Nemendur undirbúa og flytja bókakynningar fyrir bekkjarfélaga sína. Þeir þróa hæfni í að velja bók af safninu, lesa hana, greina innihald hennar og miðla reynslu sinni á skipulegan og áhugaverðan hátt.

Kennslustundin snýst um bókakynningar sem nemendur undirbúa og flytja. Nemendur velja bók af safninu, lesa hana (eða kafla úr henni) og undirbúa stutta kynningu þar sem þeir segja frá bókinni, höfundinum, söguþræðinum og eigin upplifun. Stundin er tvíþætt: fyrst undirbúa nemendur kynningarnar sínar og síðan flytja þeir þær. Áhersla er lögð á að vekja áhuga samnemenda á bókinni án þess að segja of mikið frá sögunni. Þetta verkefni tengir saman lestur, tal og miðlun og eflir samskiptahæfni nemenda.

• Skólasafnið — fjölbreytt bókasafn
• Minniskort / kynningarrammi
• Matsblað fyrir jafningjmat

1. Kynning á verkefninu (10 mín): Kennari kynnir bókakynningarverkefnið og sýnir dæmi um góða bókakynningu. Farið er yfir hvað á að vera í kynningunni: (a) titill og höfundur, (b) um hvað bókin fjallar (án þess að segja endann), (c) hvað nemandanum fannst áhugavert, (d) hverjum myndi hann mæla með bókinni. Nemendur fá kynningarramma/minniskort.

2. Undirbúningur (20 mín): Nemendur vinna sjálfstætt að undirbúningi kynningarinnar. Þeir fylla út minniskort sín, æfa sig í huga og geta skoðað bókina aftur ef þarf. Kennarinn gengur á milli og aðstoðar.

3. Æfing í pörum (10 mín): Nemendur para sig saman og æfa kynningarnar sínar á hverjum öðrum. Þeir gefa hverjum öðrum einfalda endurgjöf: „Mér fannst gott þegar þú sagðir...” og „Ég hefði viljað vita meira um...”

4. Bókakynningar (30 mín): Nemendur flytja kynningarnar sínar fyrir bekknum. Hver kynning er 2-3 mínútur. Eftir hverja kynningu gefa 1-2 áheyrendur stutt viðbrögð. Áhorfendur fylla út matsblað þar sem þeir meta hvort kynningin vakti áhuga þeirra á bókinni.

5. Samantekt og umræða (10 mín): Kennari dregur saman. Nemendur ræða hvaða bækur þeir myndu vilja lesa eftir kynningarnar. Kennari leggur áherslu á hvernig deiling á lestrarsreynslu auðgar allan hópinn.

• Lestur: Nemendur þurfa að hafa lesið bók eða verulegan hluta bókar áður en kennslustundin fer fram. Gott er að gefa nemendum viku til undirbúnings.
• Tækni: Nemendur þurfa að geta talað fyrir framan hóp og notað einföld hjálpartæki (minniskort, plakatblað). Tæknileg kunnátta er ekki nauðsynleg en nemendur mega nota myndvarpa ef þeir vilja.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnfærni í munnlegri tjáningu. Gagnlegt er að hafa æft stuttar kynningar áður.

• Jafningjakennsla og miðlun — Nemendur læra af hverjum öðrum þegar þeir kynna bækur sem aðrir hafa ekki lesið. Þetta eflir bæði kynningarfærni þess sem flytur og gagnrýna hlustun þess sem hlustar.
• Kynningaræfingar með stuðningi — Nemendur fá skipulagðan ramma fyrir kynningu sína og æfa sig í litlum hópum áður en þeir flytja fyrir bekkinn. Þetta dregur úr kvíða og eykur sjálfstraust.

Nemendur læra að bera saman upplýsingar sem þeir finna í bókum á skólasafninu við upplýsingar á netinu. Þeir þróa skilning á kostum og göllum mismunandi heimildategunda og læra undirstöðuatriði heimildamats.

Í þessari kennslustund fá nemendur tiltekið rannsóknarefni og leita fyrst að upplýsingum í bókum á skólasafninu og síðan á netinu. Þeir bera niðurstöðurnar saman og ræða hvaða heimildir veita áreiðanlegri og ítarlegri upplýsingar. Nemendur læra að meta heimildir út frá nokkrum grunnviðmiðum: Hver skrifaði? Hvenær? Er þetta trúverðugt? Stundin eflir gagnrýna hugsun og undirbýr nemendur fyrir flóknari heimildavinnu í eldri árgöngum.

• Skólasafnið — fræðibækur og uppsláttarrit
• Tölvur/spjaldtölvur með netaðgangi
• Samanburðartafla (verkefnablað)

1. Kynning og umræða (10 mín): Kennari opnar umræðu: „Hvar finnið þið upplýsingar þegar þið viljið vita eitthvað?” Nemendur deila skoðunum. Kennari kynnir hugtakið „heimild” og helstu tegundir heimilda.

2. Sýnikennsla (10 mín): Kennari velur eitt viðfangsefni (t.d. hvítabirnir) og sýnir hvernig hann leitar í bók á safninu og á netinu. Hann ber saman upplýsingarnar og sýnir samanburðartöflu sem nemendur munu nota.

3. Heimildaleit — bækur (15 mín): Nemendur fá viðfangsefni (í pörum). Þeir fara á safnið og finna a.m.k. eina bók um efnið. Þeir skrá lykilupplýsingar og fylla út bókahluta samanburðartöflunnar: titill, höfundur, útgáfuár, helstu upplýsingar sem fundust.

4. Heimildaleit — netið (15 mín): Nemendur leita á netinu um sama viðfangsefni. Þeir skrá vefsíður sem þeir notuðu, hver skrifaði efnið (ef hægt er að finna), og helstu upplýsingar. Þeir fylla út netheimildahluta samanburðartöflunnar.

5. Samanburður og greining (15 mín): Nemendur bera saman heimildir sínar. Þeir svara spurningum á verkefnablaðinu: Hvaða heimild veitti meiri upplýsingar? Hvar var auðveldara að finna? Hvaða heimild treysta þeir meira og af hverju?

6. Samantekt og hópumræða (15 mín): Hópar deila niðurstöðum sínum. Kennari leiðir umræðu um kosti og galla mismunandi heimilda. Dregnar eru saman meginreglur um heimildamat.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið bæði prentaðan texta í bókum og stafrænan texta á vefsíðum. Þeir þurfa að geta borið saman upplýsingar úr tveimur heimildum.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnkunnáttu í notkun vafra og leitarvélar. Þeir þurfa að geta slegið inn leitarorð og farið á vefsíður.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa reynslu af upplýsingaleit á safninu (sjá 5. bekkur). Þeir þurfa einnig grunnfærni í netnotkun.

• Samanburðarnám (e. comparative learning) — Nemendur bera saman tvær tegundir heimilda — bækur og vefsíður — og greina muninn á þeim. Þetta eflir gagnrýna hugsun og djúpan skilning á eðli mismunandi heimilda.
• Leiðsagnarmat — Kennari notar umræðu og endurgjöf jafnt og þétt í gegnum stundina til að meta skilning nemenda og laga kennslu að þörfum þeirra.

Nemendur safna gögnum úr heimildum á skólasafninu, skipuleggja þau og setja niðurstöður fram á skýran og aðgengilegan hátt. Þeir þróa hæfni í að vinna úr upplýsingum og miðla þeim á skipulegan hátt.

Kennslustundin tengir saman safnanotkun, gagnasöfnun og framsetningu. Nemendur vinna í litlum hópum að verkefni þar sem þeir safna upplýsingum um tiltekið viðfangsefni úr bókum á safninu, skipuleggja gögnin og setja þau fram á veggspjaldi eða í rafrænu formi. Áhersla er á ferlið frá gagnasöfnun til framsetningar. Nemendur læra að greina á milli mikilvægra og óþarfa upplýsinga, skipuleggja efni í flokka og miðla niðurstöðum sínum á áhugaverðan hátt.

• Skólasafnið — fræðibækur og tímarit
• Gagnasöfnunarblöð
• Veggspjaldaefni (A2 blöð, litir, límmiðar)
• Tölvur/spjaldtölvur (valfrjálst)

1. Kynning á verkefni (10 mín): Kennari kynnir verkefnið — hópar fá viðfangsefni (t.d. „Dýralíf í sjó við Ísland”, „Sögufrægir staðir á Íslandi”, „Uppfinningar sem breyttu heiminum”). Farið er yfir ferli gagnasöfnunar: finna heimildir, lesa og skrá, flokka upplýsingar, setja fram.

2. Hópaskipting og hlutverkaskipting (5 mín): Nemendur skiptast í hópa (3-4 í hverjum) og fá hlutverk úthlutað: leitandi (finnur bækur), skrásetjari (skráir upplýsingar), hönnuður (skipuleggur framsetningu), kynningaraðili (kynnir fyrir bekknum).

3. Gagnasöfnun á safninu (25 mín): Hópar fara á safnið og leita að heimildum um sitt viðfangsefni. Leitandinn finnur bækur, skrásetjarinn skráir lykilupplýsingar á gagnasöfnunarblöð. Markmiðið er að safna upplýsingum úr a.m.k. 2-3 heimildum. Kennari og bókavörður aðstoða hópa eftir þörfum.

4. Úrvinnsla og framsetning (25 mín): Hópar fara aftur í stofu og vinna úr gögnunum. Þeir flokka upplýsingar, velja mikilvægustu atriðin og setja þau fram á veggspjaldi eða í rafrænu formi. Hönnuðurinn leiðir framsetninguna en allir taka þátt.

