Leitarorð og síur
Tilgangur
Að nemendur læri að nota ítarlegri leitaraðferðir, þar á meðal síur (filters) og einfalda leitaroperatora, til að fá nákvæmari niðurstöður. Þetta eykur getu nemenda til að finna réttar upplýsingar hratt og örugglega.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt leitarvélar, gervigreind og önnur verkfæri á siðferðilega ábyrgan hátt til upplýsingaöflunar
- 1.1: Nemandi getur notað gæsalappir til að leita að nákvæmum orðasamböndum
- 1.2: Nemandi getur notað síur í leitarvél (tímabil, tungumál, tegund)
- 1.3: Nemandi getur útskýrt hvenær ítarlegri leitaraðferðir eru nauðsynlegar
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur lesa fræðitexta sjálfstætt og geta borið saman upplýsingar
- Tækni: Nemendur geta leitað sjálfstætt á leitarvélum og þekkja grunnatriði
- Aðrar forsendur: Nemendur geta unnið sjálfstætt á tölvu og skrifað á lyklaborð
Lýsing á kennslustund
Nemendur kynnast ítarlegri leitaraðferðum á Google og öðrum leitarvélum. Þeir læra að nota gæsalappir til að leita að nákvæmum orðasamböndum, mínus-merki til að útiloka orð, og síur (tímabil, tungumál, tegund efnis). Nemendur æfa þessar aðferðir á raunhæfum verkefnum og bera saman árangur með og án síur.
1. Kennari spyr: „Hefur einhver reynt að leita á netinu og fengið allt of margar niðurstöður sem henta ekki?“ Nemendur deila reynslu (5 mín).
2. Kennari kynnir aðferð 1 — Gæsalappir: Sýnir muninn á leit að jarðskjálfti á Íslandi (almennt) og „jarðskjálfti á Íslandi“ (nákvæmt orðasamband). Nemendur sjá muninn á niðurstöðum (8 mín).
3. Nemendur æfa gæsalappir á eigin tölvu: Leita að orðasambandi sem kennari gefur og bera saman niðurstöður með og án gæsalappa (7 mín).
4. Kennari kynnir aðferð 2 — Mínus-merki: Sýnir dæmi: „jökull -vatnajökull“ til að finna upplýsingar um aðra jökla. Nemendur æfa (8 mín).
5. Kennari kynnir aðferð 3 — Síur: Opnar Google ítarleit og sýnir hvernig hægt er að velja tímabil (síðustu 12 mánuðir), tungumál (íslenska), og tegund skjals (PDF, myndband). Nemendur æfa (10 mín).
6. Stærra verkefni: Nemendur fá rannsóknarspurningu (t.d. „Hvaða jarðskjálftar hafa orðið á Íslandi á síðustu 5 árum?“). Þeir þurfa að nota a.m.k. tvær af aðferðunum þremur til að finna svarið. Skrifa niður hvaða aðferðir þeir notuðu og hvernig þær hjálpuðu (20 mín).
7. Nemendur deila í litlum hópum: Hvaða aðferð hjálpaði mest? Hvenær er best að nota gæsalappir? Hvenær síur? (10 mín).
8. Hópar kynna helstu niðurstöður fyrir bekknum (7 mín).
9. Samantekt: Kennari dregur saman á töflu — „Verkfærakista leitarinnar“ — og nemendur skrifa í glósubók (5 mín).
Verkfæri og hugbúnaður
Til að sýna og æfa ítarleitaraðferðir og síur
Til samanburðar og til að sýna ítarleit í annarri leitarvél
Til sjálfstæðrar æfingar á ítarleitaraðferðum
Kennsluaðferðir
Kennari sýnir hverja aðferð og nemendur æfa strax á eigin tölvu
Rannsóknargrundvöllur: Samsetning sýnikennslu og tafarlausrar æfingar tryggir betri yfirfærslu á nýjum færnum
Nemendur nota aðferðirnar í raunhæfu verkefni til að sjá gildi þeirra í reynd
Rannsóknargrundvöllur: Færni sem er æfð í raunhæfu samhengi festist betur í minni og er auðveldara að yfirfæra
Matsaðferðir
- Mat á rannsóknarverkefni — notuðu nemendur ítarleitaraðferðir rétt?
- Geta nemendur útskýrt hvenær og hvers vegna þeir notuðu hverja aðferð?
- Athugun á framförum frá einfaldri leit í átt að ítarlegri leitaraðferðum
Aðlögun
Nemendur sem eru lengra komnir kynnast site:-skipuninni (t.d. site:wikipedia.org) og filetype:-skipuninni og nota þær í verkefninu
Nemendur sem þurfa stuðning fá skref-fyrir-skref leiðbeiningablað og vinna náið með kennara á fyrstu æfingunum
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — lestur og ritunarfærni, orðaforði um leitaraðferðir
- Náttúrufræði — rannsóknarspurningar um jarðfræði og náttúruvá
- Stærðfræði — kerfisbundinn samanburður og greining á niðurstöðum