Rannsóknaraðferðir á skólasafni
Tilgangur
Nemendur læra skipulagðar rannsóknaraðferðir þar sem skólasafnið er notað sem meginheimild. Þeir þróa hæfni í að skilgreina rannsóknarefni, velja viðeigandi aðferðir og nota safnið á markvissan hátt til þekkingaröflunar.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn á fjölbreyttan hátt til þekkingaröflunar og miðlunar til gagns og ánægju
- 2.1: Nemandi getur greint mun á mismunandi rannsóknarnálgunum og valið viðeigandi aðferð fyrir tiltekið viðfangsefni
- 2.2: Nemandi getur notað skólasafnið sem meginheimild í rannsóknarvinnu og fundið fjölbreytt efni
- 2.3: Nemandi getur útskýrt rannsóknarferli sitt — hvers vegna hann valdi ákveðnar heimildir og aðferðir
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið fræðilegan texta og dregið út meginatriði. Þeir þurfa að geta lesið flókna efnisyfirlit og efnisorðaskrár í fræðibókum.
- Tækni: Nemendur þurfa færni í leit á Gegni og á netinu. Þeir þurfa einnig grunnfærni í ritvinnslu og heimildaskráningu.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af heimildaöflun og samanburði heimilda (sjá 6.-7. bekk). Þeir þurfa að skilja muninn á skáldverkum og fræðiritum.
Lýsing á kennslustund
Kennslustundin kynnir nemendur fyrir formlegum rannsóknaraðferðum þar sem skólasafnið er notað sem meginheimild. Nemendur læra að greina mun á mismunandi rannsóknarnálgunum (t.d. bókmenntayfirsýn, samanburðarrannsókn, tilviksrannsókn) og hvernig safnið getur stutt hverja um sig. Þeir vinna stutta æfingu þar sem þeir velja rannsóknarnálgun, finna heimildir og útskýra hvers vegna þeir völdu þessa nálgun. Áhersla er á að nemendur skilji rannsókn sem ferli með skýrum skrefum og aðferðum.
1. Kynning á rannsóknaraðferðum (15 mín): Kennari kynnir þrjár megintegundir rannsóknarnálgana sem henta safnanotkun: (a) Bókmenntayfirsýn — safna og greina heimildir um tiltekið efni, (b) Samanburðarrannsókn — bera saman tvo hluti (t.d. tvö tímabil, tvö lönd), (c) Tilviksrannsókn — rannsaka eitt dæmi ítarlega. Kennari sýnir dæmi um hvert og leggur áherslu á að hvert kerfi hefur sín skref.
2. Stöðvakennsla á safninu (25 mín): Nemendur fara á safnið þar sem þrjár stöðvar hafa verið settar upp: Stöð 1 — Fræðibækur: Nemendur skoða hvernig fræðibækur eru skipulagðar og hvernig nota má efnisyfirlit og efnisorðaskrá til rannsóknar. Stöð 2 — Tímarit og ljósrit: Nemendur skoða eldri tímarit og ljósrit sem geta verið heimildir í rannsókn. Stöð 3 — Stafræn leit: Nemendur nota Gegnir og aðrar gagnaveitur til að finna heimildir sem ekki eru á eigin safni. Nemendur eyða um 8 mínútum á hverri stöð.
3. Val á rannsóknarnálgun (10 mín): Nemendur velja viðfangsefni og rannsóknarnálgun. Þeir fylla út rannsóknaráætlunarblað: Hvað ætla ég að rannsaka? Hvaða aðferð nota ég? Hvers vegna? Hvar finn ég heimildir?
4. Heimildaöflun (20 mín): Nemendur hefja heimildaöflun á safninu samkvæmt áætlun sinni. Þeir finna a.m.k. 3 heimildir og skrá þær á áætlunarblaðið. Kennari og bókavörður aðstoða og veita leiðsögn um heimildaval.
5. Samantekt og endurgjöf (10 mín): Nokkrir nemendur deila rannsóknaráætlunum sínum og kennari veitir endurgjöf. Bekkurinn ræðir hvaða áskoranir komu upp og hvernig þær voru leystar. Kennari dregur saman helstu lærdóma um skipulega rannsókn.
Verkfæri og hugbúnaður
Safnið er miðstöð rannsóknarinnar og nemendur nota fjölbreyttar heimildir þar.
Stafræn leitarkerfi auðvelda nemendum að finna heimildir bæði á eigin safni og öðrum söfnum landsins.
Skipulagt áætlunarblað hjálpar nemendum að skipuleggja rannsóknina sína skref fyrir skref og halda utan um framvindu.
Nemendur nota ritvinnsluforrit til að skrifa rannsóknaráætlun og drög að texta.
Kennsluaðferðir
Kennari kynnir mismunandi rannsóknarnálganir á skýran hátt með dæmum sem tengjast raunverulegum viðfangsefnum. Nemendur fá yfirsýn yfir möguleikar áður en þeir velja sína leið.
Rannsóknargrundvöllur: Bein kennsla á aðferðum (e. explicit strategy instruction) er áhrifarík þegar nemendur standa frammi fyrir nýjum og flóknum verkefnum (Rosenshine, 2012). Skýr kennsla á skrefum rannsóknarferlisins eykur sjálfstæði og gæði rannsóknar.
Nemendur fara á milli stöðva á safninu þar sem þeir kynnast mismunandi heimildum og aðferðum. Þetta gefur fjölbreytta reynslu og leyfir nemendum að vinna á eigin hraða.
Rannsóknargrundvöllur: Stöðvakennsla virkjar nemendur og gefur þeim fjölbreytta reynslu af mismunandi aðferðum (Tomlinson, 2014). Þessi aðferð styður einnig aðgreindan kennsluhátt.
Matsaðferðir
- Rannsóknaráætlunarblaðið er metið — skýrleiki rannsóknarspurningar, val á viðeigandi aðferð og gæði heimildavals
- Kennari metur vinnuferli nemenda á stöðvunum — sjálfstæði, einbeitingu og notkun mismunandi heimilda
- Munnleg kynning á rannsóknaráætlun — geta nemanda til að útskýra og rökstyðja val sitt
Aðlögun
Nemendur sem eru langt komnir velja flóknara viðfangsefni, nota fleiri heimildir og bæta gagnrýnni greiningu við áætlun sína. Þeir geta borið saman tvær rannsóknarnálganir og útskýrt kosti og galla hverrar. Þeir geta einnig byrjað að skrifa rannsóknartexta.
Nemendur sem þurfa stuðning fá þrengra viðfangsefni og aðstoð við val á aðferð. Rannsóknaráætlunarblaðið er einfaldað með leiðandi spurningum. Kennari eða bókavörður vinnur náið með nemandanum og bendir á heimildir.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — lestur fræðitexta og ritun rannsóknaráætlunar eflir málnotkun og fræðilegt orðaforða
- Samfélagsfræði — rannsóknaraðferðir tengjast beint vinnubrögðum í samfélagsgreinum
- Náttúrufræði — kerfisbundin hugsun og rannsóknaraðferðafræði eru sameiginleg öllum greinum