Höfundur og titill
Tilgangur
Að kenna nemendum hugtökin höfundur og titill og hvernig þau birtast á bókum. Nemendur læra að sérhver bók hefur höfund — manneskju sem skrifaði söguna — og titil sem er nafn bókarinnar. Þau æfa sig í að finna höfund og titil á forsíðu og kili bókar. Þetta er undirstaða í upplýsingalæsi og heimildanotkun.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn sér til gagns og ánægju
- 1.4: Nemandi getur ratað um skólasafnið og þekkt grunnreglur þess
- 1.1: Nemandi getur komið fram af kurteisi og virðingu á skólasafni
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur eru á byrjunarstigi í lestri og geta þekkt og lesið stutt orð og nöfn. Þau þurfa stuðning við lengri texta en geta fundið og lesið höfundarnafn og titil á forsíðu.
- Tækni: Engin tæknikunnátta krafist. Unnið er með prentaðar bækur.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja safnið og hafa lært um flokka bóka (sjá kennslustund 1 í þessum bekk). Grunnfærni í samvinnu í pörum.
Lýsing á kennslustund
Kennslan fer fram á skólasafninu. Kennari byrjar á umræðu: 'Hver gerir bækur? Hvaðan koma sögurnar?' Nemendur ræða og kennari útskýrir hugtökin höfundur og myndskreytir. Kennari sýnir nokkrar bækur og bendir á nöfn höfundar og titil á forsíðu, kili og titilsíðu. Nemendur fá síðan verkefni þar sem þau skoða bækur og finna höfund og titil. Kennari tengir þetta við þekkta íslenska barnabókahöfunda og sýnir að sami höfundur getur skrifað margar bækur.
1. Kynning og umræður (7 mín): Kennari sýnir nemendum eina bók og spyr: 'Hvað heitir þessi bók?' og 'Hver skrifaði hana?' Kennari útskýrir: 'Nafn bókarinnar er kallað titill og sá sem skrifaði söguna er höfundurinn.' Kennari sýnir á stóru plakati hvar titillinn stendur (efst á forsíðu, stórum stöfum) og hvar höfundurinn stendur (neðar á forsíðu). Kennari spyr: 'Af hverju er mikilvægt að vita hver skrifaði bókina?' og ræðir stuttlega.
2. Myndskreytir (3 mín): Kennari útskýrir að margar bækur hafa líka myndskreyti — manneskju sem teiknaði myndirnar. 'Stundum er höfundur og myndskreytir sami maðurinn, stundum ekki.' Kennari sýnir dæmi um hvort tveggja.
3. Dæmi um þekkta höfunda (8 mín): Kennari sýnir 3-4 bækur eftir þekkta íslenska barnabókahöfunda og nefnir höfundinn hverju sinni. T.d.: 'Þessa bók skrifaði Guðrún Helgadóttir — hún skrifaði líka þessa bók hérna!' Kennari raðar bókum sama höfundar saman á borð til að sýna að einn höfundur getur skrifað margar bækur. Nemendur fá að koma og snerta bækurnar og finna höfundarnafnið.
4. Æfing í pörum (12 mín): Nemendur eru skipt í pör og fá 3 bækur á sitt borð. Þau fá einfalt vinnublað þar sem þau eiga að:
- Bók 1: Skrifa (eða reyna að skrifa) titilinn. Ef nemandi getur ekki skrifað, teiknar hann forsíðuna.
- Bók 2: Finna höfundarnafnið og segja það upphátt hvert öðru.
- Bók 3: Benda á hvar titill og höfundur eru á forsíðu og á kili bókarinnar.
Kennari gengur á milli og hjálpar pörunum.
5. Leikur — 'Hver skrifaði?' (5 mín): Kennari heldur upp bók og nemendur reyna að finna höfundarnafnið eins fljótt og hægt er. Fyrsta parið sem svarar rétt fær punkt. Leikurinn endurtekur þekkinguna á skemmtilegan hátt.
6. Samantekt (5 mín): Kennari spyr: 'Hvað er titill?' 'Hvað er höfundur?' 'Hvar finnum við höfundinn á bókinni?' Nemendur svara. Kennari hvetur nemendur til að skoða höfund og titil næst þegar þau velja sér bók.
Verkfæri og hugbúnaður
Þekktar bækur skapa tengingu og áhuga og sýna raunveruleg dæmi um höfund og titil.
Sjónrænt plakat sýnir skýrt hvar titill og höfundur eru á bók og er viðmiðunarpunktur fyrir nemendur.
Vinnublaðið gefur nemendum skipulagt verkefni til að æfa nýja þekkingu sína og kennari getur metið skilning.
Kennsluaðferðir
Kennari útskýrir hugtökin höfundur og titill skýrt og afdráttarlaust, sýnir mörg dæmi og spyr spurninga til að tryggja skilning áður en nemendur vinna sjálfstætt.
Rannsóknargrundvöllur: Bein kennsla er árangursrík þegar kynna á ný og afmörkuð hugtök, sérstaklega þegar hún er studd sjónrænum dæmum og virkri þátttöku nemenda (Rosenshine, 2012).
Kennari notar þekktar bækur og höfunda sem nemendur hafa þegar heyrt um eða séð til að tengja nýju hugtökin við fyrri reynslu.
Rannsóknargrundvöllur: Tenging við fyrri þekkingu (schema activation) eflir skilning og minnisvarðveislu hjá ungum nemendum (Anderson & Pearson, 1984).
Nemendur vinna saman í pörum að því að finna höfund og titil á nokkrum bókum og fylla út einfalt verkefnablað.
Rannsóknargrundvöllur: Samvinnunám í pörum eykur námsgetu og sjálfsöryggi hjá byrjendum, sérstaklega þegar verkefnin eru skýrt skilgreind (Topping, 2005).
Matsaðferðir
- Vinnublaðsmat: Kennari skoðar vinnublöðin og metur hvort nemendur gátu fundið og skráð titil og höfund rétt.
- Munnlegt mat: Kennari spyr nemendur í lok tímans og metur hvort þau geta útskýrt hugtökin höfundur og titill með eigin orðum.
- Leikjamat: Í 'Hver skrifaði?'-leiknum metur kennari hversu hratt og rétt nemendur geta fundið höfundarnöfn á forsíðum.
Aðlögun
Nemendur sem ná þessu vel fá bók án forsíðu (forsíðan er hulin) og þurfa að finna titil og höfund á titilsíðu inni í bók. Þau geta líka fengið verkefni um að para saman bækur eftir sama höfundi.
Nemendur sem eiga í erfiðleikum fá bækur með stóru og skýru letri á forsíðu. Kennari eða aðstoðarkennari vinnur með þeim og bendir á orðin. Nemendur geta teiknað forsíðuna í stað þess að skrifa titilinn.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — lestur, stafakunnátta og orðaforði
- Listir — skoðun á myndskreytingum og forsíðuhönnun
- Samfélagsfræði — fólk og störf (höfundur sem starf)