Nemendur kynnast leitargátt íslenskra bókasafna (Gegnir/Leitir) og læra að nota hana til að finna bækur, greinar og annað efni sem er tiltækt á bókasöfnum um land allt. Þeir þróa hæfni í rafrænni leit og tengja hana við notkun skólasafnsins.

Kennslustundin opnar nemendum augu fyrir því að skólasafnið er hluti af stærra bókasafnskerfi á Íslandi. Nemendur læra að nota leitargátt Gegnir (samskráningakerfi íslenskra bókasafna) til að leita að efni eftir titli, höfundi eða efnisheitum. Þeir æfa sig í að túlka leitarniðurstöður, finna hvar efni er til og panta efni á milli safna. Stundin tengir stafræna leit við raunverulega safnanotkun og sýnir nemendum hvernig þeir geta nýtt sér auðlindir allra bókasafna í landinu.

• Gegnir/Leitir — leitargátt íslenskra bókasafna
• Tölvur/spjaldtölvur með netaðgangi
• Leitarverkefnablöð

1. Kynning (10 mín): Kennari kynnir Gegnir og útskýrir hvað það er — sameiginlegt skráningarkerfi allra bókasafna á Íslandi. Nemendur fá að vita að þeir geta fundið bækur á hvaða safni sem er í landinu og jafnvel pantað þær á sitt safn. Skjávarpi er notaður til að sýna heimasíðu Gegnir.

2. Sýnikennsla (15 mín): Kennari sýnir á skjávarpa hvernig á að: (a) opna Gegnir, (b) leita eftir titli, (c) leita eftir höfundi, (d) leita eftir efnisorði, (e) skoða leitarniðurstöður og sjá hvar bók er til, (f) sjá hvort bók er laus eða útlánuð. Kennari sýnir einnig hvernig hægt er að afmarka leit (t.d. bara á ákveðnu safni).

3. Æfingarverkefni (15 mín): Nemendur opna Gegnir á eigin tölvum og æfa sig. Þeir fá einföld verkefni: „Finndu bók eftir Guðrúnu Helgadóttur”, „Finndu bók um eldfjöll”, „Finndu hvar þessi tiltekna bók er til”. Kennari gengur á milli og aðstoðar.

4. Leitarkeppni í pörum (25 mín): Nemendur para sig saman og fá leitarverkefnablað með 8-10 leitarverkefnum af mismunandi þyngd. Dæmi: „Finndu bók um víkinga sem er til á skólasafninu”, „Hversu margar bækur eftir Arnald Indriðason eru skráðar í Gegni?”, „Finndu fræðibók um loftslagsmál sem er til á næsta bæjarsafni”. Pör skrá niðurstöður á verkefnablaðið. Pörin sem finna flest rétt fá viðurkenningu.

5. Tenging við skólasafnið (10 mín): Nemendur leita að bók í Gegni sem er til á eigin skólasafni og fara síðan á safnið og finna bókina á hillunni. Þetta tengir saman stafræna leit og raunverulega notkun.

6. Samantekt (5 mín): Kennari dregur saman helstu atriði og ræðir hvernig Gegnir getur nýst nemendum í námi og frístundum. Nemendur fá heimaverkefni: finna þrjár bækur um áhugasvið þeirra í Gegni.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið skjámyndir og leitarniðurstöður á íslensku. Þeir þurfa að skilja grunnhugtök eins og „titill”, „höfundur”, „útgáfuár” og „safn”.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í notkun vafra og leitarkerfa. Þeir þurfa að geta slegið inn leitarorð, smellt á tengla og farið á milli síðna.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja flokkunarkerfi skólasafnsins (sjá 5. bekk) og hafa reynslu af upplýsingaleit bæði í bókum og á netinu.

• Sýnikennsla og æfing (e. demonstration and practice) — Kennari sýnir fyrst hvernig á að nota leitargáttina skref fyrir skref og nemendur fylgja svo eftir á eigin tölvum. Þetta tryggir að nemendur sjá ferlið áður en þeir reyna sjálfir.
• Leikjavædd leit (e. gamified search) — Leitarverkefnið er sett upp sem keppni eða leikur þar sem nemendur þurfa að finna tiltekin efni eins hratt og nákvæmlega og hægt er. Þetta eykur áhugahvöt og virkni.

Nemendur vinna heildstætt rannsóknarverkefni þar sem þeir nota bæði skólasafnið og stafrænar heimildir til að rannsaka valið viðfangsefni. Þeir þróa hæfni í skipulagðri upplýsingaleit, heimildanotkun og framsetningu niðurstaðna.

Þetta er ítarlegra rannsóknarverkefni þar sem nemendur velja viðfangsefni, setja fram rannsóknarspurningu, safna upplýsingum úr mismunandi heimildum (bókum, uppsláttarritum, vefheimildum) og setja niðurstöður sínar saman í stuttan rannsóknartexta. Verkefnið er unnið í 7. bekk þar sem nemendur eru farnir að þróa gagnrýna hugsun og geta unnið sjálfstæðar en þurfa samt stuðning og skipulag frá kennara. Áhersla er á ferlið — ekki bara niðurstöðuna.

• Skólasafnið — fræðibækur, uppsláttarrit, tímarit
• Gegnir/Leitir og netaðgangur
• Rannsóknarskema (verkefnablað)
• Ritvinnsluforrit (Google Docs, Word)

1. Kynning og val á viðfangsefni (10 mín): Kennari kynnir rannsóknarverkefnið og útskýrir skrefin. Nemendur velja viðfangsefni af lista eða leggja til eigið (kennari samþykkir). Dæmi um viðfangsefni: „Hvernig lifðu Íslendingar á 19. öld?”, „Hvers vegna er loftslagið að breytast?”, „Saga íslenskrar tónlistar”.

2. Rannsóknarspurning og skipulagning (10 mín): Nemendur setja fram rannsóknarspurningu og fylla út fyrsta hluta rannsóknarskemans: Hvað vil ég vita? Hvar get ég fundið upplýsingar? Hvaða lykilorð nota ég í leit?

3. Heimildaöflun á safninu (25 mín): Nemendur fara á safnið og leita að heimildum. Þeir nota Gegnir til að finna bækur og leita einnig á netinu. Markmiðið er a.m.k. 3 heimildir (þar af a.m.k. ein bók frá safninu). Nemendur skrá heimildir og lykilupplýsingar á rannsóknarskema. Kennari og bókavörður aðstoða.

4. Úrvinnsla og textaskrif (25 mín): Nemendur vinna úr gögnunum og skrifa rannsóknartexta (200-300 orð) þar sem þeir svara rannsóknarspurningu sinni. Textinn skal innihalda: inngangur (rannsóknarspurningin), meginmál (svör við spurningunni út frá heimildum) og lokaorð (samantekt). Heimildaskrá er skrifuð neðst.

5. Jafningjaendurgjöf (7 mín): Nemendur skipta drögunum sín á milli í pörum og gefa uppbyggilega endurgjöf samkvæmt einföldu matsblaði: Er spurningunni svarað? Eru heimildir tilgreindar? Er textinn skýr?

6. Samantekt (3 mín): Kennari dregur saman og nemendur fá heimaverkefni: ljúka við endanlega útgáfu rannsóknartextans.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið fræðitexta á íslensku og ensku (ef við á) og dregið út lykilupplýsingar. Þeir þurfa að geta skrifað samhangandi texta um 200-300 orð.
• Tækni: Nemendur þurfa færni í upplýsingaleit bæði á safninu og á netinu. Þeir þurfa einnig grunnfærni í ritvinnslu til að skrifa rannsóknartextann.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af heimildanotkun og samanburði heimilda (sjá 6. bekk). Gagnlegt er að þeir kunni á Gegnir (sjá kennslustund 1).

• Rannsóknarmiðað nám (e. inquiry-based learning) — Nemendur læra í gegnum rannsóknarferli þar sem þeir setja fram spurningu, safna gögnum, greina þau og draga ályktanir. Kennarinn leiðbeinir en nemendur taka ábyrgð á eigin rannsókn.
• Ferlisskrift (e. process writing) — Rannsóknartextinn er skrifaður í áföngum: drög, endurskoðun og lokagerð. Þetta kennir nemendum að skrifa er ferli sem krefst endurtekinna umhugsunar.

Nemendur nota lestur af safninu sem grunn að rökræðum og gagnrýnum umræðum um bókmenntir. Þeir þróa hæfni í að rökstyðja skoðanir sínar, hlusta á sjónarmið annarra og nota heimildir til að styðja mál sitt.

Kennslustundin tengir saman lestur og rökræður. Nemendur hafa lesið bók eða kafla og nota lestur sinn sem grunn að skipulagðri umræðu. Þeir æfa sig í að setja fram rökstuddar skoðanir um bókmenntir, hlusta á önnur sjónarmið og svara rökum með rökum. Áhersla er á gagnrýna hugsun, virðingu í umræðum og tengsl lestrar við raunveruleikann. Rökræðurnar fara fram í litlum hópum og í bekknum öllum.

• Valin bók af skólasafninu
• Umræðuspurningar (verkefnablað)
• Rökræðureglur (plakat)

1. Undirbúningur (10 mín): Kennari rifjar upp bókina/kaflann og kynnir umræðuspurningarnar. Rökræðureglur eru kynntar: hlusta þegar aðrir tala, rökstyðja skoðanir, virða önnur sjónarmið, vísa í bókina. Nemendur fá 5 mínútur til að skrifa stutta hugleiðingu um meginspurningu stundarinnar (t.d. „Tókst aðalpersónu bókarinnar að sigrast á áskorunum sínum? Af hverju/hvers vegna ekki?”).

2. Hópumræður (20 mín): Nemendur skiptast í hópa (4-5 í hverjum). Hver hópur fær 3-4 umræðuspurningar sem tengjast bókinni. Dæmi: „Hvernig breytist aðalpersónan í gegnum söguna?”, „Hvað hefðir þú gert í stað aðalpersónunnar?”, „Hvað er höfundurinn að reyna að segja okkur?”. Einn nemandi í hverjum hóp er umræðustjóri, annar skráir helstu atriði. Kennari gengur á milli og hlýðir á umræður.

3. Skipulagðar rökræður í bekknum (25 mín): Kennari stýrir rökræðum í bekknum út frá meginspurningunni. Hópar deila sjónarmiðum sínum. Kennari notar sókratískar spurningar til að dýpka umræðuna: „Af hverju heldur þú það?”, „Hvaða sönnunargögn eru í bókinni?”, „Er einhver sem sér þetta öðruvísi?”. Nemendur fá tækifæri til að svara hverjum öðrum og þróa rök sín.

4. Tenging við raunveruleikann (10 mín): Kennari leiðir umræðu um hvernig þemu bókarinnar tengjast raunverulegum málefnum. Nemendur tengja bókmenntir við eigin reynslu og samfélagið.

5. Skrifleg ígrundun (10 mín): Nemendur skrifa stutta ígrundun (5-8 setningar): Hvað lærði ég af umræðunum? Breyttust skoðanir mínar? Hvað vakti athygli mína í sjónarmiðum annarra?

6. Samantekt (5 mín): Kennari dregur saman helstu sjónarmið og þakkar nemendum fyrir góðar umræður. Nemendur fá hvatningu til að lesa fleiri bækur af safninu.

• Lestur: Nemendur þurfa að hafa lesið valda bók eða kafla fyrir kennslustundina. Þeir þurfa að geta greint meginþræði sögunnar og sett fram skoðanir á persónum og atburðum.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta er nauðsynleg. Nemendur þurfa þó færni í munnlegri tjáningu og hlustun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnfærni í samræðum og röksemdafærslu. Gagnlegt er að þeir hafi reynslu af hópumræðum og kunni grundvallarreglur um virðingu í samskiptum.

• Sókratísk samræða (e. Socratic seminar) — Kennari stýrir umræðu með opnum spurningum sem hvetja nemendur til dýpri hugsunar. Í stað þess að gefa svör hvetur kennarinn nemendur til að hugsa sjálfir og rökstyðja.
• Hugsa-para-deila (e. Think-Pair-Share) — Nemendur hugsa fyrst sjálfir um spurningu, ræða síðan í pörum og deila loks með hópnum. Þetta tryggir að allir fái tækifæri til að ígrunda og tjá sig.

Að þjálfa nemendur í gagnrýninni greiningu heimilda þar sem þeir meta uppruna, tilgang og áreiðanleika á dýpri hátt.

Nemendur greina heimildir á kerfisbundinn hátt með tilliti til höfundar, tilgangs, markhóps og hlutdrægni. Þeir nota greiningarramma og skrifa ítarlega greiningu á völdum heimildum.