5. Kynningar (12 mín): Hópar kynna niðurstöður sínar stuttlega (2-3 mín hver hópur). Aðrir nemendur spyrja spurninga.

6. Samantekt (3 mín): Kennari dregur saman helstu lærdóma um gagnasöfnun og skipulega framsetningu.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið fræðitexta og dregið út lykilupplýsingar. Þeir þurfa að geta skrifað stuttar málsgreinar og fyrirsagnir.
• Tækni: Nemendur þurfa að geta unnið með töflur og lista. Ef rafræn framsetning er valin þurfa þeir grunnkunnáttu í kynnningarforriti eða ritvinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af upplýsingaleit á safninu og grunnfærni í hópvinnu.

• Hópvinna með hlutverkaskiptingu — Nemendur vinna í hópum þar sem hver fær ákveðið hlutverk (leitandi, skrásetjari, hönnuður, kynningaraðili). Þetta tryggir virka þátttöku allra og kennir samstarfshæfni.
• Sjónræn framsetning — Nemendur setja niðurstöður sínar fram með sjónrænum hætti — töflum, myndum, fyrirsögnum og stuttum texta. Þetta þjálfar nemendur í miðlunarlæsi og skapandi framsetningu.

Að nemendur læri að nota ítarlegri leitaraðferðir, þar á meðal síur (filters) og einfalda leitaroperatora, til að fá nákvæmari niðurstöður. Þetta eykur getu nemenda til að finna réttar upplýsingar hratt og örugglega.

Nemendur kynnast ítarlegri leitaraðferðum á Google og öðrum leitarvélum. Þeir læra að nota gæsalappir til að leita að nákvæmum orðasamböndum, mínus-merki til að útiloka orð, og síur (tímabil, tungumál, tegund efnis). Nemendur æfa þessar aðferðir á raunhæfum verkefnum og bera saman árangur með og án síur.

• Google (ítarleit / Advanced Search)
• DuckDuckGo
• Tölvur

1. Kennari spyr: „Hefur einhver reynt að leita á netinu og fengið allt of margar niðurstöður sem henta ekki?“ Nemendur deila reynslu (5 mín).
2. Kennari kynnir aðferð 1 — Gæsalappir: Sýnir muninn á leit að jarðskjálfti á Íslandi (almennt) og „jarðskjálfti á Íslandi“ (nákvæmt orðasamband). Nemendur sjá muninn á niðurstöðum (8 mín).
3. Nemendur æfa gæsalappir á eigin tölvu: Leita að orðasambandi sem kennari gefur og bera saman niðurstöður með og án gæsalappa (7 mín).
4. Kennari kynnir aðferð 2 — Mínus-merki: Sýnir dæmi: „jökull -vatnajökull“ til að finna upplýsingar um aðra jökla. Nemendur æfa (8 mín).
5. Kennari kynnir aðferð 3 — Síur: Opnar Google ítarleit og sýnir hvernig hægt er að velja tímabil (síðustu 12 mánuðir), tungumál (íslenska), og tegund skjals (PDF, myndband). Nemendur æfa (10 mín).
6. Stærra verkefni: Nemendur fá rannsóknarspurningu (t.d. „Hvaða jarðskjálftar hafa orðið á Íslandi á síðustu 5 árum?“). Þeir þurfa að nota a.m.k. tvær af aðferðunum þremur til að finna svarið. Skrifa niður hvaða aðferðir þeir notuðu og hvernig þær hjálpuðu (20 mín).
7. Nemendur deila í litlum hópum: Hvaða aðferð hjálpaði mest? Hvenær er best að nota gæsalappir? Hvenær síur? (10 mín).
8. Hópar kynna helstu niðurstöður fyrir bekknum (7 mín).
9. Samantekt: Kennari dregur saman á töflu — „Verkfærakista leitarinnar“ — og nemendur skrifa í glósubók (5 mín).

• Lestur: Nemendur lesa fræðitexta sjálfstætt og geta borið saman upplýsingar
• Tækni: Nemendur geta leitað sjálfstætt á leitarvélum og þekkja grunnatriði
• Aðrar forsendur: Nemendur geta unnið sjálfstætt á tölvu og skrifað á lyklaborð

• Sýnikennsla og stýrð æfing — Kennari sýnir hverja aðferð og nemendur æfa strax á eigin tölvu
• Verkefnamiðuð æfing — Nemendur nota aðferðirnar í raunhæfu verkefni til að sjá gildi þeirra í reynd

Að nemendur þrói kerfisbundna aðferð til að meta áreiðanleika heimilda og skilji af hverju sumar heimildir eru traustari en aðrar. Þetta er grunnur að góðum heimilildavinnubrögðum.

Nemendur læra TRAUST-matskerfið (eða sambærilegt einfalda matskerfi): Tilgangur — Hver skrifaði þetta og hvers vegna? Rök — Eru rökin sterk? Aldur — Hvenær var þetta skrifað? Uppspretta — Hvaðan kemur þetta? Samræmi — Segja aðrar heimildir það sama? Þeir nota þetta kerfi til að meta raunverulegar vefsíður og heimildir.

• Vefsíður af ýmsum gerðum (fréttavefir, bloggar, Wikipedia, o.fl.)
• TRAUST-matsblað (prentað)
• Google

1. Kennari spyr: „Ef þið finnið upplýsingar á netinu — hvernig vitið þið hvort þær eru áreiðanlegar?“ Nemendur ræða (5 mín).
2. Kennari kynnir TRAUST-kerfið á stórum skjá og útskýrir hvern lið: T-ilgangur, R-ök, A-ldur, U-ppspretta, S-amræmi, T-raust. Nemendur fá matsblöð (10 mín).
3. Kennari sýnir fyrstu heimild — t.d. frétt af RÚV.is um veðurfar. Bekkurinn metur saman: Hver skrifaði? Hvers vegna? Hvenær? Er þetta traust vefsíða? (10 mín).
4. Kennari sýnir aðra heimild — t.d. bloggfærslu frá óþekktum höfundi um sama efni. Bekkurinn metur saman og ber saman við fyrri heimild (8 mín).
5. Nemendur fá í pörum 3 vefsíður (kennari hefur undirbúið tengla) og fylla út TRAUST-matsblað fyrir hverja. Þeir raða síðan heimildunum frá áreiðanlegust til minnst áreiðanleg (20 mín).
6. Pörin bera saman niðurstöður sínar við annað par. Eru þau sammála um röðunina? Hvers vegna / hvers vegna ekki? (10 mín).
7. Nokkur pör kynna niðurstöður og rökstyðja val sitt (10 mín).
8. Samantekt: Kennari dregur saman helstu atriði. Nemendur skrifa „3 spurningar sem ég spyr mig alltaf þegar ég finn heimild á netinu“ (7 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið fræðitexta og fréttir og borið saman efni
• Tækni: Nemendur geta leitað á netinu og skoðað vefsíður sjálfstætt
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja helstu upplýsingagerðir og geta tekið þátt í gagnrýnni umræðu

• Kerfisbundin greining — Nemendur nota fastmótað matskerfi til að greina heimildir á skipulegan hátt
• Dæmamiðuð kennsla — Kennari notar raunveruleg dæmi um bæði góðar og slæmar heimildir til kennslu

Að nemendur skilji siðferðilega ábyrgð sína þegar þeir leita að og nota upplýsingar á netinu — bæði hvað varðar eigin hegðun og virðingu við önnur fólk og heimildir.

Nemendur ræða og læra um siðferðilega þætti upplýsingaleitar: Að tilgreina heimildir (ekki stela hugmyndum), að virða persónuvernd (ekki leita að persónulegum upplýsingum um aðra), að hugsa um hvað við deilum og hvernig. Nemendur vinna dæmasögur þar sem þeir þurfa að taka siðferðilegar ákvarðanir um notkun upplýsinga.

• Dæmasögur (prentaðar eða á skjá)
• Google

1. Kennari spyr: „Ef þið finnið flotta grein á netinu og viljið nota hana í skólaverkefni — megið þið bara afrita hana?“ Nemendur svara (5 mín).
2. Kennari útskýrir þrjú meginviðfangsefni: a) Heimildanotkun — alltaf segja hvaðan upplýsingarnar koma. b) Persónuvernd — ekki leita að persónulegum upplýsingum um aðra. c) Ábyrgð við miðlun — hugsa áður en þú deilir upplýsingum (10 mín).
3. Dæmasaga 1: „Jón afritar heila grein af Wikipedia og segir að hann hafi skrifað hana sjálfur.“ Hópumræða: Hvað er rangt við þetta? Hvað hefði Jón átt að gera? (8 mín).
4. Dæmasaga 2: „Sara leitar á netinu og finnur símanúmer kennara síns. Hún deilir því með vinum.“ Hópumræða: Er þetta í lagi? Hvers vegna ekki? (8 mín).
5. Dæmasaga 3: „Ólafur finnur myndband af samnemanda sem er vandræðalegt. Hann vill senda það til annarra.“ Hópumræða: Hvað ætti Ólafur að gera? (8 mín).
6. Nemendur vinna í hópum: Búa til sína eigin dæmasögu um siðferðilegt álitamál í upplýsingaleit og leika hana fyrir bekknum (hlutverkaspil) (20 mín).
7. Eftir hvert hlutverkaspil ræðir bekkurinn: Hvað var rétta ákvörðunin og hvers vegna? (10 mín).
8. Nemendur skrifa „Siðareglur mínar um upplýsingaleit“ — 3-5 reglur sem þeir ætla að fylgja (6 mín).
9. Samantekt: Kennari dregur saman og tengir við fyrri kennslustundir: Gagnrýni, áreiðanleiki og ábyrgð hanga saman (5 mín).

