Við förum vel með bækur
Tilgangur
Að kenna nemendum hvernig eigi að fara vel með bækur og annað efni á skólasafninu. Nemendur læra raunhæfar aðferðir við meðhöndlun bóka: hvernig á að blaða, hvernig á að bera bók, hvernig á að setja bók til baka á réttan stað og hvernig á að skila bók sem hefur verið lánaðar heim. Áhersla er á virðingu fyrir sameiginlegum eigum og ábyrgð.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn sér til gagns og ánægju
- 1.2: Nemandi getur farið vel með bækur og önnur gögn
- 1.3: Nemandi getur ratað um skólasafnið og farið eftir umgengnisreglum
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur geta ekki lesið. Allar leiðbeiningar eru sjónrænar og munnlegar. Kennari sýnir og nemendur herma eftir.
- Tækni: Engin tæknikunnátta krafist. Einungis unnið með áþreifanleg efni.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa kynnst safninu áður (sjá kennslustundir 1 og 2). Fínhreyfifærni þarf að vera næg til að blaða í bók.
Lýsing á kennslustund
Kennslan fer fram á skólasafninu og í kennslustofu. Kennari byrjar á að sýna nemendum 'gamlar og slitnar' bækur samanborið við 'nýjar og falleg' bækur og spyr nemendur hvers vegna sumar bækur líti svona út. Þetta opnar umræðu um mikilvægi þess að fara vel með bækur. Kennari sýnir síðan rétta tækni í leikrænu formi: hvernig á að halda á bók, hvernig á að blaða með tveimur fingrum, hvernig á að forðast að brjóta kjöl, og hvernig á að setja bók til baka á réttan stað á hillunni. Nemendur æfa sig í hverri aðferð. Að lokum fá nemendur að 'lána' sína fyrstu bók og æfa ferlið frá byrjun til enda: velja bók, fara með til afgreiðslu, fá bókina stimpluð og ganga rólega út. Kennslan endar á einfalda söng eða rím um bókaumönnun.
1. Kynning og samanburður (7 mín): Kennari sýnir nemendum tvær bækur — eina sem er slitin og skemmd og aðra sem er í góðu standi. 'Hvað er öðruvísi við þessar tvær bækur?' Nemendur svara. 'Hvers vegna er þessi bók svona slitin?' Kennari útskýrir á einfaldan hátt: 'Þegar við förum vel með bækur halda þær sér fallegar og aðrir geta líka notað þær.'
2. Sýnikennsla — rétt blaðsíðusnúningur (5 mín): Kennari sýnir á stórri bók hvernig á að blaða. Fyrst sýnir kennari 'rangt' — grípur í blöð, blaðar of hratt. Nemendur hrópa 'Nei!' Síðan sýnir kennari rétta aðferð: taka í efra horn blaðsíðunnar með tveimur fingrum og blaða rólega. Allir nemendur æfa á eigin bók.
3. Sýnikennsla — að bera bók (3 mín): Kennari sýnir hvernig á að bera bók rétt: halda henni fyrir framan sig með báðum höndum, ekki sveifla henni eða kasta. Nemendur æfa sig í að ganga með bók um herbergið.
4. Sýnikennsla — setja bók til baka (5 mín): Kennari sýnir hvernig bók er sett til baka á hillu: kjarni snýr út, bókin stendur uppi. Nemendur æfa sig á merktri hillu. Litakóðar á hillunum hjálpa nemendum að finna réttan stað.
5. Lánaferlið (10 mín): Kennari útskýrir að nemendur megi nú 'lána' bók heim. Ferlið er: (a) velja bók, (b) fara með hana til kennara/safnavarðar, (c) bókin er skráð út, (d) nemandi fer varlega með bókina. Allir nemendur fara í gegnum ferlið og fá sína fyrstu lánsbók.
6. Söngur og samantekt (5 mín): Kennari kennir nemendum einfalt rím: 'Bókin mín, bókin mín, ég fer vel með þig. Blaða hægt og setja heim — þá ertu ánægð við mig!' Nemendur syngja saman tvisvar. Kennari dreifir bókamerkjum sem minna á reglurnar. Kennari spyr: 'Hvað á að gera þegar við erum búin að lesa bók heima?' Nemendur svara: 'Skila henni!'
Verkfæri og hugbúnaður
Sjónrænn samanburður hjálpar nemendum að skilja afleiðingar þess að fara illa með bækur.
Stærðaraukið líkan gerir auðveldara að sýna tækni við meðhöndlun bóka fyrir stóran hóp.
Myndræn áminning sem hægt er að hengja upp á safninu og í kennslustofu.
Bókamerki minna nemendur á reglurnar heima og tengja safnaupplifunina við heimalestur.
Kennsluaðferðir
Kennari sýnir rétta aðferð við bókameðhöndlun skref fyrir skref. Fyrst er sýnt rangt (varlega og á grínlegan hátt) og nemendur segja hvað sé rangt, síðan er sýnt rétt og nemendur herma eftir.
Rannsóknargrundvöllur: Sýnikennsla (modelling) er ein áhrifaríkasta kennsluaðferðin fyrir unga nemendur sem eru að byggja upp grunnfærni (Bandura, 1977). Samsetning rangrar og réttrar sýningar eykur athygli og skilning.
Nemendur fá tækifæri til að æfa hverja aðferð sjálfir undir leiðsögn kennara. Allir nemendur fá bók til að æfa á.
Rannsóknargrundvöllur: Reynslunám og virk æfing (active practice) styrkir hreyfiminnisforskrift og gerir hegðun sjálfvirka hraðar en óvirk kennsla (Piaget, 1952).
Kennari kennir einfalt rím eða söng um bókaumönnun, t.d. 'Blaða, blaða, varlega, bókin okkar fagra er enn eins og ný.' Nemendur syngja saman.
Rannsóknargrundvöllur: Söngur og rím efla minni, endurtekningarnám og hóptilfinningu hjá ungum nemendum (Patel, 2008).
Matsaðferðir
- Verkefnamat: Kennari athugar hvort nemendur geta blaðað rétt í bók, borið bók rétt og sett til baka á hillu án aðstoðar.
- Athugunarmat: Kennari fylgist með hegðun nemenda þegar þau fara í gegnum lánaferlið — sýna þau tölvandi og virðingu?
- Munnleg endurtekning: Kennari biður nemendur að endurtaka helstu reglur um bókaumönnun: 'Hvað gerum við ef blaðsíða er loðin?' 'Hvernig berum við bók?'
Aðlögun
Nemendur sem ná þessu fljótt fá hlutverk 'bókagæslumanns' og hjálpa öðrum nemendum að setja bækur til baka á réttan stað. Þau geta líka fengið að útskýra reglurnar fyrir 'bangsa' (uppstoppuðu dýri) sem 'kann ekki reglurnar'.
Nemendur sem eiga í erfiðleikum með fínhreyfingar fá þykkari bækur sem auðveldara er að blaða í (t.d. pappabækur). Kennari vinnur með þeim í litlum hópi og veitir einstaklingsaðstoð. Myndastuðningur er notaður til að sýna hvert skref í réttri röð.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — hlustun og munnleg tjáning
- Lífsleikni — ábyrgð og umhirða sameiginlegra eigna
- Tónmennt — söngur og rím