Stýrð umræða um fjölbreytt málefni
Tilgangur
Nemendur nota heimildir af skólasafninu og stafrænar heimildir til að undirbúa og leiða stýrðar umræður um fjölbreytt samfélagsleg málefni. Þeir þróa hæfni í gagnamiðaðri rökræðu, gagnrýninni hugsun og lýðræðislegum samskiptum.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn á fjölbreyttan hátt til þekkingaröflunar og miðlunar til gagns og ánægju
- 2.1: Nemandi getur undirbúið stýrða umræðu með notkun heimilda af skólasafninu og netinu
- 2.2: Nemandi getur leitt eða tekið virkan þátt í gagnamiðaðri umræðu þar sem hann notar heimildir til að styðja rök sín
- 2.3: Nemandi getur metið gæði umræðu og dregið saman helstu sjónarmið og ályktanir
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið flókna texta á gagnrýninn hátt og nýtt upplýsingar í munnlegum rökræðum. Þeir þurfa að geta dregið út lykilrök úr heimildum á fljótvirkan hátt.
- Tækni: Nemendur þurfa góða munnlega tjáningarhæfni og reynslu af rökræðum. Þeir þurfa einnig færni í heimildaöflun og heimildamati.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af skipulagðri umræðu og rökræðum (sjá 7. bekk). Þeir þurfa siðferðilegan þroska til að hlusta á ólík sjónarmið og sýna virðingu í samskiptum.
Lýsing á kennslustund
Þessi kennslustund er lokastund í nýtingu skólasafns og sameinar allar þær hæfnir sem nemendur hafa þróað: heimildaöflun, heimildamat, gagnrýna hugsun, munnlega tjáningu og röksemdafærslu. Nemendur velja samfélagslegt málefni, safna heimildum úr bókum og af netinu og undirbúa stýrða umræðu þar sem þeir setja fram rökstuddar skoðanir og hlusta á önnur sjónarmið. Einn nemandi eða par leiðir hverja umræðu og aðrir taka þátt. Áhersla er á gagnamiðaða rökræðu þar sem heimildir styðja rök frekar en yfirborðskennd skoðanaskipti.
1. Kynning og skipulagning (10 mín): Kennari kynnir lokaverkefnið — nemendastýrðar umræður um samfélagsleg málefni. Nemendur velja málefni í pörum eða litlum hópum (2-3). Dæmi um málefni: „Ætti gervigreind að vera notuð í skólastarfi?”, „Hvað getum við gert til að draga úr loftslagsbreytingum á Íslandi?”, „Eru samfélagsmiðlar skaðlegir fyrir ungmenni?”, „Hvernig bætum við geðheilsu ungmenna?”. Hvert par/hópur fær umræðuramma sem þeir fylla út: meginspurning, undirspurningar, mismunandi sjónarhorn, heimildir.
2. Heimildaöflun á safninu (20 mín): Nemendur fara á safnið og safna heimildum um sitt málefni. Þeir leita í bókum, Gegni, Timarit.is og á netinu. Markmiðið er a.m.k. 3-4 heimildir sem fjalla um málefnið frá mismunandi sjónarhornum. Nemendur skrá lykilrök og staðreyndir úr hverri heimild á umræðuramma sinn. Kennari aðstoðar og hvetur til fjölbreytni í heimildum.
3. Undirbúningur umræðu (10 mín): Pör/hópar undirbúa umræðuna: Þeir skipuleggja opnunarspurningu, 3-4 umræðuspurningar, og hvernig þeir ætla að stýra umræðunni. Þeir æfa sig í að leiða umræðu: hvernig hvetja alla til þátttöku, hvernig bregðast við deilum, hvernig draga saman.