• Lestur: Nemendur lesa sjálfstætt og geta rætt um flóknari hugtök
• Tækni: Nemendur geta notað leitarvélar og unnið sjálfstætt á netinu
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnþekkingu á heimildum og áreiðanleikamati

• Dæmasögur (e. case studies) — Nemendur lesa og ræða raunhæfar dæmasögur þar sem siðferðileg álitamál koma upp
• Samræðukennsla og hlutverkaspil — Nemendur leika aðstæður þar sem þeir þurfa að taka ákvarðanir um rétta hegðun á netinu

Að kenna nemendum hvað falsfréttir eru, hvers vegna þær eru búnar til og hvernig hægt er að bera kennsl á þær.

Nemendur læra um falsfréttir: hvað þær eru, hvers vegna þær eru búnar til (peningar, áhrif, skemmtun) og hvernig á að greina þær. Þeir skoða dæmi um falsfréttir og raunverulegar fréttir og æfa sig í að greina muninn.

• Dæmi um falsfréttir og raunverulegar fréttir
• Gátlisti til greiningar falsfrétta

Kennarinn byrjar á að spyrja: „Hefur einhver séð frétt á netinu sem reyndist ekki vera sönn?” Bekkurinn ræðir. Kennarinn útskýrir hvað falsfréttir eru og hvers vegna þær eru búnar til: peningar (smellir), pólitísk áhrif, skemmtun. Hann kynnir gátlista til greiningar: 1) Hvaðan kemur þetta? 2) Eru heimildir nefndar? 3) Segja aðrir miðlar sömu sögu? 4) Er fyrirsögnin ýkt? 5) Er myndin rétt? Nemendur fá sex fréttir — þrjár sannar og þrjár falskar — og nota gátlistann til að greina þær. Í seinni hlutanum búa nemendur til sína eigin „falsfrétt” og „sanna frétt” og láta samnemendur giska.

• Lestur: Góð lestrarfærni til að lesa og greina fréttir.
• Tækni: Grunnfærni í netnotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á fréttamiðlum.

• Dæmakennsla — Kennarinn sýnir dæmi og bekkurinn greinir þau saman.
• Gagnrýnin greining — Nemendur nota gátlista til að greina fréttir kerfisbundið.

Að kenna nemendum hvernig gervigreind getur búið til texta og hvers vegna mikilvægt er að vera gagnrýninn á texta sem gæti verið gervigreindarbúinn.

Nemendur kynnast gervigreindartextaverkfærum og skoða dæmi um texta sem gervigreind hefur búið til. Þeir ræða áreiðanleika slíks texta og læra að vera gagnrýnin á efni sem þeir lesa á netinu.

• Dæmi um gervigreindartexta og mannritaðan texta
• Skjávarpi

Kennarinn útskýrir hvernig gervigreindartextaverkfæri virka á einfaldan hátt og sýnir dæmi. Nemendur fá fjóra texta í pörum — tveir mannritaðir og tveir gervigreindarbúnir — og þurfa að giska á hverjir eru hverjir. Þeir merkja vísbendingar í textanum. Bekkurinn fer yfir rétt svör og ræðir: hvað var erfitt og auðvelt? Í seinni hlutanum ræðir bekkurinn siðferðileg málefni: „Er í lagi að nota gervigreind til að skrifa heimaverkefni? Af hverju/af hverju ekki?” Nemendur skrifa stutta rökræðugrein um málefnið.

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Grunnfærni í netnotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á gervigreind frá fyrri árgöngum.

• Samanburðargreining — Nemendur bera saman tvo texta og reyna að finna út hvor er mannritaður.
• Umræða um siðferðileg málefni — Bekkurinn ræðir siðferðileg álitamál tengd gervigreindarnotkun í textagerð.

Að þjálfa nemendur í að meta gæði upplýsinga á netinu á kerfisbundinn hátt og skilja hvers vegna ekki allar upplýsingar eru jafn góðar.

Nemendur nota CRAAP-próf (eða íslenskt sambærilegt) til að meta gæði vefsíða. Þeir skoða mismunandi tegundir vefsíða og meta þær eftir fastmótaðri aðferð.

• Tölvur með nettengingu
• Matsblað (CRAAP-próf aðlagað)

Kennarinn kynnir aðferð til gæðamats (aðlagað CRAAP): Aldur (hvenær skrifað?), Höfundur (hver skrifaði?), Tilgangur (af hverju?), Heimildir (eru þær nefndar?), Fagmennska (lítur faglega út?). Nemendur fá þrjár vefsíður um sama efni (eina mjög góða, eina miðlungs og eina slæma) og meta þær eftir kerfinu. Þeir gefa hverri vefsíðu stig og skrifa stutta umsögn. Í seinni hlutanum leita nemendur sjálfir að vefsíðum um nýtt efni og meta tvær. Pör fara yfir mat hvers annars og gefa endurgjöf.

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Grunnfærni í netnotkun og leit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á trúverðugleika frá fyrri kennslustundum.

• Kerfisbundið mat — Nemendur nota fastmótaða aðferð til að meta vefsíður.
• Jafningjamat — Nemendur fara yfir mat hvers annars og gefa endurgjöf.

Að kenna nemendum hvað opið efni og Creative Commons leyfi eru og hvernig þau gera þeim kleift að nota efni annarra á löglegan hátt.

Nemendur kynnast Creative Commons leyfum og læra mismuninn á þeim. Þeir skoða dæmi um efni sem er merkt CC og æfa sig í að finna og nota slíkt efni á réttan hátt.

• Tölvur með nettengingu
• CC-leyfisyfirlit (veggspjald eða glærur)

Kennarinn kynnir Creative Commons: „Þetta eru leyfi sem höfundar gefa verkum sínum til að öðrum sé heimilt að nota þau á ákveðnum skilyrðum.” Hann sýnir mismunandi CC-tákn og útskýrir hvert: BY (nefna höfund), SA (sama leyfi), NC (ekki í viðskiptaskyni), ND (engar breytingar). Nemendur æfa sig í pörum: þeir fá kort með CC-táknum og þurfa að para þau við rétta lýsingu. Í seinni hlutanum fara nemendur á Wikimedia Commons og leita að myndum sem þeir mega nota. Þeir finna þrjár myndir, skrá CC-leyfið og skrifa rétta heimildatilvísun.

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Grunnfærni í netnotkun og leit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á höfundarrétti.

• Bein kennsla og æfing — Kennarinn kynnir CC leyfi og nemendur æfa sig í að þekkja og nota þau.
• Leitarverkefni — Nemendur leita að CC-merktu efni á netinu.

Að kenna nemendum hagnýtar aðferðir til að finna efni á netinu sem þeir mega nota í skólaverkefnum.

Nemendur læra hvar og hvernig á að finna efni sem má nota frjálst eða með CC-leyfi. Þeir kynnast vefsíðum eins og Wikimedia Commons, Pixabay og Unsplash og æfa sig í leit og notkun.

• Tölvur með nettengingu
• Leiðbeiningarblað um leitarstillingar

Kennarinn sýnir hvernig á að nota mismunandi vefsíður til að finna efni sem má nota: Wikimedia Commons, Pixabay, Unsplash og Google-myndleit með leyfissíu. Nemendur æfa sig: þeir leita að myndum um ákveðið efni á hverri vefsíðu og bera saman. Í seinni hlutanum fá nemendur verkefni: „Búðu til veggspjald um [viðfangsefni]. Finndu fimm myndir sem þú mátt nota og skráðu heimild fyrir hverri.” Nemendur vinna á tölvum, finna myndir og skrá heimildir. Að lokum sýna nokkrir nemendur veggspjöldin sín.

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Færni í netnotkun og leit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á CC-leyfum frá fyrri kennslustund.

• Verkleg kennsla — Nemendur æfa sig í að finna frjálst efni á netinu undir leiðsögn kennara.
• Sjálfstætt verkefni — Nemendur finna efni til notkunar í skólaverkefni og skrá heimildir.

Að þjálfa nemendur í að setja saman heimildaskrá sem inniheldur höfund, titil, ár og aðrar grunnupplýsingar.

Nemendur æfa sig í að setja saman heimildaskrá í réttu formi. Þeir nota mismunandi tegundir heimilda (bækur, vefsíður, myndbönd) og skrá þær á skipulegan hátt.

• Tölvur með textavinnsluforrit
• Fyrirmynd heimildaskrár og reglublað

Kennarinn sýnir fyrirmynd heimildaskrár á skjánum og útskýrir reglurnar: hvernig á að skrá bók, vefsíðu og myndskeið. Nemendur fá fimm heimildir (upplýsingar á kortum) og þurfa að skrifa þær í heimildaskrá á réttu formi. Kennarinn fer yfir rétt svör. Í seinni hlutanum fá nemendur rannsóknarverkefni: þeir leita að upplýsingum um viðfangsefni í fimm heimildum og setja saman heimildaskrá. Að lokum skiptast nemendur á heimildaskrám og fara yfir hvers annars verk.

• Lestur: Góð lestrar- og skriftarfærni.
• Tækni: Færni í textavinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunn í heimildaskrá frá fyrri árgöngum.

• Fyrirmynd og æfing — Kennarinn sýnir fyrirmynd og nemendur æfa sig í að búa til eigin heimildaskrá.
• Jafningjayfirferð — Nemendur fara yfir heimildaskrár hvers annars og leiðrétta villur.

Nemendur læra að velja og aðlaga sniðmát í Canva og Google Slides til að búa til fagmannlega kynningu. Þeir skilja hönnunarreglur eins og samræmi, hvítt rými og litaharmoníu og geta beitt þeim í sínum kynningum.

