heimildir

1. Staðfesting á undirbúningi (10 mín): Kennarinn kannar hvort nemendur hafi lesið/horft á undirbúningsefni um athyglishagkerfið. Stutt umræða í pörum þar sem nemendur deila lykilatriðum sem þeim fannst áhugaverð. 2. Fræðsla og umræða (15 mín): Kennarinn kynnir greiningarramma fyrir fjölmiðlagreiningu: Hver framleiddi efnið? Fyrir hverja? Hvaða tækni er notuð? Hvaða sjónarhorn vantar? Hvaða viðskiptahagsmunir liggja að baki? Nemendur taka þátt í umræðu og gefa dæmi. 3. Fjölmiðlagreining (35 mín): Nemendur velja sjálfir stafrænt fjölmiðlaefni til greiningar (fréttamiðilsgrein, YouTube-myndskeið, áhrifavaldaefni á samfélagsmiðlum, hlaðvarp o.þ.h.). Þeir framkvæma ítarlega greiningu með greiningarrammunum og skrá niðurstöður í kynningarforrit. Þeir bera kennsl á hvata á bak við efnið, markhóp, sannfæringaraðferðir og tengsl við athyglishagkerfið. 4. Kynningar og gagnrýni (20 mín): Nemendur kynna fjölmiðlagreiningu sína fyrir bekknum. Aðrir nemendur gefa uppbyggilega gagnrýni og spyrja spurninga. Kennarinn leiðir umræðu um sameiginlegt mynstur sem kemur fram.

• Lestur: Nemendur þurfa framúrskarandi lesskilning á íslensku og góðan lesskilning á ensku til að geta lesið fræðilega texta og alþjóðlegar heimildir.
• Tækni: Hæfni í upplýsingaleit, staðreyndakönnun og notkun samvinnuverkfæra. Nemendur þurfa reynslu af heimildagagnrýni og rökræðu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa þekkingu á bergmálsklefum, síunarblöðrum, staðreyndakönnun og sannfæringaraðferðum frá fyrri árgöngum.

• Djúp greining og rannsóknarstarf — Nemendur framkvæma ítarlega fjölmiðlagreiningu á sjálfvaldu efni þar sem þeir beita greiningarramma sem tekur til framleiðanda, markhóps, boðskaps, tækni, samhengis og áhrifa. Þetta krefst sjálfstæðrar hugsunar og gagnagreiningar.
• Flippað kennsluumhverfi — Nemendur undirbúa sig með því að lesa stuttan texta eða horfa á myndskeið um athyglishagkerfið fyrir tímann, svo að tíminn nýtist í djúpa umræðu og verkefnavinnu.

Að nemendur ígrundi eigin samfélagsmiðlanotkun á gagnrýninn hátt og þrói persónulega stefnu um meðvitaða og ábyrga notkun, þar sem þeir taka tillit til áhrifa á eigið velferð, samfélag og upplýsingaumhverfi.

Nemendur framkvæma ítarlega sjálfsrannsókn á eigin samfélagsmiðlanotkun, greina tíma og efni og velta fyrir sér áhrifum á eigið líf og samfélag. Þeir kanna rannsóknir á áhrifum samfélagsmiðla á andlega heilsu, félagslega hegðun og lýðræðislega þátttöku. Nemendur þróa persónulega stafræna stefnu (personal digital policy) þar sem þeir setja sér leiðarljós um meðvitaða notkun. Áhersla er á sjálfstætt ígrundun, gagnrýna hugsun og persónulega ábyrgð.

• Skjátímagögn (Screen Time / Digital Wellbeing)
• Google Forms
• Google Docs

1. Undirbúningur (fyrir tíma): Nemendur skrá skjátíma sinn síðustu viku og hvaða samfélagsmiðla þeir notuðu mest. Þeir svara nafnlausri könnun um samfélagsmiðlanotkun bekkjarins. 2. Gagnakynning (10 mín): Kennarinn sýnir samantekt á niðurstöðum könnunarinnar (nafnlaust). Nemendur ræða mynstur og samanburð við rannsóknir. 3. Rannsóknakynning (15 mín): Kennarinn fer yfir helstu rannsóknir um áhrif samfélagsmiðla: a) Andleg heilsa og samanburðarmenning, b) Síunarblöðrur og pólitísk einangrun, c) Athyglisbrestur og framleiðni, d) Jákvæð áhrif: félagslegt net, þátttaka og sjálfstjáning. Nemendur ræða hvað þeir þekkja af eigin reynslu. 4. Sjálfsgreining (20 mín): Nemendur greina eigin skjátímagögn og svara ígrundunarspurningum: Hvað kemur mér á óvart? Hvaða áhrif hefur notkunin á mig? Hvað vil ég breyta? Hvers vegna? 5. Persónuleg stafræn stefna (25 mín): Nemendur skrifa persónulega stafræna stefnu sem inniheldur: a) Greining á núverandi notkun, b) Markmið um meðvitaða notkun, c) Aðgerðir sem þeir munu grípa til, d) Hvernig þeir munu meta árangur. 6. Deiling í pörum (10 mín): Nemendur deila stefnu sinni með samnemanda og gefa hvort öðru endurgjöf.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið rannsóknarágrip og fréttaefni um áhrif samfélagsmiðla á íslensku og ensku.
• Tækni: Nemendur þurfa að kunna skil á stillingum samfélagsmiðla sinna og geta nálgast notkunargögn (screen time o.þ.h.).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa þroska til að ígrunda eigin hegðun á gagnrýninn hátt og þekkingu á fjölmiðlalæsi frá fyrri kennslustundum.

