Leitarvélin á safninu
Tilgangur
Að kenna nemendum hvernig flokkunarkerfi skólasafnsins virkar fyrir skáldverk (fiction). Nemendur læra að skáldsögur eru raðaðar í stafrófsröð eftir eftirnafni höfundar og að hægt er að nota þessa þekkingu til að finna bækur sjálfstætt. Þau æfa sig í að leita að tilteknum bókum á hillum safnsins og skilja hvernig skipulagið hjálpar þeim að finna það sem þau leita að.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn sér til gagns og ánægju
- 1.4: Nemandi getur ratað um skólasafnið og þekkt grunnreglur þess
- 1.3: Nemandi getur ratað um skólasafnið og farið eftir umgengnisreglum
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur geta lesið einfalda texta og þekkja stafrófið. Þau geta lesið nöfn höfunda og titla á bókarkjölum.
- Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist. Ef safnið hefur stafrænt leitarkerfi geta nemendur byrjað að kynnast því en megináherslan er á handvirka leit.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að kunna stafrófið vel og geta raðað orðum í stafrófsröð eftir fyrsta staf. Þekking á hugtökunum höfundur og titill frá 2. bekk.
Lýsing á kennslustund
Kennslan fer fram á skólasafninu. Kennari byrjar á að spyrja nemendur hvernig þau haldi að bækurnar séu raðaðar á hillurnar og hvort þau sjái einhvert mynstur. Nemendur rannsaka hillurnar í nokkrar mínútur og reyna að finna svarið. Kennari leiðir síðan umræðu og útskýrir að skáldsögur eru raðaðar í stafrófsröð eftir eftirnafni höfundar. Nemendur fá æfingaverkefni þar sem þau þurfa að finna tilteknar bækur á hillunum og raða bókum í rétta röð. Að lokum fá nemendur tækifæri til að nota nýja þekkingu sína til að finna bók sem þau vilja lesa sjálf.
1. Rannsókn og uppgötvun (7 mín): Kennari segir nemendum: 'Í dag ætlum við að læra hvernig bækurnar á safninu eru raðaðar. En fyrst vil ég að þið rannsókið þetta sjálf.' Nemendur fá 4 mínútur til að skoða hillurnar með skáldsögum. Kennari hvetur þau til að lesa á kjölum bókanna og sjá hvort þau finni mynstur. Eftir 4 mínútur safnast nemendur saman og deila hugmyndum: 'Hvað tókuð þið eftir? Hvernig er bókunum raðað?' Kennari leiðir nemendur að réttri niðurstöðu.
2. Útskýring á stafrófsröðun (5 mín): Kennari útskýrir formlega: 'Skáldsögur eru raðaðar í stafrófsröð eftir eftirnafni höfundar. Til dæmis: bók eftir Guðrún Helgadóttur er undir H, bók eftir Yrsu Sigurðardóttur er undir S.' Kennari sýnir þetta á hillunni og nemendur fylgjast með. Kennari sýnir líka hvað gerist þegar tveir höfundar hafa sama upphafsstaf — þá horfa við á annan stafinn.
3. Sameiginleg æfing (5 mín): Kennari heldur upp þremur bókum og segir höfundanöfnin. Allir nemendur vinna saman: 'Í hvaða röð ættu þessar þrjár bækur að vera?' Nemendur ráðast á hendur og rökstyðja. Kennari sýnir rétta röð og setur bækurnar á rétta hillu.
4. Stafrófsröðunarspjöld í pörum (5 mín): Pör nemenda fá 6 spjöld, hvert með höfundarnafni. Þau raða spjöldunum í stafrófsröð eins fljótt og þau geta. Kennari gengur á milli og athugar.
5. Bókaleit á hillum (13 mín): Nemendur fá leitarverkefnablað með þremur verkefnum:
- Verkefni 1: 'Finndu bók eftir [höfundur sem byrjar á B]. Skráðu titil bókarinnar.'