Kennarinn kynnir hönnunarhugtök og sýnir hvernig hægt er að velja sniðmát í Canva og Google Slides. Nemendur læra um samræmda litapallettu, leturval og hvítt rými. Þeir velja sniðmát, aðlaga það að efni kynningarinnar og gæta að sjónrænni samheldni á öllum glærum.

• Canva
• Google Slides

Nemendur velja efni úr náttúrufræði eða samfélagsfræði og búa til átta glæru kynningu í Canva eða Google Slides. Þeir velja sniðmát, aðlaga litapallettu og gæta samræmis á öllum glærum. Kennarinn fer yfir hönnunarreglur fyrst og gefur gátlista: samræmdir litir, a.m.k. 30% hvítt rými á hverri glæru, sama leturgerð í gegn og myndir sem styðja textann. Nemendur meta kynningu samnemanda eftir gátlistanum.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið leiðbeiningar um hönnun
• Tækni: Nemandi getur búið til skipulagða kynningu í Google Slides
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á litum og formi úr sjónlistum

• Hönnunarleiðsögn — Kennarinn fer yfir hönnunarreglur með dæmum og nemendur greina dæmi um góða og slæma hönnun.
• Verkleg hönnunarvinna — Nemendur velja sniðmát, aðlaga og búa til kynningu þar sem þeir beita hönnunarreglum.

Nemendur læra að taka upp kynningu sína á myndband þar sem þeir flytja kynninguna og hún er vistuð sem myndbandsskrá. Þetta opnar möguleika á að deila kynningum á fjölbreyttari hátt og eflir færni í margmiðlun.

Kennarinn sýnir hvernig hægt er að taka upp kynningu í Google Slides eða Canva þar sem glærurnar og rödd kynnisins eru tekin upp samtímis. Nemendur æfa sig í að flytja kynninguna og taka hana upp. Kennarinn ræðir um hljóðgæði, talhraða og hvernig á að undirbúa sig fyrir upptöku.

• Google Slides
• Canva

Nemendur nota kynningu sem þeir bjuggu til í fyrri kennslustund eða búa til nýja fimm glæru kynningu um áhugamál sitt. Þeir undirbúa handrit (stuttar glósur um hvað á að segja við hverja glæru), æfa sig í pörum og taka síðan upp kynninguna sem myndband. Nemendur skoða upptökuna sína, meta hljóðgæði og talhraða og fá tækifæri til að taka upp aftur ef þeir vilja. Bestu myndbandin eru sýnd í bekknum.

• Lestur: Nemandi getur lesið af glærum og sagt frá munnlega
• Tækni: Nemandi getur búið til skipulagða kynningu með hönnun
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á hljóðnemum og upptökum

• Sýnikennsla og æfing — Kennarinn sýnir fyrst hvernig hann tekur upp eigin kynningu og nemendur sjá ferlið frá upphafi til enda. Þeir æfa sig síðan sjálfir.
• Endurteknar tilraunir — Nemendur fá tækifæri til að taka upp, skoða, eyða og taka upp aftur þar til þeir eru ánægðir.

Nemendur kynnast hlaðvarpi sem kynningarformi og læra að skipuleggja og taka upp stuttan hlaðvarpsþátt þar sem þeir kynna ákveðið efni. Þeir skilja hvernig hljóðkynning getur verið áhrifarík leið til að miðla upplýsingum.

Kennarinn kynnir hlaðvarp sem kynningarform og sýnir dæmi. Nemendur skipuleggja stuttan hlaðvarpsþátt (3-5 mínútur) þar sem þeir kynna ákveðið efni. Þeir skrifa handrit, æfa sig og taka upp þáttinn. Kennarinn ræðir uppbyggingu hlaðvarps: kynning, efnismeðferð og lokaorð.

• Canva
• Google Slides

Nemendur vinna í pörum. Þeir velja efni (t.d. áhugaverð staðreynd, bók sem þeir hafa lesið, eða viðburður í fréttum) og skipuleggja hlaðvarpsþátt. Þeir skrifa handrit með þremur hlutum: kynning (hver þeir eru og hvað þátturinn fjallar um), efnismeðferð (aðalefnið) og lokaorð (samantekt og kveðja). Þeir taka upp þáttinn og hlusta á hann. Ef þörf krefur taka þeir upp aftur. Bestu þættirnir eru spilaðir fyrir bekkinn.

• Lestur: Nemandi getur skrifað skipulagðan texta og lesið af handriti
• Tækni: Nemandi getur notað upptökubúnað og vistað hljóðskrár
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á hvað hlaðvarp er

• Verkefnamiðað nám — Nemendur skipuleggja og framkvæma hlaðvarpsþátt frá hugmynd til lokaafurðar. Þeir taka ákvarðanir um efni, uppbyggingu og framsetningu.
• Samvinnunám í pörum — Nemendur vinna saman í pörum að hlaðvarpsþættinum, skipta verkum og styðja hvort annað.

Nemendur dýpka þekkingu sína á möppukerfum og skrástjórnun. Þeir læra að búa til vel skipulagt möppukerfi fyrir allt skólanám sitt og skilja hvernig skipulag auðveldar vinnu og leit.

Kennarinn fer yfir reglur um skrástjórnun: samræmd nöfn, þjappað möppukerfi, undirmöppur og hvernig á að færa og afrita skrár. Nemendur skipuleggja möppukerfi frá grunni og æfa sig í að færa skjöl á milli mappna. Kennarinn ræðir líka um öryggisafrit og hvers vegna það er mikilvægt.

• Google Docs

Nemendur skipuleggja möppukerfi á blaði: aðalmappa > námsgreinar > verkefni. Þeir búa svo til kerfið í Google Drive. Kennarinn deililír möppu með 15 skjölum sem hafa lýsandi nöfn (t.d. 'Íslensku-ritgerð-vorönn', 'Stærðfræði-heimadæmi-3') og nemendur færa þau í réttar undirmöppur. Þeir endurnefna skjöl sem hafa slæm nöfn og bæta við dagsetningum. Að lokum sýna nemendur möppukerfið sitt og útskýra skipulagið.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið leiðbeiningar um skrástjórnun
• Tækni: Nemandi getur búið til möppur og vistað skjöl í Google Drive
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á möppum og skrám úr 5. bekk

• Skipulagsverkefni — Nemendur skipuleggja möppukerfi á blaði fyrst og framkvæma svo í Google Drive.
• Raunhæf æfing — Nemendur fá möppu með 15 óskipulögðum skjölum og þurfa að raða þeim í rétt möppukerfi.

Nemendur læra að setja sjálfvirkt blaðsíðutal í skjal í Google Docs. Þeir skilja hvers vegna blaðsíðutal er mikilvægt í lengri skjölum og hvernig það auðveldar lestur og tilvísanir.

Kennarinn sýnir hvernig á að setja blaðsíðutal inn í Google Docs (Insert > Page numbers) og hvernig hægt er að stilla staðsetningu þess. Nemendur læra einnig um blaðsíðuskil (page break) og hvernig á að skipta á milli blaðsíða. Kennarinn ræðir hvers vegna blaðsíðutal er mikilvægt í ritgerðum og lengri skjölum.

• Google Docs

Nemendur opna lengri texta (eða skrifa nýjan þriggja blaðsíðna texta) og bæta við: sjálfvirku blaðsíðutali (Insert > Page numbers), blaðsíðuskilum til að tryggja að kaflar byrji á nýrri blaðsíðu og heading-stílum á fyrirsögnum. Kennarinn sýnir hvert skref og nemendur fylgja eftir. Þeir forskoða skjalið og athuga hvort blaðsíðutal sé rétt og hvort blaðsíðuskil séu á réttum stöðum.

• Lestur: Nemandi getur skrifað skipulagðan texta með heading-stílum
• Tækni: Nemandi getur notað heading-stíla, leturgerð og línubil
• Aðrar forsendur: Nemandi hefur skrifað lengri texta (300+ orð)

• Sýnikennsla — Kennarinn sýnir hvernig blaðsíðutal og blaðsíðuskil virka og nemendur sjá áhrifin á útlit skjalsins.
• Verkleg æfing — Nemendur setja blaðsíðutal og blaðsíðuskil í eigin skjal og sjá hvernig þau breyta uppsetningunni.

Nemendur læra að setja myndir inn í fagmannlega ritvinnslu með skýringartextum og réttri tilvísun. Þeir skilja hvernig myndir styðja texta og hvernig skýringartextar auka gildi myndarinnar.

Kennarinn sýnir hvernig fagmannleg skjöl nota myndir með skýringartextum (captions) og tilvísun í meginmáli. Nemendur læra að setja mynd inn, búa til skýringartexta undir henni og vísa til myndarinnar í textanum (t.d. 'Sjá mynd 1'). Kennarinn ræðir einnig höfundarrétt og réttindi á myndum.

• Google Docs

Nemendur skrifa fimm blaðsíðna texta um land eða borg sem þeir velja. Textinn á að innihalda: fyrirsögn og undirfyrirsagnir (heading-stílar), a.m.k. þrjár myndir með skýringartextum (t.d. 'Mynd 1: Eiffelturninn í París'), tilvísun í myndir í meginmáli (t.d. 'Eins og sést á mynd 1...'), blaðsíðutal og viðeigandi leturgerð og línubil. Nemendur nefna heimildir fyrir myndum. Kennarinn gefur gátlista og nemendur meta hvort annars skjöl.

