Að kenna nemendum hvað persónuupplýsingar eru og hvers vegna sumt á að vera leyndarmál.

Nemendur læra muninn á upplýsingum sem er óhætt að deila og upplýsingum sem eiga að vera leyndarmál. Þeir flokka upplýsingar í tvo hópa: ‚Má deila' og ‚Leyndarmál mitt'.

• Flokkakort (prentað)
• SAFT.is – kennsluefni um persónuvernd barna

Kennarinn útskýrir hvað persónuupplýsingar eru með einföldum dæmum (nafn, heimilisfang, símanúmer). Nemendur fá kort með mismunandi upplýsingum og flokka þau á tvo staði: ‚Má segja öllum' (t.d. uppáhaldslitur) og ‚Leyndarmál mitt' (t.d. lykilorð, heimilisfang). Bekkurinn ræðir saman af hverju sumt er leyndarmál.

• Lestur: Engra lestrarfærni krafist; myndir og munnleg kennsla
• Tækni: Engin tæknileg færni krafist
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í hópleik og flokkun

• Flokkunarleikur — Nemendur flokka upplýsingar í ‚Má deila' og ‚Leyndarmál mitt' með flokkakortum
• Hringumræða — Nemendur sitja í hring og ræða af hverju sumt á að vera leyndarmál

Að kenna nemendum mikilvægi lykilorða og hvernig á að halda þeim leyndum.

Nemendur læra hvað lykilorð er og hvers vegna það er mikilvægt að segja engum frá því nema foreldrum. Þeir búa til einfalt lykilorð og æfa sig í að muna það.

• Leikræn sýning með handdúkkum
• SAFT.is

Kennarinn notar handdúkkur til að sýna sögu þar sem ein dúkka reynir að fá lykilorð hinnar. Nemendur hjálpa dúkkunni að segja ‚nei'. Kennarinn útskýrir: lykilorðið er eins og lykillinn að heimili þínu – enginn fær hann nema mamma eða pabbi. Nemendur æfa sig í einföldum hlutverkaleik þar sem þeir neita að deila lykilorðinu.

• Lestur: Engra lestrarfærni krafist; munnleg kennsla
• Tækni: Engin tæknileg færni krafist
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í leikrænum verkefnum

• Leikræn tjáning með dúkkum — Kennarinn notar handdúkkur til að sýna aðstæður þar sem einhver reynir að fá lykilorð barns
• Endurtekin æfing — Nemendur æfa sig í að segja ‚nei' þegar einhver biður um lykilorðið þeirra

Að nemendur læri reglur um hvaða upplýsingar er öruggt að deila á netinu og hvaða upplýsingar ber að halda leyndum.

Nemendur vinna með aðstæður þar sem þeir þurfa að ákveða hvort deila eigi upplýsingum á netinu. Þeir læra einfaldar reglur og búa til veggspjald fyrir stofuna.

• Aðstæðukort (prentað)
• SAFT.is

Kennarinn les upp aðstæður (t.d. ‚Vinur á netinu biður um heimilisfangið þitt. Áttu að segja honum?'). Nemendur halda upp rauðu eða grænu korti. Bekkurinn ræðir saman og nemendur búa til veggspjald með reglum: ‚Ég deili aldrei lykilorðinu mínu. Ég segi engum á netinu hvar ég bý. Ég spyr mömmu eða pabba ef ég er í vafa.'

• Lestur: Grunnlestrarfærni gagnleg en ekki nauðsynleg
• Tækni: Engin sérstök tæknifærni krafist
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuupplýsingum frá fyrri kennslustundum

• Aðstæðugreining (Scenario-based learning) — Nemendur fá aðstæður og þurfa að ákveða hvort deila eigi upplýsingum
• Samvinnunám — Nemendur vinna saman að veggspjaldi um reglur

Að kenna nemendum hvernig á að búa til sterkt lykilorð og hvers vegna það er mikilvægt.

Nemendur læra muninn á veiku og sterku lykilorði og æfa sig í að búa til lykilorð sem er bæði sterkt og auðvelt að muna.

