Upplýst ákvörðun um notkun og miðlun
Tilgangur
Að nemendur geti tekið upplýstar og siðferðilega ábyrgar ákvarðanir um hvernig þeir nota, miðla og eiga samskipti við upplýsingar á stafrænum tíma. Þetta er lokaverkefni í siðferðilegri ábyrgð og upplýsingalæsi í grunnskóla.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt leitarvélar, gagnabanka, gervigreind og önnur verkfæri á fjölbreyttan og siðferðilega ábyrgan hátt til upplýsingaöflunar og skilji hvað liggur til grundvallar
- 3.1: Nemandi getur greint eigin stafræna hegðun og metið hana á gagnrýninn hátt
- 3.2: Nemandi getur tekið upplýsta ákvörðun um hvort og hvernig á að deila upplýsingum
- 3.3: Nemandi getur búið til persónulega „upplýsingastefnu“ sem endurspeglar siðferðilega ábyrgð og gagnrýna hugsun
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur lesa vel og geta rætt flókin samfélagsleg og siðferðileg málefni
- Tækni: Nemendur hafa haldgóð vinnubrögð í upplýsingaleit og gagnrýnni hugsun
- Aðrar forsendur: Nemendur hafa byggt upp siðferðilegan skilning á stafrænum málefnum í gegnum árin
Lýsing á kennslustund
Nemendur skoða heildarmyndina: Þeir eru bæði neytendur og framleiðendur upplýsinga. Þeir taka ákvarðanir á hverjum degi um hvað þeir lesa, trúa, deila og búa til. Verkefnið snýst um að nemendur greini eigin stafræna hegðun, meti hvernig þeir eiga samskipti við upplýsingar, og búi til persónulega „upplýsingastefnu“ sem lýsir hvernig þeir ætla að haga sér sem ábyrgir stafrænir borgarar.
1. Kennari byrjar á hugleiðingu: „Hugsið um síðustu viku. Hvaða upplýsingar leitið þið? Hvað deilduð þið? Athugið þið heimildir áður en þið deila?“ Nemendur hugsa í 2 mínútur og skrifa niður (5 mín).
2. Nemendur fylla út sjálfsmatsblað um stafræna hegðun sína: a) Hversu oft leita ég á netinu? b) Athuga ég heimildir? c) Deili ég upplýsingum án þess að athuga? d) Nota ég gervigreind? Hvernig? e) Veit ég hvaðan upplýsingarnar mínar koma? (8 mín).
3. Kennari kynnir hugtakið „stafrænir borgarar“ — fólk sem notar tæknina á ábyrgan hátt, virðir aðra, athugar upplýsingar og tekur upplýstar ákvarðanir (5 mín).
4. Hópumræða: Nemendur ræða í litlum hópum: Hvað gerir góðan stafrænan borgara? Hvar eigum við enn að bæta okkur? (10 mín).
5. Kennari setur upp þrjár aðstæður og nemendur taka ákvörðun:
a) Þú sérð frétt sem virðist ótrúleg en margir vinir hafa deilt henni — deilir þú?
b) Þú notar gervigreind til að skrifa skólaverkefni — segir þú frá? Og skiptir það máli hvaða þjónustu þú notar — ein sem er sérstaklega hönnuð fyrir skólanotkun og geymir ekki samræður, eða almenn þjónusta sem notar gögn þín?
c) Þú finnur myndir af kennara á samfélagsmiðli — sýnir þú vinum?
Nemendur velja ákvörðun, skrifa rökstuðning og ræða saman (15 mín).
6. Nemendur skrifa persónulega „upplýsingastefnu“ — skjal (300-400 orð) þar sem þeir skilgreina: a) Hvernig ég leita (aðferðir og verkfæri), b) Hvernig ég met upplýsingar (gátlisti), c) Hvernig ég nota gervigreind (reglur), d) Hvernig ég deili upplýsingum (siðferðilegar reglur), e) Hvað ég geri ef ég er í vafa (20 mín).
7. Nokkrir nemendur deila upplýsingastefnu sinni og bekkurinn ræðir: Hvað er sameiginlegt? Hvað er ólíkt? (10 mín).
8. Samantekt: Kennari dregur saman allt námsferlið frá 1. til 10. bekk: „Þið fóruð frá því að geta ekki leitað sjálf, til þess að vera gagnrýnir, ábyrgir og sjálfstæðir upplýsingaleitendur. Þetta er færni sem þið munuð nota alla ævina.“ (7 mín).
Verkfæri og hugbúnaður
Til að nemendur geti greint og metið eigin stafræna hegðun á kerfisbundinn hátt
Til að skrifa persónulega upplýsingastefnu
Til kynningar og hópumræðna
Kennsluaðferðir
Nemendur greina eigin hegðun og venjur og meta hvort þær samræmast gildum þeirra
Rannsóknargrundvöllur: Sjálfsígrundun er einn áhrifaríkasti þátturinn í að þróa metavitund og ábyrga hegðun
Nemendur búa til eigin reglur og stefnu sem sameinar allt sem þeir hafa lært
Rannsóknargrundvöllur: Þegar nemendur búa til eigin reglur verða þær persónulegri og líklegri til að vera fylgdar en utanaðkomandi reglur
Matsaðferðir
- Mat á sjálfsmatsblaði — sýnir nemandinn heiðarlega og gagnrýna sjálfsígrundun?
- Mat á ákvörðunarverkefnum — eru ákvarðanir rökstuddar og siðferðilegar?
- Mat á upplýsingastefnu — er hún ítarleg, raunhæf, siðferðileg og sýnir skilning á öllum þáttum upplýsingaleitar?
- Heildarmat á þroska nemanda frá fyrri árum — sýnir hann/hún framfarir?
Aðlögun
Nemendur sem eru lengra komnir búa til „upplýsingastefnu fyrir bekk/skóla“ sem almenna tillögu og kynna hana fyrir bekknum eða skólanum
Nemendur sem þurfa stuðning fá sniðmát fyrir upplýsingastefnuna með leiðbeiningaspurningum og vinna náið með kennara
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — ritun stefnuskjals, munnleg kynning og röksemdafærsla
- Siðfræði — siðferðileg ábyrgð, persónulegt gildismat og ákvarðanataka
- Samfélagsfræði — borgaravitund, lýðræði og ábyrgð á stafrænum tíma
- Heilbrigðisfræði — stafræn vellíðan og heilbrigð samskipti við tækni