Rangar og villandi upplýsingar – að greina á milli misinformation og disinformation
Tilgangur
Að nemendur öðlist dýpri skilning á mismunandi tegundum rangra upplýsinga á netinu og geti greint á milli óviljandi rangra upplýsinga (misinformation) og markvisst villandi upplýsinga (disinformation), sem er mikilvæg færni í nútíma upplýsingasamfélagi.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur greint á milli mismunandi tegunda rangra upplýsinga, útskýrt hvatann á bak við misinformation og disinformation, og beitt aðferðum til að koma í veg fyrir dreifingu þeirra.
- Nemendur geti skilgreint og greint á milli misinformation og disinformation
- Nemendur geti flokkað rangar upplýsingar eftir tegundum (satíra, falsfréttir, áróður, djúpfölsun o.fl.)
- Nemendur geti greint hvata og aðferðir á bak við dreifingu villandi upplýsinga
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa góða lesskilning á íslensku og hæfilega færni í ensku, þar sem mörg dæmi og heimildir eru á ensku.
- Tækni: Reynsla af upplýsingaleit á netinu og grunnþekking á samfélagsmiðlum. Nemendur þurfa að hafa lokið heimildagagnrýniverkefni í 8. bekk eða hafa sambærilega þekkingu.
- Aðrar forsendur: Grundvallarskilningur á heimildagagnrýni og SIFT-aðferðinni.
Lýsing á kennslustund
Kennslustundin fjallar um mismunandi form rangra og villandi upplýsinga á netinu. Nemendur læra að flokka villandi efni eftir tegundum: satíra, villandi samhengi, sviðsettar myndir, áróður, falsfréttir og djúpfölsun. Þeir greina raunveruleg dæmi og vinna að tilviksrannsókn (case study) þar sem þeir rekja dreifingu rangra upplýsinga í gegnum samfélagsmiðla. Áhersla er lögð á gagnrýna hugsun og skilning á hvatanum á bak við dreifingu villandi efnis.
1. Inngangur (10 mín): Kennarinn sýnir tvö dæmi – eitt um misinformation (óviljandi rangt) og eitt um disinformation (viljandi villandi). Nemendur ræða muninn. 2. Fræðsla (15 mín): Kennarinn fer yfir flokkunarkerfi rangra upplýsinga (7 tegundir samkvæmt First Draft): satíra/kaldhæðni, villandi samhengi, villandi efni, sviðsettar myndir, efni tekið úr samhengi, áróður og tilbúnar fréttir. Dæmi sýnd um hverja tegund. 3. Tilviksrannsókn (30 mín): Nemendum skipt í hópa. Hver hópur fær raunverulegt dæmi um rangar upplýsingar sem dreifðust á netinu. Þeir rannsaka: Hver var uppruni efnisins? Hvers konar rangar upplýsingar eru þetta? Hvers vegna dreifðist þetta? Hver hefði átt að stöðva dreifinguna? Hópar skrá niðurstöður í Google Slides. 4. Kynningar og sókratísk umræða (25 mín): Hópar kynna tilviksrannsóknir sínar. Kennarinn leiðir umræðu um siðferðileg álitamál: Á samfélagsmiðlafyrirtæki að fjarlægja rangar upplýsingar? Hvar liggja mörk tjáningarfrelsis?
Verkfæri og hugbúnaður
Til að kanna dæmi um rangar upplýsingar sem hafa verið staðreyndakannaðar og sjá hvernig þær voru afhjúpaðar.
Til að kanna uppruna mynda og greina hvort þeim hafi verið breytt eða þær notaðar í röngu samhengi.
Til að hópar geti unnið saman að tilviksrannsókn og sett fram niðurstöður.
Kennsluaðferðir
Nemendur rannsaka raunverulegt dæmi um dreifingu rangra upplýsinga á samfélagsmiðlum, rekja uppruna þeirra, greina hvernig þær dreifðust og hverjir dreifðu þeim.
Rannsóknargrundvöllur: Tilviksrannsóknir þjálfa gagnrýna hugsun og getu nemenda til að beita fræðilegum hugtökum í raunverulegu samhengi (Yin, 2018).
Kennarinn leiðir skipulagða umræðu um siðferðileg álitamál tengd dreifingu upplýsinga, svo sem ábyrgð einstaklinga, hlutverk samfélagsmiðlafyrirtækja og jafnvægi á milli tjáningarfrelsis og verndar gegn villandi efni.
Rannsóknargrundvöllur: Sókratísk umræða þjálfar rökhugsun og siðferðilega dómgreind á háu getustigi (Paul & Elder, 2006).
Matsaðferðir
- Tilviksrannsókn: Kennaramat á gæðum rannsóknar, flokkunar og greiningar hvers hóps
- Umræðuþátttaka: Mat á gæðum röksemdafærslu og siðferðilegrar ígrundnar í sókratískri umræðu
- Skilaspurningar: Nemendur svara þremur opnum spurningum um mismunandi tegundir rangra upplýsinga
Aðlögun
Nemendur velja frétt af samfélagsmiðlum og gera ítarlega staðreyndakönnun á henni. Þeir skrifa greinargóða skýrslu þar sem þeir beita öllum aðferðunum sem kennt var.
Nemendur fá einfaldari dæmi um rangar upplýsingar og tilbúna greiningartöflu sem hjálpar þeim að flokka efnið. Kennarinn vinnur sérstaklega með þessum nemendum í upphafi tilviksrannsóknar.
Þverfaglegar tengingar
- Samfélagsfræði: Áróður, pólitísk áhrif og hlutverk upplýsinga í lýðræði
- Íslenska: Textaflokkun, röksemdafærsla og gagnrýnin greining á fjölmiðlaefni