Leitargátt íslenskra bókasafna
Tilgangur
Nemendur kynnast leitargátt íslenskra bókasafna (Gegnir/Leitir) og læra að nota hana til að finna bækur, greinar og annað efni sem er tiltækt á bókasöfnum um land allt. Þeir þróa hæfni í rafrænni leit og tengja hana við notkun skólasafnsins.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn til þekkingaröflunar í stýrðu námi og á eigin forsendum til gagns og ánægju
- 2.1: Nemandi getur notað leitargátt Gegnir til að leita að bókum og öðru efni á íslenskum bókasöfnum
- 2.2: Nemandi getur túlkað leitarniðurstöður og greint hvar efni er tiltækt
- 2.3: Nemandi getur tengt stafræna leit við raunverulega notkun skólasafnsins
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið skjámyndir og leitarniðurstöður á íslensku. Þeir þurfa að skilja grunnhugtök eins og „titill”, „höfundur”, „útgáfuár” og „safn”.
- Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í notkun vafra og leitarkerfa. Þeir þurfa að geta slegið inn leitarorð, smellt á tengla og farið á milli síðna.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja flokkunarkerfi skólasafnsins (sjá 5. bekk) og hafa reynslu af upplýsingaleit bæði í bókum og á netinu.
Lýsing á kennslustund
Kennslustundin opnar nemendum augu fyrir því að skólasafnið er hluti af stærra bókasafnskerfi á Íslandi. Nemendur læra að nota leitargátt Gegnir (samskráningakerfi íslenskra bókasafna) til að leita að efni eftir titli, höfundi eða efnisheitum. Þeir æfa sig í að túlka leitarniðurstöður, finna hvar efni er til og panta efni á milli safna. Stundin tengir stafræna leit við raunverulega safnanotkun og sýnir nemendum hvernig þeir geta nýtt sér auðlindir allra bókasafna í landinu.
1. Kynning (10 mín): Kennari kynnir Gegnir og útskýrir hvað það er — sameiginlegt skráningarkerfi allra bókasafna á Íslandi. Nemendur fá að vita að þeir geta fundið bækur á hvaða safni sem er í landinu og jafnvel pantað þær á sitt safn. Skjávarpi er notaður til að sýna heimasíðu Gegnir.
2. Sýnikennsla (15 mín): Kennari sýnir á skjávarpa hvernig á að: (a) opna Gegnir, (b) leita eftir titli, (c) leita eftir höfundi, (d) leita eftir efnisorði, (e) skoða leitarniðurstöður og sjá hvar bók er til, (f) sjá hvort bók er laus eða útlánuð. Kennari sýnir einnig hvernig hægt er að afmarka leit (t.d. bara á ákveðnu safni).
3. Æfingarverkefni (15 mín): Nemendur opna Gegnir á eigin tölvum og æfa sig. Þeir fá einföld verkefni: „Finndu bók eftir Guðrúnu Helgadóttur”, „Finndu bók um eldfjöll”, „Finndu hvar þessi tiltekna bók er til”. Kennari gengur á milli og aðstoðar.
4. Leitarkeppni í pörum (25 mín): Nemendur para sig saman og fá leitarverkefnablað með 8-10 leitarverkefnum af mismunandi þyngd. Dæmi: „Finndu bók um víkinga sem er til á skólasafninu”, „Hversu margar bækur eftir Arnald Indriðason eru skráðar í Gegni?”, „Finndu fræðibók um loftslagsmál sem er til á næsta bæjarsafni”. Pör skrá niðurstöður á verkefnablaðið. Pörin sem finna flest rétt fá viðurkenningu.
5. Tenging við skólasafnið (10 mín): Nemendur leita að bók í Gegni sem er til á eigin skólasafni og fara síðan á safnið og finna bókina á hillunni. Þetta tengir saman stafræna leit og raunverulega notkun.
6. Samantekt (5 mín): Kennari dregur saman helstu atriði og ræðir hvernig Gegnir getur nýst nemendum í námi og frístundum. Nemendur fá heimaverkefni: finna þrjár bækur um áhugasvið þeirra í Gegni.
Verkfæri og hugbúnaður
Gegnir er samskráningarkerfi íslenskra bókasafna og er aðalverkfærið sem nemendur nota í stundinni til að leita að efni.
Nemendur þurfa aðgang að netinu til að nota leitargáttina og vinna leitarverkefnin.
Verkefnablöð veita skipulagðar leiðbeiningar og halda utan um niðurstöður leitarinnar.
Kennsluaðferðir
Kennari sýnir fyrst hvernig á að nota leitargáttina skref fyrir skref og nemendur fylgja svo eftir á eigin tölvum. Þetta tryggir að nemendur sjá ferlið áður en þeir reyna sjálfir.
Rannsóknargrundvöllur: Líkanakennsla (e. modeling) er áhrifarík aðferð þar sem nemendur sjá kunnáttuna beitt áður en þeir reyna sjálfir (Bandura, 1986). Þetta dregur úr óvissu og eykur sjálfstraust.
Leitarverkefnið er sett upp sem keppni eða leikur þar sem nemendur þurfa að finna tiltekin efni eins hratt og nákvæmlega og hægt er. Þetta eykur áhugahvöt og virkni.
Rannsóknargrundvöllur: Leikjavæðing (e. gamification) eykur innri áhugahvöt og þátttöku nemenda í náminu (Deterding o.fl., 2011). Keppnisþátturinn gefur raunverulegan tilgang og spennu.
Matsaðferðir
- Leitarverkefnablaðið er metið — hversu mörg verkefni pör leystu rétt og hversu nákvæmar niðurstöður þeirra voru
- Kennari metur tæknifærni nemenda með athugum — hversu vel þeir nota leitargáttina og túlka niðurstöður
- Heimaverkefni er metið — geta nemenda til að nota Gegnir sjálfstætt
Aðlögun
Nemendur sem eru langt komnir fá flóknari leitarverkefni sem krefjast samsettra leita (t.d. „Finndu fræðibók um loftslagsmál útgefna eftir 2020 sem er til á bókasafni í þínu byggðarlagi”). Þeir geta einnig rannsakað aðrar leitargáttir (t.d. Hvar? eða Timarit.is).
Nemendur sem þurfa stuðning fá einfaldar leitaraðgerðir fyrst (aðeins leit eftir titli) og bæta síðan við flóknari leitaraðferðum. Kennari vinnur náið með þeim og sýnir skrefin aftur ef þarf. Leiðbeiningar á skjá með skjámyndum eru til staðar.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — leit að bókmenntum á íslensku eflir þekkingu á íslenskum höfundum og bókmenntaarfi
- Upplýsingatækni — notkun stafræns leitarkerfis eflir tæknifærni og stafrænt læsi
- Samfélagsfræði — skilningur á bókasafnskerfi landsins tengist þekkingu á samfélagslegum innviðum og menningarlegum stofnunum