Gagnabankar og leitarvélar
Tilgangur
Að nemendur læri að nota gagnabankasvæði og sérhæfðar leitarvélar til viðbótar við almenna leit á Google. Nemendur skilja muninn á almennum leitarvélum og gagnabönkum og vita hvenær hvor hentar betur.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt leitarvélar, gagnabanka, gervigreind og önnur verkfæri á fjölbreyttan og siðferðilega ábyrgan hátt til upplýsingaöflunar og skilji hvað liggur til grundvallar
- 1.1: Nemandi getur útskýrt muninn á almennri leitarvél og gagnabanka
- 1.2: Nemandi getur notað a.m.k. einn gagnagrunn (t.d. Google Scholar, gegnum.is) til upplýsingaleitar
- 1.3: Nemandi getur metið hvenær gagnabanki hentar betur en almenn leit og öfugt
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur lesa fræðitexta vel og geta lesið einfalda ensku fræðitexta
- Tækni: Nemendur geta notað ítarleitaraðferðir í leitarvélum og metið áreiðanleika heimilda
- Aðrar forsendur: Nemendur hafa reynslu af rannsóknarvinnu og heimildamati frá 7. bekk
Lýsing á kennslustund
Nemendur kynnast sérhæfðum gagnabönkum og leitarvettvöngum — t.d. Google Scholar, Hvar.is, Landsbókasafnið (gegnum.is), og gagnagrunnar á vegum skóla. Þeir læra hvenær gagnabanki er betri kostur en almenn leit, hvernig á að nota hann, og hvernig á að túlka niðurstöður. Nemendur bera saman niðurstöður frá almennri leit og gagnabankaleit um sama efni.
1. Kennari spyr: „Þegar þið leitið á netinu — notið þið alltaf Google? Er til eitthvað annað?“ Nemendur ræða (5 mín).
2. Kennari kynnir hugtakið „gagnabanki“: „Gagnabanki er sérhæft safn upplýsinga sem er skipulagt á ákveðinn hátt. Bókasafn er eins og líkamlegur gagnabanki.“ Sýnir dæmi (7 mín).
3. Kennari sýnir Google Scholar á skjávarpa: Leitar að sama efni þar og á venjulegu Google. Bendir á muninn: fræðigreinar, tilvísanir, ritrýndar heimildir (10 mín).
4. Kennari sýnir gegnum.is: Hvernig leit virkar þar, hvaða efni finnst, og hvernig hægt er að finna bækur og efni á bókasöfnum (8 mín).
5. Nemendur fá viðfangsefni (t.d. „Mengunarfótsporið á Íslandi“ eða „Saga íslenskrar tónlistar“) og vinna í pörum. Þeir leita á: a) Google, b) Google Scholar, c) gegnum.is. Fyrir hverja leit skrifa þeir niður: Hvað fann ég? Hvaða gerð efnis? Hversu áreiðanlegt? (25 mín).
6. Pörin fylla út samanburðartöflu: Hvaða verkfæri gaf bestu niðurstöðurnar? Hvenær hentaði Google best? Hvenær gagnabanki? (8 mín).
7. Hópaumræða: Pör deila niðurstöðum og bekkurinn ræðir: Þegar hentar gagnabanki betur? Þegar almenn leit? (10 mín).
8. Samantekt: Kennari skapar „leitarverkfærahjól“ á töflu — Google í miðjunni (almenn leit), gagnabankar utan um (sérhæfð leit), gervigreind sem viðbót. Nemendur skrifa í glósubók (7 mín).
Verkfæri og hugbúnaður
Til samanburðar sem almenn leitarvél
Til að sýna nemendum hvernig fræðilegur gagnagrunnur virkar og hvaða niðurstöður hann gefur
Íslenskt leitarverkfæri sem tengist bókasöfnum og safnefni
Sem upphafspunktur sem vísar nemendum áfram í gagnabankaheimildir
Kennsluaðferðir
Nemendur bera saman ólík verkfæri til að sjá kosti og galla hvers eins
Rannsóknargrundvöllur: Samanburður á verkfærum hjálpar nemendum að velja rétt tæki eftir aðstæðum og þróa dýpri skilning
Nemendur kanna ný verkfæri sjálfir með leiðsögn kennara og uppgötva eiginleika þeirra
Rannsóknargrundvöllur: Uppgötvunarnám þar sem nemendur kanna sjálfir eykur skilning og minnst betur en þegar þeir fá bara sagt hvað á að gera
Matsaðferðir
- Mat á samanburðartöflu — gátu nemendur borið saman verkfærin á greinargóðan hátt?
- Geta nemendur útskýrt hvenær gagnabanki hentar betur en almenn leit?
- Gátu nemendur fundið viðeigandi efni í a.m.k. einum gagnabanka?
Aðlögun
Nemendur sem eru lengra komnir kanna viðbótargagnabanka (t.d. timarit.is, PubMed ef þeir lesa ensku vel) og bera saman fleiri verkfæri
Nemendur sem þurfa stuðning fá skref-fyrir-skref leiðbeiningablað um hvernig á að nota gagnabankanann og vinna náið með kennara
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — lestur fræðitexta og ritun samanburðar
- Samfélagsfræði — rannsóknarviðfangsefni úr íslensku samfélagslífi
- Náttúrufræði — fræðigreinar og vísindaleg heimildavinna