• Pappír og blýantur
• SAFT.is – ráðleggingar um lykilorð

Kennarinn sýnir dæmi um veik lykilorð (‚1234', ‚nafnið mitt') og sterk lykilorð (‚Blái100Hundur!'). Nemendur spila leik þar sem þeir þurfa að giska á hvort lykilorð er sterkt eða veikt. Síðan búa þeir til eigið lykilorð á pappír með aðferðinni ‚þrjú orð + tala' (t.d. ‚GulKöttur5Sól'). Kennarinn minnir á: segjið engum frá – rifið pappírinn!

• Lestur: Grunnlestrarfærni; nemandi þarf að geta stafsett einföld orð
• Tækni: Engin sérstök tæknifærni krafist
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á lykilorðum frá fyrri kennslustund

• Sýnikennsla og æfing — Kennarinn sýnir dæmi um veik og sterk lykilorð og nemendur æfa sig
• Leikur — Nemendur spila ‚lykilorðaleik' þar sem þeir giska á hvort lykilorð séu sterk eða veik

Að nemendur skilji að fólk á netinu er ekki alltaf það sem það segist vera og læri varúðarreglur.

Nemendur ræða um að ókunnugt fólk á netinu gæti ekki verið það sem það segist vera. Þeir vinna með aðstæður og æfa sig í að bregðast rétt við.

• Aðstæðukort (prentað)
• SAFT.is – kennsluefni um net-á-kunna

Kennarinn útskýrir að fólk á netinu gæti logið um aldur, útlit og nafn. Nemendur fá aðstæðukort: ‚Einhver sem þú þekkir ekki biður þig um mynd af þér. Hvað gerir þú?' Þeir ræða í pörum og deila með bekknum. Nemendur æfa sig í hlutverkaleik þar sem þeir segja ‚nei' og segja fullorðnum frá. Bekkurinn endar á reglugerð: ‚Ef ég er í vafa – spyr ég fullorðinn!'

• Lestur: Nemandi getur lesið einfaldan texta
• Tækni: Grunnþekking á netnotkun
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt um viðkvæm málefni í öruggum hópi

• Aðstæðunám — Nemendur vinna með raunhæfar aðstæður og æfa viðbrögð
• Hlutverkaleikur — Nemendur leika af sér aðstæður og æfa rétt viðbrögð

Að nemendur skilji að myndir eru persónuupplýsingar og læri reglur um að deila myndum á netinu.

Nemendur ræða um hvers vegna myndir eru persónuupplýsingar og hvenær er í lagi og hvenær ekki að deila þeim. Þeir búa til reglur um myndadeilingu.

• Dæmimyndir (kennarinn útvegar)
• SAFT.is

Kennarinn sýnir myndir og spyr: ‚Hvað getum við séð á þessari mynd? Er heimilisfang sýnilegt? Má sjá skólatáknið?' Nemendur læra að myndir geta sýnt persónuupplýsingar. Þeir ræða saman hvenær er í lagi að birta mynd og hvenær ekki. Bekkurinn býr til reglur: ‚Ég biðji alltaf um leyfi áður en ég deili mynd af öðrum. Ég sendi aldrei mynd til ókunnugs.'

• Lestur: Grunnlestrarfærni
• Tækni: Engin sérstök tæknifærni krafist
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuupplýsingum

• Skoðanaskipti og umræða — Nemendur deila skoðunum um hvenær er í lagi og ekki í lagi að deila myndum
• Reglusmiði — Nemendur búa til eigin reglur um myndadeilingu

Að nemendur skilji hvaða persónuupplýsingar er hægt að finna á netinu og hvers vegna mikilvægt er að gæta varúðar.

Nemendur rannsaka (á öruggan hátt) hvaða upplýsingar er hægt að finna á netinu um fólk. Þeir læra um mismunandi tegundir persónuupplýsinga og hvernig þær geta verið nýttar.

