Hvar eru bækurnar?
Tilgangur
Að kenna nemendum að rata um skólasafnið og finna bækur eftir flokkum. Nemendur læra að skólasafnið er skipulagt á ákveðinn hátt og að bækur eru flokkaðar saman — myndasögur saman, sögubækur saman og fræðibækur saman. Þau æfa sig í að finna rétta hillu og velja bók úr ákveðnum flokki. Þetta leggur grunn að sjálfstæðri notkun safnsins.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn sér til gagns og ánægju
- 1.3: Nemandi getur ratað um skólasafnið og farið eftir umgengnisreglum
- 1.4: Nemandi getur ratað um skólasafnið og þekkt grunnreglur þess
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur eru á byrjunarstigi í lestri. Þau geta þekkt nokkur orð en treysta enn mikið á myndir og tákn. Allar merkingar á hillum nota bæði myndir og orð.
- Tækni: Engin tæknikunnátta er nauðsynleg. Verkefnið byggir á staðbundinni leit á safninu.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa heimsótt safnið áður og þekkja grunnreglur (sjá kennsluáætlanir 1. bekkjar). Grunnfærni í að vinna í litlum hópi er nauðsynleg.
Lýsing á kennslustund
Kennslan fer fram á skólasafninu. Kennari byrjar á að rifja upp fyrri reynslu nemenda af safninu og útskýrir síðan að bækurnar eru flokkaðar á hillurnar — eins og vörur í búð eru í mismunandi deildum. Kennari notar litakóða og einföld tákn (mynd af dreka fyrir skáldsögur, mynd af stækkunargleri fyrir fræðibækur, mynd af mynd fyrir myndasögur) til að merkja hillurnar. Nemendur fá 'leitarverkefni' þar sem þau þurfa að finna bók af ákveðnu svæði og koma með til baka. Þetta er leikrænt og skemmtilegt — nemendur eru 'bókakönnuðir' á ferðalagi um safnið.
1. Upprifjun og kynning (5 mín): Nemendur setjast á lestrarsvæðinu. Kennari spyr: 'Munið þið þegar við komum hingað í fyrsta sinn? Hvað er á safninu?' Nemendur nefna það sem þau muna. Kennari segir: 'Í dag ætlum við að læra hvar allar bækurnar eru og hvernig þær eru flokkaðar — eins og í búð!'
2. Kynning á flokkum (8 mín): Kennari fer með nemendur að þremur svæðum á safninu. Við hvert svæði staldrar kennari við og útskýrir:
- Myndasögur (blár litur/mynd af mynd): 'Hér eru bækur með mörgum myndum og litlum texta.'
- Sögubækur/skáldsögur (rauður litur/mynd af dreka): 'Hér eru bækur með sögum — ævintýri, dýrasögur og fleira.'
- Fræðibækur (grænn litur/mynd af stækkunargleri): 'Hér eru bækur sem segja okkur frá raunverulegum hlutum — dýrum, löndum, vélum.'
Kennari sýnir dæmi úr hverjum flokki og nemendur skoða þau.
3. Kortagerð (5 mín): Kennari sýnir einfalt kort af safninu þar sem svæðin eru merkt með litum. Nemendur fá sitt eigið kort og lita svæðin réttum litum (blár, rauður, grænn). Þetta festir skipulagið í minni.
4. Bókaleitarleikur (15 mín): Nemendur eru skipt í pör. Hvert par fær þrjú leitarspjöld með myndum:
- Spjald 1: 'Finndu bók um dýr' (vísar á fræðibókasvæðið)
- Spjald 2: 'Finndu myndasögu' (vísar á myndasögusvæðið)
- Spjald 3: 'Finndu sögubók með dreka á forsíðunni' (vísar á skáldsögusvæðið)
Pörin vinna saman og finna eina bók af hverju spjaldi. Kennari gengur á milli og hjálpar. Þegar par finnur bók koma þau til kennara og sýna hana — kennari spyr: 'Á hvaða svæði fandstu þessa bók? Af hverju passar hún þar?'
5. Saman aftur og umræða (5 mín): Nemendur setjast saman og nokkur pör deila upplifun sinni. 'Hvað var auðveldast að finna? Hvað var erfiðast?' Kennari dregur saman: 'Nú vitum við hvar myndasögurnar eru, hvar sögubækurnar eru og hvar fræðibækurnar eru. Næst þegar við komum hingað getum við fundið bækurnar okkar sjálf!'
6. Val og brottför (2 mín): Nemendur fá að velja eina bók til láns áður en þau fara.
Verkfæri og hugbúnaður
Litir og tákn hjálpa nemendum á byrjunarstigi í lestri að rata um safnið sjálfstætt.
Spjöldin gefa nemendum skýrt verkefni og stuðla að sjálfstæðri vinnu á meðan kennari hjálpar öðrum.
Sjónrænt kort hjálpar nemendum að tengja raunverulegt rými við skipulagshugtök.
Kennsluaðferðir
Kennari leiðbeinir nemendum í gegnum safnið en lætur þau uppgötva skipulagið sjálf með hjálp vísbendinga og spurninga: 'Hvers vegna haldið þið að þessar bækur séu allar saman?' Nemendur komast að niðurstöðu með leiðsögn.
Rannsóknargrundvöllur: Leiðsagnaruppgötvun (guided discovery) er áhrifaríkari en bein kennsla eða frjáls uppgötvun ein og sér fyrir unga nemendur, þar sem hún sameinar stuðning og virkni (Alfieri et al., 2011).
Nemendur eru 'bókakönnuðir' sem þurfa að finna falda fjársjóði (bækur) á safninu. Þau fá vísbendingar á spjöldum og vinna í pörum.
Rannsóknargrundvöllur: Leikrænt nám eykur innri hvatning og þátttöku hjá 6-8 ára börnum og dýpkar skilning á nýjum hugtökum (Fisher et al., 2013).
Nemendur vinna saman í pörum á leitarverkefninu. Þau ræða saman og hjálpa hvort öðru að finna réttar bækur.
Rannsóknargrundvöllur: Samvinnunám í litlum hópum eykur félagsfærni og námsgetu, sérstaklega þegar verkefnin eru vel skilgreind (Johnson & Johnson, 2009).
Matsaðferðir
- Verkefnamat: Kennari metur hvort pörin geta fundið bók af réttu svæði safnsins eftir leitarspjöldum — geta þau greint á milli myndasögu, sögubókar og fræðibókar?
- Kortamat: Kennari skoðar hvort nemendur lituðu kortin rétt og geta bent á svæðin á raunverulegu safninu.
- Munnleg athugun: Kennari spyr nemendur í lok tímans: 'Ef þú vildir finna bók um fiska, hvert myndir þú fara?' og metur svörin.
Aðlögun
Nemendur sem klára fljótt fá fjórða leitarspjald sem er erfiðara: 'Finndu bók sem gæti verið bæði fræðibók og skáldsaga' — þetta hvetur til gagnrýnnar hugsunar um flokkun. Þau geta líka hjálpað öðrum pörum sem eiga í erfiðleikum.
Nemendur sem eiga í erfiðleikum fá að vinna með kennara í litlum hópi fremur en í pari. Leitarspjöldin þeirra hafa stærri myndir og greinilega lita sem vísa á rétta hillu. Kennari getur líka gefið munnlegar vísbendingar: 'Bókin er á græna svæðinu — mundu, grænt er fyrir raunverulega hluti.'
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — lestur og munnleg tjáning
- Stærðfræði — flokkun og röðun
- Listir — litanotkun og myndræn tjáning