• Lestur: Nemandi getur skrifað lengri texta og notað heading-stíla
• Tækni: Nemandi getur sett inn myndir, breytt stærð og stillt umbrot
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á höfundarrétti á myndum

• Greining á fagdæmum — Nemendur skoða fagmannleg skjöl (kennslubækur, fréttir) og greina hvernig myndir og skýringartextar eru notuð.
• Verkleg ritun — Nemendur búa til eigið skjal þar sem þeir beita öllum þáttum sem þeir hafa lært.

Að nemendur geti hannað rafræna könnun, safnað gögnum og unnið úr niðurstöðum í töflureikni.

Nemendur búa til rafræna könnun í Google Forms, safna svörum frá samnemendum og flytja gögnin yfir í Google Sheets. Þar greina þeir svörin, búa til myndrit og draga ályktanir af niðurstöðunum.

• Google Forms
• Google Sheets
• Tölvur

Nemendur vinna í pörum. Þeir velja viðfangsefni (t.d. 'Tölvuleikjanotkun nemenda') og búa til könnun í Google Forms með 5-6 spurningum (fjölval, kvarði, opnar). Þeir deila könnuninni með bekknum og bíða eftir svörum. Síðan opna þeir svörin í Google Sheets, búa til myndrit og skrifa stuttan úrdrátt af niðurstöðunum.

• Lestur: Nemendur þurfa góða lestrar- og ritunarfærni til að skrifa skýrar spurningar.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í Google Forms og Google Sheets.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja mismunandi spurningategundir og hvenær þær henta.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna heilt rannsóknarverkefni frá hönnun könnunar til kynningar á niðurstöðum.
• Gagnrýnin greining — Nemendur túlka gögnin og velta fyrir sér hvort niðurstöðurnar séu áreiðanlegar.

Að nemendur geti skrifað eigin reikniformúlur í töflureikni og notað reitivísanir í útreikningum.

Nemendur læra að skrifa formúlur í töflureikni sem vísa í aðra reiti. Þeir æfa samlagningu, frádrátt, margföldun og deilingu með reitivísunum og skilja hvernig formúlur uppfærast þegar gögn breytast.

• Google Sheets
• Tölvur

Kennarinn sýnir hvernig skrifa á formúlur: =A2+B2, =A2*B2, =A2/B2. Nemendur fá verkefni: búa til vasapeningareikningur þar sem dálkar sýna tekjur og útgjöld. Þeir skrifa formúlu sem reiknar mismun (=tekjur-útgjöld) og samtölu (=SUM). Þeir breyta tölum og sjá hvernig niðurstöður uppfærast sjálfkrafa.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skrifað í töflureikni.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af SUM og AVERAGE og vita hvað reitivísun er.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á reikningsaðgerðum (samlagning, frádráttur, margföldun, deiling).

• Stigvaxandi verkefni — Nemendur byrja á einföldum formúlum (+, -) og vinna sig upp í flóknari (* og /).
• Raunverulegt samhengi — Nemendur vinna með dæmi úr daglegu lífi (t.d. búðarlisti, vasapeningareikningur).

Að nemendur skilji hvernig myndrit í töflureikni uppfærist sjálfkrafa þegar gögn breytast og geti nýtt sér það.

Nemendur búa til myndrit sem tengist gögnum í töflu og læra að sjá hvernig myndritið breytist þegar gögnin uppfærast. Þeir skilja tengsl á milli töflu og myndrits og nýta sér sjálfvirka uppfærslu til að prófa mismunandi sviðsmyndir.

• Google Sheets
• Tölvur

Nemendur búa til töflu með mánaðarlegum útgjöldum fjölskyldu (matur, samgöngur, afþreying o.s.frv.) og setja gögnin fram í skífuriti. Þeir breyta tölum og sjá hvernig skífuritið breytist samstundis. Nemendur prófa ólík sviðsmyndardæmi (t.d. 'Hvað gerist ef matur kostar meira?') og skrifa niðurstöður. Þeir bera saman skífurit og súlurit af sömu gögnum.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið myndrit og gögn.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af myndritagerð í Google Sheets.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja tengsl á milli gagna í töflu og myndriti.

• Hvað-ef greining — Nemendur breyta gögnum og fylgjast með hvernig myndritið breytist til að skilja samband gagna og framsetningu.
• Samvinnunám — Nemendur vinna saman í pörum og ræða breytingar í myndriti.

Að nemendur læri hvernig Green Screen virkar og geti skipt um bakgrunn í myndbandi.

Nemendur læra grundvallaratriði Green Screen tækni: hvernig grænna bakgrunnurinn er fjarlægður og nýjum bakgrunni bætt við. Þeir taka myndskeið frammi fyrir grænum bakgrunni og nota hugbúnað til að setja inn nýjan bakgrunn.

• iPad / spjaldtölva
• Green Screen by Do Ink eða iMovie
• Grænn bakgrunnsdúkur

Kennarinn útskýrir hvernig Green Screen virkar og sýnir dæmi. Nemendur vinna í pörum: (1) Velja bakgrunnsmynd (t.d. strönd, geimur, skógur), (2) Standa frammi fyrir grænum dúki og taka stutt myndskeið, (3) Opna Green Screen forrit og setja inn bakgrunn, (4) Stilla Green Screen til að fjarlægja græna litinn. Nemendur prófa mismunandi bakgrunna og sjá hvernig lýsing hefur áhrif á gæði.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið leiðbeiningar í Green Screen hugbúnaði.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í myndbandsupptöku og klippingu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að grænum bakgrunni (dúki eða pappír).

• Sýnikennsla — Kennarinn sýnir hvernig Green Screen virkar og nemendur sjá áhrifin strax.
• Skapandi vinna — Nemendur velja eigin bakgrunn og búa til skapandi myndskeið.

Að nemendur læri að aðskilja hljóð frá myndbandi og bæta við nýju hljóðrás.

Nemendur læra í iMovie að aftengja hljóðrás frá myndbandi, fjarlægja upprunalegt hljóð og bæta við nýrri hljóðrás (t.d. sögulesningu eða tónlist). Þeir skilja mikilvægi hljóðs í myndbandsgerð.

• iPad eða Mac
• iMovie

Kennarinn sýnir hvernig aftengja á hljóð í iMovie: velja klipp, aftengja hljóð, eyða eða lækka. Nemendur taka stutt myndskeið (15-20 sek.) og: (1) Aftengja upprunalegt hljóð, (2) Taka upp eigin sögulestur (voiceover) sem lýsir myndunum, (3) Prófa bæði tónlist og sögulestur. Nemendur horfa á myndskeið með mismunandi hljóðrásum og ræða hvernig hljóðið breytir upplifuninni.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið valmyndir í iMovie.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í iMovie (klippa saman myndbrot).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á tengslum hljóðs og myndar í myndbandi.

• Sýnikennsla — Kennarinn sýnir hvernig aftengja á hljóð og bæta við nýju í iMovie.
• Tilraunir með hljóð — Nemendur setja mismunandi hljóð við sama myndskeið og sjá hvernig stemning breytist.

Að nemendur læri að nota tímasetningu (timer) og sjálfvirka myndtöku til fjölbreyttari ljósmynda.

Nemendur læra að nota tímasetningu á myndavél spjaldtölvu. Þeir nýta sér tímasetninguna til að taka hópljósmyndir þar sem ljósmyndarinn er sjálfur á myndinni og til að koma í veg fyrir títringsáhrif. Þeir kanna einnig burst-ham til að fanga hreyfingu.

• iPad / spjaldtölva
• Photos (Myndir)
• Photo Booth

Kennarinn sýnir hvernig stilla á tímasetningu á myndavélinni (3 sek. eða 10 sek.). Nemendur vinna í hópum (3-4): (1) Setja tölvuna á stöðugan stað, (2) Stilla tímasetningu á 10 sekúndur, (3) Taka hópljósmynd þar sem allir eru á myndinni. Þeir prófa einnig burst-ham til að fanga hreyfingu (t.d. stökk). Nemendur skoða myndirnar og velja bestu.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið stillingar á myndavélarforritinu.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í ljósmyndun á spjaldtölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta sett upp tækið á stöðugum stað (stoð eða borð).

• Uppgötvunarnám — Nemendur kanna sjálfir stillingar myndavélarinnar og uppgötva möguleikana.
• Hópverkefni — Nemendur vinna saman að hópljósmyndum sem krefst samvinnu.

Að nemendur læri að nota síur og áferðaráhrif í myndvinnslu til að breyta útliti og stemningu mynda á markvissan hátt. Þeir öðlast dýpri skilning á sjónrænum áhrifum og þróa gagnrýna sýn á myndvinnslu.

Nemendur nota Canva eða GIMP til að beita mismunandi síum og áferðaráhrifum á ljósmyndir. Þeir skoða hvernig síur breyta stemningu, birtu og litaskala mynda. Nemendur búa til safn af sömu mynd með mismunandi síum og velja þá útgáfu sem þeir telja henta best ákveðnum tilgangi.