• Tölva eða spjaldtölva
• SAFT.is

Kennarinn sýnir (á skjávarpa) hvernig einföld leit getur leitt til persónuupplýsinga. Nemendur ræða: Hvaða upplýsingar gæti einhver fundið? Hvernig getum við varið okkur? Nemendur búa til flokkunartöflu: nafn, heimilisfang, mynd, aldur, skoðanir – og meta hvað er viðkvæmast. Þeir skrifa fimm reglur um verndun persónuupplýsinga.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið einfaldan texta
• Tækni: Grunnfærni í netvafra og leit
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuupplýsingum

• Stýrð rannsókn — Kennarinn leiðbeinir nemendum í öruggri könnun á persónuupplýsingum á netinu
• Hópumræða — Nemendur ræða niðurstöður og tillögur til úrbóta

Að nemendur læri að þekkja algengar blekkingar og svindl á netinu og geti brugðist rétt við.

Nemendur skoða dæmi um netsvindl (t.d. falskir vinningshættir, vefveiðar) og læra einkenni blekkinga. Þeir búa til einfaldan ‚blikka-varúðarlista'.

• Dæmi um netsvindl (kennarinn útbýr/prentar)
• SAFT.is – kennsluefni um netsvindl

Kennarinn sýnir dæmi um netsvindl: falskur vinningur, tölvupóstur frá ‚banka', of góð tilboð. Nemendur þurfa að finna ‚rauðu fánana' – einkenni blekkinga. Í hópum búa þeir til ‚Blikka-varúðarlista' – veggspjald sem sýnir einkenni svindls og rétt viðbrögð: ‚Ég smelli ekki á óþekkt tengil. Ég segi fullorðnum frá. Ef eitthvað er of gott til að vera satt – þá er það líklega svindl!'

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint einfaldan texta
• Tækni: Grunnfærni í netvafra
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á netnotkun

• Dæmagreining — Nemendur greina raunveruleg dæmi um netsvindl og finna einkenni
• Samvinnunám — Nemendur búa til varúðarlista saman

Að nemendur skilji hugtakið persónuvernd og hvers vegna mikilvægt er að vernda persónuupplýsingar sínar á netinu.

Nemendur kanna hvaða persónuupplýsingar vefsíður safna og hvers vegna. Þeir læra um réttindi sín og hvernig þeir geta verndað sig.

• Tölva eða spjaldtölva
• SAFT.is – persónuvernd
• Common Sense Education – Privacy

Kennarinn útskýrir hvað persónuvernd þýðir og kynnir persónuverndarlög á Íslandi. Nemendur skoða persónuverndarstefnu (privacy policy) vefsíðu sem þeir nota oft og reyna að finna: Hvaða upplýsingum er safnað? Hverjum er deilt með? Í pörum bera þeir saman niðurstöður og kynna. Bekkurinn ræðir: Vissum við þetta? Er þetta í lagi?

• Lestur: Nemandi getur lesið upplýsingatexta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í notkun netvafra
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuupplýsingum

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur kanna persónuverndarstefnur og læra hvað þær segja
• Umræðuverkefni — Nemendur ræða réttindi sín og skyldur varðandi persónuvernd

Að nemendur skilji hvað vafrakökur (cookies) eru og hvernig vefsíður rekja hegðun notenda.

Nemendur læra hvað vafrakökur eru, hvernig þær virka og hvers vegna vefsíður vilja rekja notkun. Þeir læra hvernig á að stjórna vafrakökustillingum.

• Netvafri (Chrome, Safari eða Firefox)
• SAFT.is

Kennarinn útskýrir hvað vafrakökur eru með hliðstæðu: ‚Ímyndaðu þér að hvert verslun sem þú ferð í setji miða á þig svo hún viti hvert þú ferð næst.' Nemendur opna vafrastillingar og skoða hvaða vafrakökur hafa safnast. Þeir bera saman í pörum: Hversu margar vafrakökur? Frá hvaða vefsíðum? Nemendur læra síðan að hreinsa vafrakökur og stilla vafrann betur.

• Lestur: Nemandi getur lesið tæknilegan texta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í notkun netvafra og stillinga
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd

• Sýnikennsla og æfing — Kennarinn sýnir hvernig vafrakökur virka og nemendur æfa stillingar
• Tilraun — Nemendur gera tilraun: vafra um vefsíður og skoða hvaða vafrakökur safnast

Að nemendur læri að búa til örugg lykilorð og skilji mikilvægi tveggja þrepa auðkenningar.

