Stafræn ábyrgð í upplýsingaleit
Tilgangur
Að nemendur skilji siðferðilega ábyrgð sína þegar þeir leita að og nota upplýsingar á netinu — bæði hvað varðar eigin hegðun og virðingu við önnur fólk og heimildir.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt leitarvélar, gervigreind og önnur verkfæri á siðferðilega ábyrgan hátt til upplýsingaöflunar
- 3.1: Nemandi skilur mikilvægi þess að tilgreina heimildir og ekki afrita efni annarra
- 3.2: Nemandi getur útskýrt hvers vegna persónuvernd skiptir máli í upplýsingaleit
- 3.3: Nemandi getur tekið siðferðilega ábyrgar ákvarðanir um notkun upplýsinga
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur lesa sjálfstætt og geta rætt um flóknari hugtök
- Tækni: Nemendur geta notað leitarvélar og unnið sjálfstætt á netinu
- Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnþekkingu á heimildum og áreiðanleikamati
Lýsing á kennslustund
Nemendur ræða og læra um siðferðilega þætti upplýsingaleitar: Að tilgreina heimildir (ekki stela hugmyndum), að virða persónuvernd (ekki leita að persónulegum upplýsingum um aðra), að hugsa um hvað við deilum og hvernig. Nemendur vinna dæmasögur þar sem þeir þurfa að taka siðferðilegar ákvarðanir um notkun upplýsinga.
1. Kennari spyr: „Ef þið finnið flotta grein á netinu og viljið nota hana í skólaverkefni — megið þið bara afrita hana?“ Nemendur svara (5 mín).
2. Kennari útskýrir þrjú meginviðfangsefni: a) Heimildanotkun — alltaf segja hvaðan upplýsingarnar koma. b) Persónuvernd — ekki leita að persónulegum upplýsingum um aðra. c) Ábyrgð við miðlun — hugsa áður en þú deilir upplýsingum (10 mín).
3. Dæmasaga 1: „Jón afritar heila grein af Wikipedia og segir að hann hafi skrifað hana sjálfur.“ Hópumræða: Hvað er rangt við þetta? Hvað hefði Jón átt að gera? (8 mín).
4. Dæmasaga 2: „Sara leitar á netinu og finnur símanúmer kennara síns. Hún deilir því með vinum.“ Hópumræða: Er þetta í lagi? Hvers vegna ekki? (8 mín).
5. Dæmasaga 3: „Ólafur finnur myndband af samnemanda sem er vandræðalegt. Hann vill senda það til annarra.“ Hópumræða: Hvað ætti Ólafur að gera? (8 mín).
6. Nemendur vinna í hópum: Búa til sína eigin dæmasögu um siðferðilegt álitamál í upplýsingaleit og leika hana fyrir bekknum (hlutverkaspil) (20 mín).
7. Eftir hvert hlutverkaspil ræðir bekkurinn: Hvað var rétta ákvörðunin og hvers vegna? (10 mín).
8. Nemendur skrifa „Siðareglur mínar um upplýsingaleit“ — 3-5 reglur sem þeir ætla að fylgja (6 mín).
9. Samantekt: Kennari dregur saman og tengir við fyrri kennslustundir: Gagnrýni, áreiðanleiki og ábyrgð hanga saman (5 mín).
Verkfæri og hugbúnaður
Til að nemendur geti rætt og tekið ákvarðanir um siðferðileg vandamál í öruggum ramma
Til að sýna raunveruleg dæmi um heimildanotkun og persónuvernd
Kennsluaðferðir
Nemendur lesa og ræða raunhæfar dæmasögur þar sem siðferðileg álitamál koma upp
Rannsóknargrundvöllur: Dæmasögur hjálpa nemendum að tengja siðferðileg hugtök við raunverulegar aðstæður og þróa gagnrýna hugsun
Nemendur leika aðstæður þar sem þeir þurfa að taka ákvarðanir um rétta hegðun á netinu
Rannsóknargrundvöllur: Hlutverkaspil gerir nemendum kleift að upplifa siðferðileg álitamál á persónulegum hátt, sem eykur skilning og innsæi
Matsaðferðir
- Mat á þátttöku í dæmasöguumræðum — sýnir nemandinn skilning á siðferðilegum álitamálum?
- Gæði hlutverkaspils — er dæmasagan raunhæf og sýnir hún skilning?
- Siðareglur nemenda — eru þær skynsamlegar og sýna þær skilning á ábyrgð?
Aðlögun
Nemendur sem eru lengra komnir fá flóknari dæmasögur þar sem rétt og rangt er ekki eins augljóst og þurfa að rökstyðja ákvörðun sína skriflega
Nemendur sem þurfa stuðning fá einfaldari dæmasögur með skýrari skiptingu milli rétts og rangs og vinna með kennara
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — ritun siðareglna og munnleg röksemdafærsla
- Siðfræði — siðferðileg álitamál og gildismat
- Samfélagsfræði — persónuvernd, höfundarréttur og samfélagsleg ábyrgð