• Tölvur með nettengingu
• Greiningarrammi (verkefnablað)

Kennarinn kynnir greiningarramma: 1) Hver er höfundur? (Bakgrunnur, sérfræðingur?), 2) Hver er tilgangurinn? (Upplýsa, selja, sannfæra?), 3) Hver er markhópurinn? 4) Er hlutdrægni til staðar? 5) Eru heimildir nefndar? Nemendur fá tvær greinar um sama efni (eina af fréttavef og eina af bloggi) og greina þær eftir rammanum. Þeir skrifa ítarlega greiningu á blaðið. Í seinni hlutanum skrifa nemendur samanburðargrein: „Hvor heimildinn er áreiðanlegri og af hverju?” Bekkurinn ræðir niðurstöður saman.

• Lestur: Góð lestrar- og skriftarfærni.
• Tækni: Færni í netnotkun og leit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af heimildamati frá fyrri árgöngum.

• Kerfisbundin greining — Nemendur nota greiningarramma til að meta heimildir á dýpri hátt.
• Samanburðarritgerð — Nemendur bera saman tvær heimildir skriflega.

Að dýpka skilning nemenda á falsfréttum og þjálfa þá í að greina vandlega á milli falsfrétta og áreiðanlegra frétta.

Nemendur skoða mismunandi tegundir falsfrétta og villandi upplýsinga og læra aðferðir til að sannreyna fréttir. Þeir nota staðreyndaskoðunarverkfæri og æfa sig í raunverulegri sannreyningu.

• Tölvur með nettengingu
• Staðreyndaskoðunarverkfæri (t.d. Snopes, faktisk.no eða sambærilegt)

Kennarinn kynnir tegundir falsfrétta: 1) Algjörlega falskar, 2) Villandi (satt en brenglað), 3) Ýktar (staðreyndir stækkaðar), 4) Skemmtanafréttir (satíra). Nemendur fá átta fréttir og þurfa að flokka þær. Kennarinn kynnir síðan staðreyndaskoðunarverkfæri og sýnir hvernig á að nota þau. Nemendur fá tvær fréttir og þurfa að sannreyna þær sjálfir. Í seinni hlutanum ræðir bekkurinn: „Hvaða áhrif hafa falsfréttir á samfélagið?” Nemendur skrifa stutta rökræðugrein um áhrif falsfrétta.

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Færni í netnotkun og leit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á falsfréttum frá fyrri árgöngum.

• Sannreyningarverkefni — Nemendur nota staðreyndaskoðunarverkfæri til að sannreyna fréttir.
• Flokkun og umræða — Nemendur flokka fréttir eftir tegundum og ræða saman.

Að kenna nemendum hvernig gervigreind er notuð til að búa til og breyta myndum og af hverju þetta skapar nýjar áskoranir varðandi trúverðugleika.

Nemendur skoða dæmi um myndir búnar til af gervigreind (deepfakes, AI-generaðar myndir) og ræða áhrif þeirra á samfélagið. Þeir æfa sig í að greina AI-myndir og ræða siðferðileg álitamál.

• Dæmi um AI-myndir og raunverulegar myndir
• Skjávarpi

Kennarinn sýnir dæmi um myndir búnar til af gervigreind: andlit sem ekki eru til, falskar senur og deepfake-myndbönd. Nemendur fá tíu myndir og þurfa að giska á hverjir eru AI-gerðar og hverjir raunverulegar. Kennarinn fer yfir vísbendingar: undarleg fingur, skrýtinn bakgrunnur, einkennileg ljósáhrif. Í seinni hlutanum ræðir bekkurinn: „Hvað ef einhver notar AI-mynd til að blekkja fólk? Hvað ef einhver notar mynd af þér sem er AI-breytt?” Nemendur skrifa stutta grein um eitt siðferðilegt álitamál sem þeir velja.

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Færni í netnotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á gervigreind frá fyrri árgöngum.

• Sjónræn greining — Nemendur skoða myndir og leita að vísbendingum um gervigreindarnotkun.
• Siðferðileg umræða — Bekkurinn ræðir siðferðileg álitamál tengd gervigreindarmyndum.

Að kenna nemendum grunnreglur APA-heimildaskrárkerfisins og hvers vegna staðlað kerfi er mikilvægt.

Nemendur kynnast APA-kerfinu: hvernig á að skrá bækur, greinar og vefsíður samkvæmt APA-reglum. Þeir æfa sig í að skrifa heimildir á réttu APA-formi.

• APA-leiðbeiningarblað
• Tölvur með textavinnsluforrit

Kennarinn kynnir APA-kerfið: Höfundur, E. (Ár). Titill verks. Útgefandi. Hann sýnir dæmi um bók, vefsíðu og grein. Nemendur æfa sig fyrst saman: kennarinn gefur upplýsingar og nemendur skrifa APA-skráninguna. Síðan fá nemendur tíu „heimildir” á kortum og þurfa að skrifa þær á APA-formi. Í seinni hlutanum fá nemendur heimildaskrá með fimm villum og þurfa að finna þær og leiðrétta. Að lokum búa nemendur til sína eigin heimildaskrá með fjórum heimildum.

• Lestur: Góð lestrar- og skriftarfærni.
• Tækni: Færni í textavinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af einfaldri heimildaskrá frá fyrri árgöngum.

• Bein kennsla og æfing — Kennarinn útskýrir APA-reglur og nemendur æfa sig strax.
• Villugreining — Nemendur finna og leiðrétta villur í heimildaskrám.

Að kenna nemendum hvernig á að nota beinar tilvitnanir rétt í texta og hvernig á að merkja þær samkvæmt APA.

Nemendur læra hvað bein tilvitnun er, hvenær á að nota hana og hvernig á að merkja hana rétt í texta. Þeir æfa sig í að setja beinar tilvitnanir inn í eigin texta á réttan hátt.

• Textadæmi með og án tilvísana
• Tölvur með textavinnsluforrit

Kennarinn útskýrir: „Bein tilvitnun er þegar við notum nákvæmlega orð höfundar og setjum þau í gæsalappir.” Hann sýnir dæmi: Samkvæmt Jóni (2020) er „loftslagið að breytast hratt” (bls. 15). Nemendur æfa sig: þeir fá textabúta og þurfa að setja beina tilvitnun inn í eigin texta á réttu formi. Kennarinn sýnir líka hvenær á EKKI að nota beina tilvitnun (þegar betra er að endursegja). Í seinni hlutanum fá nemendur texta með sex tilvísunum — sumar réttar og sumar rangar — og þurfa að leiðrétta. Að lokum skrifa nemendur stuttan texta þar sem þeir nota tvær beinar tilvitnanir.

• Lestur: Góð lestrar- og skriftarfærni.
• Tækni: Færni í textavinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunn í APA-kerfinu frá fyrri kennslustund.

• Fyrirmynd og æfing — Kennarinn sýnir hvernig bein tilvitnun er sett inn í texta og nemendur æfa.
• Textagreining — Nemendur greina texta og finna tilvitnanir sem eru rétt eða rangt merktar.

Að þjálfa nemendur í heildstæðri heimildavinnu í tengslum við raunverulegt rannsóknarverkefni.

Nemendur vinna rannsóknarverkefni þar sem þeir nota fjölbreyttar heimildir, skrifa texta með tilvísunum og setja saman APA-heimildaskrá. Þetta er heildstætt verkefni sem sameinar allt sem þeir hafa lært um heimildavinnu.

• Tölvur með nettengingu og textavinnsluforrit
• APA-leiðbeiningarblað og gátlisti

Nemendur velja rannsóknarefni og fá verkefnaskjal: 1) Veldu viðfangsefni, 2) Finndu a.m.k. fjórar heimildir (bók, vefsíða, grein, myndskeið), 3) Mettu heimildir (notaðu gátlista), 4) Skrifaðu 300-400 orða texta þar sem þú vísar til heimilda, 5) Notaðu a.m.k. eina beina tilvitnun, 6) Settu saman APA-heimildaskrá. Nemendur vinna sjálfstætt í kennslustundinni og kennarinn fer á milli og veitir stuðning. Nemendur fara yfir verkefni hvers annars í pörum og gefa endurgjöf áður en þeir skila endanlegri útgáfu.

• Lestur: Góð lestrar- og skriftarfærni.
• Tækni: Færni í textavinnslu og netnotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af APA-kerfinu og tilvísunum frá fyrri kennslustundum.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna heildstætt rannsóknarverkefni þar sem heimildavinna er lykilþáttur.
• Stigvaxandi leiðsögn — Kennarinn veitir minnkandi stuðning eftir því sem nemendur verða sjálfstæðari.

Nemendur læra að búa til gagnvirka kynningu þar sem hægt er að smella á hlekki sem vísa á aðrar glærur, vefsíður eða efni. Þeir skilja hvernig gagnvirkni getur gert kynningu fjölbreyttari og gefið áhorfendum val um hvernig þeir ferðast í gegnum efnið.

Kennarinn sýnir hvernig hægt er að bæta hlekkjum í Google Slides sem vísa á aðrar glærur innan kynningarinnar, á vefsíður eða á önnur skjöl. Nemendur læra að búa til ólínulega kynningu þar sem áhorfandinn getur valið hvaða efni hann vill skoða. Þeir nota takka og myndir sem hlekki.

• Google Slides

Nemendur búa til gagnvirka kynningu um íslensku þjóðsögur eða goðafræði. Kynningin hefst á forsíðu með valmynd þar sem áhorfandinn getur valið á milli þriggja þátta (t.d. persónur, staðir, atburðir). Hver þáttur hefur 2-3 glærur og hlekkur sem fer til baka á valmyndina. Nemendur teikna fyrst flæðirit á blaði, síðan búa þeir til kynninguna í Google Slides. Þeir prófa kynninguna sína og láta samnemanda prófa hana til að sjá hvort hlekkir virka.

• Lestur: Nemandi getur lesið og fylgt leiðbeiningum um gagnvirkni
• Tækni: Nemandi getur búið til skipulagða kynningu með hönnun og margmiðlunarefni
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á hlekkjum og vefslóðum

• Sýnikennsla og uppgötvunarnám — Kennarinn sýnir gagnvirka kynningu og nemendur 'uppgötva' hlekkina með því að smella á mismunandi staði. Síðan sýnir kennarinn hvernig hlekkir eru búnir til.
• Skipulagsvinna — Nemendur teikna flæðiritsmynd af kynningunni áður en þeir byrja til að skipuleggja hvaða glærur tengjast hverri annarri.

Nemendur sameina mismunandi miðla — texta, myndir, hljóð og myndband — í einni kynningu. Þeir skilja hvernig margmiðlun getur styrkt skilaboðin og hvernig mismunandi tegundir miðla höfða til mismunandi áhorfenda.

Kennarinn fer yfir meginreglur margmiðlunar og hvernig mismunandi miðlar vinna saman. Nemendur búa til kynningu sem notar a.m.k. fjórar tegundir miðla: texta, myndir, hljóð og myndband. Þeir læra hvernig á að fella myndband inn í kynningu og stilla spilun þess.

• Google Slides
• Canva

Nemendur búa til tíu glæru margmiðlunarkynningu um umhverfismál eða sjálfbærni. Kynningin á að innihalda: texta, myndir, a.m.k. eitt innfellt myndband (t.d. af YouTube), hljóðáhrif eða bakgrunnstónlist og a.m.k. einn gagnvirkan hlekk. Nemendur skipuleggja efnið fyrst á blaði og skrifa rökstuðning fyrir hvert miðlaval. Þeir kynna fyrir bekknum og fá endurgjöf um margmiðlunarnotkun.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið leiðbeiningar um margmiðlun
• Tækni: Nemandi getur búið til kynningu með hlekkjum, hljóði og hönnun
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á mismunandi tegundum miðla (texti, mynd, hljóð, myndband)

• Verkefnamiðað nám — Nemendur skipuleggja og framkvæma margmiðlunarkynningu frá hugmynd til lokafurðar. Þeir taka ákvarðanir um hvaða miðla á að nota og hvers vegna.
• Margmiðlunarkenning Mayer — Kennarinn útskýrir meginreglur Mayer um margmiðlun: samræmi, nálægð og einfaldleiki. Nemendur beita þessum reglum.

Nemendur kynnast mismunandi tegundum kynningarforma og læra að velja rétt form miðað við tilgang og markhóp. Þeir bera saman hefðbundnar glærukynningar, myndbandsupptökur, hlaðvarp og veggspjöld og skilja hvenær hvert form hentar best.

