Fjölmiðlalæsi og gagnrýnin greining á stafrænum fjölmiðlum
Tilgangur
Að nemendur öðlist djúpan skilning á fjölmiðlalæsi og geti greint hvernig stafrænn fjölmiðlaefni er mótað af hagsmuna-, valdaog markaðsöflum, sem er grundvöllur þess að vera upplýstur og virkur þátttakandi í lýðræðissamfélagi.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur framkvæmt ítarlega fjölmiðlagreiningu á stafrænu efni, greint hagsmuna- og valdatengsl á bak við fjölmiðlaefni og metið hvernig athyglishagkerfið hefur áhrif á upplýsingaumhverfi samfélagsins.
- Nemendur geti greint viðskiptamódel og tekjulindir stafræns fjölmiðlaefnis og tengt við efnisframleiðslu
- Nemendur geti framkvæmt ítarlega fjölmiðlagreiningu á stafrænu efni með tilliti til framleiðanda, tilgangs, markhóps og áhrifa
- Nemendur geti metið hvernig athyglishagkerfið og reiknirit hafa áhrif á hvaða upplýsingar ná til almennings
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa framúrskarandi lesskilning á íslensku og góðan lesskilning á ensku til að geta lesið fræðilega texta og alþjóðlegar heimildir.
- Tækni: Hæfni í upplýsingaleit, staðreyndakönnun og notkun samvinnuverkfæra. Nemendur þurfa reynslu af heimildagagnrýni og rökræðu.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa þekkingu á bergmálsklefum, síunarblöðrum, staðreyndakönnun og sannfæringaraðferðum frá fyrri árgöngum.
Lýsing á kennslustund
Nemendur kafa djúpt í fjölmiðlalæsi og skoða hvernig stafrænn fjölmiðlaefni er framleitt, dreift og neytt. Þeir greina viðskiptamódel samfélagsmiðla og fréttamiðla, skoða hvernig athyglishagkerfið (attention economy) hefur áhrif á efnisframleiðslu og kanna valdaaflið á bak við stafræna fjölmiðla. Nemendur framkvæma ítarlega fjölmiðlagreiningu á sjálfvaldu efni og setja fram niðurstöður á faglegum vettvangi. Kennslustundin krefst sjálfstæðrar hugsunar og djúprar greiningar.
1. Staðfesting á undirbúningi (10 mín): Kennarinn kannar hvort nemendur hafi lesið/horft á undirbúningsefni um athyglishagkerfið. Stutt umræða í pörum þar sem nemendur deila lykilatriðum sem þeim fannst áhugaverð. 2. Fræðsla og umræða (15 mín): Kennarinn kynnir greiningarramma fyrir fjölmiðlagreiningu: Hver framleiddi efnið? Fyrir hverja? Hvaða tækni er notuð? Hvaða sjónarhorn vantar? Hvaða viðskiptahagsmunir liggja að baki? Nemendur taka þátt í umræðu og gefa dæmi. 3. Fjölmiðlagreining (35 mín): Nemendur velja sjálfir stafrænt fjölmiðlaefni til greiningar (fréttamiðilsgrein, YouTube-myndskeið, áhrifavaldaefni á samfélagsmiðlum, hlaðvarp o.þ.h.). Þeir framkvæma ítarlega greiningu með greiningarrammunum og skrá niðurstöður í kynningarforrit. Þeir bera kennsl á hvata á bak við efnið, markhóp, sannfæringaraðferðir og tengsl við athyglishagkerfið. 4. Kynningar og gagnrýni (20 mín): Nemendur kynna fjölmiðlagreiningu sína fyrir bekknum. Aðrir nemendur gefa uppbyggilega gagnrýni og spyrja spurninga. Kennarinn leiðir umræðu um sameiginlegt mynstur sem kemur fram.
Verkfæri og hugbúnaður
Til að nemendur geti metið hlutdrægni og áreiðanleika fjölmiðla á kerfisbundinn hátt.
Til að setja fram niðurstöður fjölmiðlagreiningar á faglegan og skipulegan hátt.
Til að nemendur geti stutt greiningu sína við fræðilegar heimildir um fjölmiðlalæsi og athyglishagkerfi.
Kennsluaðferðir
Nemendur framkvæma ítarlega fjölmiðlagreiningu á sjálfvaldu efni þar sem þeir beita greiningarramma sem tekur til framleiðanda, markhóps, boðskaps, tækni, samhengis og áhrifa. Þetta krefst sjálfstæðrar hugsunar og gagnagreiningar.
Rannsóknargrundvöllur: Rannsóknarmiðað nám (research-based learning) á framhaldsstigi þjálfar nemendur í sjálfstæðri, gagnrýninni hugsun og undirbýr þá fyrir fræðilegt nám (Healey, 2005).
Nemendur undirbúa sig með því að lesa stuttan texta eða horfa á myndskeið um athyglishagkerfið fyrir tímann, svo að tíminn nýtist í djúpa umræðu og verkefnavinnu.
Rannsóknargrundvöllur: Flippað nám eykur tíma til virkra verkefna í tímanum og stuðlar að dýpri skilningi (Bishop & Verleger, 2013).
Matsaðferðir
- Fjölmiðlagreiningarkynning: Ítarlegt mat á gæðum greiningar, notkun greiningarramma og getu til að sjá dýpri mynstur og valdatengsl
- Jafningjagagnrýni: Mat á gæðum endurgjafar og spurninga sem nemendur gefa í kynningum annarra
- Undirbúningsþátttaka: Mat á hvort nemendur hafi undirbúið sig og geti tengt undirbúningsefni við verkefnið
Aðlögun
Nemendur bera saman fjölmiðlaefni frá ólíkum löndum eða menningarheimum um sama efni og greina hvernig menningarlegur bakgrunnur mótar framsetningu upplýsinga. Þeir skrifa samanburðarritgerð.
Nemendur fá útfylltan greiningarramma með leiðbeiningaspurningum við hvern lið og velja einfaldara fjölmiðlaefni til greiningar. Kennarinn fer sérstaklega vel yfir greiningarrammann með þeim.
Þverfaglegar tengingar
- Samfélagsfræði: Vald, hagsmunir og áhrif í samfélaginu; hlutverk fjölmiðla í lýðræði
- Íslenska: Textagreining, rithefð og gagnrýnin lestur á fjölbreyttum textategundum