• Canva eða GIMP
• Tölvur

1. Kennari sýnir sömu ljósmynd með 6 mismunandi síum. Nemendur ræða hvernig hver síur breytir myndinni (8 mín).
2. Kennari útskýrir mismunandi tilgang síur: svarthvítt fyrir dramatík, hlý síur fyrir notalegt, köld síur fyrir fjarlægð (7 mín).
3. Nemendur opna Canva/GIMP og hlaða inn eigin ljósmynd (5 mín).
4. Nemendur prófa a.m.k. 8 mismunandi síur og vista 5 útgáfur af myndinni (20 mín).
5. Nemendur fá 3 tilganga (fréttamynd, bókakápa, auglýsing) og velja bestu síuna fyrir hvern tilgang (15 mín).
6. Nemendur kynna val sitt í litlum hópum og rökstyðja (15 mín).
7. Umræða í heild: Hvað lærðum við um áhrif síur? (7 mín).
8. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar og greinar um myndvinnslu
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af Canva og geta unnið með myndir sjálfstætt
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa ljósmyndir til vinnslu eða geta tekið nýjar

• Samanburðargreining — Nemendur bera saman mismunandi síur á sömu mynd og greina sjónræn áhrif hverrar
• Tilgangsmiðuð hönnun — Nemendur velja síu eftir tilgangi — fréttamynd, listræn tjáning, auglýsing

Að nemendur búi til stop-motion hreyfimynd með raunverulegum hlutum eða teikningum. Þeir læra ferlið frá hugmynd til útfærslu og skilja hvernig margar kyrrstæðar ljósmyndir mynda hreyfingu.

Nemendur vinna í litlum hópum að stop-motion hreyfimynd. Þeir nota leirmyndir, teikningar eða hluti sem þeir hreyfa örlítið á milli mynda. Spjaldtölva eða sími tekur ljósmyndir og stop-motion-forrit setur þær saman í hreyfimynd.

• Stop Motion Studio (app)
• Spjaldtölvur með myndavél
• Leir, pappír eða litlir hlutir

1. Kennari sýnir dæmi um stop-motion myndbandið og útskýrir aðferðina (8 mín).
2. Nemendur skiptast í hópa (3-4) og velja sögu — skrifa einfalda söguyfirlit (10 mín).
3. Hópar undirbúa persónur og leikmynd úr leir eða pappír (15 mín).
4. Kennari sýnir hvernig Stop Motion Studio virkar: setja upp myndavél, taka mynd, hreyfa hlut, taka mynd aftur (5 mín).
5. Hópar taka 30-60 myndir til að búa til 5-15 sekúndna hreyfimynd (25 mín).
6. Hópar skoða hreyfimynd sína og bæta ef þörf er (7 mín).
7. Hópar sýna hreyfimyndir sínar fyrir bekknum (8 mín).
8. Kennari dregur saman (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar og skipulagt verkefni skriflega
• Tækni: Nemendur geta tekið ljósmyndir og unnið með einföld forrit á spjaldtölvu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa þolinmæði og nákvæmni til að taka margar myndir með litlum breytingum

• Samvinnunám í hópum — Nemendur vinna saman í litlum hópum þar sem hver hefur hlutverk — leikstjóri, ljósmyndari, hreyfingaraðili
• Skapandi ferli — Nemendur fara í gegnum skipulagt skapandi ferli: hugmynd, skipulag, framkvæmd, endurmat

Að nemendur noti hönnunarforrit til að búa til fagleg veggspjöld eða bæklinga. Þeir læra grundvallaratriði útlitshönnunar: jafnvægi, lesanleiki, litanotkun og samband texta og mynda.

Nemendur hanna veggspjald eða bækling í Canva um efni úr öðru námsgrein (t.d. náttúrufræði eða samfélagsfræði). Kennari fer yfir grunnreglur hönnunar og nemendur beita þeim í eigin verkefni.

• Canva
• Tölvur

1. Kennari sýnir dæmi um góð og slæm veggspjöld. Nemendur ræða hvað virkar og hvað ekki (8 mín).
2. Kennari kynnir 4 grunnreglur: (a) stór fyrirsögn, (b) lesanlegt letur, (c) samhæfðir litir, (d) jafnvægi milli mynda og texta (10 mín).
3. Nemendur velja efni (t.d. dýrategund, land, sögulegur atburður) og safna texta og myndum (10 mín).
4. Nemendur opna Canva og velja sniðmát eða byrja á hreinu blaði (5 mín).
5. Nemendur hanna veggspjaldið — setja inn texta, myndir og skipuleggja útlitið (25 mín).
6. Nemendur skiptast á verkefnum í pörum og gefa hvert öðru endurgjöf út frá hönnunarreglunum (10 mín).
7. Nemendur lagfæra eftir endurgjöf (7 mín).
8. Kynning á bestu verkum og samantekt (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað texta um efni sem þeir þekkja
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af Canva og geta sett inn myndir, texta og form
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa efni til að setja á veggspjaldið — texta og myndir um valið efni

• Hönnunarreglur og beiting — Kennari kynnir grunnreglur og nemendur beita þeim strax í eigin verkefni
• Jafningjafeedback — Nemendur skoða verk hvers annars og gefa uppbyggilega endurgjöf

Að nemendur læri um bergmálsáhrif (reverb) og seinkun (delay) og skilji hvernig þessi áhrif breyta hljóðrými. Þeir nota áhrifin markvisst á raddupptöku og tónlist.

Nemendur nota Audacity til að bæta bergmáli og delay-áhrifum við upptöku. Þeir prófa mismunandi stillingar og ræða hvernig áhrifin skapa tilfinningu fyrir rými — frá litlum herbergjum til stórra halla.

• Audacity
• Tölvur með heyrnartólum

1. Kennari spilar sömu upptöku: (a) þurra, (b) með reverb, (c) með delay. Nemendur ræða muninn (8 mín).
2. Kennari útskýrir eðli áhrifanna — reverb líkir eftir herbergi, delay er endurtekning (7 mín).
3. Kennari sýnir hvernig á að nota bæði áhrifin í Audacity og stilla breytur (10 mín).
4. Nemendur taka upp stutta raddupptöku (5 mín).
5. Nemendur prófa reverb — lítið herbergi, stór salur, kirkja. Skrifa niður mun (15 mín).
6. Nemendur prófa delay — stutt, langt, fjölendurtekning. Skrifa niður mun (10 mín).
7. Nemendur fá verkefni: Búið til hljóðsenu úr einum af þessum stöðum — hellir, kirkja, skógur — og notið áhrifin til að skapa rýmistilfinninguna (15 mín).
8. Nemendur deila og ræða (7 mín).
9. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar á íslensku og ensku
• Tækni: Nemendur geta unnið í Audacity og þekkja grunnverkfæri
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnþekkingu á hljóðbylgjum og endurkasti

• Tilraunanám og hlustun — Nemendur prófa mismunandi stillingar og hlusta gaumgæfilega á muninn
• Hagnýt beiting — Nemendur nota áhrifin á eigin verkefni til markvisses tilgangs

Að nemendur kynnist samþjöppun (compression) hljóðs — hvernig hún jafnar út hljóðstyrk og gerir upptöku stöðugri. Þetta er eitt mikilvægasta verkfæri hljóðvinnslu.

Nemendur læra grunnhugtök samþjöppunar: threshold, ratio og gain. Þeir nota compressor á raddupptöku í Audacity og heyra hvernig hátt og lágt hljóð jafnast út.

• Audacity
• Tölvur með heyrnartólum

1. Kennari spilar raddupptöku þar sem maður hvislar og öskrar til skiptis — erfitt að hlusta á. Spilar síðan samþjappaða útgáfu. Hvað er öðruvísi? (8 mín).
2. Kennari útskýrir samþjöppun: threshold (hvar byrjar), ratio (hversu mikið), gain (hækka eftir) (10 mín).
3. Kennari sýnir hljóðbylgjuna sjónrænt — sjá hvernig toppar minnka og dalir hækka (5 mín).
4. Nemendur taka upp raddupptöku þar sem þeir tala fyrst lágt og síðan hátt (10 mín).
5. Nemendur bera á compressor — prófa mismunandi threshold og ratio (15 mín).
6. Nemendur hlusta á og bera saman fyrir-og-eftir (10 mín).
7. Nemendur skrifa stutta útskýringu á hvað samþjöppun gerir (8 mín).
8. Umræða og samantekt (14 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur þekkja Audacity og geta unnið með áhrif
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á hljóðstyrk og hljóðbylgjum

• Sjónræn sýnikennsla — Kennari notar hljóðbylgjusýn í Audacity til að sýna sjónrænt hvernig samþjöppun breytir bylgjunni
• Samanburður fyrir og eftir — Nemendur hlusta á mun á óþjappaðri og þjappaðri upptöku

Að nemendur læri grunnatriði hljóðblöndunar — hvernig á að setja saman margar rásir í eina fagmannlega heild. Þeir stilla hljóðstyrk, panning og áhrif á hverri rás.

Nemendur fá 4-5 hljóðrásir (rödd, tónlist, hljóðáhrif, bakgrunnur) og blanda þær saman í Audacity. Þeir stilla hljóðstyrk hverrar rásar, nota pan (vinstri/hægri) og bæta við reverb þar sem á við.

• Audacity
• Tölvur með heyrnartólum

1. Kennari spilar sömu tónlistarklippu — fyrst aðeins trommur, síðan bæta við bassa, gítar, söng. Sýnir hvernig blöndun virkar (8 mín).
2. Kennari útskýrir hljóðstyrk, pan (vinstri/hægri) og hvernig hvert hljóðfæri fær sitt rými (10 mín).
3. Nemendur fá tilbúið verkefni: 4 rásir sem þeir þurfa að blanda saman (5 mín).
4. Nemendur stilla hljóðstyrk hverrar rásar til að allt heyrist (15 mín).
5. Nemendur nota pan til að dreifa hljóðum til vinstri og hægri (10 mín).
6. Nemendur bæta við reverb þar sem á við (8 mín).
7. Nemendur flytja út lokaverkefni og hlusta vandlega (8 mín).
8. Nemendur bera saman blöndun sína við annars nemanda og ræða mun (8 mín).
9. Kennari dregur saman (8 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta unnið í Audacity með mörg lög og áhrif
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa gott eyra til hljóðjafnvægis

• Verkleg blöndun — Nemendur læra blöndun með verklegum tilraunum á raunverulegu efni
• A/B samanburður — Nemendur bera saman tvær útgáfur af blöndun og meta hvor er betri

Að nemendur læri að breyta skráarsniðum — t.d. breyta .docx í .pdf, .png í .jpg — og skilji hvers vegna og hvenær þetta er nauðsynlegt.