Kennarinn kynnir mismunandi tegundir kynningarforma: hefðbundnar glærur, myndbandsupptaka, hlaðvarp, veggspjald (poster) og stafrænt veggspjald. Nemendur velja eitt efni og búa til tvær mismunandi gerðir af kynningu á sama efni. Þeir bera saman kosti og galla hvers forms og rökstyðja val sitt.

• Google Slides
• Canva
• Prezi

Nemendur velja efni úr samfélagsfræði eða vísindum. Þeir búa til tvær mismunandi kynningar á sama efni — t.d. glærukynningu í Google Slides og veggspjald í Canva, eða myndbandskynningu og hlaðvarpsþátt. Þeir skrifa stuttan samanburð (200-300 orð) þar sem þeir greina kosti og galla hvers forms og segja hvaða form hentaði betur og hvers vegna. Nemendur kynna bæði formin fyrir litlum hóp.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint mismunandi efnisgerðir
• Tækni: Nemandi getur búið til margmiðlunarkynningar og notað mismunandi tæki
• Aðrar forsendur: Reynsla af glærukynningu, myndbandsupptöku og hlaðvarpi

• Samanburðargreining — Nemendur skoða dæmi um mismunandi kynningarform og greina kosti og galla hvers forms eftir töflu.
• Valkynning — Nemendur velja sjálfir hvaða tvö form þeir búa til og rökstyðja val sitt. Þetta eflir sjálfstæði og ákvarðanatöku.

Nemendur læra að nota haus (header) og fót (footer) í Google Docs til að setja endurteknar upplýsingar á hverja blaðsíðu, eins og nafn, dagsetningu eða fyrirsögn skjals. Þeir skilja hvernig haus og fótur auka fagmennsku og skipulag skjala.

Kennarinn sýnir hvað haus og fótur eru og hvernig á að setja þau inn í Google Docs (Insert > Headers & footers). Nemendur læra að bæta nafni, dagsetningu og blaðsíðutali í haus eða fót og skilja hvernig þessar upplýsingar endurtaka sig á hverri blaðsíðu.

• Google Docs

Nemendur opna lengri texta (eða skrifa nýjan) og bæta við: haus með nafni sínu og fyrirsögn skjalsins og fót með blaðsíðutali og dagsetningu. Þeir stilla fyrstu síðuna þannig að hún hafi annan haus (forsíðuhaus). Kennarinn sýnir hvernig á að fara í Insert > Headers & footers og hvernig á að haka í 'Different first page'. Nemendur bera saman skjalið fyrir og eftir breytingarnar.

• Lestur: Nemandi getur skrifað lengri texta með heading-stílum og blaðsíðutali
• Tækni: Nemandi getur notað blaðsíðutal, heading-stíla og myndir í Google Docs
• Aðrar forsendur: Nemandi hefur séð dæmi um skjöl með haus og fót (t.d. bækur, ritgerðir)

• Sýnikennsla og æfing — Kennarinn sýnir hvernig haus og fótur virka og nemendur bæta þeim við eigin skjal.
• Greining á faglegum skjölum — Nemendur skoða dæmi um skjöl (ritgerðir, skýrslur) og greina hvað er í haus og fót.

Nemendur læra um mismunandi skráarsnið (PDF, DOCX, ODT) og hvenær á að nota hvert. Þeir skilja hvers vegna PDF er gagnlegt til dreifingar og hvernig á að vista skjal í mismunandi sniðum.

Kennarinn útskýrir helstu skráarsnið í ritvinnslu: .docx (Word), .odt (OpenDocument), .pdf (portable document format) og .txt (hreinn texti). Nemendur læra hvenær hvert snið hentar: PDF til dreifingar, DOCX til breytinga, TXT til einfaldra texta. Þeir vista sama skjal í mismunandi sniðum og bera saman.

• Google Docs
• Microsoft Word

Nemendur opna texta í Google Docs og vista hann í þremur mismunandi sniðum: PDF, DOCX og TXT (File > Download as). Þeir opna hvert snið og skrá niðurstöðurnar í töflu: skráarstærð, útlit, hvort hægt er að breyta, og hvaða forrit opna skrána. Þeir svara spurningum: Hvenær hentar PDF? Hvenær hentar DOCX? Hvers vegna er TXT öðruvísi? Kennarinn ræðir svo niðurstöðurnar í bekknum.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið tæknilegar lýsingar
• Tækni: Nemandi getur búið til skipulagðan texta með haus, fót og blaðsíðutali
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á skráarheitum og viðbótum

• Samanburðarkennsla — Nemendur vista sama skjal í mismunandi sniðum og bera saman: stærð skráar, útlit, breytanleika.
• Raunhæf verkefnavinna — Nemendur fá aðstæður (t.d. 'þú átt að senda verkefni til kennara') og þurfa að velja rétt skráarsnið.

Nemendur dýpka færni sína í stafsetningu og prófarkalestur með hjálp tækni. Þeir læra að nota stafsetningar- og málfræðiathugun markvisst og skilja takmarkanir tæknilausna við prófarkalestur.

Kennarinn fer yfir hvernig stafsetningar- og málfræðiathugun virkar í Google Docs og hvernig nemendur geta notað hana sem hluta af prófarkalestrartferli. Nemendur læra þriggja skrefa prófarkalestur: (1) lesa textann sjálfir, (2) nota stafskoðun og (3) láta samnemanda lesa textann.

• Google Docs

Nemendur skrifa 400+ orða texta um efni sem þeir velja. Þegar textinn er tilbúinn fara þeir í gegnum þriggja skrefa prófarkalestur: (1) lesa textann sjálfir og laga villur sem þeir sjá, (2) nota stafsetningar- og málfræðiathugun (Tools > Spelling and grammar) og meta tillögur, og (3) deila skjalinu með samnemanda sem les og bætir athugasemdum við í Google Docs. Nemandinn fer svo yfir athugasemdirnar og lagfærir textann. Þeir skila lokaskjali og lýsa ferlinu.

• Lestur: Nemandi getur lesið og endurskoðað texta á íslensku
• Tækni: Nemandi getur stillt tungumál og notað stafskoðun í Google Docs
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á íslenskri stafsetningu og málfræði

• Þriggja skrefa ferli — Nemendur æfa kerfisbundin prófarkalestur: lesa sjálfir, nota tækni og láta jafningja lesa. Þetta þjálfar kerfisbundinn vinnuhátt.
• Jafningjaendurskoðun — Nemendur lesa texta samnemanda og skrifa athugasemdir (comments) í Google Docs.

Að nemendur geti skrifað flóknari formúlur í töflureikni sem sameina mörg föll og reikningsaðgerðir.

Nemendur byggja á fyrri reynslu af formúlum og læra að sameina föll (t.d. =SUM(A1:A10)/COUNT(A1:A10)) og nota hreiðraðar formúlur. Þeir vinna með raunveruleg dæmi þar sem þörf er á samsettu reikningshaldi.

• Google Sheets
• Tölvur

Kennarinn gefur nemendum verkefni: búa til kostnaðaráætlun fyrir bekkjarferð. Nemendur þurfa að reikna: (1) Heildarkostnað (=SUM), (2) Kostnað á hvern nemanda (=heildarkostnaður/fjöldi), (3) Meðalkostnað liða (=AVERAGE), (4) Dýrasta og ódýrasta liðinn (=MAX, =MIN). Nemendur skrifa eigin formúlur og prófa með mismunandi gildum.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skrifað formúlur og skilið setningafræði þeirra.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af grunnformúlum (SUM, AVERAGE, MAX, MIN, COUNTIF).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á reikningsaðgerðum og röð aðgerða.

• Vandamálsmiðað nám — Nemendur fá raunveruleg vandamál sem krefjast þess að þeir skrifi eigin formúlur til lausnar.
• Tilraunir og villuleit — Nemendur prófa formúlur, finna villur og laga þær sjálfir.

Að nemendur geti flutt gögn úr könnun yfir í töflureikni, skipulagt þau og greint niðurstöður.

Nemendur búa til könnun í Google Forms, safna svörum og flytja gögnin yfir í Google Sheets. Þar hreinsa þeir gögnin, flokka og nota formúlur til að greina niðurstöður. Þeir draga ályktanir og setja þær fram í stuttri skýrslu.

• Google Forms
• Google Sheets
• Tölvur

Nemendur velja rannsóknarviðfangsefni (t.d. 'Skjátími nemenda á virkum dögum og um helgar'). Þeir búa til könnun í Google Forms, safna svörum og opna gögnin í Google Sheets. Þeir hreinsa gögnin (fjarlægja auð svör), flokka eftir breytunum og nota AVERAGE, COUNTIF og myndrit til að greina niðurstöður. Þeir skrifa stuttan úrdrátt (5-8 setningar).

• Lestur: Nemendur þurfa góða lestrar- og ritunarfærni til að skrifa spurningar og skýrslu.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af Google Forms og Google Sheets.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á gagnagreiningu og formúlum.

• Rannsóknarferlið — Nemendur fara í gegnum allt rannsóknarferlið: spurninga, gagnasöfnun, greiningu og kynningu.
• Jafningjafræðsla — Nemendur kynna niðurstöður fyrir samnemendum og fá endurgjöf.

Að nemendur geti valið viðeigandi myndritsgerð og sniðið myndrit til faglegrar framsetningu.

Nemendur vinna með gögn og velja sjálfir hvaða myndrit hentar best. Þeir læra að sníða myndrit: breyta litum, ásatitlum, skýringum og uppsetningu. Markmiðið er að búa til myndrit sem eru skýr, fagleg og auðlesanleg.

• Google Sheets
• Tölvur

Kennarinn sýnir dæmi um góð og slæm myndrit og nemendur ræða hvað gerir myndrit skýrt. Nemendur fá gagnasafn (t.d. mannfjöldi á Íslandi eftir sveitarfélögum) og velja sjálfir hvaða myndrit hentar best. Þeir sníða myndritið: bæta við titli, ásatitlum, skýringum, velja viðeigandi liti og tryggja læsileika. Þeir kynna myndritið og rökstyðja val sitt.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið gögn og myndritsútskýringar.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af myndritagerð í Google Sheets.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja mismunandi myndritsgerðir og hvenær þær henta.

• Gagnrýnin greining — Nemendur skoða dæmi um góð og slæm myndrit og greina hvað gerir myndrit skýrt.
• Skapandi hönnun — Nemendur fá frelsi til að velja liti, útlit og uppsetningu myndrits.

Að nemendur geti breytt bakgrunni ljósmynda með myndvinnsluverkfærum og skapað nýtt sjónrænt samhengi.

Nemendur læra að fjarlægja bakgrunn af ljósmyndum og setja í staðinn nýjan bakgrunn. Þeir nota myndvinnslutól til að klippa út aðalviðfangsefni og setja á annan bakgrunn, sem skapar nýtt samhengi.

• iPad eða tölva
• Photos (iOS 16+) eða Keynote

Kennarinn sýnir hvernig fjarlægja á bakgrunn af ljósmynd (t.d. í Photos: halda fingrinum á viðfangsefni og lyfta). Nemendur: (1) Taka ljósmynd af sjálfum sér eða viðfangsefni, (2) Fjarlægja bakgrunn, (3) Setja mynd á nýjan bakgrunn (t.d. í Keynote: setja bakgrunnsmynd fyrst, síðan útklipptu myndina ofan á). Þeir búa til 3 mismunandi útgáfur og velja sína uppáhalds.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið leiðbeiningar í myndvinnsluhugbúnaði.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af grunnmyndvinnslu (skera til, lýsing, síur).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að myndvinnsluforritum sem bjóða upp á bakgrunnsfjarlægingu.

• Sýnikennsla — Kennarinn sýnir hvernig fjarlægja á bakgrunn og setja nýjan á skjávarpa.
• Skapandi verkefni — Nemendur velja eigin bakgrunn og búa til skapandi samsetningu.

Að nemendur geti bætt aukahljóði, hljóðáhrifum og tónlist við myndskeið til að auka stemningu og gæði.

Nemendur læra að blanda saman mynd og hljóði í iMovie. Þeir bæta við bakgrunnstónlist, hljóðáhrifum og eigin sögulestur. Þeir læra um höfundarrétt á tónlist og hvar finna má frjálsa tónlist.

• iPad eða Mac
• iMovie

Kennarinn ræðir höfundarrétt á tónlist og sýnir hvar finna má frjálsa tónlist (t.d. YouTube Audio Library, Free Music Archive). Nemendur taka stutt myndskeið (30-60 sek.) og bæta við í iMovie: (1) Bakgrunnstónlist sem passar við stemningu, (2) Hljóðáhrif (t.d. fuglasöngur, fótatak), (3) Eigin sögulestur (voiceover). Þeir stilla hljóðstyrk milli rása svo allt heyrist vel.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið valmyndir og leiðbeiningar í iMovie.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af iMovie (klipping og hljóðaftenging).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á höfundarrétti og hvar finna frjálsa tónlist.