Nemendur kanna hvað gerir lykilorð sterkt, læra um lykilorðastjóra og tveggja þrepa auðkenningu (2FA). Þeir uppfæra eigin lykilorðavenjur.

• Tölva eða spjaldtölva
• HaveIBeenPwned.com (sýnikennsla)

Kennarinn sýnir hversu fljótt tölva getur ‚brotist inn' á veikt lykilorð. Nemendur læra aðferðina ‚passphrase' (lykilsetning) – þrjú eða fjögur handahófskennd orð saman. Þeir æfa sig og prófa styrk lykilorða á öruggum prófunarsíðum. Kennarinn kynnir síðan 2FA og nemendur læra hvernig á að virkja það. Nemendur búa til verklag: sterkt lykilorð + 2FA = mun öruggara.

• Lestur: Nemandi getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu og reikninga á netinu
• Aðrar forsendur: Reynsla af lykilorðum

• Hagnýt færnikennsla — Nemendur læra og æfa hagnýtar aðferðir við lykilorðagerð og 2FA
• Umræðuverkefni — Nemendur ræða hvers vegna sumir nota veik lykilorð og hvernig breyta má hegðun

Að nemendur skilji hvað felst í persónuverndarstefnum (Terms of Service) og læri að lesa þær gagnrýnið.

Nemendur skoða persónuverndarstefnur vinsælla forrita og vefsíðna, læra að finna lykilupplýsingar og meta hvort þeir séu sáttir við skilmálana.

• Tölva eða spjaldtölva
• Common Sense Education – Privacy and Security

Nemendur velja eitt vinsælt forrit (t.d. TikTok, Instagram, Snapchat) og lesa persónuverndarstefnu þess. Kennarinn gefur þeim gátlista: Hvaða gögnum er safnað? Er gögnunum deilt? Hvaða réttindi hef ég? Nemendur fylla út gátlistann og bera saman niðurstöður í hópum. Bekkurinn heldur rökræðu: ‚Eru þessir skilmálar ásættanlegir fyrir unglinga?'

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið lagalegan texta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í netvafra og leit
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd og persónuupplýsingum

• Gagnrýnin textalestur — Nemendur lesa persónuverndarstefnur og leita að lykilupplýsingum
• Rökræða — Nemendur ræða hvort skilmálar séu sanngjarni

Að nemendur skilji hvernig fyrirtæki safna gögnum um notendur og nýta þau í auglýsingum.

Nemendur rannsaka hvernig auglýsingar á netinu eru sérsniðnar og hvaða gögn þarf til. Þeir gera tilraun þar sem þeir skoða auglýsingar sem birtast þeim og greina hvað liggur að baki.

• Tölva eða spjaldtölva
• Google Ad Settings (sýnikennsla)

Kennarinn kynnir hugtakið: ‚Ef þú borgar ekki fyrir vöruna – þá ertu varan.' Nemendur skoða auglýsingar sem birtast þeim á vefnum og reyna að átta sig á af hverju þær birtast. Í hópum rannsaka þeir hvernig Google/Meta safna gögnum og nýta í auglýsingar. Nemendur búa til upplýsingaveggspjald: ‚Hvernig er verið að safna gögnum um þig' og kynna.

• Lestur: Nemandi getur lesið og unnið með upplýsingatexta
• Tækni: Reynsla af netvöfrun og forritum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á vafrakökum og rekjurum

• Rannsóknartilraun — Nemendur rannsaka auglýsingar sem birtast þeim og greina gagnasöfnun
• Gagnrýnin miðlalæsi — Nemendur greina viðskiptalíkan ‚ókeypis' vefsíðna og forrita

Að nemendur læri að nýta friðhelgisstillingar á vinsælum forritum og vefsíðum til að vernda persónuupplýsingar sínar.

Nemendur fara í gegnum friðhelgisstillingar á forritum sem þeir nota og breyta þeim til að vernda sig betur. Þeir búa til leiðbeiningar fyrir aðra.

