Höfundarréttur, Creative Commons og siðferði í stafrænum heimi

Tilgangur

Að nemendur öðlist djúpan skilning á höfundarrétti, Creative Commons leyfum og siðferðilegum álitamálum sem tengjast notkun annarra efnis í stafrænum heimi, þ.m.t. gervigreind.

Hæfniviðmið og námsmarkmið

Hæfniviðmið

Nemandi getur unnið með fjölbreyttar heimildir og metið áreiðanleika þeirra, virt höfundarrétt og almennt siðferði í heimildavinnu og sett fram heimildaskrá samkvæmt viðurkenndum aðferðum.

Námsmarkmið:

1.1: Nemandi getur útskýrt mismunandi Creative Commons leyfi og hvenær á að nota þau
1.2: Nemandi getur rætt siðferðileg álitamál um höfundarrétt í tengslum við gervigreind
1.3: Nemandi getur beitt höfundarréttarreglum í eigin verkefnum og valið rétt leyfi fyrir eigið efni

Getustig og forsendur nemenda

Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni.
Tækni: Örugg færni í netnotkun og stafrænu efni.
Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á höfundarrétti og ritstuldi frá fyrri árgöngum.

Lýsing á kennslustund

Nemendur rannsaka höfundarrétt, ólík leyfi (Creative Commons) og siðferðileg álitamál sem tengjast notkun efnis í stafrænum heimi. Þeir skoða hvernig gervigreind hefur breytt umræðunni um höfundarrétt og ræða flókin tilvik þar sem réttur höfunda og tækni rekast á.

Verkefnalýsing:

Kennarinn kynnir Creative Commons leyfakerfið: CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC, CC BY-ND og aðrar útgáfur. Nemendur fá dæmi: „Þú vilt nota mynd af Flickr í kynningarefni — hvaða leyfi þarf myndin að hafa?” Þeir æfa sig á fimm tilvikum. Kennarinn kynnir síðan umræðuna um gervigreind og höfundarrétt: Á gervigreind höfundarrétt? Hvað ef gervigreind notar verk annarra til þjálfunar? Nemendur rannsaka raunverulegt tilvik (t.d. málssókn listamanna gegn AI-fyrirtæki) og ræða í hóp. Í seinni hlutanum búa nemendur til eigið stafrænt efni (texta, mynd eða myndskeið) og velja Creative Commons leyfi fyrir efnið sitt. Þeir skrifa röksemdafærslu (500 orð) um hvers vegna þeir völdu tiltekið leyfi og hvernig höfundarréttur ætti að virka í heimi gervigreindar.

Verkfæri og hugbúnaður

Creative Commons vefsíða (creativecommons.org) — Vefsíða

Til að skoða og skilja mismunandi leyfi.

Tölvur með nettengingu — Tækjabúnaður

Nemendur þurfa aðgang til rannsóknar.

Google Docs eða Microsoft Word — Hugbúnaður

Til ritunar greiningarverkefna.

Kennsluaðferðir

Tilfellisrannsókn og siðferðileg rökræða

Nemendur rannsaka raunveruleg tilvik um höfundarrétt og ræða siðferðileg álitamál.

Rannsóknargrundvöllur: Siðferðilegar tilfellisrannsóknir þjálfa dómgreind og gagnrýna hugsun um flókin málefni (Rest, 1986).

Verkefnamiðað nám

Nemendur búa til eigið efni og velja leyfi fyrir það.

Rannsóknargrundvöllur: Verkefnamiðað nám tengir nám við raunverulegar aðstæður og eykur áhuga (Thomas, 2000).

Matsaðferðir

Nemendur beita Creative Commons leyfum rétt í æfingadæmunum.
Tilfellisrannsókn sýnir djúpan skilning á höfundarrétti í stafrænum heimi.
Röksemdafærsla um leyfi og gervigreind er vel rökstudd og sýnir siðferðilega dómgreind.

Aðlögun

Aukin áskorun

Nemendur rannsaka höfundarréttarlög Íslands og bera saman við alþjóðlegar reglur og skrifa ítarlega greiningu.

Stuðningur

Kennarinn gefur nemandanum einfaldaða útskýringu á leyfunum og aðstoðar við val á tilviki.

Þverfaglegar tengingar

Samfélagsfræði: Lög, réttur og siðferði.
Listir og hönnun: Höfundarréttur í skapandi vinnu.
Tölvunarfræði: Gervigreind og áhrif hennar á samfélagið.