• Tilraunir með hljóð — Nemendur prófa mismunandi hljóðsamsetningar og sjá hvernig stemning breytist.
• Siðfræðileg umræða — Nemendur ræða höfundarrétt tónlistar og hvers vegna nota þarf frjálsa tónlist.

Að nemendur geti notað myndvinnsluverkfæri á framhaldsháu stigi til að bæta gæði ljósmynda verulega.

Nemendur læra að vinna ítarlegri myndvinnslu: stilla birtu/skerpu nákvæmlega, fjarlægja litla galla, nota markvissa litastillingu og aðlaga mettun og varmatón. Þeir taka mynd, vinna hana og búa til faglega útgáfu.

• iPad eða tölva
• Photos - ítarlegri breytingar

Kennarinn sýnir ítarlegri myndvinnslustillingar í Photos: birta (exposure), andstæður (contrast), mettun (saturation), varmatón (warmth), skerpa (sharpness). Nemendur velja 2 myndir og vinna þær: (1) Stilla birtu og andstæður, (2) Laga litastillingar (mettun, varmatón), (3) Auka skerpu. Þeir búa til 'Fyrir og eftir' samanburð og útskýra hvað þeir gerðu. Bekkurinn skoðar saman bestu vinnu.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið stikatöl og stillingar í myndvinnslu.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af grunnmyndvinnslu (skera til, lýsing, síur).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa ljósmyndir sem þeir vilja bæta.

• Sýnikennsla á ítarlegum stillingum — Kennarinn sýnir hverja stillingu og áhrif hennar á mynd.
• Fyrir-og-eftir greining — Nemendur skoða áhrif hverrar stillingu á mynd og bera saman.

Að nemendur læri að sameina margar myndir í eina heild með myndvinnsluverkfærum. Þeir þróa skilning á samsetningu, sjónrænni samhæfni og hvernig hægt er að búa til nýtt efni úr mörgum upprunalegu myndum.

Nemendur nota Canva eða GIMP til að sameina a.m.k. 3 myndir í eina samsetta mynd. Þeir fjarlægja bakgrunn, laga stærðir, aðlaga liti og setja saman á sameiginlegan bakgrunn. Lokaverkefnið er collage eða samsett mynd sem segir sögu eða sýnir þema.

• Canva eða GIMP
• Tölvur

1. Kennari sýnir dæmi um samsettar myndir — collage, auglýsingar, bókakápur. Ræðir hvernig þær eru gerðar (8 mín).
2. Kennari sýnir ferlið skref fyrir skref: velja myndir, fjarlægja bakgrunn, laga stærðir, setja saman (12 mín).
3. Nemendur velja þema (t.d. „Draumaferðalag”, „Framtíðarborg”, „Landslag sem ekki er til”) og safna 3-5 myndum (10 mín).
4. Nemendur vinna sjálfstætt að samsettu myndinni sinni í Canva/GIMP (30 mín).
5. Nemendur kynna verk sín í litlum hópum og útskýra val á myndum og samsetningu (12 mín).
6. Bekkurinn velur 3-4 bestu myndir til að sýna á skjávarpa og ræða saman (5 mín).
7. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar á íslensku og ensku í hugbúnaðinum
• Tækni: Nemendur kunna grunnnotkun Canva eða GIMP, þar á meðal bakgrunnsfjarlægingu og lagaskiptingu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að myndasafni eða geta tekið eigin ljósmyndir

• Sýnikennsla og sjálfstæð vinna — Kennari sýnir aðferðina og nemendur vinna síðan sjálfstætt að eigin verkefni
• Gagnrýnin greining — Nemendur greina samsetta mynd og meta hvort hún sé sannfærandi sjónrænt

Að nemendur noti myndir, texta og hreyfimyndir til að búa til stutt kynningarmyndband. Þeir læra grundvallaratriði myndbandshönnunar og hvernig sjónrænt efni styður skilaboð.

Nemendur búa til 30-60 sekúndna kynningarmyndband í Canva (video) eða sambærilegu forriti. Myndbandið getur verið um námsefni, viðburð eða hugmynd. Þeir nota myndir, texta, umskipti og tónlist til að miðla skilaboðum á áhrifaríkan hátt.

• Canva (video)
• Tölvur

1. Kennari sýnir 2 dæmi um stutt kynningarmyndbönd og nemendur ræða hvað virkaði vel (8 mín).
2. Kennari fer yfir grunnatriði: Skýr skilaboð, góðar myndir, lesanlegur texti, viðeigandi umskipti (7 mín).
3. Nemendur velja efni og skrifa söguyfirlit (storyboard) á pappír: hvað kemur á hverri senu? (10 mín).
4. Kennari sýnir hvernig myndbandsaðgerðir virka í Canva: bæta við slaidum, myndum, texta, umskiptum og tónlist (10 mín).
5. Nemendur búa til myndband sitt í Canva (30 mín).
6. Nemendur sýna myndbönd sín fyrir bekknum (10 mín).
7. Bekkurinn gefur uppbyggilega endurgjöf (3 mín).
8. Kennari dregur saman (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað texta sem miðlar upplýsingum á stuttan hátt
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af Canva og geta unnið með myndir og texta
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa efni til myndbands — ljósmyndir, texta og hugmynd um skilaboð

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna heilt verkefni frá hugmynd til fullunnar afurðar
• Skipulagsfærni — Nemendur skipuleggja myndband fyrst á pappír (storyboard) áður en þeir fara í tæknina

Að nemendur læri að búa til grafík sem hentar til notkunar á vefsíðum — borða, tákn og smámyndir. Þeir skilja mismunandi stærðir, skráarsnið og hvernig grafík þarf að vera hönnuð með markhóp í huga.

Nemendur hanna grafík fyrir ímyndaða vefsíðu í Canva. Þeir búa til borða (banner), smámyndir og tákn í réttum stærðum. Kennarinn kynnir helstu skráarsnið (PNG, JPG) og hvers vegna stærðir skipta máli á vefnum.

• Canva
• Tölvur

1. Kennari sýnir vefsíðu og bendir á grafík: borða, smámyndir, tákn. Hvað ef grafíkin væri slæm? (5 mín).
2. Kennari útskýrir stærðir (pixels), skráarsnið (PNG fyrir gagnsæi, JPG fyrir ljósmyndir) og upplausn (10 mín).
3. Nemendur velja þema fyrir „vefsíðu” (t.d. íþróttafélag, tónlistarhópur, náttúrusíða) (5 mín).
4. Kennari sýnir hvernig á að stilla sérsniðnar stærðir í Canva (5 mín).
5. Nemendur hanna: (a) borða (1200x400px), (b) 2 smámyndir (400x400px), (c) 3 tákn (100x100px) (35 mín).
6. Nemendur flytja út í réttu sniði og kynna hönnun sína í litlum hópum (12 mín).
7. Bekkurinn ræðir: Hvað gerir góða vefgrafík? (5 mín).
8. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skilið leiðbeiningar um stærðir og skráarsnið
• Tækni: Nemendur hafa góða reynslu af Canva og geta unnið sjálfstætt með hönnunarverkfæri
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa hugmynd um hvaða vefsíðu grafíkin er ætluð fyrir

• Raunveruleg hönnunarverkefni — Nemendur hanna grafík fyrir raunhæfan tilgang sem gefur verkefninu merkingu
• Tæknileg fræðsla — Nemendur læra tæknilegar staðreyndir um skráarsnið og stærðir sem yfirfærast á önnur verkefni

Að nemendur dýpki skilning sinn á hljóðblöndun með því að blanda tónlistarverkefni. Þeir læra um EQ-grundvöll, hljóðstyrksjafnvægi og hvernig hvert hljóðfæri fær sitt rými í blöndunni.

Nemendur fá fjölrása tónlistarverkefni og blanda það í Audacity. Þeir stilla hljóðstyrk, pan og bæta við einföldri EQ til að aðskilja hljóðfæri. Lokaverkefnið er tónlistarblöndun sem hljómar vel í heyrnartólum.

• Audacity
• Tölvur með heyrnartólum

1. Kennari spilar vel blandaðar og illa blandaðar tónlistarklippur — nemendur ræða muninn (8 mín).
2. Kennari útskýrir einfalda EQ: bassa, miðsvið og diskant (8 mín).
3. Nemendur fá 5-rása tónlistarverkefni: trommur, bassi, gítar, hljómborð, söngur (5 mín).
4. Nemendur stilla hljóðstyrk — byrja á trommum og bassa og bæta við einu hljóðfæri í einu (15 mín).
5. Nemendur nota pan til að dreifa hljóðfærum (8 mín).
6. Nemendur nota EQ á eina rás til að skýra hljóðið (10 mín).
7. Nemendur flytja út og hlusta gaumgæfilega (8 mín).
8. Nemendur bera saman blöndun sína við annars nemanda (10 mín).
9. Kennari dregur saman (8 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af hljóðblöndun, pan og hljóðáhrifum í Audacity
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnþekkingu á tónlist og hljóðfærum

• Verkleg blöndun með leiðsögn — Nemendur vinna að raunverulegri tónlistarblöndun með stuðningi kennara
• Gagnrýnin hlustun — Nemendur hlusta gaumgæfilega og bera saman blöndun sína við viðmið

Að nemendur búi til podcast-þátt — frá hugmynd til útgáfu. Þeir læra skipulag þáttar, upptöku, klippingu, hljóðblöndun og útgáfu á stafrænan vettvang.

Nemendur vinna í hópum að podcast-þátt um efni að eigin vali. Þeir skipuleggja efnistök, taka upp viðtöl eða umræður, klippa og blanda hljóðið og búa til fullunna hljóðskrá. Þetta er heildstætt verkefni sem nýtir allar hljóðvinnslufærni.

• Audacity
• USB hljóðnemar
• Tölvur

1. Kennari spilar dæmi um podcast og ræðir uppbyggingu: inngangur, efnishluti, útgangur (8 mín).
2. Nemendur skiptast í hópa (2-3) og velja efni — skrifa efnistök og spurningar (12 mín).
3. Nemendur stilla búnað og taka upp (20 mín).
4. Nemendur klippa og blanda í Audacity — fjarlægja villur, bæta við inngangstónlist (25 mín).
5. Nemendur flytja út sem MP3 (3 mín).
6. Hópar spila podcast-þáttinn sinn fyrir bekknum (8 mín).
7. Kennari dregur saman (4 mín).

• Lestur: Nemendur geta skrifað efnistök og spurningar
• Tækni: Nemendur geta unnið í Audacity — upptaka, klipping, blöndun
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa efni til að ræða og spurningar til að spyrja

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna heilt verkefni frá hugmynd til fullunninnar afurðar
• Samvinnunám — Nemendur vinna saman í hóp og skipta verkum — framleiðandi, tæknistjóri, kynnir

Að nemendur læri hvernig hljóðvinnsla á sér stað í myndbandagerð — samþykkja hljóð við mynd, blanda rásir og tryggja hljóðgæði í lokaverkefni.

Nemendur fá stutt myndband og vinna hljóðhlutann í Audacity eða GarageBand. Þeir fjarlægja óæskileg hljóð, bæta við tónlist og hljóðáhrifum og samþykkja hljóðið aftur við myndina.

• Audacity
• iMovie eða sambærilegt
• Tölvur

1. Kennari sýnir myndband með slæmu hljóði og sama myndband með vinnu hljóði — nemendur sjá muninn (5 mín).
2. Kennari útskýrir vinnuferlið: draga hljóð úr myndbandi → vinna í Audacity → setja aftur við mynd (8 mín).
3. Nemendur fá stutt myndband (30-60 sek) og draga hljóðið úr (8 mín).
4. Nemendur vinna hljóðið í Audacity — fjarlægja hljóðmengun, jafna hljóðstyrk (15 mín).
5. Nemendur bæta við tónlist og hljóðáhrifum (12 mín).
6. Nemendur setja hljóðið aftur við myndina í iMovie (12 mín).
7. Nemendur kynna lokamyndband og bera saman við upprunalega útgáfu (12 mín).
8. Kennari dregur saman (8 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta unnið í Audacity og hafa reynslu af hljóðblöndun
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að stuttu myndbandi til vinnslu

• Raunhæft verkefni — Nemendur vinna hljóð fyrir myndband eins og gert er í raunverulegum myndbandagerðarferlum
• Þverfagleg vinna — Nemendur tengja saman hljóðvinnslu og myndvinnslu — sjá hvernig þessar aðferðir vinna saman

Að nemendur búi til vefsíðu með mörgum undirsíðum og tengileiðum (hlekkjum) í Google Sites eða sambærilegu verkfæri. Þeir læra uppbyggingu vefsíðu og hvernig notendur ferðast á milli síðna.

