Áreiðanleiki heimilda
Tilgangur
Að nemendur þrói kerfisbundna aðferð til að meta áreiðanleika heimilda og skilji af hverju sumar heimildir eru traustari en aðrar. Þetta er grunnur að góðum heimilildavinnubrögðum.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt leitarvélar, gervigreind og önnur verkfæri á siðferðilega ábyrgan hátt til upplýsingaöflunar
- 2.1: Nemandi getur notað kerfisbundna aðferð til að meta áreiðanleika heimilda
- 2.2: Nemandi getur greint á milli traustra og ótraustra vefheimilda
- 2.3: Nemandi getur útskýrt hvers vegna ákveðin heimild er áreiðanlegri en önnur
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur geta lesið fræðitexta og fréttir og borið saman efni
- Tækni: Nemendur geta leitað á netinu og skoðað vefsíður sjálfstætt
- Aðrar forsendur: Nemendur þekkja helstu upplýsingagerðir og geta tekið þátt í gagnrýnni umræðu
Lýsing á kennslustund
Nemendur læra TRAUST-matskerfið (eða sambærilegt einfalda matskerfi): Tilgangur — Hver skrifaði þetta og hvers vegna? Rök — Eru rökin sterk? Aldur — Hvenær var þetta skrifað? Uppspretta — Hvaðan kemur þetta? Samræmi — Segja aðrar heimildir það sama? Þeir nota þetta kerfi til að meta raunverulegar vefsíður og heimildir.
1. Kennari spyr: „Ef þið finnið upplýsingar á netinu — hvernig vitið þið hvort þær eru áreiðanlegar?“ Nemendur ræða (5 mín).
2. Kennari kynnir TRAUST-kerfið á stórum skjá og útskýrir hvern lið: T-ilgangur, R-ök, A-ldur, U-ppspretta, S-amræmi, T-raust. Nemendur fá matsblöð (10 mín).
3. Kennari sýnir fyrstu heimild — t.d. frétt af RÚV.is um veðurfar. Bekkurinn metur saman: Hver skrifaði? Hvers vegna? Hvenær? Er þetta traust vefsíða? (10 mín).
4. Kennari sýnir aðra heimild — t.d. bloggfærslu frá óþekktum höfundi um sama efni. Bekkurinn metur saman og ber saman við fyrri heimild (8 mín).
5. Nemendur fá í pörum 3 vefsíður (kennari hefur undirbúið tengla) og fylla út TRAUST-matsblað fyrir hverja. Þeir raða síðan heimildunum frá áreiðanlegust til minnst áreiðanleg (20 mín).
6. Pörin bera saman niðurstöður sínar við annað par. Eru þau sammála um röðunina? Hvers vegna / hvers vegna ekki? (10 mín).
7. Nokkur pör kynna niðurstöður og rökstyðja val sitt (10 mín).
8. Samantekt: Kennari dregur saman helstu atriði. Nemendur skrifa „3 spurningar sem ég spyr mig alltaf þegar ég finn heimild á netinu“ (7 mín).
Verkfæri og hugbúnaður
Til að nemendur geti æft matið á raunverulegum dæmum
Til að nemendur hafi kerfisbundið verkfæri til að nota við mat á heimildum
Til að finna og bera saman heimildir
Kennsluaðferðir
Nemendur nota fastmótað matskerfi til að greina heimildir á skipulegan hátt
Rannsóknargrundvöllur: Kerfisbundin greiningarverkfæri hjálpa nemendum að þróa gagnrýna hugsun á skipulegan og endurtekanlegan hátt
Kennari notar raunveruleg dæmi um bæði góðar og slæmar heimildir til kennslu
Rannsóknargrundvöllur: Raunveruleg dæmi gera óhlutbundin hugtök áþreifanleg og auðskiljanleg
Matsaðferðir
- Mat á TRAUST-matsblaði — notuðu nemendur kerfið rétt og gátu þeir greint á milli traustra og ótraustra heimilda?
- Rökstuðningur fyrir röðun — er hann skynsamlegur og rökréttur?
- Geta nemendur notað matsaðferðina sjálfstætt?
Aðlögun
Nemendur sem eru lengra komnir fá erfiðari heimildir (t.d. vefsíðu sem lítur traust út en er villandi) og þurfa að rökstyðja mat sitt ítarlegar
Nemendur sem þurfa stuðning fá einfaldari heimildir og vinna með kennara í litlum hóp sem fer yfir hverja spurningu í kerfinu
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — lestur og greining texta, ritun rökstuðnings
- Samfélagsfræði — fjölmiðlar, traust og upplýsingamiðlun í samfélaginu
- Siðfræði — ábyrgð á því að miðla réttum upplýsingum