Er þetta satt?

Tilgangur

Að nemendur byrji að hugsa gagnrýnið um upplýsingar sem þeir sjá og heyra, og skilji að ekki allt sem birtist á skjánum er endilega satt.

Hæfniviðmið og námsmarkmið

Hæfniviðmið

Nemandi getur leitað að og valið viðeigandi upplýsingar og stafrænt efni

Námsmarkmið:

3.1: Nemandi skilur að ekki allt sem sjást á netinu eða í bókum er endilega satt
3.2: Nemandi getur gefið einföld rök fyrir því hvort hann trúir fullyrðingu
3.3: Nemandi þekkir hugmyndina um að „athuga tvisvar“ ef eitthvað hljómar furðulegt

Getustig og forsendur nemenda

Lestur: Nemendur geta lesið stuttar setningar; kennari aðstoðar við lengri texta
Tækni: Nemendur hafa reynslu af leit á netinu úr fyrri kennslustund
Aðrar forsendur: Nemendur skilja muninn á staðreyndum og skáldskap

Lýsing á kennslustund

Kennari sýnir nemendum myndir og stuttar setningar — sumar eru sannar staðreyndir og sumar eru rangar eða villandi. Nemendur ræða hvort þeir trúi setningunni og hvers vegna. Kennari kynnir hugmyndina um að „athuga tvisvar“ — ef eitthvað hljómar skrýtið, getum við spurt einhvern eða leitað áfram. Þetta er fyrsta kynningin á hugtakinu um miðlalæsi og gagnrýna hugsun.

Verkefnalýsing:

1. Kennari segir: „Ég ætla að segja ykkur nokkra hluti. Þið ákveðið hvort þið trúið mér!“ og segir 3 setningar — tvær sannar og eina ranga (t.d. „Sólin er heit“, „Kettir geta flogið“, „Ísland er eyja“). Nemendur nota þumla-upp/-niður (5 mín).
2. Kennari spyr: „Hvernig vissuð þið að kettirnir geta ekki flogið? Hvað ef einhver segir okkur eitthvað sem við erum ekki viss um?“ (5 mín).
3. Kennari sýnir 4-5 myndir á skjávarpa — sumar raunverulegar, sumar breyttes eða úr teiknimyndum — og spyr: „Er þetta alvöru mynd?“ Nemendur ræða hverja mynd (10 mín).
4. Kennari kynnir „Athuga tvisvar-regluna“: Ef eitthvað hljómar skrýtið, þá: a) spyrjum við einhvern fullorðinn, b) leitum við á öðrum stað. Kennari sýnir dæmi þar sem hann leitar á netinu til að athuga hvort fullyrðing sé sönn (8 mín).
5. Nemendur fá 6 spjöld með setningum og myndum. Þeir raða í þrjá hópa: „Satt“, „Ekki satt“, og „Veit ekki — þarf að athuga!“ (7 mín).
6. Samantekt: Kennari leggur áherslu á að það er allt í lagi að vita ekki — aðalatriðið er að athuga (5 mín).

Verkfæri og hugbúnaður

Prentaðar setningar og myndir — námsefni

Til að sýna dæmi um sannar og rangar fullyrðingar á einfaldan hátt

Skjávarpi — tæknibúnaður

Til að sýna myndir og efni af netinu sem nemendur geta rætt um

Kennsluaðferðir

Sókratísk aðferð (aðlöguð)

Kennari spyr leiðandi spurninga til að fá nemendur til að hugsa sjálfir um hvað er satt

Rannsóknargrundvöllur: Spurningar sem hvetja til eigin hugsunar byggja upp gagnrýna hugsun jafnvel hjá unga nemendum

Þumalatakmark (þumaröðun)

Nemendur nota þumla-upp eða þumla-niður til að gefa álit á hvort setning sé sönn

Rannsóknargrundvöllur: Líkamleg viðbrögð lækka þröskuldinn fyrir þátttöku og hjálpa öllum nemendum að taka þátt

Matsaðferðir

Athugun á þátttöku nemenda í þumaröðun og umræðum
Geta nemendur útskýrt í eigin orðum hvers vegna eitthvað er satt eða ekki?
Mat á flokkun spjalda — skilja nemendur „athuga tvisvar“ hugmyndina?

Aðlögun

Aukin áskorun

Nemendur sem vilja áskorun fá setningar sem eru erfiðar að meta (t.d. „Hundar geta fundið fólk í snjó“ — er þetta satt?) og nota netið til að athuga

Stuðningur

Nemendur sem þurfa stuðning vinna með kennara í litlum hóp og nota aðeins myndir í stað setninga

Þverfaglegar tengingar

Íslenska — lesskilningur og röksemdafærsla á einföldu stigi
Samfélagsfræði — umræða um traust og upplýsingar í samfélaginu
Náttúrufræði — staðreyndir um náttúruna sem dæmi um sanna fullyrðingu