Rannsóknarverkefni — frá hugmynd til niðurstöðu
Tilgangur
Nemendur vinna heildstætt rannsóknarverkefni frá upphafi til enda þar sem skólasafnið er lykilheimild. Þeir þróa hæfni í öllum skrefum rannsóknarferlisins: hugmynd, rannsóknarspurning, heimildaöflun, úrvinnsla, greining, ritun og miðlun.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn á fjölbreyttan hátt til þekkingaröflunar og miðlunar til gagns og ánægju
- 2.1: Nemandi getur sjálfstætt valið rannsóknarefni, sett fram gagnrýna rannsóknarspurningu og skipulagt rannsóknarferli
- 2.2: Nemandi getur notað skólasafnið og stafrænar gagnaveitur á háþróaðan hátt til að safna fjölbreyttum og áreiðanlegum heimildum
- 2.3: Nemandi getur hafið ritun rannsóknarritgerðar þar sem hann samþættir heimildir og setur fram eigin greiningu
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið flókna fræðitexta á íslensku og ensku, dregið út meginatriði og greint á milli staðreynda og skoðana.
- Tækni: Nemendur þurfa háþróaða færni í upplýsingaleit, heimildaskráningu, heimildamati og ritvinnslu. Þeir þurfa einnig að kunna á kynningarforrit og Gegnir.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa alla þá rannsóknarfærni sem þeir hafa þróað í gegnum grunnskólann. Þeir þurfa að vera vanir sjálfstæðri vinnu og geta skipulagt tíma sinn.
Lýsing á kennslustund
Þetta er stórt og heildstætt rannsóknarverkefni sem nær yfir allt rannsóknarferlið. Nemendur í 10. bekk eru á lokasprettinum í grunnskóla og þetta verkefni undirbýr þá fyrir sjálfstæða rannsókn á framhaldsskólastigi. Verkefnið hefst með hugmyndavinnu og rannsóknarspurningu, heldur áfram í heimildaöflun á skólasafninu og á netinu, úrvinnslu og greiningu heimilda, ritun rannsóknarritgerðar og lýkur með faglegri kynningu. Í þessari kennslustund er áherslan á skipulagningu og heimildaöflun — önnur skref geta fylgt í framhaldstímum.
1. Kynning og hugmyndavinna (10 mín): Kennari kynnir verkefnið sem lokarannsóknarverkefni grunnskólans. Hann útskýrir kröfurnar: sjálfstætt rannsóknarefni, rannsóknarspurning, a.m.k. 5-6 heimildir (þar af a.m.k. 2 af safninu), rannsóknarritgerð (500-800 orð) og kynning. Nemendur fá 5 mínútur til hugmyndavinnunar — þeir skrifa niður 3 mögulegar hugmyndir um rannsóknarefni. Dæmi: „Áhrif samfélagsmiðla á lýðræðislega umræðu”, „Saga menntakerfisins á Íslandi”, „Sjálfbær þróun og Ísland”.
2. Rannsóknarspurning og áætlun (15 mín): Nemendur velja rannsóknarefni og þróa rannsóknarspurningu í samráði við kennara. Góð rannsóknarspurning er opin (ekki já/nei), afmörkuð (ekki of víð) og rannsóknanleg (hægt að finna svör). Nemendur fylla út ítarlega rannsóknaráætlun: (a) Rannsóknarspurning, (b) Undirspurningar, (c) Hugsanlegar heimildir og hvar þær eru, (d) Aðferðir, (e) Tímaáætlun, (f) Væntanleg skipan ritgerðar.
3. Heimildaöflun á safninu (30 mín): Nemendur fara á safnið og hefja heimildaöflun. Þeir nota Gegnir, skoða hillur, leita í Timarit.is og á netinu. Markmiðið er a.m.k. 5-6 heimildir. Nemendur skrá heimildir í heimildaskrá og taka ítarlegar glósur. Kennari á stuttar leiðsagnarsamtöl við hvern nemanda (2-3 mín) þar sem hann metur framvindu, hvetur til dýpri leitar og bendir á möguleikar.