Nemendur hanna og búa til vefsíðu með forsíðu og a.m.k. 3 undirsíðum. Þeir búa til valmynd og hlekkja sem tengja síðurnar saman og tryggja að notandinn geti fundið allt efni auðveldlega.

• Google Sites
• Tölvur

1. Kennari sýnir vel skipulagða vefsíðu og illa skipulagða — nemendur ræða muninn (8 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að búa til undirsíður og valmynd í Google Sites (10 mín).
3. Nemendur skipuleggja vefsíðu á pappír: forsíða + 3 undirsíður (8 mín).
4. Nemendur búa til vefsíðuna: forsíðu (10 mín), undirsíður (20 mín).
5. Nemendur bæta við hlekkjum og tryggja að valmynd virki (8 mín).
6. Nemendur skoða vefsíður hvers annars og gefa endurgjöf: Er auðvelt að finna efnið? (8 mín).
7. Nemendur lagfæra og kennari dregur saman (8 mín).

• Lestur: Nemendur geta skrifað texta og leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur hafa búið til einfalda vefsíðu áður
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa efni fyrir a.m.k. 4 síður

• Verkefnamiðuð hönnun — Nemendur hanna heilar vefsíðu með mörgum síðum og tengingum
• Notendamiðuð hönnun — Nemendur hugsa um notandann — getur hann fundið efnið auðveldlega?

Að nemendur æfi sig í að búa til samfélagsmiðlafærslu á öruggan hátt — í lokuðu umhverfi bekkjarins. Þeir læra hvernig á að skrifa skýr skilaboð, velja viðeigandi myndir og hugsa um markhópinn.

Nemendur búa til ímyndaðar samfélagsmiðlafærslur á Padlet sem líkir eftir Instagram eða Facebook. Þeir æfa sig í textaritun, myndavali og hugsa um: Fyrir hvern er þetta? Er þetta viðeigandi?

• Padlet
• Tölvur

1. Kennari sýnir dæmi um góðar og slæmar samfélagsmiðlafærslur. Nemendur ræða (10 mín).
2. Kennari kynnir reglur: Ekkert persónulegt, ekkert niðrandi, alltaf hugsa: Mætti mamma mín sjá þetta? (5 mín).
3. Nemendur búa til 3 „Instagram-færslur” á Padlet um skólaviðburð eða áhugamál (25 mín).
4. Nemendur skoða færslur annarra og „líka” við þær sem þeir telja vel gerðar (10 mín).
5. Kennari velur 3-4 færslur og ræðir: Hvað virkaði vel? (10 mín).
6. Umræða: Hvað ef þetta væri á alvöru Instagram? Myndir þið breyta einhverju? (12 mín).
7. Kennari dregur saman (8 mín).

• Lestur: Nemendur geta skrifað stuttan texta
• Tækni: Nemendur geta notað Padlet og sett inn myndir
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á samfélagsmiðlum

• Hlutverkaleikur — Nemendur leika samfélagsmiðlanotkun í öruggu umhverfi og meta viðeigandi hegðun
• Gagnrýnin hugsun — Nemendur meta hvort færslur eru viðeigandi áður en þær eru birtar

Að nemendur ræði á djúpan hátt hvað er viðeigandi efni á netmiðlum. Þeir greina raunveruleg dæmi og þróa eigin siðareglur um netmiðlun.

Nemendur skoða dæmi um efni á netmiðlum og meta hvort það er viðeigandi, skaðlegt eða á gráu svæði. Þeir ræða höfundarrétt, samþykki annarra og ábyrgð á eigin efni. Bekkurinn býr til siðareglur um netmiðlun.

• Dæmi af netmiðlum (skjámyndir)
• Padlet

1. Kennari sýnir 5 dæmi um efni á netmiðlum: viðeigandi, óviðeigandi, grátt svæði. Nemendur greiða atkvæði (10 mín).
2. Kennari leiðir umræðu: Hvers vegna er þetta viðeigandi/óviðeigandi? (10 mín).
3. Kennari kynnir höfundarrétt og samþykki: Máttir þú birta mynd af öðrum án leyfis? (10 mín).
4. Nemendur vinna í hópum: Búið til 5 siðareglur um netmiðlun (15 mín).
5. Hópar kynna siðareglur sínar (12 mín).
6. Bekkurinn sameinast um 7-10 reglur sem allir samþykkja (12 mín).
7. Reglurnar eru settar á Padlet-vegg eða veggspjald (5 mín).
8. Kennari dregur saman (6 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og greint texta og efni
• Tækni: Nemendur þekkja netmiðla og hafa reynslu af efnissköpun
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa getu til gagnrýninnar hugsunar

• Dæmisögur og umræða — Nemendur greina raunveruleg dæmi og ræða siðferðileg álitamál
• Samvinnusköpun — Bekkurinn býr saman til siðareglur sem allir samþykkja

Að nemendur skilji hvernig forrit og félagsmiðlar eru hönnuð til að halda notendum föstum og geti greint slíka hönnun.

Nemendur læra um ‚persuasive design' og hvernig forritaframleiðendur nota sálfræðilegar aðferðir til að halda fólki á skjánum. Þeir greina dæmi í forritum sem þeir nota sjálfir.

• Common Sense Education – Hooked on Apps
• SAFT.is
• Spjaldtölva eða tölva

Kennarinn kynnir hugtakið ‚persuasive design' og sýnir dæmi: endalausar flettingar (infinite scroll), tilkynningar, ‚leikavatöl' (gamification), sérvaldar fréttastraumar. Nemendur opna síðan forrit sem þeir nota (eða skoða skjámyndir) og leita að þessum hönnunarþáttum. Þeir skrá niðurstöður og kynna fyrir bekknum. Bekkurinn ræðir: Er þetta siðferðilegt? Hvað getum við gert?

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið flókinn texta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Reynsla af notkun félagsmiðla og forrita
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á félagsmiðlum og appanotkunarheitum

• Greiningarverkefni — Nemendur greina forrit sem þeir nota og leita að ávanabindandi hönnunarþáttum
• Sókratísk umræða — Kennarinn notar spurningar til að leiða nemendur að dýpri skilningi

Að nemendur skilji líkamleg áhrif langvarandi skjánotkunar og geti gripið til aðgerða til að vernda heilsu sína.

Nemendur rannsaka áhrif skjánotkunar á augu, stoðkerfi, svefn og hreyfingu. Þeir búa til upplýsingaveggspjald eða stafræna kynningu um eitt áhrifasvið.

• Tölva eða spjaldtölva til rannsóknar
• Google Slides eða Canva
• SAFT.is

Nemendur skiptast í fjóra hópa, einn um hvert svið: augnheilsu, stoðkerfið, svefn og hreyfingu. Hópar rannsaka áhrif skjánotkunar á sitt svið, finna áreiðanlegar heimildir og búa til kynningu. Hver hópur kynnir niðurstöður sínar og mælir með þremur aðgerðum sem bekkurinn getur gripið til. Bekkurinn velur bestu ráðleggingarnar og býr til bekkjarreglur.

• Lestur: Nemandi getur lesið og unnið með fræðilegan texta
• Tækni: Færni í upplýsingaleit og kynningunum á tölvu
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á líkamsstarfsemi

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur rannsaka tiltekið heilsutengd áhrif skjánotkunar og búa til kynningu
• Jafningjafræðsla — Hópar kynna niðurstöður sínar og fræða aðra hópa

Að nemendur læri að setja sér raunhæf markmið um skjánotkun og þróa sjálfstjórnunarfærni.

Nemendur búa til persónulega skjátímaáætlun sem tekur tillit til skóla, tómstunda, svefns og félagslegra samskipta. Þeir nota SMART-markmiðsaðferð og meta árangur.

• Áætlunareyðublað (prentað eða stafrænt)
• Skjátímastilling í tæki

Kennarinn kynnir SMART-markmiðsaðferðina. Nemendur fara yfir eigin skjánotkun og setja sér þrjú SMART-markmið (t.d. ‚Ég mun nota félagsmiðla í mest 30 mínútur á dag í tvo vikur'). Þeir búa til vikuáætlun sem tryggir jafnvægi. Nemendur deila áætlunum sínum í pörum, gefa og fá endurgjöf, og betrumbæta. Eftir tvo vikur meta þeir árangur og ígrunda reynsluna.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skrifað skipulega á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í notkun töflureiknis eða dagbókarforrita
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á SMART-markmiðum gagnleg

• SMART-markmiðasetning — Nemendur læra og beita SMART-aðferðinni við skjátímaáætlun
• Endurgjöf jafningja — Nemendur gefa hvor öðrum endurgjöf á áætlanir og markmið

Að nemendur þekki helstu tegundir vefveiða (phishing) og netglæpa og geti varið sig.

Nemendur greina raunveruleg dæmi um vefveiðar, læra einkenni og búa til leiðbeiningar um hvernig bregðast eigi við.

• Dæmi um vefveiðar (kennarinn útbýr)
• SAFT.is – netöryggi
• Google Phishing Quiz

Kennarinn sýnir dæmi um vefveiðapósta og raunverulega pósta og nemendur þurfa að greina hvort er hvort. Þeir læra einkenni: rangt netfang, stafsetningarvillur, óvæntar beiðnir, tímafrestur. Nemendur taka Google Phishing Quiz og ræða niðurstöður. Í hópum búa þeir til ‚Vefveiðavarúðarblað' sem deila má með skólanum.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint tölvupóst og skilaboð
• Tækni: Reynsla af tölvupósti og netsamskiptum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd og netöryggi

• Dæmagreining — Nemendur greina raunveruleg vefveiðadæmi og finna einkenni
• Leikjamiðað nám — Nemendur taka ‚phishing quiz' og keppa í að greina vefveiðar

Að nemendur skilji hvar gögn þeirra eru geymd (skýið, netþjónar) og hvað gerist við gagnaleka.

Nemendur læra um skýjaþjónustu, gagnamiðstöðvar og hvað gerist þegar gögn leka. Þeir skoða raunveruleg dæmi um gagnaleka og ræða afleiðingar.

• Fréttir um gagnaleka (kennarinn velur)
• SAFT.is

Kennarinn útskýrir ‚ferðalag gagna': frá snjallsíma í skýið, í gegnum netþjóna, til gagnamiðstöðva. Nemendur búa til hugarkort. Síðan lesa þeir um raunverulegt gagnalekadæmi og greina: Hvað lak? Hverjar voru afleiðingarnar? Hvað hefði getað komið í veg fyrir þetta? Bekkurinn ræðir og nemendur búa til verklag til að vernda eigin gögn.

• Lestur: Nemandi getur lesið fréttir og upplýsingatexta
• Tækni: Grunnþekking á skýjaþjónustu og gagnaforritum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd

• Dæmisögugreining — Nemendur greina fréttir um gagnaleka og meta afleiðingar
• Myndhverfing (Concept mapping) — Nemendur búa til hugarkort um ferðalag gagna frá notanda til netþjóns

Að nemendur þekki clickbait og falsfréttir og geti greint áreiðanlegar heimildir frá óáreiðanlegum.

Nemendur skoða dæmi um clickbait og falsfréttir, læra aðferðir til að meta áreiðanleika og æfa gagnrýna lestur.

• Dæmi um clickbait og falsfréttir
• Common Sense Education – News Literacy

Kennarinn kynnir clickbait og falsfréttir með dæmum. Nemendur læra SIFT-aðferðina: Stop, Investigate the source, Find better coverage, Trace claims. Þeir spila svo ‚satt eða logið'-leik þar sem þeir þurfa að greina sannfréttir frá falsfréttum. Í hópum greina þeir dæmi og rökstyðja niðurstöður. Bekkurinn býr til gátlista: ‚Hvernig þekki ég falsfréttir?'

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint fjölbreytt efni á netinu
• Tækni: Reynsla af netvöfrun og félagsmiðlum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á miðlum og fréttaflutningi

• Gagnrýnin miðlalæsi — Nemendur læra og beita aðferðum við mat á áreiðanleika
• Keppni/leikur — Nemendur keppa í að greina rétt á milli sannra og falskra frétta

Að nemendur skilji á ítarlegri hátt hvernig algrím og gagnaöflun móta upplifun þeirra á netinu.

