Rökræður um bókmenntir
Tilgangur
Nemendur nota lestur af safninu sem grunn að rökræðum og gagnrýnum umræðum um bókmenntir. Þeir þróa hæfni í að rökstyðja skoðanir sínar, hlusta á sjónarmið annarra og nota heimildir til að styðja mál sitt.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn til þekkingaröflunar í stýrðu námi og á eigin forsendum til gagns og ánægju
- 2.1: Nemandi getur sett fram rökstudda skoðun á bókmenntaverki sem hann hefur lesið af safninu
- 2.2: Nemandi getur hlustað á skoðanir annarra og svarað þeim af virðingu og rökum
- 2.3: Nemandi getur tengt bókmenntir við eigin reynslu og samfélagslegt samhengi
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að hafa lesið valda bók eða kafla fyrir kennslustundina. Þeir þurfa að geta greint meginþræði sögunnar og sett fram skoðanir á persónum og atburðum.
- Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta er nauðsynleg. Nemendur þurfa þó færni í munnlegri tjáningu og hlustun.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnfærni í samræðum og röksemdafærslu. Gagnlegt er að þeir hafi reynslu af hópumræðum og kunni grundvallarreglur um virðingu í samskiptum.
Lýsing á kennslustund
Kennslustundin tengir saman lestur og rökræður. Nemendur hafa lesið bók eða kafla og nota lestur sinn sem grunn að skipulagðri umræðu. Þeir æfa sig í að setja fram rökstuddar skoðanir um bókmenntir, hlusta á önnur sjónarmið og svara rökum með rökum. Áhersla er á gagnrýna hugsun, virðingu í umræðum og tengsl lestrar við raunveruleikann. Rökræðurnar fara fram í litlum hópum og í bekknum öllum.
1. Undirbúningur (10 mín): Kennari rifjar upp bókina/kaflann og kynnir umræðuspurningarnar. Rökræðureglur eru kynntar: hlusta þegar aðrir tala, rökstyðja skoðanir, virða önnur sjónarmið, vísa í bókina. Nemendur fá 5 mínútur til að skrifa stutta hugleiðingu um meginspurningu stundarinnar (t.d. „Tókst aðalpersónu bókarinnar að sigrast á áskorunum sínum? Af hverju/hvers vegna ekki?”).
2. Hópumræður (20 mín): Nemendur skiptast í hópa (4-5 í hverjum). Hver hópur fær 3-4 umræðuspurningar sem tengjast bókinni. Dæmi: „Hvernig breytist aðalpersónan í gegnum söguna?”, „Hvað hefðir þú gert í stað aðalpersónunnar?”, „Hvað er höfundurinn að reyna að segja okkur?”. Einn nemandi í hverjum hóp er umræðustjóri, annar skráir helstu atriði. Kennari gengur á milli og hlýðir á umræður.
3. Skipulagðar rökræður í bekknum (25 mín): Kennari stýrir rökræðum í bekknum út frá meginspurningunni. Hópar deila sjónarmiðum sínum. Kennari notar sókratískar spurningar til að dýpka umræðuna: „Af hverju heldur þú það?”, „Hvaða sönnunargögn eru í bókinni?”, „Er einhver sem sér þetta öðruvísi?”. Nemendur fá tækifæri til að svara hverjum öðrum og þróa rök sín.
4. Tenging við raunveruleikann (10 mín): Kennari leiðir umræðu um hvernig þemu bókarinnar tengjast raunverulegum málefnum. Nemendur tengja bókmenntir við eigin reynslu og samfélagið.
5. Skrifleg ígrundun (10 mín): Nemendur skrifa stutta ígrundun (5-8 setningar): Hvað lærði ég af umræðunum? Breyttust skoðanir mínar? Hvað vakti athygli mína í sjónarmiðum annarra?
6. Samantekt (5 mín): Kennari dregur saman helstu sjónarmið og þakkar nemendum fyrir góðar umræður. Nemendur fá hvatningu til að lesa fleiri bækur af safninu.
Verkfæri og hugbúnaður
Bókin er undirstaða rökræðnanna — allir nemendur hafa lesið sama efnið eða kafla úr mismunandi bókum.
Fyrirfram undirbúnar spurningar halda umræðunni á réttu sporið og tryggja dýpt.
Skýrar reglur um framkomu í rökræðum tryggja virðingu og jöfn tækifæri allra til að tjá sig.
Kennsluaðferðir
Kennari stýrir umræðu með opnum spurningum sem hvetja nemendur til dýpri hugsunar. Í stað þess að gefa svör hvetur kennarinn nemendur til að hugsa sjálfir og rökstyðja.
Rannsóknargrundvöllur: Sókratísk samræða eflir gagnrýna hugsun, tjáningarhæfni og virðingu í samskiptum (Paul & Elder, 2007). Þessi aðferð hvetur nemendur til að ígrunda eigin skoðanir og taka tillit til annarra sjónarmiða.
Nemendur hugsa fyrst sjálfir um spurningu, ræða síðan í pörum og deila loks með hópnum. Þetta tryggir að allir fái tækifæri til að ígrunda og tjá sig.
Rannsóknargrundvöllur: Think-Pair-Share eykur þátttöku allra nemenda, sérstaklega þeirra sem eru hljóðlátari, og gefur tíma til ígrundunar (Lyman, 1981).
Matsaðferðir
- Þátttaka í hópumræðum og bekkjarumræðum — kennari metur gæði raka, hlustun og virðingu í samskiptum
- Skrifleg ígrundun er metin — geta nemenda til að ígrunda umræður og tengja við eigin hugsun
- Hópurinn metur eigin umræður með stuttu sjálfsmati: Hlustum við á hvern annan? Notuðum við rök?
Aðlögun
Nemendur sem eru langt komnir fá flóknari spurningar sem krefjast dýpri greiningar (t.d. „Hvernig endurspeglar bókin samfélagslegt ástand á sínum tíma?”). Þeir geta einnig leitt hópumræður sjálfir eða skrifað lengri bókmenntaritgerð.
Nemendur sem þurfa stuðning fá einfaldari spurningar og mega nota glósur úr bókinni. Þeir geta unnið í minni hópi þar sem kennari tekur þátt og hvetur til þátttöku. Myndefni eða myndband tengt bókinni getur stutt skilning.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — munnleg tjáning, röksemdafærsla og orðaforði eru æfðir markvisst
- Siðfræði — umræður um siðferðilegar spurningar sem bókin vekur tengja bókmenntir við siðfræðinám
- Samfélagsfræði — tenging bókmennta við samfélagsleg málefni og menningu