4. Uppbygging ritgerðar og fyrstu drög (15 mín): Nemendur skipuleggja uppbyggingu rannsóknarritgerðar sinnar: inngangur (rannsóknarspurning og bakgrunnur), meginmál (svör við rannsóknarspurningu á grundvelli heimilda, greining og umfjöllun) og lokaorð (ályktanir og samantekt). Þeir byrja að skrifa inngang ritgerðarinnar.
5. Samantekt og næstu skref (10 mín): Kennari dregur saman og útskýrir næstu skref. Nemendur ljúka heimildaöflun og skrifa ritgerð á næstu dögum/vikum. Kennari útskýrir matskvarðann og hvenær verkefnið á að vera tilbúið.
Verkfæri og hugbúnaður
Safnið er meginheimild og veitir rólegt vinnuumhverfi fyrir rannsóknarvinnu.
Stafrænar gagnaveitur gefa aðgang að fræðilegum heimildum sem styðja dýpa og ítarlegri rannsókn.
Ítarlegt skipulagsblað hjálpar nemendum að halda utan um flókið verkefni og tryggja að öll skref séu unnin.
Nemendur skrifa rannsóknarritgerð og heimildaskrá í ritvinnsluforrit.
Heimildastjórnunarforrit auðveldar skráningu og skipulag margra heimilda.
Kennsluaðferðir
Nemendur vinna sjálfstætt heildstætt verkefni sem endurspeglar raunverulega rannsóknarvinnu. Kennarinn er leiðbeinandi og veitir stuðning á lykilstundum en nemendur taka allar lykilákvarðanir.
Rannsóknargrundvöllur: Verkefnamiðað nám á háu stigi undirbýr nemendur fyrir framhaldsnám og atvinnulíf (Krajcik & Shin, 2014). Rannsóknir sýna að sjálfstæð verkefnavinna eykur djúpan skilning, sjálfstjórnun og innri áhugahvöt.
Kennari á einstaklingssamtöl við nemendur þar sem hann fer yfir framvindu, veitir sértæka endurgjöf og hvetur til dýpri hugsunar. Samtölin eru stutt en markviss.
Rannsóknargrundvöllur: Einstaklingsmiðuð leiðsögn er meðal áhrifaríkustu kennslutækja (Hattie, 2009). Á háu stigi rannsóknarvinnu er persónuleg endurgjöf lykilatriði til árangurs.
Matsaðferðir
- Rannsóknaráætlunin er metin — gæði rannsóknarspurningar, skipulag og tímaáætlun
- Heimildaskrá og glósur eru metnar — fjöldi, fjölbreytni og gæði heimilda
- Leiðsagnarsamtal — kennari metur sjálfstæði, skipulag og gagnrýna hugsun nemanda
- Fyrstu drög inngangs — geta nemanda til að setja rannsóknina í samhengi og kynna rannsóknarspurninguna
Aðlögun
Nemendur sem eru langt komnir velja flóknara þverfaglegt viðfangsefni, nota erlendar fræðilegar gagnaveitur og skrifa lengri ritgerð (800-1000 orð). Þeir geta bætt við eigin gagnrýnni greiningu á rannsóknaraðferðafræði sinni og kannað takmarkanir rannsóknar sinnar.
Nemendur sem þurfa stuðning fá aðstoð við val á viðfangsefni og rannsóknarspurningu. Kennari bendir á heimildir og veitir ítarlegri leiðsögn. Ritgerðin getur verið styttri (300-400 orð) og kennari veitir stuðning við skipulag og skrif.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — ritun rannsóknarritgerðar eflir fræðilega ritun og málnotkun á háu stigi
- Samfélagsfræði / saga — mörg viðfangsefnanna tengjast sögu og samfélagi Íslands
- Náttúrufræði — ef viðfangsefnið tengist vísindum er rannsóknarferlið sambærilegt við vísindalega aðferð
- Upplýsingatækni — stafræn heimildaöflun, ritvinnsla og heimildastjórnun eru æfð á háu stigi