- Verkefni 2: 'Finndu bók eftir [höfundur sem byrjar á L]. Á hvaða hillu var bókin?'
- Verkefni 3: 'Veldu þér bók sem þig langar að lesa. Skráðu höfund og titil.'
Nemendur vinna sjálfstætt eða í pörum og leita á hillunum. Kennari hjálpar þeim sem þurfa stuðning.
6. Samantekt og umræða (5 mín): Nemendur setjast saman. Kennari spyr: 'Hvað lærðuð þið í dag? Hvernig finnur maður bók á safninu ef maður veit hver höfundurinn er?' Nokkrir nemendur segja frá bókinni sem þau völdu í verkefni 3. Kennari dregur saman: 'Nú getið þið fundið hvaða skáldsögu sem er á safninu — þið þurfið bara að vita eftirnafn höfundarins og finna réttan staf á hillunni!'
Verkfæri og hugbúnaður
Raunverulegar hillur safnsins eru aðalkennsluefnið — nemendur læra í raunverulegu samhengi.
Spjöld með höfundarnöfnum sem nemendur raða í stafrófsröð æfa undirstöðufærni flokkunarkerfisins.
Skipulagt verkefni sem nemendur fylla út á meðan þau leita að bókum á hillum safnsins.
Kennsluaðferðir
Nemendur byrja á að rannsaka hillurnar sjálfir og reyna að finna mynstrið áður en kennari útskýrir. Þetta hvetur til gagnrýnnar hugsunar og virkrar þátttöku.
Rannsóknargrundvöllur: Rannsóknarmiðað nám eykur dýpri skilning og langtímaminni samanborið við beina kennslu þegar nemendur hafa nægilegan grunn til að greina mynstur (Hmelo-Silver et al., 2007).
Kennari byrjar á leiðsagnarverkefni þar sem allir vinna saman, síðan vinna nemendur í pörum og loks sjálfstætt. Þetta byggir smám saman upp sjálfstæði.
Rannsóknargrundvöllur: Stigvaxandi sjálfstæði (gradual release of responsibility) er vel rannsökuð kennsluaðferð sem byggir á kenningum Vygotskys um næstu þroskasvæðið (Pearson & Gallagher, 1983).
Kennslan fer fram á raunverulegum stað (safninu) með raunverulegum verkefnum (finna bók) sem nemendur munu nota í daglegu lífi.
Rannsóknargrundvöllur: Nám í raunverulegu samhengi (situated learning) eykur yfirfærslu þekkingar og innri hvatning (Lave & Wenger, 1991).
Matsaðferðir
- Verkefnablaðsmat: Kennari skoðar leitarverkefnablöðin og metur hvort nemendur fundu réttar bækur og skráðu höfund og titil rétt.
- Stafrófsröðun: Kennari metur hvort pör nemenda gátu raðað höfundarnöfnum í rétta stafrófsröð.
- Munnleg athugun: Kennari spyr nemendur hvernig þau fyndu bók eftir ákveðnum höfundi og metur hvort þau geta útskýrt ferlið skref fyrir skref.
Aðlögun
Nemendur sem ná þessu vel fá erfiðara leitarverkefni þar sem þau þurfa að finna bók þar sem tveir höfundar hafa sama upphafsstaf og nota þarf annan stafinn til aðgreiningar. Þau geta líka fengið verkefni um að rannsaka hvernig fræðibækur eru flokkaðar (innleiðing á efnisflokkum).
Nemendur sem eiga í erfiðleikum fá stafrófsremsu til viðmiðunar og vinna með kennara í litlum hópi. Leitarverkefnin þeirra vísa á ákveðna hillu frekar en allt safnið. Kennari getur merkt viðeigandi hillur sérstaklega.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — stafrófsröð, lestur og ritunarfærni
- Stærðfræði — röðun og mynsturgreining
- Samfélagsfræði — skipulag og kerfi í samfélaginu