Nemendur rannsaka hvernig algrím á samfélagsmiðlum og leitarvélum nota stafræn fótspor til að sérsníða efni. Þeir gera tilraunir til að sjá hvernig leit og skoðanir hafa áhrif á þær niðurstöður sem þeir fá.

• Tölvur með interneti
• DuckDuckGo vs. Google
• Rannsóknarblað: ‚Algrímið og ég'

Kennarinn byrjar á umræðu: ‚Hvers vegna sér þú öðruvísi efni en vinur þinn á TikTok eða YouTube?' Nemendur giska og kennarinn kynnir hugtakið algrím. Nemendur framkvæma tilraun í pörum: (1) Leita að sama orði á Google og DuckDuckGo, (2) bera saman niðurstöðurnar, (3) leita aftur eftir að hafa skoðað ólíkar vefsíður og sjá hvort niðurstöðurnar breytist. Þeir skrá allt á rannsóknarblaðið. Hópar kynna niðurstöður og bekkurinn ræðir: ‚Er þetta gott eða slæmt? Hvað þýðir ‚filterbubbla'?' Kennarinn útskýrir hugtakið og nemendur ræða hvernig algrím geta takmarkað sjóndeildarhringinn.

• Lestur: Nemendur geta lesið lengri texta og greinar
• Tækni: Sjálfstæð notkun vafra, leitarvéla og forrita
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja vefkökur, gagnaöflun og persónuverndarstillingar

• Tilraunamiðað nám — Nemendur framkvæma tilraunir á leitarvélum og bera saman niðurstöður
• Samanburðargreining — Nemendur bera saman niðurstöður Google og DuckDuckGo

Að nemendur hugsi gagnrýnið um mismunandi stafræn auðkenni sem þeir nota á ólíkum vettvangi og skilji áhrif þess.

Nemendur skoða hvernig þeir sýna ólíkar hliðar á sjálfum sér á mismunandi stafrænum vettvangi. Þeir greina eigin notkun og ræða um samræmi og heiðarleika í stafrænu auðkenni.

• Vinnublað: ‚Auðkennin mín'
• Sjálfsmatseyðublað

Kennarinn byrjar á spurningu: ‚Eruð þið sama manneskjan á Snapchat, í Roblox, í tölvupósti og í skólanum?' Nemendur ræða í pörum. Kennarinn útskýrir: ‚Við sýnum ólíkar hliðar á okkur á ólíkum stöðum — en auðkennin mín á netinu mynda stafræna mynd af mér.' Nemendur fylla út vinnublað: Hvaða vettvang nota ég? Hvaða notendanafn? Hvað deili ég þar? Hvernig hegða ég mér? Nemendur bera saman og sjá mynstur. Bekkurinn heldur Fishbowl-umræðu: ‚Er í lagi að vera öðruvísi á ólíkum stöðum? Hvar liggja mörkin? Hvað ef einhver sameinar öll auðkennin mín?'

• Lestur: Nemendur geta lesið lengri texta og greinar
• Tækni: Reynsla af notkun fleiri en eins stafræns vettvangs
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja stafrænt auðkenni og ímynd

• Sjálfsígrundun (Self-reflection) — Nemendur ígrunda eigin stafræn auðkenni á ólíkum vettvangi
• Umræður í hóp (Fishbowl) — Innri hringur ræðir á meðan ytri hringur hlustar og tekur síðan við

Að nemendur nýti þekkingu sína á stafrænu fótspori og auðkenni til að búa til persónuverndaráætlun.

Nemendur búa til eigin persónuverndaráætlun þar sem þeir meta stafrænt fótspor sitt, greina áhættur og setja sér markmið um bætta persónuvernd.

• Tölvur með interneti
• Sniðmát: ‚Persónuverndaráætlunin mín'

Nemendur fá sniðmát með fjórum hlutum: (1) Greining: Hvaða stafræn fótspor á ég? Hvaða prófíla? Hvaða forrit safna gögnum? (2) Áhættur: Hvað gæti farið úrskeiðis? Hvaða upplýsingar eru of aðgengilegar? (3) Aðgerðir: Hvað ætla ég að gera? (t.d. breyta stillingum, eyða gömlum prófílum, nota sterkari lykilorð) (4) Markmið: Hvernig vil ég að stafræna ímyndin mín líti út eftir einn mánuð? Nemendur vinna sjálfstætt, ráðfæra sig við samnemendur og skila áætlun. Í lokin skipta nemendur á áætlunum og gefa endurgjöf.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað lengri texta
• Tækni: Sjálfstæð notkun tölvu, vafra og forrita
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja algrím, vefkökur, persónuverndarstillingar og stafræn auðkenni

• Verkefnamiðað nám (PBL) — Nemendur vinna sjálfstætt að raunhæfu verkefni — persónuverndaráætlun
• Jafningjamat — Nemendur meta og gefa endurgjöf á áætlun samnemenda

Að kenna nemendum að þekkja mismunandi tegundir netáreitni, skilja afleiðingarnar og vita hvernig á að bregðast við á áhrifaríkan hátt.

Nemendur fá ítarlega kynningu á hugtakinu netáreitni og mismunandi tegundum þess: endurtekin skilaboð, hótanir, útilokun, dreifing persónulegra upplýsinga og falsnafnaáreitni. Kennarinn notar dæmisögur og greiningarverkefni til að þjálfa nemendur í að greina og bregðast við. Nemendur vinna sjálfstætt og í hópum.

• Tölvur eða spjaldtölvur
• Greiningarblöð og dæmisögur

1. Kennarinn spyr: Hvað er netáreitni? Hvernig er hún frábrugðin neteinelti? 2. Nemendur deila hugmyndum og kennarinn skrifar á töflu. 3. Kennarinn kynnir tegundir netáreitni: endurtekin skilaboð, hótanir, útilokun, dreifing persónulegra upplýsinga, falsnafnaáreitni. 4. Kennarinn sýnir dæmisögur á skjánum og greinir eina saman með bekknum. 5. Nemendur fá greiningarblöð í litlum hópum með fimm dæmisögum. 6. Hópar flokka hverja sögu eftir tegund og velja viðeigandi viðbrögð. 7. Hópar kynna niðurstöður og bekkurinn ræðir. 8. Nemendur skrifa sjálfstætt stutta ígrundun: Hvað lærði ég? Hvað kemur mér á óvart?

• Lestur: Nemendur geta lesið og greint texta sjálfstætt.
• Tækni: Meðalfærni í notkun tölvu og nettengdra verkfæra.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt viðkvæm efni af þroska og virðingu.

• Flokkunar- og greiningarverkefni — Nemendur greina dæmisögur og flokka þær eftir tegund netáreitni og velja viðeigandi viðbrögð.
• Hópaverkefni og kynning — Hópar vinna saman að greiningu og kynna niðurstöður fyrir bekknum.

Að hjálpa nemendum að greina hópþrýsting á netinu og þróa færni til að standa gegn honum, þar á meðal þrýstingi um að deila efni, taka þátt í áreitni eða útiloka aðra.

Nemendur læra um hópþrýsting á netinu og hvernig hann birtist: þrýstingur til að taka þátt í stríðni, deila persónulegu efni eða útiloka aðra. Kennarinn notar dæmisögur og hlutverkaleik til að æfa nemendur í að standa á eigin fótum. Áherslan er á sjálfstæða hugsun og siðferðilega dómgreind.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Hlutverkaleiksspjöld og vinnublöð

1. Kennarinn sýnir dæmi: Hópur nemenda er að stríða einhverjum á spjallrás. Einn í hópnum vill ekki taka þátt en allir aðrir þrýsta á hann. 2. Nemendur ræða: Hvað mynduð þið gera? 3. Kennarinn útskýrir hugtakið hópþrýstingur á netinu og mismunandi tegundir hans. 4. Nemendur fá hlutverkaleiksspjöld í litlum hópum. Á hverju spjaldi er aðstaða þar sem hópþrýstingur á sér stað. 5. Nemendur leika af sér aðstæðurnar og æfa sig í að segja nei á virðingarfullan hátt. 6. Hópar deila reynslu sinni. 7. Kennarinn sýnir aðferðir: 'Nei takk', hverfa úr samtalinu, segja fullorðnum, skýra afstöðu sína. 8. Nemendur fylla út vinnublað: Mín aðferð til að standa gegn hópþrýstingi.

• Lestur: Nemendur geta lesið og greint texta sjálfstætt.
• Tækni: Meðalfærni í notkun tölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í hlutverkaleik og samræðu um viðkvæm efni.

• Hlutverkaleikur — Nemendur leika af sér aðstæður þar sem þau upplifa hópþrýsting á netinu og æfa sig í að segja nei.
• Gagnrýnin umræða — Nemendur ræða ástæður hópþrýstings og afleiðingar þess að láta undan eða standa á móti.

Að dýpka skilning nemenda á langtímaáhrifum hegðunar á netinu á stafrænt orðspor og kenna þeim ábyrgð í stafrænum samskiptum.

Nemendur skoða hvernig hegðun á netinu – bæði jákvæð og neikvæð – hefur langtímaáhrif á stafrænt orðspor. Kennarinn notar raunveruleg dæmi (nafnlaus) og nemendur vinna að greiningu á stafrænu orðspori. Áherslan er á ábyrgð, forvitni og langtímahugsun.

• Tölvur eða spjaldtölvur
• Greiningarblöð og dæmisögur

1. Kennarinn spyr: Ef einhver leitaði að þér á netinu eftir 10 ár – hvað myndi hann finna? 2. Nemendur hugsa og skrifa niður hugmyndir. 3. Kennarinn sýnir tvö dæmi: eitt um einstakling sem byggði jákvætt stafrænt orðspor og annað um einstakling sem glataði tækifærum vegna neikvæðrar hegðunar á netinu. 4. Nemendur greina dæmisögurnar í hópum: Hvað gerðist? Hvers vegna? Hvað hefði getað farið öðruvísi? 5. Hópar deila niðurstöðum. 6. Kennarinn útskýrir: Stafrænt orðspor er eins og ferilskrá – það segir sögu um þig. 7. Nemendur fylla út sjálfsígrundunarvinnublað: Mitt stafræna orðspor – hvað vil ég að það segi? 8. Nemendur setja eitt markmið um jákvæða stafræna hegðun.

• Lestur: Nemendur geta lesið og greint texta sjálfstætt.
• Tækni: Meðalfærni í notkun tölvu og leitarvéla.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta hugsað gagnrýnið um eigin stafræna hegðun.

• Dæmisögugreining — Nemendur greina dæmisögur um stafrænt orðspor og meta langtímaáhrif.
• Sjálfsígrundun og markmiðasetning — Nemendur ígrunda eigið stafrænt orðspor og setja markmið um jákvæða hegðun.

Að nemendur þjálfist í að greina rök og rökvillur í umræðum á netinu og taki þátt í uppbyggilegri rökræðu.

Nemendur læra grundvallaratriði rökfræði í tengslum við stafrænar umræður. Þau greina raunveruleg dæmi um umræður á netinu, bera kennsl á rök og rökvillur og æfa sig í að setja fram eigin rök á skipulagðan hátt.

• Dæmi um umræður af samfélagsmiðlum
• Rökvilluyfirlit (handout)

1. Kennarinn kynnir algengar rökvillur: Persónuárásir, fölsk tvíþætting, hliðrun frá efni. 2. Nemendur skoða prentuð dæmi um umræður á netinu og leita að rökvillum. 3. Nemendur merkja rökvillurnar og útskýra í pörum. 4. Kennarinn setur umræðuefni og nemendur æfa stutta rökræðu í hópum þar sem þau nota skipulagða rök. 5. Hópar meta hvort rök hinna voru sterk eða veik. 6. Kennarinn dregur saman og nemendur skrifa stutta ígrundun.

• Lestur: Nemendur geta lesið texta og greinar af skilningi.
• Tækni: Geta notað stafræna umræðuvettvanga og ritvinnslu.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á miðlalæsi og heimildagagnrýni.

• Rökræðuþjálfun — Nemendur æfa rökræðu með skipulögðum reglum.
• Greining raunverulegra dæma — Nemendur greina umræður af samfélagsmiðlum.

Að nemendur skilji hvernig samfélagsmiðlar móta orðræðu og hvernig reiknirit hafa áhrif á hvaða upplýsingar fólk sér.

Nemendur kanna hvernig samfélagsmiðlar virka, hvernig reiknirit velja efni fyrir notendur og hvaða áhrif það hefur á skoðanamyndun. Þau ræða um skoðanabólur og hvernig hægt er að víkka sjóndeildarhringinn.