4. Stýrðar umræður (30 mín): Umræður fara fram. Ef bekkurinn er stór geta tvær umræður farið fram samhliða í mismunandi rýmum. Hvert umræðuferli: (a) Umræðustjórar kynna málefnið og meginspurninguna (2 mín), (b) Þátttakendur deila sjónarmiðum studd heimildum (8-10 mín), (c) Opin umræða þar sem þátttakendur svara hverjum öðrum (5-8 mín), (d) Umræðustjórar draga saman helstu sjónarmið og ályktanir (2 mín). Kennari fylgist með og grípur aðeins inn ef umræða fer á villigötur.
5. Mat og ígrundun (10 mín): Nemendur fylla út matsblað þar sem þeir meta: (a) Gæði umræðunnar (dýpt, fjölbreytni sjónarmiða, notkun heimilda), (b) Eigin þátttöku, (c) Hvað þeir lærðu. Kennari dregur saman helstu lærdóma og tengir við stærra samhengi: Hvernig skólasafnið undirbýr þig fyrir virka lýðræðislega þátttöku.
Verkfæri og hugbúnaður
Heimildir eru grunnurinn að gagnamiðaðri umræðu — nemendur nota þær til að styðja rök sín.
Ramminn hjálpar umræðustjórum að skipuleggja umræðuna og tryggja djúpt efnislegt innihald.
Matsblaðið veitir viðmið til að meta gæði umræðu og þátttöku.
Safnið er notað bæði til undirbúnings (heimildaöflun) og sem vettvangur umræðnanna.
Kennsluaðferðir
Nemendur taka þátt í skipulagðri rökræðu þar sem allar skoðanir þurfa að vera studdar heimildum og gögnum. Þetta kennir nemendum að greina á milli skoðana og staðreynda og byggja rök á traustum grunni.
Rannsóknargrundvöllur: Gagnamiðuð rökræða eflir gagnrýna hugsun, málnotkun og lýðræðislega þátttöku (Kuhn, 2005). Nemendur sem æfa sig í rökræðum þróa dýpri skilning á flóknum málefnum og betri getu til að meta rök.
Nemendur taka sjálfir ábyrgð á umræðunni — þeir undirbúa hana, leiða hana og meta hana. Kennarinn er í bakgrunni og grípur aðeins inn ef þarf.
Rannsóknargrundvöllur: Nemendastýrðar umræður efla sjálfstæði, leiðtogahæfni og samfélagslega ábyrgð (Hess, 2009). Nemendur sem leiða umræður þróa djúpan skilning á efninu og hæfni í samskiptum.
Matsaðferðir
- Umræðuramminn er metinn — gæði undirbúnings, heimildavals og skipulags umræðunnar
- Þátttaka í umræðum — gæði raka (studdar heimildum?), hlustun og virðing í samskiptum
- Umræðustjórnun — hversu vel umræðustjórar leiddu umræðuna, hvöttu til þátttöku og drógu saman
- Ígrundun og sjálfsmat — geta nemenda til að meta eigin framlag og draga lærdóma
Aðlögun
Nemendur sem eru langt komnir leiða flóknari umræðu um þverfaglegt málefni þar sem þeir nota heimildir á fleiri tungumálum og bæta við orðræðugreiningu á heimildum sínum. Þeir geta einnig skrifað stutta greiningarritgerð eftir umræðuna þar sem þeir meta sjónarmiðin sem komu fram.
Nemendur sem þurfa stuðning leiða umræðu í minni hópi og fá aðstoð kennara við undirbúning. Heimildir eru valdar fyrirfram og lykilrök dregin saman. Umræðuspurningar eru einfaldari og kennari tekur meiri þátt í umræðunni til stuðnings.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — munnleg tjáning, röksemdafærsla og orðræðulæsi eru kjarnahæfni í íslenskunámi á þessu stigi
- Samfélagsfræði — lýðræðisleg umræða og þátttaka í samfélaginu er grundvallarhæfni í samfélagsfræðum
- Siðfræði — siðferðilegar spurningar og ólík sjónarmið tengjast siðfræðikennslu
- Upplýsingatækni — gagnamiðuð rökræða krefst stafræns upplýsingalæsis og gagnrýninnar heimildanotkunar