• Spjaldtölva eða snjallsími
• SAFT.is – persónuverndarleiðbeiningar

Nemendur velja tvö forrit sem þeir nota (t.d. Instagram, YouTube, TikTok). Kennarinn leiðbeinir þeim í gegnum friðhelgisstillingar: hver getur séð efnið mitt? Hvaða gögn eru safnað? Hvernig slekk ég á staðsetningu? Nemendur breyta stillingum og búa til skref-fyrir-skref leiðbeiningar (skjámyndir eða myndband) sem aðrir geta fylgt.

• Lestur: Nemandi getur lesið og fylgt tæknileiðbeiningum
• Tækni: Reynsla af notkun félagsmiðla og forrita
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd og gagnasöfnun

• Hagnýt færnikennsla — Nemendur læra og æfa raunverulegar stillingar á eigin tækjum
• Jafningjafræðsla — Nemendur búa til leiðbeiningar og kenna öðrum

Að nemendur þekki helstu tegundir vefveiða (phishing) og netglæpa og geti varið sig.

Nemendur greina raunveruleg dæmi um vefveiðar, læra einkenni og búa til leiðbeiningar um hvernig bregðast eigi við.

• Dæmi um vefveiðar (kennarinn útbýr)
• SAFT.is – netöryggi
• Google Phishing Quiz

Kennarinn sýnir dæmi um vefveiðapósta og raunverulega pósta og nemendur þurfa að greina hvort er hvort. Þeir læra einkenni: rangt netfang, stafsetningarvillur, óvæntar beiðnir, tímafrestur. Nemendur taka Google Phishing Quiz og ræða niðurstöður. Í hópum búa þeir til ‚Vefveiðavarúðarblað' sem deila má með skólanum.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint tölvupóst og skilaboð
• Tækni: Reynsla af tölvupósti og netsamskiptum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd og netöryggi

• Dæmagreining — Nemendur greina raunveruleg vefveiðadæmi og finna einkenni
• Leikjamiðað nám — Nemendur taka ‚phishing quiz' og keppa í að greina vefveiðar

Að nemendur skilji hvar gögn þeirra eru geymd (skýið, netþjónar) og hvað gerist við gagnaleka.

Nemendur læra um skýjaþjónustu, gagnamiðstöðvar og hvað gerist þegar gögn leka. Þeir skoða raunveruleg dæmi um gagnaleka og ræða afleiðingar.

• Fréttir um gagnaleka (kennarinn velur)
• SAFT.is

Kennarinn útskýrir ‚ferðalag gagna': frá snjallsíma í skýið, í gegnum netþjóna, til gagnamiðstöðva. Nemendur búa til hugarkort. Síðan lesa þeir um raunverulegt gagnalekadæmi og greina: Hvað lak? Hverjar voru afleiðingarnar? Hvað hefði getað komið í veg fyrir þetta? Bekkurinn ræðir og nemendur búa til verklag til að vernda eigin gögn.

• Lestur: Nemandi getur lesið fréttir og upplýsingatexta
• Tækni: Grunnþekking á skýjaþjónustu og gagnaforritum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd

• Dæmisögugreining — Nemendur greina fréttir um gagnaleka og meta afleiðingar
• Myndhverfing (Concept mapping) — Nemendur búa til hugarkort um ferðalag gagna frá notanda til netþjóns

Að nemendur þekki clickbait og falsfréttir og geti greint áreiðanlegar heimildir frá óáreiðanlegum.

Nemendur skoða dæmi um clickbait og falsfréttir, læra aðferðir til að meta áreiðanleika og æfa gagnrýna lestur.

• Dæmi um clickbait og falsfréttir
• Common Sense Education – News Literacy

Kennarinn kynnir clickbait og falsfréttir með dæmum. Nemendur læra SIFT-aðferðina: Stop, Investigate the source, Find better coverage, Trace claims. Þeir spila svo ‚satt eða logið'-leik þar sem þeir þurfa að greina sannfréttir frá falsfréttum. Í hópum greina þeir dæmi og rökstyðja niðurstöður. Bekkurinn býr til gátlista: ‚Hvernig þekki ég falsfréttir?'

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint fjölbreytt efni á netinu
• Tækni: Reynsla af netvöfrun og félagsmiðlum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á miðlum og fréttaflutningi

• Gagnrýnin miðlalæsi — Nemendur læra og beita aðferðum við mat á áreiðanleika
• Keppni/leikur — Nemendur keppa í að greina rétt á milli sannra og falskra frétta

Að nemendur þekki helstu persónuverndarlög og réttindi sín samkvæmt þeim.