Nemendur nota „Vista sem” aðgerðir og vefverkfæri til að breyta skráarsniðum. Þeir skilja hvenær breytingar á sniði eru nauðsynlegar og hvaða gæðabreytingar geta orðið.

• Ritvinnsla, Canva, vefverkfæri til sniðbreytingar
• Tölvur

1. Kennari sýnir dæmi: Nemandi reynir að opna .docx á tölvu sem hefur ekki Word — hvað gerir hann? Breyta í .pdf! (5 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að „Vista sem” í mismunandi sniðum (8 mín).
3. Nemendur breyta textaskjali úr .docx í .pdf og .txt — bera saman (10 mín).
4. Nemendur breyta mynd úr .png í .jpg — bera saman stærð og gæði (10 mín).
5. Kennari sýnir vefverkfæri til sniðbreytingar (t.d. CloudConvert) (5 mín).
6. Nemendur fá 5 vandamál: „Kennari biður um PDF”, „Mynd er of stór fyrir vefsíðu” o.s.frv. og leysa með sniðbreytingu (20 mín).
7. Nemendur kynna lausnir og ræða (12 mín).
8. Kennari dregur saman (10 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur þekkja helstu skráarsnið frá 5. bekk
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að mismunandi forritum

• Verkleg æfing — Nemendur breyta sniðum og bera saman niðurstöður
• Vandamálalausn — Nemendur fá aðstæður þar sem þeir þurfa að leysa sniðvandamál

Að nemendur búi til margmiðlunarverkefni sem sameinar texta, myndir og myndband á vef. Þeir nota Smore, Padlet eða sambærilegt tæki til að birta efni.

Nemendur búa til margmiðlunarkynningu um efni úr skólastarfi í Smore eða Padlet. Þeir sameina texta, myndir, myndband og hlekkja á vef og birta á netinu.

• Smore eða Padlet
• Tölvur

1. Kennari sýnir dæmi um Smore-kynningu (5 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að búa til kynningu í Smore: velja sniðmát, setja inn texta, myndir, myndband (10 mín).
3. Nemendur velja efni (t.d. verkefni úr náttúrufræði, kynning á bók, ferðalýsing) (5 mín).
4. Nemendur safna efni: texta, myndir, myndband (10 mín).
5. Nemendur búa til kynningu í Smore (30 mín).
6. Nemendur skoða verk hvers annars og gefa endurgjöf (10 mín).
7. Nemendur lagfæra og birta (7 mín).
8. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta skrifað texta og leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta unnið með myndir, texta og deilt efni á vef
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa efni — texta, myndir og myndband

• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til raunverulegt margmiðlunarverkefni frá hugmynd til birtingar
• Jafningjafeedback — Nemendur gefa hvert öðru endurgjöf á verkefni

Að nemendur læri um mismunandi deilingarstillingar og hvers vegna ekki á alltaf að deila með öllum. Þeir stilla heimildir, skilja muninn á almennu, takmarkaðu og einkaefni.

Nemendur vinna með deilingarstillingar á Google Drive og Padlet. Þeir stilla efni sem almennt, takmarkað við bekk eða einka. Þeir ræða siðferðilegar spurningar um deilingu.

• Google Drive og Padlet
• Tölvur

1. Kennari spyr: Hvað ef þið settið dagbókina ykkar á netið þar sem allir geta séð? Nemendur ræða (8 mín).
2. Kennari sýnir 3 stillingar: almennt (allir sjá), takmarkað (aðeins bekkurinn), einka (aðeins ég) (8 mín).
3. Nemendur fá 5 dæmi og velja rétta stillingu: dagbók, skólaverkefni, ljósmyndasafn, opið bréf, persónulegar glósur (12 mín).
4. Nemendur æfa sig í að stilla heimildir á Google Drive (15 mín).
5. Nemendur búa til Padlet og stilla á „takmarkað” — aðeins bekkurinn sér (12 mín).
6. Umræða: Hvers vegna er mikilvægt að hugsa um hver sér efnið okkar? (15 mín).
7. Kennari dregur saman (10 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið stillingar og leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta deilt skrám í skýinu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á persónuvernd

• Umræðumiðuð kennsla — Nemendur ræða siðferðilegar spurningar um deilingu á netinu
• Verkleg æfing — Nemendur stilla deilingarheimildir á raunverulegum verkefnum

Að nemendur skilji hvernig félagsmiðlar geta haft áhrif á sjálfsmynd og líðan og læri að bregðast við á heilbrigðan hátt.

Nemendur skoða hvernig efni á félagsmiðlum er oft sýnt á ákveðinn hátt (síur, klipping, bestu augnablikin) og ræða um áhrif þess á sjálfsmynd. Þeir vinna með aðferðir til að vernda eigin vellíðan.

• Common Sense Education – Social Media and Self-Image
• SAFT.is – kennsluefni um félagsmiðla

Kennarinn sýnir dæmi um myndir á félagsmiðlum og sömu myndir án síu eða klippingar. Nemendur ræða muninn og hvernig þetta getur haft áhrif á líðan þeirra sem skoða efnið. Í litlum hópum búa nemendur til lista af aðferðum til að vernda eigin vellíðan á félagsmiðlum (t.d. aftengjast, hætta að fylgjast með reikningum sem valda vanlíðan). Hópar kynna aðferðir sínar.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið fjölbreytt efni á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnþekking á félagsmiðlum og hvernig þeir virka
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt um viðkvæm málefni af virðingu

• Gagnrýnin miðlalæsi — Nemendur greina efni á félagsmiðlum og skoða hvernig það er búið til
• Umræðuverkefni í litlum hópi — Nemendur ræða persónuleg viðhorf og reynslu af félagsmiðlum í öruggu umhverfi

Að nemendur skilji hvernig tilkynningar og truflun frá tækni hafa áhrif á einbeitingu og getu til náms.

Nemendur rannsaka hvernig tilkynningar (notifications) trufla einbeitingu og læra aðferðir til að stjórna þeim betur. Þeir prófa einbeitingartækni og meta árangur.

• Spjaldtölva eða snjallsími með tilkynningastillingum
• Common Sense Education – Managing Media

Nemendur reyna fyrst einfalda einbeitingartilraun: lesa texta í 5 mínútur á meðan kennarinn sendir ‚tilkynningar' (hljóð). Síðan lesa þeir í 5 mínútur án truflana. Þeir bera saman reynsluna. Kennarinn útskýrir hvernig tilkynningar virka og hvers vegna þær eru hannaðar til að fanga athygli. Nemendur skoða síðan eigin tilkynningastillingar og ákveða hvað þeir vilja breyta.

• Lestur: Nemandi getur lesið og unnið með upplýsingatexta
• Tækni: Grunnfærni í notkun snjallsíma eða spjaldtölvu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að tæki með tilkynningastillingum

• Tilraun og ígrundun — Nemendur framkvæma tilraun þar sem þeir bera saman einbeitingu með og án tilkynninga
• Hagnýt færniþjálfun — Nemendur læra að breyta tilkynningastillingum á sínum tækjum

Að nemendur finni og meti stafræn verkfæri sem geta stutt vellíðan, hreyfingu og andlega heilsu.

Nemendur kanna fjölbreytt forrit og vefsíður sem styðja heilsu og vellíðan (t.d. slökunarforrit, æfingarforrit, skapandi verkfæri). Þeir meta gæði þeirra og mæla með þeim við bekkinn.

• Spjaldtölva eða tölva
• Common Sense Media – App Reviews

Nemendur fá lista af flokkum stafrænna verkfæra (slökun, hreyfing, sköpun, nám). Í pörum velja þeir einn flokk og leita að þremur forritum eða vefsíðum. Þeir meta hvert forrit samkvæmt viðmiðum (aldurshæfi, persónuvernd, notagildi, kostnaður). Pör búa til stutta kynningu og mæla með einu forriti fyrir bekkinn. Bekkurinn velur ‚uppáhalds vellíðunarforritin' sín.

• Lestur: Nemandi getur lesið og metið lýsingar á forritum og vefsíðum
• Tækni: Færni í að leita á netinu og nota forrit
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á hvað vellíðan þýðir

• Rannsóknarverkefni — Nemendur leita að og meta stafræn verkfæri samkvæmt gefnum viðmiðum
• Jafningjafræðsla — Nemendur kynna bestu forritin sín fyrir bekkjarfélögum

Að nemendur skilji hvað felst í persónuverndarstefnum (Terms of Service) og læri að lesa þær gagnrýnið.

Nemendur skoða persónuverndarstefnur vinsælla forrita og vefsíðna, læra að finna lykilupplýsingar og meta hvort þeir séu sáttir við skilmálana.

• Tölva eða spjaldtölva
• Common Sense Education – Privacy and Security

Nemendur velja eitt vinsælt forrit (t.d. TikTok, Instagram, Snapchat) og lesa persónuverndarstefnu þess. Kennarinn gefur þeim gátlista: Hvaða gögnum er safnað? Er gögnunum deilt? Hvaða réttindi hef ég? Nemendur fylla út gátlistann og bera saman niðurstöður í hópum. Bekkurinn heldur rökræðu: ‚Eru þessir skilmálar ásættanlegir fyrir unglinga?'

