Lesið uppúr bók
Tilgangur
Að tengja reynslu nemenda á skólasafninu við skapandi verkefni þar sem þau vinna út frá sögu sem lesin er upphátt. Nemendur hlusta á sögu á safninu, ræða hana saman og vinna síðan einfalt skapandi verkefni sem byggir á sögunni — t.d. teikna uppáhalds persónu, búa til nýjan endi eða leika atriði úr sögunni. Þetta tengir safnaupplifunina við virka þátttöku og tjáningu.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn sér til gagns og ánægju
- 1.1: Nemandi getur komið fram af kurteisi og virðingu á skólasafni
- 1.2: Nemandi getur farið vel með bækur og önnur gögn
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur eru á byrjunarstigi í lestri. Kennari les söguna upphátt. Nemendur geta þekkt nokkur orð og nöfn persóna.
- Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist. Nemendur þurfa að geta notað teikniáhöld (litapennar, blýantar).
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa reynslu af hlustun á sögur og geta tjáð sig munnlega um efni sögunnar. Reynsla af safninu frá fyrri kennslustundum er nauðsynleg.
Lýsing á kennslustund
Kennslan byrjar á skólasafninu þar sem kennari les sögu upphátt. Eftir upplesturinn eiga nemendur í samtali um söguna og velja síðan eitt skapandi verkefni til að vinna: teikna mynd af persónu úr sögunni, búa til nýjan endi á sögunni, eða leika atriði úr sögunni í litlum hópi. Verkefnið er valkvætt til að hvetja sjálfræði og skapandi hugsun. Nemendur vinna verkefnið á safninu eða í kennslustofunni og kynna síðan niðurstöðuna í stuttri sýningu. Áhersla er á að sýna nemendum að bækur eru uppspretta hugmynda og innblásturs — ekki bara eitthvað sem á að lesa.
1. Koma á safnið og undirbúningur (3 mín): Nemendur setjast á lestrarsvæðið á safninu. Kennari sýnir bókina sem verður lesin og nemendur spá í hvað sagan gæti fjallað um eftir forsíðunni: 'Hvað sjáið þið á myndinni? Hvað haldið þið að sagan fjalli um?'
2. Upplestur sögu (10 mín): Kennari les söguna upphátt af innlifun. Á 3-4 stöðum staldrar kennari við og spyr:
- 'Hvað haldið þið að gerist næst?'
- 'Hvers vegna gerði persónan þetta?'
- 'Hvað mynduð þið gera?'
Nemendur svara og kennari heldur áfram.
3. Samræður um söguna (5 mín): Kennari spyr: 'Hvað finnst ykkur best við söguna?' 'Hvað fannst ykkur ekki eins gott?' 'Hefðuð þið viljað annan enda á sögunni?' Kennari tekur nokkur svör og opnar fyrir stutta umræðu.
4. Kynning á verkefnavali (3 mín): Kennari útskýrir þrjá valkosti:
- Valkostur A — Teikning: 'Teiknaðu uppáhaldspersónuna þína úr sögunni eða uppáhaldsatriðið.'
- Valkostur B — Nýr endi: 'Segðu okkur (eða teiknaðu) nýjan endi á sögunni — hvað hefði getað gerst öðruvísi?'
- Valkostur C — Leikræn tjáning: 'Veljið ykkur atriði úr sögunni og leikið það fyrir hópinn.' (Vinna í hópum 3-4 nemenda.)
Nemendur velja og kennari skipar þau í vinnusvæði.
5. Skapandi vinna (14 mín): Nemendur vinna að sínu verkefni. Kennari gengur á milli og hjálpar:
- Teiknihópnum: 'Segðu mér frá myndinni þinni. Hvað er persónan þín að gera?'
- Nýr-endi hópnum: 'Hvað gerist í þínum enda? Hvers vegna valdir þú þetta?'
- Leikræna hópnum: 'Hverjir eruð þið í sögunni? Hvað segið þið?'
6. Kynning og saman aftur (5 mín): Nokkrir nemendur eða hópar kynna verkefni sín. Teiknendur sýna myndirnar og segja frá, nýr-endi hópurinn segir sína sögu og leikræni hópurinn sýnir stutt atriði. Kennari hrósar allri vinnu og tengir aftur við bókina: 'Sjáið þið — ein bók gat gefið okkur svona mörg verkefni og hugmyndir! Bækur eru frábærar!'
Verkfæri og hugbúnaður
Góð saga er grunnurinn að öllu verkefninu og þarf að vera nægilega grípandi til að hvetja til skapandi vinnu.
Til teikninga- og sköpunarverkefnanna sem nemendur velja.
Fyrir nemendur sem velja leikræna tjáningu sem sitt skapandi verkefni.
Kennsluaðferðir
Kennari les sögu upphátt og staldrar við á lykilstöðum til að spyrja spurninga og vekja umræðu. Nemendur spá í hvað gerist næst og tengja við eigin reynslu.
Rannsóknargrundvöllur: Gagnvirkt upplestur eflir hlustunarskilning, orðaforða og gagnrýna hugsun hjá byrjendum í lestri (Beck & McKeown, 2001).
Nemendur velja sjálfir hvaða skapandi verkefni þau vilja vinna úr þremur valkostum. Þetta eykur innri hvatning og tryggir að nemendur vinni á sínu styrkleikasvæði.
Rannsóknargrundvöllur: Valfrjálst nám eykur þátttöku og innri hvatning samkvæmt sjálfsákvörðunarkenningu og rannsóknum á námshvatinu (Patall et al., 2008).
Nemendur tjá skilning sinn á sögunni í gegnum teikningu, munnlega frásögn eða leikræna tjáningu, sem allir eru gildir tjáningarmátar.
Rannsóknargrundvöllur: Fjölgreindakenning Gardners (1983) undirstrikar að börn hafa ólíka styrkleika og tjáningarmáta, og kennsla á að bjóða upp á fjölbreytta leiðir til að sýna skilning.
Matsaðferðir
- Skapandi mat: Kennari metur hvort verkefni nemenda sýnir skilning á sögunni — persónurnar, atburðarásin eða tilfinningalegt innihald.
- Þátttökumat: Kennari skráir hvort nemendur tóku virkan þátt í umræðum eftir upplestur og í skapandi vinnunni.
- Kynningarmat: Kennari metur hæfni nemenda til að tjá hugmyndir sínar fyrir hópnum — hvort sem það er í gegnum mynd, munnlega frásögn eða leikræna tjáningu.
Aðlögun
Nemendur sem eru lengra komnir geta skrifað nokkrar setningar um verkefnið sitt til viðbótar við teikningu eða leik. Þau geta líka fengið verkefni um að tengja söguna við aðra bók sem þau þekkja: 'Er þessi saga svipuð einhverri annarri sögu sem þú þekkir?'
Nemendur sem þurfa stuðning fá hjálp frá kennara eða aðstoðarkennara við skapandi verkefnið. Þeir geta t.d. fengið útlínur af persónu úr sögunni til að lita í stað þess að teikna sjálfir. Nemendur sem eiga erfitt munnlega geta notað myndir eða bendingar til að tjá sig.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — hlustunarskilningur, munnleg tjáning og frásagnarhæfni
- Listir — teikning, sjónræn tjáning og leikræn tjáning
- Lífsleikni — skapandi hugsun og samvinna