Heimildaleit í bókum og á netinu
Tilgangur
Nemendur læra að bera saman upplýsingar sem þeir finna í bókum á skólasafninu við upplýsingar á netinu. Þeir þróa skilning á kostum og göllum mismunandi heimildategunda og læra undirstöðuatriði heimildamats.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn til þekkingaröflunar í stýrðu námi og á eigin forsendum til gagns og ánægju
- 2.1: Nemandi getur leitað að upplýsingum bæði í bókum og á netinu um sama viðfangsefni
- 2.2: Nemandi getur borið saman heimildir og greint mun á upplýsingum úr mismunandi áttum
- 2.3: Nemandi getur metið einfaldar heimildir út frá grunnviðmiðum um áreiðanleika
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið bæði prentaðan texta í bókum og stafrænan texta á vefsíðum. Þeir þurfa að geta borið saman upplýsingar úr tveimur heimildum.
- Tækni: Nemendur þurfa grunnkunnáttu í notkun vafra og leitarvélar. Þeir þurfa að geta slegið inn leitarorð og farið á vefsíður.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa reynslu af upplýsingaleit á safninu (sjá 5. bekkur). Þeir þurfa einnig grunnfærni í netnotkun.
Lýsing á kennslustund
Í þessari kennslustund fá nemendur tiltekið rannsóknarefni og leita fyrst að upplýsingum í bókum á skólasafninu og síðan á netinu. Þeir bera niðurstöðurnar saman og ræða hvaða heimildir veita áreiðanlegri og ítarlegri upplýsingar. Nemendur læra að meta heimildir út frá nokkrum grunnviðmiðum: Hver skrifaði? Hvenær? Er þetta trúverðugt? Stundin eflir gagnrýna hugsun og undirbýr nemendur fyrir flóknari heimildavinnu í eldri árgöngum.
1. Kynning og umræða (10 mín): Kennari opnar umræðu: „Hvar finnið þið upplýsingar þegar þið viljið vita eitthvað?” Nemendur deila skoðunum. Kennari kynnir hugtakið „heimild” og helstu tegundir heimilda.
2. Sýnikennsla (10 mín): Kennari velur eitt viðfangsefni (t.d. hvítabirnir) og sýnir hvernig hann leitar í bók á safninu og á netinu. Hann ber saman upplýsingarnar og sýnir samanburðartöflu sem nemendur munu nota.
3. Heimildaleit — bækur (15 mín): Nemendur fá viðfangsefni (í pörum). Þeir fara á safnið og finna a.m.k. eina bók um efnið. Þeir skrá lykilupplýsingar og fylla út bókahluta samanburðartöflunnar: titill, höfundur, útgáfuár, helstu upplýsingar sem fundust.
4. Heimildaleit — netið (15 mín): Nemendur leita á netinu um sama viðfangsefni. Þeir skrá vefsíður sem þeir notuðu, hver skrifaði efnið (ef hægt er að finna), og helstu upplýsingar. Þeir fylla út netheimildahluta samanburðartöflunnar.
5. Samanburður og greining (15 mín): Nemendur bera saman heimildir sínar. Þeir svara spurningum á verkefnablaðinu: Hvaða heimild veitti meiri upplýsingar? Hvar var auðveldara að finna? Hvaða heimild treysta þeir meira og af hverju?
6. Samantekt og hópumræða (15 mín): Hópar deila niðurstöðum sínum. Kennari leiðir umræðu um kosti og galla mismunandi heimilda. Dregnar eru saman meginreglur um heimildamat.
Verkfæri og hugbúnaður
Bækur safnsins eru önnur meginheimildin sem nemendur nota í samanburðarverkefninu.
Nemendur þurfa aðgang að netinu til að leita að upplýsingum á vefsíðum og bera saman við bókaheimildir.
Taflan hjálpar nemendum að skipuleggja samanburðinn á milli heimilda á sjónrænan og skýran hátt.
Kennsluaðferðir
Nemendur bera saman tvær tegundir heimilda — bækur og vefsíður — og greina muninn á þeim. Þetta eflir gagnrýna hugsun og djúpan skilning á eðli mismunandi heimilda.
Rannsóknargrundvöllur: Samanburður er öflugt námsverkfæri sem eykur djúpan skilning (Marzano, 2001). Þegar nemendur bera saman heimildir þróa þeir háþróaðri hugsun um áreiðanleika upplýsinga.
Kennari notar umræðu og endurgjöf jafnt og þétt í gegnum stundina til að meta skilning nemenda og laga kennslu að þörfum þeirra.
Rannsóknargrundvöllur: Leiðsagnarmat (e. formative assessment) bætir námsárangur verulega þegar það er innbyggt í kennsluferlið (Black & Wiliam, 1998).
Matsaðferðir
- Samanburðartaflan er metin — hversu vel nemendur skráðu upplýsingar úr báðum heimildum og hversu vel þeir greindu mun
- Þátttaka í hópumræðu er metin — geta nemenda til að orða skoðanir á áreiðanleika heimilda
- Stuttar skriflegar svör nemenda um hvaða heimild þeir treysta meira og hvers vegna
Aðlögun
Nemendur sem eru langt komnir leita í fleiri heimildum (t.d. grein í tímariti, Wikipedíu og fræðibók) og búa til ítarlegri samanburð. Þeir geta einnig rannsakað hvernig upplýsingar á netinu geta verið misvísandi og unnið dæmi um rangfærslur.
Nemendur sem þurfa stuðning fá tilbúna bók og tilbúna vefsíðu sem þeir nota í samanburðinn. Samanburðartaflan er einfölduð með færri liðum og leiðandi spurningum. Kennari vinnur náið með nemendum sem þurfa aðstoð.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — lestur og samanburður texta á íslensku eflir lesskilning og orðaforða
- Upplýsingatækni — netleit og stafræn upplýsingalæsi eru æfð samhliða safnanotkun
- Samfélagsfræði — umræða um áreiðanleika upplýsinga tengist lýðræðislegri þátttöku og gagnrýninni hugsun