Yndislestur og bókaval
Tilgangur
Að efla sjálfstætt bókaval og ígrundandi lestur hjá nemendum. Nemendur læra að velja sér bók meðvitað eftir eigin áhugasviði og lestrargetu, nota bókina á safninu í yndislestri og skrifa stutta ígrundun um valið og lestrarreynslu sína. Markmiðið er að nemendur verði ígrundandi lesendur sem vita hvers vegna þau velja ákveðnar bækur og geta orðað hvað þeim finnst.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn sér til gagns og ánægju
- 1.1: Nemandi getur komið fram af kurteisi og virðingu á skólasafni
- 1.4: Nemandi getur ratað um skólasafnið og þekkt grunnreglur þess
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur geta lesið sjálfstætt á viðeigandi lestrarstigi. Þau geta lesið kafla úr bók og tjáð sig um efnið bæði munnlega og skriflega.
- Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist. Nemendur þurfa að geta skrifað nokkrar setningar sjálfstætt.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja skipulag safnsins (sjá kennslustund 1) og geta unnið rólega og sjálfstætt í lengri tíma (15 mínútur). Grunnfærni í sjálfsmati og ígrundun.
Lýsing á kennslustund
Kennslan fer fram á skólasafninu og er hugsuð sem rólegt og ígrundandi tímabil þar sem nemendur fá tækifæri til að velja sér bók, lesa hana í ró og skrifa stutta ígrundun um reynslu sína. Kennari byrjar á stuttri umræðu um hvernig á að velja bók — notar 'fimm-fingra regluna' og ræðir mismunandi tegundir bóka. Nemendur fá rúman tíma til að velja bók af safninu og setjast síðan í yndislestur. Eftir lesturinn skrifa nemendur stutta bókadagbókarfærslu þar sem þau skrá titil, höfund, hvers vegna þau völdu bókina og fyrstu tilfinningar sínar gagnvart henni.
1. Umræða um bókaval (7 mín): Kennari byrjar á að ræða við nemendur um hvernig þau velja bækur. 'Hvernig ákveðið þið hvaða bók á að lesa? Horfið þið á forsíðuna? Lesið bakhlið? Horfið þið á hvað vinir ykkar lesa?' Nokkrir nemendur deila. Kennari kynnir síðan 'fimm-fingra regluna' og sýnir á plakati:
- 0-1 fingur: Bókin er auðveld — fín til afslöppunar.
- 2-3 fingrar: Bókin er hentug — nóg áskorun en ekki of erfið.
- 4-5 fingrar: Bókin er of erfið núna — prófaðu aftur seinna.
Kennari sýnir í verki: tekur bók, les blaðsíðu, heldur upp fingrum og velur.
2. Bókaval á safninu (8 mín): Nemendur fá tíma til að velja sér bók á safninu. Kennari hvetur þau til að:
- Nota flokkunarkerfið til að finna efni sem þau hafa áhuga á.
- Skoða forsíðu og lesa bakhlið eða fyrstu málsgrein.
- Nota fimm-fingra regluna til að meta lestrarstigi.
- Velja bók sem þau vilja raunverulega lesa — ekki bara þá fyrstu sem þau sjá.
Kennari gengur á milli og ræðir við nemendur: 'Af hverju valdir þú þessa bók? Prófaðir þú fimm-fingra regluna?'
3. Yndislestur (15 mín): Nemendur setjast á þægilegan stað á safninu og lesa bókina sína í ró. Kennari les líka. Enginn truflar. Ef nemandi klárar bók (ólíklegt á 15 mín) má hann velja aðra. Ef nemandi á erfitt með einbeitingu gengur kennari rólega til hans og hvetur hann áfram.
