Bækur eru skemmtilegar
Tilgangur
Að vekja gleði og áhuga nemenda á bókum með því að hlusta á vel valda sögu og ræða hana saman. Nemendur læra að bækur geta verið skemmtilegar, fræðandi og spennandi. Þau æfa sig í að velja sér bók eftir myndum á forsíðu og efnistökum sem höfða til þeirra, og þróa þannig fyrstu skrefin í sjálfstæðu bókavali.
Hæfniviðmið og námsmarkmið
Nemandi getur nýtt skólasafn sér til gagns og ánægju
- 1.1: Nemandi getur komið fram af kurteisi og virðingu á skólasafni
- 1.2: Nemandi getur farið vel með bækur og önnur gögn
Getustig og forsendur nemenda
- Lestur: Nemendur geta ekki lesið sjálfir. Kennari les allt upphátt. Nemendur 'lesa' myndir og segja frá á eigin forsendum.
- Tækni: Engin tæknikunnátta krafist. Aðeins notuð hefðbundin prentgögn.
- Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta hlustað á sögu í 8-10 mínútur. Gott er að nemendur hafi þegar kynnst safninu (sjá kennslustund 1).
Lýsing á kennslustund
Kennslan fer fram á skólasafninu. Kennari hefur valið tvær til þrjár myndasögur fyrirfram sem eru fjölbreyttar að efni (t.d. eina fyndna sögu, eina sögu um dýr og eina ævintýrasögu). Kennari les eina sögu upphátt af innlifun og sýnir myndirnar vel. Eftir upplesturinn eiga nemendur í stuttu samtali um söguna — hvað gerðist, hverjir voru í sögunni, hvað fannst þeim skemmtilegast. Síðan sýnir kennari forsíður hinna bókanna og nemendur velja sér bók til að skoða. Nemendur fá tíma til að sitja og blaða í bókinni, skoða myndirnar og 'lesa' söguna út frá myndunum. Kennari gengur á milli og hvetur nemendur til að segja frá myndunum sem þau sjá.
1. Samkoma og undirbúningur (5 mín): Nemendur setjast á lestrarsvæðið á safninu. Kennari minnir á reglur safnsins með stuttri endurtekningu: 'Munið þið reglurnar okkar?' Kennari sýnir reglumyndina og nemendur endurtaka saman.
2. Upplestur sögu (10 mín): Kennari les valda myndasögu upphátt með innlifun — breytir röddinni fyrir ólíkar persónur, sýnir myndirnar vel, staldrar við til að spyrja spurninga. Dæmi: 'Sjáið þið hvað hundurinn er glaður? Af hverju er hann glaður?' og 'Hvað mynduð þið gera ef þið væruð þarna?' Nemendur fá tilfinningaspjöld og geta haldið upp spjaldi sem sýnir hvernig sögunni fékk þeim að líða.
3. Samræður um söguna (5 mín): Kennari leiðir stutta umræðu. 'Hvað munuð þið best úr sögunni?' 'Hvað var fyndnast?' 'Viljið þið heyra fleiri sögur eins og þessa?' Allir fá tækifæri til að segja eitthvað.
4. Kynning á bókavali (5 mín): Kennari sýnir 5-6 bækur sem eru á lestrarsvæðinu. Heldur þær upp, sýnir forsíðuna og segir eina setningu um hverja: 'Þessi bók er um litla köttu sem villist.' 'Þessi bók er um stóran dreka.' Nemendur fá að velja eina bók.
5. Frjáls bókaskoðun og myndalestur (12 mín): Nemendur setjast á þægilegan stað og skoða bókina sína. Kennari gengur á milli og spyr hvern nemanda: 'Segðu mér frá bókinni þinni. Hvað sérðu á myndinni?' Kennari hvetur nemendur til að blaða varlega og skoða myndirnar vandlega.
6. Saman aftur og brottför (3 mín): Nemendur setja bækur til baka á réttan stað (kennari hjálpar). Kennari spyr: 'Fannst ykkur gaman? Viljið þið koma aftur á safnið?'
Verkfæri og hugbúnaður
Vel valdar myndasögur vekja áhuga og gefur nemendum raunverulega reynslu af bókum.
Þægilegt umhverfi eykur einbeitingu og gerir lesturinn að jákvæðri upplifun.
Nemendur geta notað spjöldin til að tjá viðbrögð sín við sögunni án þess að þurfa orð.
Kennsluaðferðir
Kennari les sögu upphátt og staldrar reglulega við til að spyrja opinna spurninga, t.d. 'Hvað haldið þið að kötturinn ætli að gera?' og 'Hefur einhver upplifað eitthvað svipað?' Nemendur svara og kennari útvíkkar svörin.
Rannsóknargrundvöllur: Gagnvirkt upplestur (dialogic reading) eykur orðaforða um 30-40% samanborið við hefðbundið upplestur og eflir skilning hjá leikskóla- og yngstu grunnskólabörnum (Whitehurst et al., 1988).
Nemendur 'lesa' bók með því að skoða myndirnar og segja frá á eigin forsendum. Kennari hvetur þau til að lýsa því sem þau sjá og búa til sögu út frá myndunum.
Rannsóknargrundvöllur: Myndalestur (picture reading) eflir sjónræna læsi, frásagnarhæfni og skapandi hugsun hjá börnum á formlestrarskeiði (Clay, 1991).
Nemendur velja sér bók úr fyrirfram völdum safni. Kennari sýnir forsíður og segir stuttlega frá hverri bók áður en nemendur velja.
Rannsóknargrundvöllur: Sjálfræði í námsvali (autonomy) eykur innri hvatning og jákvætt viðhorf til náms samkvæmt sjálfsákvörðunarkenningu (Deci & Ryan, 2000).
Matsaðferðir
- Athugunarmat: Kennari fylgist með hvernig nemendur umgangast bækur — blaða varlega, halda rétt á bók, sýna áhuga á myndum.
- Munnleg frásögn: Kennari metur hvort nemendur geta lýst myndum úr bókinni og segir frá einni atburðarás úr sögunni sem var lesin upphátt.
- Tilfinningaspjöld: Kennari tekur eftir hvort nemendur nota tilfinningaspjöldin á viðeigandi hátt til að tjá viðbrögð sín við sögunni.
Aðlögun
Nemendur sem sýna mikinn áhuga fá að 'segja sögu' fyrir lítinn hóp — þau blaða í bókinni og segja frá myndunum. Kennari getur einnig beðið þau að bera saman tvær bækur: 'Hvað er eins í þessum bókum? Hvað er ólíkt?'
Nemendur sem eiga erfitt með einbeitingu fá að vera nálægt kennara við upplesturinn. Þau geta fengið mýkri verkefni, t.d. aðeins skoðað eina bók með kennara í einkatíma. Nemendur með sérþarfir fá áþreifanlegar bækur (touch-and-feel) eða bækur með hljóðum.
Þverfaglegar tengingar
- Íslenska — hlustunarskilningur og munnleg tjáning
- Listir — sjónræn túlkun og skapandi frásögn
- Lífsleikni — tilfinningagreind og tjáning