• Kynning um reiknirit
• Google Slides eða Padlet

1. Kennarinn spyr: Hvers vegna sjáum við ekki öll sama efni á samfélagsmiðlum? 2. Kennarinn kynnir hugtökin reiknirit og skoðanabóla með sjónrænum dæmum. 3. Nemendur vinna í hópum: Þau skrá hvers konar efni þau sjá oft á samfélagsmiðlum og velta vöngum yfir hvers vegna. 4. Hópar deila niðurstöðum á Padlet. 5. Bekkurinn ræðir: Hvernig getum við sprungið út úr skoðanabólunni? 6. Nemendur skrifa stutta ígrundun um það sem þau lærðu og hvað þau vilja breyta.

• Lestur: Nemendur geta lesið greinar og skoðað efni á samfélagsmiðlum.
• Tækni: Geta notað samfélagsmiðla og leitarvélar.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á miðlalæsi og heimildamati.

• Uppgötvunarnám — Nemendur kanna og uppgötva hvernig reiknirit virka í gegnum tilraunir.
• Umræðuhópar — Nemendur ræða áhrif reiknirits í litlum hópum.

Að nemendur nýti þekkingu sína á samskiptareglum og orðræðu til að skapa jákvætt efni og vera virkir þátttakendur í stafrænu lýðræði.

Nemendur vinna hópverkefni þar sem þau búa til efni sem stuðlar að jákvæðri orðræðu á netinu. Þetta getur verið bloggfærsla, myndband, veggspjald eða kynning sem beinist að jafnöldrum þeirra.

• Canva, Google Slides eða iMovie
• Matsblað fyrir jafningjamat

1. Kennarinn kynnir verkefnið: Búið til efni sem stuðlar að jákvæðri orðræðu á netinu. 2. Nemendur velja form: Blogg, myndband, veggspjald eða kynning. 3. Hópar skipuleggja efnið: Hvað er boðskapurinn? Hver er markhópurinn? 4. Nemendur vinna að efninu. 5. Hópar kynna verkefni sín og aðrir hópar gefa endurgjöf með matsblað. 6. Hópar endurbæta verkefni sín út frá endurgjöf.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað vel.
• Tækni: Geta notað myndvinnslu, ritvinnslu eða kynningurhugbúnað.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á samskiptareglum og miðlalæsi.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur skapa raunverulegt efni til að deila með öðrum.
• Jafningjamat — Nemendur gefa og fá endurgjöf á verkefni hvers annars.

Að kenna nemendum að greina og leysa nettengingarvandamál á skipulagðan hátt, þar á meðal WiFi, Ethernet og DNS-vandamál.

Nemendur dýpka þekkingu sína á nettengingum og læra að greina hvort vandamálið er í eigin tæki, á skólanetinu eða hjá þjónustuveitanda. Þau læra einfaldar skipanir og tól til að greina nettengivandamál.

• Tölva með net
• Netstillingarvalmynd stýrikerfisins

Kennarinn útskýrir hvernig nettenging virkar: tæki → WiFi bein → netþjónustuveitandi → netið. Nemendur læra greiningarskref: (1) Er WiFi kveikt á tæki? (2) Eru önnur tæki á netinu? (3) Virkar beininn? (4) Er netvandamál hjá þjónustuveitanda? Nemendur búa til flæðirit fyrir nettengingarbilanaleit og nota það til að greina hermivandamál sem kennarinn býr til (WiFi slökkt, rangt lykilorð á net, bein slökktur). Þau vinna í litlum hópum og deila lausnum.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilega texta á íslensku og ensku
• Tækni: Nemandi getur notað stillingar tækisins og leitað á netinu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um WiFi og nettengingar

• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá nettengingarvandamál og leysa þau kerfisbundið
• Flæðirit og kerfisbundin nálgun — Nemendur búa til flæðirit fyrir bilanaleit nettengingar

Að kenna nemendum hvers vegna vírusvarnir eru mikilvægar, hvernig á að keyra skönnun og hvað á að gera ef skaðlegur hugbúnaður finnst.

Nemendur kynnast mismunandi gerðum skaðlegs hugbúnaðar (vírusar, spilliforrit, lausnarforrit) og læra hvernig vírusvarnir vernda tölvuna. Þau æfa sig í að keyra skönnun og meta niðurstöður.

• Tölva með vírusvörnum (Windows Defender, o.fl.)
• Fræðsluefni um netöryggi

Kennarinn útskýrir þrjár gerðir skaðlegs hugbúnaðar: (1) Vírusar — fjölfalda sig, (2) Spilliforrit (malware) — njósna eða skemma, (3) Lausnarforrit (ransomware) — læsa skrám. Nemendur skoða raunveruleg dæmi (WannaCry, o.fl.) og ræða áhrifin. Kennarinn sýnir hvernig á að keyra skönnun í Windows Defender eða sambærilegu. Nemendur keyra fulla skönnun á eigin tæki og skrá niðurstöður. Þau búa til „öryggisplakat” með ráðum: hvernig á að forðast vírusa og hvað á að gera ef skaðlegur hugbúnaður finnst.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegan texta
• Tækni: Nemandi getur notað forrit og stillingar á tölvu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um netöryggi

• Atburðarás (case study) — Nemendur skoða raunveruleg dæmi um tölvuvírusa og spilliforrit og ræða áhrifin
• Verklegt nám — Nemendur keyra vírusskanna og túlka niðurstöður

Að kenna nemendum að finna og nýta sér hjálparauðlindir á netinu: FAQ-síður, notendahandbækur, myndbandsleiðbeiningar og þjónustuver.

Nemendur læra að nota mismunandi hjálparauðlindir á netinu til að leysa tæknivandamál. Þau æfa sig í að finna FAQ-síður, fylgja myndbandsleiðbeiningum og meta gæði upplýsinga.

• Tölva með netaðgangi
• YouTube / hjálparsíður

Kennarinn kynnir mismunandi hjálparauðlindir: (1) FAQ-síður hugbúnaðarframleiðenda, (2) YouTube myndbandsleiðbeiningar, (3) Þjónustuver og spjallrás, (4) Notendahandbækur. Nemendur fá tæknivandamál og þurfa að finna lausn á netinu. Þau bera saman mismunandi auðlindir og meta þær: Er lausnin skýr? Er hún nýleg? Er síðan áreiðanleg? Nemendur búa til „hjálparauðlindasafn” — lista yfir bestu síðurnar til að finna tækniaðstoð. Hópar kynna niðurstöður sínar fyrir bekknum.

• Lestur: Góður lestur á íslensku og ensku; getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur leitað á netinu og meta niðurstöður
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og fylgt leiðbeiningum

• Leiðbeint rannsókn — Nemendur leita sjálfstætt að hjálparauðlindum undir leiðsögn kennara
• Mat á upplýsingum — Nemendur meta áreiðanleika og gæði mismunandi hjálparauðlinda

Að nemendur öðlist dýpri skilning á öryggisafritun og læri að endurheimta gögn frá afritum og útgáfusögu.

Nemendur læra um ólíkar gerðir öryggisafritunar (sjálfvirk og handvirk), endurheimtu gagna og útgáfusögu (version history) í skýjaþjónustu. Þeir búa til áætlun um öryggisafritun eigin gagna og æfa endurheimtur.

• Google Drive (útgáfusaga og afritun)
• USB-lykill eða ytri geymsla

Kennarinn segir sögu: „Nemandi vann í viku að kynningarefni en eyddi óvart mikilvægustu skránni. Sem betur fer var hún í Google Drive...” Kennarinn sýnir hvernig á að nota útgáfusögu (version history): opna skjal, fara í File → Version history → See version history, og endurheimta eldri útgáfu. Nemendur æfa: þeir breyta skjali, vista, breyta aftur, og endurheimta síðan fyrri útgáfu. Kennarinn útskýrir muninn á sjálfvirkri afritun (Google Drive samstilling) og handvirkri afritun (afrita á USB-lykil). Nemendur afrita mikilvægustu skrár sínar á USB-lykil. Í seinni hlutanum búa nemendur til afritunaráætlun: Hvaða skrár eru mikilvægastar? Hvar á að geyma afrit? Hversu oft? Þeir skrifa áætlunina og kynna í pörum.

• Lestur: Góður lestur og skilningur á leiðbeiningum.
• Tækni: Nemandi getur notað Google Drive og skipulagt skrár.
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir grunnatriði öryggisafritunar og skýjaþjónustu.

• Vandamálamiðað nám (PBL) — Nemendur fá aðstæður þar sem gögn hafa tapast og þurfa að finna lausn.
• Verklegt nám — Nemendur æfa endurheimtur og afritun í raun.

Að nemendur læri að skipuleggja og viðhalda gögnum í hópverkefnum þar sem margir vinna saman í sömu skrám og möppum.

Nemendur vinna í hópum að samstarfsverkefni þar sem þeir þurfa að skipuleggja sameiginlegt möppukerfi, setja nafnakerfi og halda utan um útgáfur. Þeir ræða og leysa árekstra sem koma upp þegar margir breyta sömu skjölum.

• Google Drive (sameiginlegar möppur)
• Google Docs (samstarfsritun)

Kennarinn skiptir bekknum í hópa (3-4 nemendur) og gefur hverjum hóp verkefni: skipuleggja möppukerfi og vinna saman að kynningarefni um tiltekið efni. Fyrst þurfa hópar að semja um: (1) Möppukerfi: Hvaða möppur þarf? (2) Nafnakerfi: Hvernig nefnum við skrár? (t.d. „Hópnafn_Efni_Dagsetning”) (3) Samvinnureglur: Hver vinnur í hvaða skjali? Hvað ef tveir breyta samtímis? Hópar setja upp kerfið í Google Drive. Kennarinn býr síðan til vandamál: „Tveir í hópnum vistu mismunandi útgáfur af sama skjali — hvernig leysið þið þetta?” Nemendur ræða og finna lausnir. Í seinni hlutanum vinna hópar að verkefninu og meta í lokin hvernig samstarfið gekk.

• Lestur: Góður lestur og skilningur á leiðbeiningum.
• Tækni: Nemandi getur deilt möppum og unnið í Google Drive.
• Aðrar forsendur: Nemandi hefur reynslu af sameiginlegum möppukerfum.

• Samvinnunám — Nemendur vinna í hópum að sameiginlegu verkefni og þurfa að samræma vinnulag.
• Vandamálamiðað nám — Nemendur leysa raunhæf vandamál sem koma upp í samstarfi um skrár.

Að nemendur skilji tengsl milli gagnageymslu og persónuverndar og læri að taka ákvarðanir um hvaða gögn eiga að geyma hvar.

Nemendur læra um persónuvernd í tengslum við gagnageymslu: hvaða gögn eru viðkvæm, hvar er öruggt að geyma þau og hvað gerist við gögnin þegar þau eru sett í skýjaþjónustu. Þeir meta eigin gögnin og taka ákvarðanir um hvar á að geyma ólíkar tegundir gagna.

• Google Drive og OneDrive (persónuverndarstefnur)
• Tölvur með nettengingu

Kennarinn kynnir hugtakið viðkvæm gögn: Hvað eru persónuupplýsingar? Hvað er viðkvæmt? (t.d. kennitala, heilsufarsupplýsingar, ljósmyndir, lykilorð). Nemendur fá lista af gögnategundum og flokka í þrjá flokka: (1) Má geyma hvar sem er, (2) Krefst varúðar, (3) Mjög viðkvæmt — þarf sérstaka vernd. Kennarinn sýnir einfalda útgáfu af persónuverndarstefnu Google Drive og nemendur greina: Hvað gerist við gögnin mín? Á Google aðgang? Hvaða réttindi hef ég? Nemendur fá tilvik: „Sara setti heilsufarsupplýsingar í Google Drive sem er deilt með bekknum — er það í lagi?” Þeir ræða og leita lausna. Í seinni hlutanum skoða nemendur eigin Drive og flokka gögn sín: Er eitthvað sem ætti ekki að vera þarna? Er eitthvað viðkvæmt sem þarf betri vernd? Þeir skrifa stuttan „persónuverndarplan” fyrir eigin gögn.

• Lestur: Góður lestur og skilningur á leiðbeiningum.
• Tækni: Nemandi getur notað skýjaþjónustu og skipulagt skrár.
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði persónuverndar.

• Umræðumiðuð kennsla — Nemendur ræða og meta raunverulegar aðstæður um persónuvernd og gagnageymslu.
• Tilfellisgreining — Nemendur greina tilvik þar sem persónuvernd gagna hefur verið í hættu.

