Gagnaglöt og viðbragðsáætlun
Tilgangur
Að nemendur skilji orsakir gagnaglata, læri að meta áhættu og búi til viðbragðsáætlun ef gögn tapast.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur skipulagt og vistað skrár á markvissan hátt og gert ráðstafanir til verndar mikilvægum gögnum
- 1.1: Nemandi getur greint helstu orsakir gagnaglata og metið líkur á þeim
- 1.2: Nemandi getur búið til viðbragðsáætlun ef mikilvæg gögn tapast
- 1.3: Nemandi getur framkvæmt endurheimtu gagna úr afritum og útgáfusögu
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Mjög góð lestrar- og greiningarfærni.
- Tækni: Færni í öryggisafritun, skýjaþjónustu og tölvunotkun.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af öryggisafritun og samstillingu.
Lýsing á kennslustund
Nemendur rannsaka algengar orsakir gagnaglata (vélbilun, netárásir, mannleg mistök, náttúruhamfarir) og læra hvernig á að bregðast við. Þeir búa til viðbragðsáætlun fyrir eigin gögn og framkvæma æfingu í endurheimtu.
Kennarinn kynnir algengar orsakir gagnaglata: (1) Vélbilun — harður diskur bilar, (2) Netárásir — lausnarhugbúnaður (ransomware), (3) Mannleg mistök — eyddi skrá óvart, (4) Náttúruhamfarir — vatn, eldur, (5) Þjófnaður — tölva stolið. Nemendur fá áhættumatsspjald og meta hverja orsök: Hversu líklegt? Hversu alvarlegt? Er ég varinn? Kennarinn býr til hermunaræfingu: „Tölvan þín hefur hætt að virka. Öll gögn á harða diskinum eru ófáanleg. Hvað gerirðu?” Nemendur þurfa að: finna afrit, endurheimta úr skýjaþjónustu, og meta hvað tapast. Þeir æfa endurheimtu úr Google Drive: endurheimta úr rusli, endurheimta eldri útgáfu. Í seinni hlutanum búa nemendur til ítarlega viðbragðsáætlun: Hvað ef tölvan bilar? Hvað ef ég verð fyrir netárás? Hvað ef ég eyði skrá? Þeir kynna áætlanir í litlum hópum.
Verkfæri og hugbúnaður
Til æfingar í endurheimtu úr útgáfusögu og rusli.
Til rannsóknar og verklegrar æfingar.
Kennsluaðferðir
Nemendur upplifa „gagnaglöt” í hermunaræfingu og þurfa að bregðast við.
Rannsóknargrundvöllur: Hermun eykur þátttöku og dýpri skilning á raunverulegum aðstæðum (Gaba, 2004).
Nemendur meta áhættu og búa til viðbragðsáætlun.
Rannsóknargrundvöllur: Áhættugreining þjálfar skipulega hugsun og forvarnarsýn (ISO 31000).
Matsaðferðir
- Áhættumat sýnir skilning á mismunandi orsökum gagnaglata.
- Nemandi getur endurheimtað gögn úr rusli og útgáfusögu.
- Viðbragðsáætlunin er ítarleg, raunhæf og nær yfir mismunandi aðstæður.
Aðlögun
Nemendur rannsaka raunverulegt tilvik um gagnaglöt í fyrirtæki (t.d. netárás á Kaupþing, ransomware-árás) og skrifa tilfellisgreiningu.
Kennarinn einfaldar áhættumatið og veitir nemandanum sniðmát fyrir viðbragðsáætlun.
Þverfaglegar tengingar
- Samfélagsfræði: Netöryggi og samfélagsleg áhrif gagnaglata.
- Stærðfræði: Líkindafræði og áhættumat.