4. Bókadagbók (8 mín): Nemendur fylla út bókadagbókarblað:
- Titill bókarinnar
- Höfundur
- Tegund (skáldsaga eða fræðibók)
- 'Af hverju valdi ég þessa bók?' (1-2 setningar)
- 'Hvað finnst mér hingað til?' (1-2 setningar)
- 'Vil ég lesa áfram?' (Já/nei og af hverju)
Kennari gengur á milli og hjálpar nemendum sem eiga í erfiðleikum með skrif.
5. Deiling í pörum og samantekt (2 mín): Nemendur snúa sér að nágranna og segja frá bókinni sinni í 30 sekúndur hvor. Kennari dregur saman: 'Í dag tókuð þið meðvitaða ákvörðun um hvað á að lesa og ígrunduðuð reynslu ykkar. Þetta er mikilvæg leshæfni!'
Verkfæri og hugbúnaður
Fjölbreytt úrval bóka á safninu er forsenda þess að nemendur finni bók sem höfðar til þeirra.
Skipulagt blað þar sem nemendur skrá val sitt og ígrunda lestrarvenjur og lestrarreynslu.
Sjónræn leiðbeining sem hjálpar nemendum að meta hvort bók sé á réttu lestrarstigi — of auðveld, of erfið eða hentug.
Kennsluaðferðir
Nemandi opnar bók á handahófi og les eina blaðsíðu. Fyrir hvert orð sem nemandinn skilur ekki eða getur ekki lesið heldur hann upp einum fingri. 0-1 fingur = bókin er auðveld, 2-3 fingrar = bókin er hentug, 4-5 fingrar = bókin er of erfið.
Rannsóknargrundvöllur: Fimm-fingra reglan er vel þekkt kennsluaðferð sem styrkir sjálfstæði nemenda í bókavali og eflir meðvitund um eigin lestrargetu (Routman, 2003).
Nemendur fá ótruflaðan lestratíma þar sem allir — þar á meðal kennari — lesa rólega. Enginn talar og enginn truflar.
Rannsóknargrundvöllur: Skipulagt yndislestur í skólum tengist bættum lestri, auknum orðaforða og jákvæðara viðhorfi til lestrar (Krashen, 2004; Reutzel et al., 2008).
Nemendur skrifa stutta ígrundun eftir lestur þar sem þau velta fyrir sér hvers vegna þau völdu bókina, hvað þeim fannst og hvort þau vilji lesa áfram.
Rannsóknargrundvöllur: Ígrundun eftir lestur (reflective journaling) dýpkar lestrarupplifun og eflir yfirlæsi (metacognition) hjá nemendum á miðstigi (Harvey & Goudvis, 2007).
Matsaðferðir
- Bókadagbókarmat: Kennari les bókadagbókarfærslurnar og metur hvort nemendur geta rökstutt bókaval sitt og tjáð lestrarreynslu á skýran hátt.
- Athugunarmat: Kennari fylgist með yndislestrinum — einbeiting nemenda, hvernig þau meðhöndla bækur, hvort þau virðast njóta lestursins.
- Fimm-fingra prófun: Kennari spyr 2-3 nemendur hvort þau notuðu fimm-fingra regluna og metur hvort þau skilja hvernig hún virkar.
Aðlögun
Nemendur sem eru lengra komnir í lestri fá verkefni um að skrifa lengri bókaumsögn (4-5 setningar) sem gæti hjálpað öðrum nemendum að ákveða hvort þau vilji lesa bókina. Þau geta líka fengið verkefni um að bera saman tvær bækur af sama efnissviði.
Nemendur sem eiga erfitt með lestur fá aðstoð við bókaval — kennari hjálpar þeim að finna bók á réttu lestrarstigi. Þeir geta hlustað á hljóðbók ef slíkt er í boði. Bókadagbókarfærslan getur verið stytt — nemandinn getur teiknað mynd og skrifað eina setningu í stað tveggja.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — lestur, ritun og ígrundun
- Lífsleikni — sjálfstæð ákvarðanataka og sjálfsþekking
- Samfélagsfræði — að deila reynslu og hlusta á sjónarmið annarra