Að nemendur öðlist dýpri þekkingu á jaðartækjum og tengingategundum og geti tengt og stillt tæki sjálfstætt.

Nemendur læra um mismunandi tengingategundir: USB (A, B, C), HDMI, Bluetooth og WiFi Direct. Þau skilja hvenær hver tenging hentar og geta tengt jaðartæki eins og skjávarpa, ytri drif, Bluetooth-hátalara og prentara. Nemendur leysa tengingarvandamál sjálfstætt.

• Mismunandi snúrur og tengi (USB-A, USB-C, HDMI, AUX)
• Tölva og Bluetooth-tæki (heyrnartól, hátalari)

Kennarinn kynnir mismunandi tengingategundir og sýnir raunverulegar snúrur. USB-A er stórt og gamaldags, USB-C er lítið og nýtt og virkar í báðar áttir, HDMI sendir mynd og hljóð á skjávarpa/sjónvarp, Bluetooth er þráðlaust. Nemendur fara á þrjár stöðvar: Stöð 1 — Tengja ytri drif (USB) og flytja skrá, Stöð 2 — Para Bluetooth-heyrnartól, Stöð 3 — Tengja skjávarpa með HDMI. Á hverri stöð skrá nemendur: Hvaða tenging notaði ég? Virkaði í fyrsta skipti? Ef ekki — hvað gerði ég til að laga? Kennarinn býr einnig til hermd vandamál (t.d. Bluetooth er slökkt á, röng HDMI-inngangur valinn). Nemendur kynna lausnir sínar.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi þekkir jaðartæki og hefur reynslu af einföldum tengingum (USB, WiFi)
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og leyst einföld vandamál

• Stöðvavinna með verklegum æfingum — Nemendur fara á milli stöðva þar sem þau tengja mismunandi tæki og leysa vandamál
• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá tengingarvandamál og þurfa að finna lausn

Að nemendur sjái og þekki alla helstu vélbúnaðarhluta inni í tölvu og skilji hvernig þeir tengjast saman.

Nemendur opna (eða skoða myndir/myndband af) tölvu og þekkja alla helstu hluti: móðurborð, örgjörva, vinnsluminni, harðan disk/SSD, aflgjafa, skjákort og kælikerfi. Þau læra hlutverk hvers hluta og hvernig þeir tengjast saman á móðurborðinu.

• Gamall tölvukassi (opnaður) eða sundurtekin tölva
• Myndskeið um tölvubyggingu (t.d. Linus Tech Tips, aldursviðeigandi)

Kennarinn sýnir opinn tölvukassa (eða myndir/myndband). Hann bendir á hvern hlut og útskýrir hlutverk hans: Móðurborðið er „grunnplatan“ sem tengir allt saman. Örgjörvinn er „heilinn“ sem hugsar. Vinnsluminnið er „vinnuborðið“ sem geymir það sem verið er að nota. Harði diskurinn/SSD er „geymslan“ til lengri tíma. Aflgjafinn gefur raforku. Skjákortið teiknar myndina á skjáinn. Kælikerfið heldur hita niðri. Nemendur fá stóra mynd af opnu tölvukassi og merkja alla hlutina. Þau skrifa eina setningu um hlutverk hvers. Að lokum horfa nemendur á stutt myndskeið um hvernig tölva er sett saman og ræða: Hvaða hlutur er mikilvægastur? Getur tölvan virkað ef einn hluti vantar?

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegar lýsingar og flæðirit
• Tækni: Nemandi þekkir helstu vélbúnaðarhluta (CPU, RAM, geymsla) úr yngri bekkjum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og sýnt varkárni við viðkvæman búnað

• Skoðunarkennsla (hands-on) — Nemendur skoða raunverulegan vélbúnað og þekkja hluti
• Merkjaverkefni — Nemendur merkja mynd af opnu tölvukassi og skrifa hlutverk hvers hluta

Að nemendur geti lesið og skilið tækniforskriftir tölvu og notað þær til að bera saman tæki og meta hvort tölva henti tilteknu verkefni.

Nemendur læra að lesa tækniforskriftir: örgjörvahraði (GHz), vinnsluminni (GB RAM), geymsla (GB/TB HDD/SSD), skjáupplausn og skjákortsgeta. Þau skilja hvað tölurnar þýða og geta borið saman tölvur til að finna hentugasta kostinn fyrir tiltekið verkefni.

• Tölva með netaðgangi
• Forskriftarblöð (prentaðar tækniupplýsingar um mismunandi tölvur)

Kennarinn útskýrir helstu tækniforskriftir: GHz = hversu hratt örgjörvinn hugsar (hærra = hraðara). GB RAM = hversu stórt vinnuborðið er (meira = fleiri forrit opin samtímis). GB/TB geymsla = hversu stór bókahillan er. SSD vs HDD = hraður diskur vs hægur diskur. Nemendur finna forskriftir eigin tölvu (Stillingar → Um). Þá fá nemendur „kaupráðgjafarverkefni“: þrír „viðskiptavinir“ leita ráða: (1) Nemandi sem vill spila tölvuleiki, (2) Afi sem vill nota netið og skrifa tölvupóst, (3) Myndlistarmaður sem vill vinna með stórar myndir. Nemendur skoða þrjár mismunandi tölvur (forskriftarblöð) og mæla með réttri tölvu fyrir hvern og rökstyðja valið.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið töflur og tæknilýsingar
• Tækni: Nemandi þekkir alla helstu vélbúnaðarhluta og hlutverk þeirra
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið með tölur og samanburð

• Verkefnamiðað nám (kaupráðgjafarverkefni) — Nemendur gegna hlutverki kaupráðgjafa og mæla með tölvu fyrir viðskiptavin
• Samanburðargreining — Nemendur greina og bera saman tækniupplýsingar á skipulegan hátt

Að undirbúa nemendur fyrir textaforritun með því að kynna Python forritunarmálið og sýna hvernig hugmyndir úr Scratch (lykkjur, skilyrði, breytur) birtast í textaformi.

Nemendur læra grunnatriði Python: print, breytur, inntak frá notanda, skilyrði og lykkjur. Kennslan byggir á reynslu nemenda frá Scratch og sýnir hvernig sömu hugtökin líta út í texta. Nemendur nota Thonny eða vefritil til að skrifa og keyra Python kóða.

• Thonny
• Python 3

1. Kynning – Frá Scratch til Python (15 mín): Kennarinn sýnir Scratch forrit og samsvarandi Python kóða hlið við hlið: Scratch 'segðu Halló' = Python print('Halló'). Scratch breyta = Python breyta. Scratch ef/þá = Python if/else. Nemendur sjá að hugtökin eru þau sömu. 2. Fyrstu skrefin (20 mín): Kennarinn leiðir nemendur í gegnum: (a) print('Halló heimur!') – prenta texta, (b) nafn = input('Hvað heitir þú? ') – inntak, (c) print('Sæll ' + nafn) – sameina texta, (d) aldur = int(input('Hversu gamall?')) – tölur. Nemendur skrifa og keyra á sínum tölvum. 3. Spurningaleikur (30 mín): Nemendur forrita einfaldan spurningaleik: (a) Spyrja spurningu, (b) Taka á móti svari, (c) Nota if/elif/else til að athuga svar, (d) Gefa endurgjöf (rétt/rangt), (e) Bæta við stigum (breyta). Dæmi: Hver er höfuðborg Íslands? Ef svar == 'Reykjavík': Rétt! Annars: Rangt! 4. Samantekt (15 mín): Nemendur prófa hvors annars spurningaleiki. Kennarinn spyr: Hvað er líkt og ólíkt í Scratch og Python?

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað íslensku og enska hugtök.
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af blokkaforritun (Scratch) og þekkja lykkjur, skilyrði og breytur.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa lyklaborðsfærni og þolinmæði – villur eru algengar í textaforritun.

• Brúarsmíði frá blokkaforritun — Kennarinn sýnir Scratch blokkir hlið við hlið með samsvarandi Python kóða til að byggja brú milli þess sem nemendur þekkja og þess sem er nýtt.
• Kóðað saman (Live Coding) — Kennarinn skrifar kóða í rauntíma á skjávarpa og nemendur fylgja eftir á sínum tölvum.

Að kenna nemendum lykkjur (for og while) og lista í Python og sýna hvernig þessi verkfæri gera forrit öflugri.

Nemendur læra for og while lykkjur í Python og kynnast listum sem leið til að geyma mörg gildi. Þeir forrita verkefni sem nota lykkjur til að endurtaka aðgerðir og lista til að geyma og vinna úr gögnum. Áherslan er á tengsl milli lykkjuhugtaksins í Scratch og Python.

• Thonny
• Python 3

1. Kynning – For lykkja (15 mín): Kennarinn sýnir Scratch 'endurtaktu 10 sinnum' og Python samsvarið: for i in range(10). Nemendur skrifa: (a) Lykkju sem prentar 'Halló' 5 sinnum, (b) Lykkju sem prentar tölur 1-10, (c) Lykkju sem prentar margföldunartöflu. 2. While lykkja (10 mín): Kennarinn útskýrir: While heldur áfram á meðan skilyrði er satt. Nemendur skrifa: Lykkju sem biður um lykilorð aftur og aftur þar til rétt svar kemur. 3. Listar (15 mín): Kennarinn kynnir lista: nofn = ['Anna', 'Bjarki', 'Dísa']. Sýnir: Bæta við (append), lesa (index), fara í gegnum (for nafn in nofn). 4. Stærra verkefni (30 mín): Nemendur forrita innkaupalista-forrit: (a) Notandi getur bætt vöru á lista (while lykkja + input), (b) Notandi getur séð listann (for lykkja), (c) Notandi getur hætt (while skilyrði). Kennarinn gengur á milli og aðstoðar. 5. Samantekt (10 mín): Nemendur sýna forritin sín. Kennarinn dregur saman lykilhugtök: for, while, list.

• Lestur: Nemendur geta lesið Python kóða og ensk lykilorð.
• Tækni: Nemendur þekkja print, breytur, input og if/else í Python.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa stærðfræðilegan grunn í tölum og röðum.

• Sjónræn hermun — Kennarinn notar Python Tutor (pythontutor.com) til að sýna hvernig lykkjur keyra skref-fyrir-skref.
• Stigvaxandi verkefni — Nemendur byrja á einföldustu lykkjunum og bæta smám saman við flóknari notkun.

Að nemendur tengji saman Python textaforritun og micro:bit örtölvuna og forritiðskynjaraverkefni í MicroPython.

Nemendur skipta úr MakeCode blokkum yfir í MicroPython til að forrita micro:bit. Þeir nota Python setningafræði til að stýra LED skjánum, lesa skynjara og búa til gagnvirk verkefni. Þetta dýpkar Python þekkingu þeirra og sýnir hvernig textaforritun virkar á raunverulegu tæki.

• micro:bit
• micro:bit Python ritstjóri (python.microbit.org)

1. Kynning – Frá blokkum til Python (15 mín): Kennarinn sýnir MakeCode forrit og samsvarandi MicroPython kóða: MakeCode 'sýna ljósmynd HJARTA' = display.show(Image.HEART). MakeCode 'ef takki A ýttur' = if button_a.is_pressed(). Nemendur sjá samsvörunina. 2. Grunnæfingar (20 mín): Nemendur skrifa MicroPython kóða: (a) from microbit import * – innflytja skipanir, (b) display.show(Image.HAPPY) – sýna mynd, (c) display.scroll('Hallo!') – rúlla texta, (d) Nota while True lykkju til að endurtaka. 3. Skynjaraverkefni (30 mín): Nemendur velja eitt af þremur verkefnum: (a) Skrefateljari: Nota hröðunarmæli til að telja hristingar (accelerometer.was_gesture('shake')), (b) Náttljós: Nota ljósskynjara til að sýna mynd þegar dimmt er (display.read_light_level()), (c) Segulsteinaleikur: Nota áttavitann til að búa til áttavita (compass.heading()). 4. Sýning og samantekt (15 mín): Nemendur sýna verkefni sín. Kennarinn spyr: Hvað var auðveldara í MakeCode? Hvað var betra í Python?

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað Python kóða.
• Tækni: Nemendur þekkja grunnforritun í Python (print, breytur, lykkjur, skilyrði) og hafa reynslu af micro:bit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa USB tengingu milli tölvu og micro:bit.

• Brúarsmíði milli blokkir og texta — Kennarinn sýnir MakeCode blokkir og samsvarandi MicroPython kóða hlið við hlið.
• Tilraunamiðað nám — Nemendur fá tíma til að prófa mismunandi MicroPython skipanir og sjá áhrifin á micro:bit.