Nemendur kynna sér GDPR og íslensk persónuverndarlög, læra um réttindi sín (réttur til eyðingar, aðgangs, leiðréttingar) og skoða dæmi um beitingu þeirra.

• Persónuvernd.is (vefsíða Persónuverndar)
• GDPR-yfirlitsgögn (kennarinn útbýr)

Kennarinn kynnir helstu réttindi samkvæmt GDPR og íslenskum persónuverndarlögum. Nemendur fá dæmisögur (t.d. fyrirtæki sem safnar gögnum um unglinga, skóli sem birtir myndir án leyfis) og þurfa að greina hvort lagabrot hafi átt sér stað. Í lokahópaverkefni leika þeir ‚réttarhöld' þar sem einn hópur er sóknaraðili, annar verjandi, og þriðji dómari.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið lagalegan texta
• Tækni: Reynsla af netrannsóknum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd og gagnasöfnun

• Dæmisögugreining — Nemendur greina raunveruleg mál um persónuvernd og beita lagalegum hugtökum
• Hlutverkaleikur – réttarsal — Nemendur leika réttarhöld þar sem persónuverndarréttindi eru til skoðunar

Að nemendur skilji grunnreglur dulkóðunar og hvernig VPN og önnur öryggisverkfæri vernda gögn.

Nemendur læra um dulkóðun (encryption), VPN og HTTPS. Þeir gera einfaldar dulkóðunartilraunir og skilja hvers vegna þessi verkfæri eru mikilvæg.

• Einfalt dulkóðunarverkfæri á netinu
• Common Sense Education – Cybersecurity

Kennarinn kynnir dulkóðun með hliðstæðu: skilaboð í lokuðu umslagi vs. opnu póstkort. Nemendur prófa Caesar-dulkóðun (hliðrun stafrófs) á eigin skilaboðum. Þeir bera saman HTTP og HTTPS og læra hvað VPN gerir. Í hópum búa þeir til upplýsingaveggspjald: ‚Hvernig vernda ég gögn mín á netinu' – með útskýringum á dulkóðun, VPN og HTTPS.

• Lestur: Nemandi getur lesið tæknilegan texta
• Tækni: Grunnþekking á netsamskiptum og vöfrun
• Aðrar forsendur: Áhugi á tækni og öryggi

• Tilraun og sýnikennsla — Nemendur prófa einfalda dulkóðun og sjá hvernig hún virkar
• Hliðstæðukennsla — Kennarinn notar hliðstæður (t.d. ‚lás á bréfi') til að útskýra dulkóðun

Að nemendur geti metið á gagnrýninn hátt hvers vegna fyrirtæki safna gögnum og hvort tilgangurinn sé réttmætur.

Nemendur rannsaka viðskiptalíkön stórra tæknifyrirtækja og meta hvort gagnasöfnun sé réttmæt. Þeir skrifa gagnrýna grein eða taka þátt í rökræðu.

• Fréttir og greinar um gagnasöfnun stórfyrirtækja
• Persónuvernd.is

Nemendur fá dæmi um gagnasöfnun: heilsutækniforrit sem deilir gögnum með tryggingafyrirtækjum, skóli sem notar myndavélar, félagsmiðill sem selur gögn til auglýsenda. Í hópum meta þeir hvert dæmi: Hvert er tilgangurinn? Er hann réttmætur? Hverjir njóta góðs? Hverjir verða fyrir skaða? Nemendur rökstyðja afstöðu sína í rökræðu og skrifa stutta álitsgerð.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint fræðilegan texta
• Tækni: Reynsla af rannsóknarverkefnum
• Aðrar forsendur: Þekking á persónuverndarlögum og gagnasöfnun

• Gagnrýnin greining — Nemendur meta tilgang og réttmæti gagnasöfnunar í raunverulegum dæmum
• Rökræða — Nemendur halda skipulagða rökræðu um réttmæti gagnasöfnunar

Að nemendur geti rætt um stafrænt eftirlit í samfélaginu og metið jafnvægið milli öryggis og friðhelgi.

