Heimildaskráning
Tilgangur
Nemendur læra reglur og aðferðir við heimildaskráningu bæði fyrir bókaheimildir og vefheimildir. Þeir þróa hæfni í réttri tilvísun og skilning á hvers vegna heimildaskráning er mikilvæg í fræðilegri vinnu.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn á fjölbreyttan hátt til þekkingaröflunar og miðlunar til gagns og ánægju
- 2.1: Nemandi getur skráð bókaheimildir á réttan hátt: höfundur, titill, útgáfuár, útgefandi
- 2.2: Nemandi getur skráð vefheimildir á réttan hátt: höfundur (ef vitað), titill, vefsíða, vefslóð, aðgangsdagsetning
- 2.3: Nemandi getur búið til heimildaskrá og skilur hvers vegna heimildaskráning er mikilvæg
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið reglur um heimildaskráningu. Þeir þurfa að geta fundið nauðsynlegar upplýsingar (höfundur, titill o.s.frv.) í bókum og á vefsíðum.
- Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í ritvinnslu til að skrifa heimildaskrá. Þeir þurfa einnig að geta fundið höfundaupplýsingar á vefsíðum.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af heimildanotkun og heimildamati (sjá kennslustund 2 í 8. bekk). Þeir þurfa að skilja hvað heimild er og hvers vegna hún skiptir máli.
Lýsing á kennslustund
Kennslustundin fjallar um hið mikilvæga ferli að skrá heimildir á réttan hátt. Nemendur læra reglur um heimildaskráningu — hvernig á að tilgreina höfund, titil, útgáfuár, útgefanda og blaðsíðutal fyrir bækur, og hvernig á að skrá vefheimildir með vefslóð og aðgangsdagsetningu. Þeir æfa sig í að skrá heimildir af safninu og af netinu og búa til heimildaskrá. Nemendur læra einnig um tilvitnun í texta og hvers vegna það er mikilvægt að gefa heimildum sínum heiður og forðast ritstuld.
1. Kynning: Hvers vegna heimildaskráning? (10 mín): Kennari hefur umræðu: Hvað gerist ef við notum upplýsingar annarra án þess að gefa heiður? Hvað er ritstuld? Nemendur ræða og kennari útskýrir hvers vegna heimildaskráning er mikilvæg: heiðarleiki, rekjanleiki, trúverðugleiki. Stutt myndband eða dæmi um ritstuld er sýnt.
2. Reglur um bókaheimildir (10 mín): Kennari kynnir form heimildaskráningar fyrir bækur: Eftirnafn höfundar, Fornafn. (Útgáfuár). Titill bókar. Útgáfustaður: Útgefandi. Dæmi: Gunnarsson, Pétur. (2018). Saga Íslands. Reykjavík: Mál og menning. Nemendur æfa sig strax: þeir fá bók af safninu og skrá hana rétt.
3. Reglur um vefheimildir (10 mín): Kennari kynnir form heimildaskráningar fyrir vefsíður: Höfundur (ef vitað). (Dagsetning). Titill greinar. Nafn vefsíðu. Sótt af: vefslóð. Sótt þann: dagsetning. Nemendur æfa sig: þeir finna vefsíðu og skrá hana rétt.
4. Villuleitarverkefni (10 mín): Nemendur fá verkefnablað með 6-8 heimildaskráningum sem innihalda villur (röng röðun, vantar upplýsingar, rangt snið). Þeir finna villurnar og laga. Nemendur vinna í pörum.
5. Heimildaskrá úr eigin rannsókn (25 mín): Nemendur fara á safnið og finna 4-5 heimildir (bæði bækur og vefsíður) um viðfangsefni að eigin vali. Þeir skrá hverja heimild í ritvinnsluforrit samkvæmt réttum reglum og raða í stafrófsröð eftir eftirnafni höfundar. Kennari gengur á milli og leiðréttir.
6. Samantekt og samfélagsleg ábyrgð (5 mín): Kennari tengir heimildaskráningu við stærra samhengi — heiðarleika í námi og starfi, virðingu fyrir hugverkum annarra og samfélagslega ábyrgð. Nemendur fá hvatningu til að nota þessi vinnubrögð áfram.
Verkfæri og hugbúnaður
Raunveruleg dæmi af bókum eru notuð til æfingar í heimildaskráningu.
Vefsíður eru notaðar til æfingar í skráningu stafrænna heimilda.
Skýrar reglur og dæmi hjálpa nemendum að læra rétt form heimildaskráningar.
Nemendur skrifa heimildaskrá í ritvinnsluforrit sem auðveldar snið og röðun.
Kennsluaðferðir
Kennari sýnir skýr dæmi um heimildaskráningu og nemendur æfa sig strax eftir hvert dæmi. Þetta tryggir skilning á forminu áður en nemendur reyna sjálfir.
Rannsóknargrundvöllur: Bein kennsla með strax æfingu (e. explicit instruction with guided practice) er áhrifarík aðferð til að kenna tæknilega færni (Archer & Hughes, 2011). Nemendur læra best þegar þeir sjá rétt dæmi og fá tækifæri til að æfa strax.
Nemendur fá dæmi um rangar heimildaskráningar og þurfa að finna villurnar og laga þær. Þetta eflir nákvæmni og dýpt skilnings.
Rannsóknargrundvöllur: Villuleit krefst dýpri greiningar en einfalt afrit og eykur skilning á reglunum (Metcalfe, 2017). Nemendur sem finna og laga villur muna reglurnar betur.
Matsaðferðir
- Villuleitarverkefnið er metið — hversu margar villur nemendur fundu og hversu vel þeir leiðréttu
- Heimildaskráin er metin — nákvæmni sniðs, fjöldi heimilda, rétt röðun og allar upplýsingar til staðar
- Sjálfsmat — nemendur meta eigin heimildaskrá út frá gátlista og merkja við hvað þeir gerðu rétt
Aðlögun
Nemendur sem eru langt komnir læra einnig tilvitnunarreglur (beinar og óbeinar tilvitnanir) og skrifa stuttan texta þar sem þeir nota heimildir með réttum tilvísun. Þeir geta einnig kynnt sér APA- eða MLA-staðal nánar.
Nemendur sem þurfa stuðning fá einfalduð form þar sem þeir fylla í eyður (Höfundur: ___, Titill: ___, Ár: ___). Verkefnablaðið er einfaldað og kennari vinnur náið með nemandanum. Færri heimildir þarf að skrá (2-3 í staðinn fyrir 4-5).
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — ritun og snið texta er æft í heimildaskráningu og eflir nákvæmni í málnotkun
- Samfélagsfræði — heiðarleiki og siðferði í fræðilegri vinnu tengist siðfræði og borgaravitund
- Upplýsingatækni — stafræn heimildaskráning og ritvinnsla eru æfð