Rannsóknarverkefni
Tilgangur
Nemendur vinna heildstætt rannsóknarverkefni þar sem þeir nota bæði skólasafnið og stafrænar heimildir til að rannsaka valið viðfangsefni. Þeir þróa hæfni í skipulagðri upplýsingaleit, heimildanotkun og framsetningu niðurstaðna.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn til þekkingaröflunar í stýrðu námi og á eigin forsendum til gagns og ánægju
- 2.1: Nemandi getur sett fram einfalda rannsóknarspurningu og skipulagt upplýsingaleit
- 2.2: Nemandi getur safnað upplýsingum úr bæði prentuðum og stafrænum heimildum og skráð þær á skipulegan hátt
- 2.3: Nemandi getur sett saman stuttan rannsóknartexta þar sem hann svarar rannsóknarspurningu sinni og tilgreinir heimildir
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið fræðitexta á íslensku og ensku (ef við á) og dregið út lykilupplýsingar. Þeir þurfa að geta skrifað samhangandi texta um 200-300 orð.
- Tækni: Nemendur þurfa færni í upplýsingaleit bæði á safninu og á netinu. Þeir þurfa einnig grunnfærni í ritvinnslu til að skrifa rannsóknartextann.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af heimildanotkun og samanburði heimilda (sjá 6. bekk). Gagnlegt er að þeir kunni á Gegnir (sjá kennslustund 1).
Lýsing á kennslustund
Þetta er ítarlegra rannsóknarverkefni þar sem nemendur velja viðfangsefni, setja fram rannsóknarspurningu, safna upplýsingum úr mismunandi heimildum (bókum, uppsláttarritum, vefheimildum) og setja niðurstöður sínar saman í stuttan rannsóknartexta. Verkefnið er unnið í 7. bekk þar sem nemendur eru farnir að þróa gagnrýna hugsun og geta unnið sjálfstæðar en þurfa samt stuðning og skipulag frá kennara. Áhersla er á ferlið — ekki bara niðurstöðuna.
1. Kynning og val á viðfangsefni (10 mín): Kennari kynnir rannsóknarverkefnið og útskýrir skrefin. Nemendur velja viðfangsefni af lista eða leggja til eigið (kennari samþykkir). Dæmi um viðfangsefni: „Hvernig lifðu Íslendingar á 19. öld?”, „Hvers vegna er loftslagið að breytast?”, „Saga íslenskrar tónlistar”.
2. Rannsóknarspurning og skipulagning (10 mín): Nemendur setja fram rannsóknarspurningu og fylla út fyrsta hluta rannsóknarskemans: Hvað vil ég vita? Hvar get ég fundið upplýsingar? Hvaða lykilorð nota ég í leit?
3. Heimildaöflun á safninu (25 mín): Nemendur fara á safnið og leita að heimildum. Þeir nota Gegnir til að finna bækur og leita einnig á netinu. Markmiðið er a.m.k. 3 heimildir (þar af a.m.k. ein bók frá safninu). Nemendur skrá heimildir og lykilupplýsingar á rannsóknarskema. Kennari og bókavörður aðstoða.
4. Úrvinnsla og textaskrif (25 mín): Nemendur vinna úr gögnunum og skrifa rannsóknartexta (200-300 orð) þar sem þeir svara rannsóknarspurningu sinni. Textinn skal innihalda: inngangur (rannsóknarspurningin), meginmál (svör við spurningunni út frá heimildum) og lokaorð (samantekt). Heimildaskrá er skrifuð neðst.
5. Jafningjaendurgjöf (7 mín): Nemendur skipta drögunum sín á milli í pörum og gefa uppbyggilega endurgjöf samkvæmt einföldu matsblaði: Er spurningunni svarað? Eru heimildir tilgreindar? Er textinn skýr?
6. Samantekt (3 mín): Kennari dregur saman og nemendur fá heimaverkefni: ljúka við endanlega útgáfu rannsóknartextans.
Verkfæri og hugbúnaður
Safnið er meginheimildin í rannsóknarverkefninu og veitir fjölbreyttar heimildir.
Stafræn leitarkerfi og netaðgangur gera nemendum kleift að finna og nálgast fjölbreyttar heimildir.
Skemað leiðir nemendur í gegnum rannsóknarferlið skref fyrir skref og tryggir skipulega vinnu.
Nemendur skrifa rannsóknartexta sinn í ritvinnsluforrit sem auðveldar klöppun, breytingar og framsetningu.
Kennsluaðferðir
Nemendur læra í gegnum rannsóknarferli þar sem þeir setja fram spurningu, safna gögnum, greina þau og draga ályktanir. Kennarinn leiðbeinir en nemendur taka ábyrgð á eigin rannsókn.
Rannsóknargrundvöllur: Rannsóknarmiðað nám eykur gagnrýna hugsun, sjálfstæði og dýpri skilning (Pedaste o.fl., 2015). Nemendur sem taka virkan þátt í rannsóknarferli þróa færni sem nýtist í öllum námsgreinum.
Rannsóknartextinn er skrifaður í áföngum: drög, endurskoðun og lokagerð. Þetta kennir nemendum að skrifa er ferli sem krefst endurtekinna umhugsunar.
Rannsóknargrundvöllur: Rannsóknir á ferlisskrift (Flower & Hayes, 1981) sýna að nemendur sem vinna texta í áföngum skrifa betri og dýpri texta en þeir sem skrifa eitt drög.
Matsaðferðir
- Rannsóknarskemað er metið — skipulag, gæði rannsóknarspurningar og heimildaskráning
- Rannsóknartextinn er metinn: innihald (svarar spurningunni), skipulag (inngangs-meginmál-lokaorð), heimildanotkun (a.m.k. 3 heimildir tilgreindar), málnotkun
- Jafningjamatið er metið — geta nemenda til að gefa uppbyggilega endurgjöf
Aðlögun
Nemendur sem eru langt komnir skrifa lengri texta (400-500 orð), nota fleiri heimildir og bæta við gagnrýnni greiningu þar sem þeir meta heimildir sínar og bera saman ólík sjónarmið. Þeir geta einnig sett niðurstöður fram á fleiri en einn hátt (texti og veggspjald eða kynning).
Nemendur sem þurfa stuðning fá einfaldara viðfangsefni og þrengri rannsóknarspurningu. Rannsóknarskemað hefur leiðandi spurningar. Heimildir eru valdar fyrirfram af bókaverði. Textinn má vera styttri (100-150 orð) og kennari veitir stuðning við skrifin.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — ritun rannsóknartexta eflir færni í málnotkun, setningagerð og samhangandi tjáningu
- Samfélagsfræði / náttúrufræði — viðfangsefnin tengjast oft öðrum námsgreinum og dýpka skilning þar
- Upplýsingatækni — stafræn leit, ritvinnsla og heimildaskráning eru æfð