Staðreyndakönnun í framkvæmd – aðferðir og verkfæri
Tilgangur
Að þjálfa nemendur í að nota ólíkar staðreyndakönnunaraðferðir (fact-checking) á markvissan hátt og gera þá færa um að sannreyna fullyrðingar sem þeir sjá á netinu áður en þeir trúa þeim eða deila þeim.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur beitt fjölbreyttum staðreyndakönnunaraðferðum á markvissan hátt til að sannreyna fullyrðingar og upplýsingar á netinu og gert grein fyrir aðferðafræði sinni.
- Nemendur geti notað öfuga myndaleit og önnur tæknilög verkfæri til staðreyndakönnunar
- Nemendur geti sannreynt fullyrðingar með því að rekja þær til upprunalegra heimilda
- Nemendur geti skrifað skýrslu um staðreyndakönnunarferli sitt þar sem aðferðafræðin er gagnsæ
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Góð lestrarfærni á íslensku og viðunandi á ensku til að nýta alþjóðlega staðreyndakönnunargagnagrunna.
- Tækni: Reynsla af upplýsingaleit og grunnþekking á myndvinnslu. Nemendur ættu að kunna skil á SIFT-aðferðinni og flokkunarkerfi rangra upplýsinga.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa lokið kennslustund 1 í þessum þætti (um misinformation og disinformation) eða hafa sambærilega þekkingu.
Lýsing á kennslustund
Nemendur kynnast alþjóðlegum staðreyndakönnunarfyrirtækjum og aðferðum þeirra. Þeir læra að nota öfuga myndaleit, sannreyna tilvitnun, kanna upprunalegar heimildir og nota opnar staðreyndagagnagrunna. Nemendur framkvæma í framhaldinu eigin staðreyndakönnun á fullyrðingum sem dreifðust á samfélagsmiðlum og skrifa skýrslu þar sem þeir lýsa aðferðafræðinni og niðurstöðum. Kennslan leggur áherslu á skipulega nálgun og gagnsæja aðferðafræði.
1. Inngangur (5 mín): Kennarinn sýnir fullyrðingu sem dreifðist á samfélagsmiðlum og spyr nemendur hvernig þeir myndu sannreyna hana. Stutt hugarflauð. 2. Sýnikennsla (20 mín): Kennarinn sýnir skref fyrir skref hvernig hann framkvæmir staðreyndakönnun á fullyrðingunni. Hann notar öfuga myndaleit, kannar upprunaheimild, ber saman við staðreyndakönnunarfyrirtæki og dregur ályktanir. Kennarinn hugsar upphátt í gegnum allt ferlið. 3. Æfing (15 mín): Nemendur vinna í pörum og æfa sömu aðferðir á einföldu dæmi. Kennarinn fer á milli og hjálpar. 4. Sjálfstætt staðreyndakönnunarverkefni (30 mín): Hver nemandi eða par velur fullyrðingu af samfélagsmiðlum og framkvæmir staðreyndakönnun. Þeir skrifa stutta skýrslu í Google Docs þar sem þeir lýsa: a) Fullyrðingunni, b) Aðferðum sem þeir notuðu, c) Hvað þeir komust að, d) Niðurstöðu: Sönn, röng, eða ekki hægt að staðfesta. 5. Deiling (10 mín): Nokkrir nemendur deila niðurstöðum sínum og fá endurgjöf frá bekknum.
Verkfæri og hugbúnaður
Til að kanna uppruna mynda og greina hvort þær séu raunverulegar, breyttar eða notaðar í röngu samhengi.
Til að nemendur geti borið saman niðurstöður sínar við fagleg staðreyndakönnunarfyrirtæki.
Til að skrifa skýrslu um staðreyndakönnunarferlið og niðurstöður.
Til að greina myndskeið og myndir – hvort þeim hafi verið breytt eða þær séu teknar úr samhengi.
Kennsluaðferðir
Kennarinn framkvæmir staðreyndakönnun í beinni á skjávarpa og hugsar upphátt í gegnum ferlið svo nemendur sjái hvernig aðferðafræðin er beitt í reynd.
Rannsóknargrundvöllur: Sýnikennsla þar sem sérfræðingur hugsar upphátt (think-aloud) er ein áhrifaríkasta leiðin til að kenna hæfni sem krefst gagnrýninnar hugsunar (Collins, Brown & Newman, 1989).
Nemendur framkvæma eigin staðreyndakönnun frá upphafi til enda og skrifa faglega skýrslu. Þetta gefur þeim raunverulega reynslu og eignartilfinningu gagnvart ferlinu.
Rannsóknargrundvöllur: Verkefnamiðað nám (project-based learning) eykur áhugahvöt og dýpri skilning þar sem nemendur vinna að merkingarbærum verkefnum (Krajcik & Shin, 2014).
Matsaðferðir
- Staðreyndakönnunarskýrsla: Kennaramat á gæðum aðferðafræði, heimildanotkun og röksemdafærslu
- Jafningjamat: Nemendur lesa skýrslu annars nemanda og gefa endurgjöf samkvæmt matsblaði
- Sjálfsmat: Nemendur meta hversu vel þeir tileinkuðu sér aðferðirnar og hvar þeir þurfa að bæta sig
Aðlögun
Nemendur framkvæma staðreyndakönnun á flóknu dæmi (t.d. djúpfölsuðu myndi eða samsettu áróðursefni) og bera saman niðurstöður sínar við faglega staðreyndakönnun.
Nemendur fá skref-fyrir-skref leiðbeiningar á verkefnablaði og auðvelda fullyrðingu til staðreyndakönnunar. Kennarinn vinnur náið með þessum nemendum og sýnir aðferðirnar á dæminu þeirra.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska: Uppbygging skýrsluritun og gagnrýnin greining á texta
- Náttúrufræði: Vísindaleg aðferð – tilgáta, rannsókn, niðurstaða – sem hliðstæða við staðreyndakönnun