Bergmálsklefar og síunarblöðrur – hvernig reikniritið stýrir því sem við sjáum
Tilgangur
Að nemendur öðlist skilning á bergmálsklefum (echo chambers) og síunarblöðrum (filter bubbles) og hvernig reiknirit samfélagsmiðla móta þær upplýsingar sem birtast þeim, til að þeir geti tekið meðvitaðar ákvarðanir um fjölmiðlaneyslu sína.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur útskýrt hvernig reiknirit samfélagsmiðla móta upplýsingaumhverfi einstaklinga og lýst leiðum til að víkka sjóndeildarhringinn í stafrænu umhverfi.
- Nemendur geti skilgreint og útskýrt hugtökin bergmálsklefi og síunarblöðrur
- Nemendur skilji hvernig reiknirit samfélagsmiðla hafa áhrif á hvaða efni þeim birtist
- Nemendur geti nefnt aðferðir til að brjótast út úr síunarblöðrum og víkka upplýsingaheiminn
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið upplýsingatexta á íslensku og skilið hugtök tengd tækni og samfélagsmiðlum.
- Tækni: Reynsla af notkun samfélagsmiðla og grunnþekking á því hvernig leitarvélar og samfélagsmiðlar virka.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa grunnþekkingu á heimildagagnrýni (sjá kennslustund 1 í þessum þætti).
Lýsing á kennslustund
Nemendur kanna hvernig reiknirit samfélagsmiðla velja hvaða efni birtist á tímalínu þeirra og hvaða áhrif það hefur á skoðanamyndun. Þeir framkvæma tilraun þar sem þeir bera saman leitarniðurstöður og efni sem birtist ólíkum notendum. Umræða fer fram um hvernig bergmálsklefar og síunarblöðrur geta takmarkað sjóndeildarhring fólks og hvernig hægt er að vinna gegn þessum áhrifum. Nemendur búa til leiðbeiningarit (infographic) um efnið.
1. Inngangur (10 mín): Kennarinn sýnir stutt myndskeið eða dæmi um hvernig tveir einstaklingar fá gjörólíkar leitarniðurstöður þegar þeir leita að sama efni. Nemendur spjalla saman um hvers vegna þetta gerist. 2. Hugtakakynning (15 mín): Kennarinn útskýrir hugtökin bergmálsklefi og síunarblöðrur með skýringarmyndum. Umræða um hvernig þessi fyrirbæri tengjast daglegu lífi nemenda. 3. Tilraunin (20 mín): Nemendur vinna í pörum. Þeir leita að sama efni á ólíkum tækjum eða í ólíkum vöfrum og skrá niðurstöður í verkefnablaðið. Þeir bera saman hvað birtist og velta fyrir sér ástæðum. 4. Skapandi verkefni (25 mín): Nemendur vinna í hópum (3-4) að leiðbeiningariti sem útskýrir bergmálsklefa og síunarblöðrur og gefur ráð um hvernig brjótast megi út úr þeim. 5. Deiling og umræða (10 mín): Hópar deila verkum sínum og umræða fer fram um aðgerðir sem nemendur geta gripið til.
Verkfæri og hugbúnaður
Til að sýna í reynd hvernig reiknirit birta ólíkt efni eftir notkunarsögu.
Til að nemendur geti búið til leiðbeiningarit (infographic) sem útskýrir bergmálsklefa og síunarblöðrur.
Til að skrá niðurstöður tilraunar og samanburð á leitarniðurstöðum.
Kennsluaðferðir
Nemendur framkvæma tilraun þar sem þeir leita að sama efni á ólíkum tækjum/reikningum og bera saman niðurstöður. Þetta gerir hugrænt fyrirbæri áþreifanlegt.
Rannsóknargrundvöllur: Uppgötvunarnám (inquiry-based learning) þar sem nemendur upplifa fyrirbærið sjálfir eykur skilning og varðveislu þekkingar (Bruner, 1961).
Nemendur búa til leiðbeiningarit sem útskýrir hugtökin og aðferðir til að brjótast út úr síunarblöðrum. Þetta dýpkar skilning þar sem þeir þurfa að setja upplýsingarnar fram á skýran og aðgengilegan hátt.
Rannsóknargrundvöllur: Skapandi verkefni þar sem nemendur miðla þekkingu sinni á nýjan hátt styðja við dýpri vinnslu upplýsinga (Mayer, 2009).
Matsaðferðir
- Mat á leiðbeiningariti: Kennarinn metur nákvæmni upplýsinga, útskýringar á hugtökum og framsetningu
- Munnleg endurgjöf: Kennarinn gefur endurgjöf á umræðuþátttöku og gæði spurninga og svara
- Tilraunaskýrsla: Mat á hversu vel nemendur skráðu niðurstöður og greindu muninn á leitarniðurstöðum
Aðlögun
Nemendur rannsaka dæmi um hvernig bergmálsklefar hafa haft áhrif á pólitíska umræðu eða samfélagsleg málefni og setja fram stutta greiningu á raunverulegu dæmi.
Nemendur fá tilbúið sniðmát fyrir leiðbeiningaritið og stuðningsblað með skilgreiningum á lykilhugtökum. Kennarinn fer sérstaklega vel yfir hugtökin með þeim nemendum í upphafi.
Þverfaglegar tengingar
- Samfélagsfræði: Lýðræðisleg umræða og hættan á pólitískri einangrun í stafrænu umhverfi
- Stærðfræði: Grunnskilningur á reikniritum og tölfræði á bak við efnisval á samfélagsmiðlum