• Sjálfsrannsókn og ígrundun — Nemendur safna gögnum um eigin samfélagsmiðlanotkun og greina þau á gagnrýninn hátt. Þetta persónulega viðfangsefni eykur áhugahvöt og tengingu við námsefnið.
• Gagnasöfnun og greining — Nemendur safna raunverulegum gögnum um notkun sína og notkun bekkjarins (nafnlaust) og greina mynstur. Þetta tengir tölfræðilega hugsun við persónulega reynslu.

Að nemendur sameini alla þekkingu og færni sem þeir hafa öðlast í samskiptareglum og orðræðu og beiti henni í sjálfstæðu lokaverkefni sem miðar að því að bæta stafrænt umhverfi í nánasta umhverfi þeirra.

Nemendur vinna sjálfstætt lokaverkefni þar sem þeir beita allri þeirri þekkingu og færni sem þeir hafa tileinkað sér í þættinum um samskiptareglur og orðræðu. Þeir velja sjálfir viðfangsefni sem tengist stafrænu borgaravitund og búa til efni sem miðar að því að fræða aðra – til dæmis fræðslumyndskeið, vefsíðu, hlaðvarpsþátt eða herferð á samfélagsmiðlum. Verkefnið krefst rannsókna, heimildanota, skapandi hugsunar og faglegrar framsetningu. Nemendur kynna verkefnin sín og fá endurgjöf frá jafningjum og kennara.

• Sjálfvalið miðlunarform (t.d. Canva, iMovie, Anchor, WordPress, Google Sites)
• Heimildaskráningarverkfæri (t.d. EasyBib eða handvirk heimildaskráning)
• Matskvarði (rubric)

1. Kynning á verkefni og matskvarða (10 mín): Kennarinn kynnir lokaverkefnið og matskvarðann. Nemendur velja viðfangsefni og miðlunarform. Dæmi um viðfangsefni: Fræðslumyndskeið um djúpfölsun, vefsíða um staðreyndakönnun, hlaðvarpsþáttur um bergmálsklefa, samfélagsmiðlaherferð um uppbyggileg samskipti á netinu. 2. Rannsókna- og undirbúningsfasi (25 mín): Nemendur rannsaka viðfangsefni sitt, safna heimildum og skipuleggja verkefnið. Kennarinn fer á milli og leiðbeinir. Nemendur skrá heimildir jafnóðum. 3. Framleiðslufasi (25 mín): Nemendur búa til efnið sitt – skrifa, hanna, taka upp eða setja saman efnið. Kennarinn er til ráðgjafar. 4. Jafningsmatsferli (10 mín): Nemendur skoða drög að verkefni samnemanda og gefa uppbyggilega endurgjöf samkvæmt matskvarðanum. 5. Kynning (10 mín): Nemendur kynna lykilatriði úr verkefnum sínum. Stutt umræða um hvað bekkurinn hefur lært yfir þættinn og hvernig þeir munu beita stafrænu borgaravitund sinni í framtíðinni. Athugasemd: Ef tíminn leyfir ekki kynningar allra nemenda, má ljúka þeim í næsta tíma.

• Lestur: Nemendur þurfa framúrskarandi lesskilning á íslensku og góðan á ensku til að framkvæma rannsóknir og nota heimildir.
• Tækni: Nemendur þurfa fjölbreytta stafræna færni: myndvinnslu, textaritun, kynningargerð eða myndskeiðavinnslu, allt eftir verkefnisformi.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa alla þekkingu og færni frá fyrri kennslustundum um samskiptareglur og orðræðu (heimildagagnrýni, bergmálsklefi, samskiptareglur, misinformation, staðreyndakönnun, rökræða, fjölmiðlalæsi og samfélagsmiðlanotkun).

• Verkefnamiðað nám (PBL) — Nemendur vinna sjálfstætt lokaverkefni sem er merkingarbært og tengist raunveruleika þeirra. Þeir hafa frelsi til að velja viðfangsefni og miðlunarform, sem eykur eignartilfinningu og áhugahvöt.
• Jafningjamat og gagnrýnin endurgjöf — Nemendur gefa hvort öðru skipulagða endurgjöf á lokaverkefni samkvæmt matskvarða. Þetta þjálfar bæði matshæfni og getu til að taka á móti gagnrýni.