Stafræn málflutningslist – rökræður og orðræða á netinu
Tilgangur
Að nemendur öðlist skilning á stafrænu rithefð (digital rhetoric) og þjálfist í að taka þátt í rökræðum á netinu á gagnaðan og virðulegan hátt, með áherslu á rök, sannanir og uppbyggilega gagnrýni.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur greint sannfæringaraðferðir í stafrænum samskiptum, borið kennsl á rökvillur og tekið þátt í skipulagðri rökræðu á netinu þar sem rök og heimildir eru notuð á ábyrgan hátt.
- Nemendur geti greint sannfæringaraðferðir (ethos, pathos, logos) í stafrænum samskiptum
- Nemendur geti borið kennsl á algengar rökvillur á netinu og útskýrt hvers vegna þær eru villandi
- Nemendur geti tekið þátt í stafrænni rökræðu þar sem þeir nota rök, heimildir og virðulega orðræðu
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa góða lesskilning og getu til að greina undirtón og sannfæringaraðferðir í texta.
- Tækni: Færni í stafrænni tjáningu og notkun samvinnuverkfæra. Reynsla af því að skrifa rökrétta texta.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnþekkingu á heimildagagnrýni og staðreyndakönnun frá fyrri kennslustundum.
Lýsing á kennslustund
Nemendur kanna hvernig orðræða á netinu er frábrugðin hefðbundnum samskiptum og hvernig stafræn málflutningslist hefur áhrif á skoðanamyndun. Þeir læra um rökvillur, sannfæringaraðferðir (ethos, pathos, logos) og hvernig þessar aðferðir birtast á samfélagsmiðlum. Nemendur taka þátt í skipulagðri stafrænni rökræðu þar sem þeir þurfa að nota rök og heimildir til að styðja afstöðu sína. Áhersla er á virðulega umræðu þar sem ólík sjónarmið eru metin.
1. Inngangur (10 mín): Kennarinn sýnir tvö dæmi af samfélagsmiðlum: eitt sem notar sterk rök og heimildir og annað sem notar tilfinningaáhrif og rökvillur. Nemendur ræða muninn. 2. Fræðsla (15 mín): Kennarinn fer yfir sannfæringaraðferðirnar ethos (trúverðugleiki), pathos (tilfinningar) og logos (rök) og algengar rökvillur á netinu: strámannsrök, persónuárásir (ad hominem), falsk tvíhyggja, haltur brekka (slippery slope). Dæmi sýnd. 3. Dæmasöfnun (15 mín): Nemendur vinna í pörum og leita á samfélagsmiðlum að dæmum um sannfæringaraðferðir og rökvillur. Þeir safna þeim á Padlet og flokka. 4. Stafræn rökræða (30 mín): Nemendur taka þátt í skipulagðri rökræðu á Kialo um efni sem kennarinn velur (t.d. „Á samfélagsmiðlafyrirtæki að bera ábyrgð á dreifingu rangra upplýsinga?“). Nemendum er úthlutað afstöðu og þeir þurfa að nota heimildir og rök. 5. Ígrundun (10 mín): Nemendur skrifa stutta ígrundun um hvað þeir lærðu um eigin samskiptahætti og hvað þeir vilja bæta.
Verkfæri og hugbúnaður
Skipulagður vettvangur fyrir rökræður á netinu þar sem nemendur geta sett fram rök og mótrök á sjónrænan hátt.
Til að safna dæmum um sannfæringaraðferðir og rökvillur frá samfélagsmiðlum.
Til að nemendur hafi yfirsýn yfir algengar rökvillur og geti nýtt þau sem viðmið í rökræðum.
Kennsluaðferðir
Nemendur taka þátt í formlegri rökræðu um álitamál tengd stafrænum samskiptum þar sem þeir þurfa að nota heimildir og rök. Rökræðan fer fram á stafrænum vettvangi til að líkja eftir raunverulegum samskiptum á netinu.
Rannsóknargrundvöllur: Skipulagðar rökræður þjálfa gagnrýna hugsun, röksemdafærslu og getu til að sjá mál frá ólíkum sjónarhornum (Johnson & Johnson, 2009).
Nemendur finna og greina raunveruleg dæmi um sannfæringaraðferðir og rökvillur á samfélagsmiðlum, sem tengir fræðilegu hugtökin við daglega reynslu þeirra.
Rannsóknargrundvöllur: Tengsl á milli fræðilegra hugtaka og raunverulegs lífs nemenda eykur merkingarbært nám og langtímaminni (Ausubel, 1968).
Matsaðferðir
- Rökræðuþátttaka: Mat á gæðum raka, heimildanotkun og virðulegum samskiptum á Kialo
- Dæmasöfnun: Mat á hversu vel nemendur greindu og flokkunar sannfæringaraðferðir og rökvillur
- Ígrundun: Mat á dýpt sjálfsgagnrýni og skilningi á eigin samskiptaháttum á netinu
Aðlögun
Nemendur greina orðræðu stjórnmálamanna eða áhrifavalda á samfélagsmiðlum og skrifa ítarlega greiningu á sannfæringaraðferðum og rökvillum sem þeir nota.
Nemendur fá einfaldaðan lista yfir rökvillur með skýrum dæmum og nota tilbúið sniðmát í rökræðunni sem hjálpar þeim að skipuleggja rök sín.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska: Rithefð, málsnild og röksemdafærsla í mismunandi textategundum
- Samfélagsfræði: Lýðræðisleg umræða, tjáningarfrelsi og ábyrgð í opinberri umræðu