Nemendur kanna raunveruleg dæmi um stafrænt eftirlit (myndavélar, lögreglueftirlit, eftirlitsforrit) og halda skipulagða rökræðu um réttmæti þess.

• Fréttir um stafrænt eftirlit
• Mannréttindayfirlýsing Sameinuðu þjóðanna

Kennarinn kynnir viðfangsefnið: stafrænt eftirlit (myndavélar á almannafæri, eftirlitsforrit á snjallsímum, andlitsgreining). Nemendur rannsaka í hópum og safna rökum. Bekkurinn skiptist í tvö lið: ‚eftirlit er nauðsynlegt fyrir öryggi' og ‚eftirlit brýtur gegn friðhelgi'. Eftir rökræðuna skrifa nemendur ígrundun þar sem þeir meta báðar hliðar og segja eigin álit.

• Lestur: Nemandi getur lesið fréttir og fræðilegan texta
• Tækni: Góð almenn tæknifærni og rannsóknarfærni
• Aðrar forsendur: Þekking á persónuverndarlögum og mannréttindum

• Rökræða (structured debate) — Nemendur halda skipulagða rökræðu um stafrænt eftirlit
• Rannsóknarvinna — Nemendur rannsaka viðfangsefnið og safna rökum

Að nemendur skilji hvernig gervigreind (AI) nýtir persónuupplýsingar og hvaða áskoranir það skapar.

Nemendur kanna hvernig gervigreind er þjálfuð á gögnum, þar á meðal persónuupplýsingum, og ræða siðferðileg álitamál.

• Fréttir og greinar um gervigreind og persónuvernd
• Common Sense Education – AI and Privacy

Kennarinn kynnir hvernig AI-kerfi nota persónuupplýsingar og gögn notenda. Dæmi: andlitsgreining sem þekkir þig á myndum, tillögukerfi sem fylgist með hegðun þinni, og margar gervigreindarþjónustur sem nota samræður notenda til þjálfunar og geyma þær — sérstaklega þær sem eru ókeypis eða beinast að almennum notanda. Kennarinn útskýrir hvers vegna þetta er frábrugðið þjónustum eins og Gemini í Google Workspace eða Ragnar frá Kunnáttu sem geyma ekki samræður til þjálfunar. Nemendur velja eitt kerfi og rannsaka: Hvaða gögn notar það? Hvernig er þeim safnað? Veit notandinn af þessu? Hvaða siðferðileg álitamál vakna? Hópar kynna niðurstöður og bekkurinn ræðir: Hvar á að draga mörkin? Hvaða reglur ættu að gilda um AI og persónuupplýsingar? Hvernig eiga nemendur að velja AI-þjónustur í skólastarfi?

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið flókin viðfangsefni
• Tækni: Grunnþekking á gervigreind og reikniritum
• Aðrar forsendur: Þekking á persónuvernd og gagnasöfnun

• Siðferðileg greining — Nemendur greina siðferðileg álitamál varðandi AI og persónuvernd
• Hópverkefni — Nemendur vinna saman að greiningu og kynningu

Að nemendur búi til heildstæða netöryggisáætlun og geti kennt öðrum undirstöðuatriði netöryggis.

Nemendur sameina þekkingu sína um lykilorð, 2FA, vafrakökur, VPN og vefveiðar og búa til netöryggisleiðbeiningar fyrir fjölskyldu eða yngri nemendur.

• Canva eða Google Slides
• SAFT.is

Nemendur velja markhóp (yngri nemendur, foreldrar, kennarar) og búa til netöryggisleiðbeiningar. Leiðbeiningarnar eiga að ná yfir: lykilorð, 2FA, vafrakökur, vefveiðar, friðhelgisstillingar og VPN. Hópar geta valið form: veggspjald, bæklingur, myndband eða vefur. Leiðbeiningarnar eru kynntar fyrir markhópnum og endurgjöf safnað.

• Lestur: Nemandi getur skrifað skýrar leiðbeiningar
• Tækni: Góð þekking á netöryggisverkfærum
• Aðrar forsendur: Reynsla af kynningum og kennslu

• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til raunverulegar leiðbeiningar sem hafa gildi utan kennslustofunnar
• Þjónustunám — Nemendur kenna öðrum og þjóna samfélaginu

Að nemendur geti greint framtíðaráskoranir varðandi friðhelgi og nýta gagnrýna hugsun til að meta nýja tækni.

Nemendur rannsaka hvernig nýjasta tækni (Internet of Things, lífkennagreining, andlitsgreining) ögrar friðhelgi og skrifa framtíðargrein eða búa til kynningu.

• Fræðigreinar og fréttir um nýjustu tækni
• Google Docs eða Canva

Nemendur velja eina nýja tækni (IoT, lífkennagreining, andlitsgreining, stafræn gjaldmiðla) og rannsaka hvernig hún ögrar friðhelgi. Þeir finna a.m.k. þrjár heimildir og skrifa stutta fræðilega grein eða búa til kynningu sem svarar: Hvernig virkar tæknin? Hvaða persónuupplýsingum safnar hún? Hvaða hættur skapar hún? Hvaða lausnir eru mögulegar?

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint fræðilegan texta um nýja tækni
• Tækni: Góð almenn tæknifærni og rannsóknarfærni
• Aðrar forsendur: Þekking á persónuverndarlögum og siðferðilegum álitamálum

• Framtíðargreining — Nemendur spá fyrir um hvernig tækni mun hafa áhrif á friðhelgi í framtíðinni
• Rannsóknarritgerð — Nemendur skrifa fræðilega grein um nýja tækni og friðhelgi

Að nemendur geti framkvæmt netöryggisgát á eigin stafræna umhverfi og greint veikleika.

Nemendur framkvæma ‚öryggisúttekt' á eigin tækjum og reikningum, greina veikleika og búa til áætlun til úrbóta.

• Tölva eða spjaldtölva
• HaveIBeenPwned.com
• Gátlisti öryggisúttektar (kennarinn útbýr)

Nemendur fá gátlista öryggisúttektar sem nær yfir: lykilorð (styrkur, endurnotkun), 2FA (virkt?), friðhelgisstillingar (félagsmiðlar), vafrinn (vafrakökur, viðbætur), forrit (heimildir, uppfærslur). Þeir fara kerfisbundið í gegnum gátlistann og meta eigið öryggi. Þeir greina veikleika og búa til áætlun: hvað þarf að laga strax, hvað getur beðið. Nemendur deila (ekki persónulegum niðurstöðum, heldur) almennum ráðleggingum.

• Lestur: Nemandi getur fylgt tæknileiðbeiningum og skrifað skýrslu
• Tækni: Góð tæknifærni og þekking á netöryggisverkfærum
• Aðrar forsendur: Reynsla af lykilorðum, 2FA, friðhelgisstillingum og vafranum

• Hagnýtt verkefni — Nemendur framkvæma raunverulega öryggisúttekt á eigin tækjum
• Sjálfsskoðun og áætlanagerð — Nemendur meta eigin öryggi og búa til áætlun til úrbóta

Að nemendur noti þekkingu sína til að hafa jákvæð áhrif á persónuvernd í samfélaginu.

Nemendur búa til herferð, vefsíðu eða kennsluefni sem eykur meðvitund um persónuvernd í skólasamfélaginu eða víðar.

• Canva, Google Sites eða sambærilegt
• SAFT.is og Persónuvernd.is

Nemendur velja form og markhóp fyrir persónuverndarherferð: vefsíða fyrir skólann, kynning fyrir foreldra, myndband á félagsmiðlum, bæklingur fyrir yngri nemendur. Þeir rannsaka viðfangsefnið, hanna efnið, búa það til og kynna. Bekkurinn metur hvert verkefni og besta efnið er gefið út á vegum skólans.

• Lestur: Nemandi getur unnið sjálfstætt að stóru verkefni
• Tækni: Góð færni í stafrænum verkfærum og miðlun
• Aðrar forsendur: Heildstæð þekking á persónuvernd og netöryggi

• Þjónustunám (Service Learning) — Nemendur nota þekkingu sína til þess að þjóna samfélaginu
• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til raunverulegt efni sem hefur áhrif utan kennslustofunnar