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið lagalegan texta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í netvafra og leit
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd og persónuupplýsingum

• Gagnrýnin textalestur — Nemendur lesa persónuverndarstefnur og leita að lykilupplýsingum
• Rökræða — Nemendur ræða hvort skilmálar séu sanngjarni

Að nemendur skilji hvernig fyrirtæki safna gögnum um notendur og nýta þau í auglýsingum.

Nemendur rannsaka hvernig auglýsingar á netinu eru sérsniðnar og hvaða gögn þarf til. Þeir gera tilraun þar sem þeir skoða auglýsingar sem birtast þeim og greina hvað liggur að baki.

• Tölva eða spjaldtölva
• Google Ad Settings (sýnikennsla)

Kennarinn kynnir hugtakið: ‚Ef þú borgar ekki fyrir vöruna – þá ertu varan.' Nemendur skoða auglýsingar sem birtast þeim á vefnum og reyna að átta sig á af hverju þær birtast. Í hópum rannsaka þeir hvernig Google/Meta safna gögnum og nýta í auglýsingar. Nemendur búa til upplýsingaveggspjald: ‚Hvernig er verið að safna gögnum um þig' og kynna.

• Lestur: Nemandi getur lesið og unnið með upplýsingatexta
• Tækni: Reynsla af netvöfrun og forritum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á vafrakökum og rekjurum

• Rannsóknartilraun — Nemendur rannsaka auglýsingar sem birtast þeim og greina gagnasöfnun
• Gagnrýnin miðlalæsi — Nemendur greina viðskiptalíkan ‚ókeypis' vefsíðna og forrita

Að nemendur læri að nýta friðhelgisstillingar á vinsælum forritum og vefsíðum til að vernda persónuupplýsingar sínar.

Nemendur fara í gegnum friðhelgisstillingar á forritum sem þeir nota og breyta þeim til að vernda sig betur. Þeir búa til leiðbeiningar fyrir aðra.

• Spjaldtölva eða snjallsími
• SAFT.is – persónuverndarleiðbeiningar

Nemendur velja tvö forrit sem þeir nota (t.d. Instagram, YouTube, TikTok). Kennarinn leiðbeinir þeim í gegnum friðhelgisstillingar: hver getur séð efnið mitt? Hvaða gögn eru safnað? Hvernig slekk ég á staðsetningu? Nemendur breyta stillingum og búa til skref-fyrir-skref leiðbeiningar (skjámyndir eða myndband) sem aðrir geta fylgt.

• Lestur: Nemandi getur lesið og fylgt tæknileiðbeiningum
• Tækni: Reynsla af notkun félagsmiðla og forrita
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd og gagnasöfnun

• Hagnýt færnikennsla — Nemendur læra og æfa raunverulegar stillingar á eigin tækjum
• Jafningjafræðsla — Nemendur búa til leiðbeiningar og kenna öðrum

Að nemendur skilji hvað vefkökur eru, hvernig þær virka og hvernig þær tengjast stafrænu fótspori.

Nemendur rannsaka vefkökur (cookies) og rakningu á netinu. Þeir skoða hvaða vefkökur eru vistaðar í vafra sínum, læra hvernig auglýsendur nota þær og finna leiðir til að stjórna þeim.

• Vafri (Chrome eða Safari)
• Vinnublað: ‚Vefkökurannsóknin'

Kennarinn byrjar á tilraun: hann opnar vefsíðu og sýnir vefkökutilkynninguna. ‚Hvað er þetta? Hvers vegna spyr vefsíðan?' Nemendur ræða. Kennarinn útskýrir vefkökur með hliðstæðu: ‚Hugsa sér að þú færir í búð og afgreiðslumaðurinn man allt sem þú keyptir áður og mælir með vörum — vefkökur gera svipað.' Nemendur fá verkefni: (1) Opna stillingar í vafra, (2) finna vefkökur, (3) telja hversu margar eru, (4) skoða hvaðan þær koma, (5) eyða þeim. Þeir skrá niðurstöður á vinnublaði. Í lokin deila hópar niðurstöðum: ‚Ég átti 347 vefkökur og vissi ekki!'

• Lestur: Nemendur geta lesið styttri texta og leiðbeiningar
• Tækni: Grunnfærni í notkun vafra og stillinga
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja virk og óvirk fótspor og gagnaöflun fyrirtækja

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur rannsaka vefkökur í eigin vafra og skrá niðurstöður
• Verklegt nám — Nemendur eyða vefkökum og bera saman reynsluna fyrir og eftir

Að nemendur skilji hvernig samfélagsmiðlar móta stafræna ímynd og læri að vera meðvitaðir um hvað þeir birta.

Nemendur skoða hvernig ólík birting á samfélagsmiðlum mótar ímynd fólks. Þeir greina tilbúin dæmi um samfélagsmiðlaprófíla og ræða hvað skapar jákvæða og neikvæða ímynd.

• Tilbúin prófíldæmi (kennarabúin)
• Veggspjald og miðar

Kennarinn sýnir þrjú tilbúin prófíl á skjávarpa — öll tilheyra ‚sömu manneskju' en sýna ólíka hegðun: (A) deilir aðeins jákvæðu, (B) deilir of mörgu og persónulegu, (C) skrifar neikvæðar athugasemdir. Nemendur vinna í hópum og svara: Hvað myndir þú halda um þennan einstakling? Myndir þú vilja vera vinur hans? Myndir þú ráða hann í vinnu? Hópar kynna niðurstöður. Síðan vinna hópar saman að því að búa til ‚Bekkjarreglur um samfélagsmiðla' — 5-7 ráðleggingar um góða birtingarhætti. Reglurnar eru hengdar upp í stofunni.

• Lestur: Nemendur geta lesið styttri texta sjálfstætt
• Tækni: Þekking á helstu samfélagsmiðlum (þótt þeir noti þá ekki sjálfir)
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja hugtökin stafrænt fótspor og stafrænt auðkenni

• Dæmisögur (Case studies) — Nemendur greina tilbúnar dæmisögur um samfélagsmiðlanotkun og afleiðingar
• Samstarfsverkefni — Hópar búa til leiðbeiningar (‚bekkjarreglur') um góða hegðun á samfélagsmiðlum

Að nemendur skilji að stafræn fótspor eru nánast varanleg og læri um réttinn til að eyða gögnum.

Nemendur rannsaka hvort hægt sé að eyða stafrænum fótsporum og læra um ‚réttinn til að gleymast' (GDPR). Þeir skoða dæmi um fólk sem reyndi að eyða gögnum af netinu og ræða afleiðingarnar.

• Wayback Machine (web.archive.org)
• Vinnublað: ‚Er hægt að eyða?'

Kennarinn opnar Wayback Machine og leitar af gömlu útliti þekktra vefsíðna (t.d. visir.is eða mbl.is). Nemendur sjá að allt er vistað! Kennarinn spyr: ‚Ef vefsíður eru vistaðar — hvað þá um myndir og skilaboð?' Nemendur vinna í pörum og svara á vinnublaði: Hvað gerist þegar þú eyðir mynd af Instagram? Er hún alveg horfin? Hvað er ‚rétturinn til að gleymast'? Kennarinn útskýrir GDPR á einfaldan hátt. Í lokin heldur bekkurinn umræðu: ‚Ef þú getur ekki eytt fótsporum alveg — hvað þýðir það um hvernig þú hegðar þér á netinu?'

• Lestur: Nemendur geta lesið styttri fréttir og greinar
• Tækni: Geta leitað á netinu sjálfstætt
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja vefkökur, samfélagsmiðla og gagnaöflun

• Umræðunám (Socratic method) — Kennarinn notar spurningar til að leiða nemendur að skilningi á varanleika fótspora
• Tilraunasýning — Kennarinn sýnir á Wayback Machine hvernig gamlar vefsíður eru enn aðgengilegar

Að dýpka skilning nemenda á afleiðingum neteineltis fyrir fórnarlambið, gerandann og áhorfandann, og efla getu þeirra til að greina neteinelti í raunverulegum aðstæðum.

Nemendur skoða afleiðingar neteineltis frá sjónarhóli allra aðila: fórnarlambsins, gerandans og áhorfandans. Kennarinn notar rannsóknarniðurstöður og dæmisögur til að sýna raunveruleg áhrif. Nemendur vinna sjálfstætt að greiningu og búa til upplýsingavegg um afleiðingar neteineltis.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Vinnublöð og veggspjaldsefni

1. Kennarinn sýnir stuttan myndband eða rannsóknarniðurstöður um afleiðingar neteineltis. 2. Nemendur ræða: Hvað kemur ykkur á óvart? 3. Kennarinn skiptir bekknum í þrjá hópa: fórnarlambshóp, gerandahóp og áhorfandahóp. 4. Hver hópur rannsækir afleiðingarnar frá sínu sjónarhorni og skrifar helstu atriði á vinnublöð. 5. Hóparnir kynna niðurstöður sínar fyrir bekknum. 6. Bekkurinn ræðir saman: Hvaða hópur hefur mest áhrif á útkomuna? 7. Nemendur búa til upplýsingavegg á vegg bekkjarins þar sem allar afleiðingarnar eru sýndar. 8. Kennarinn dregur saman: Allir geta breytt – sérstaklega áhorfandinn.

• Lestur: Nemendur geta lesið texta á mismunandi erfiðleikastigi.
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu og nettengdra verkfæra.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt viðkvæm efni af virðingu og þroska.

• Rannsóknarmiðuð kennsla — Kennarinn sýnir rannsóknarniðurstöður um afleiðingar neteineltis og nemendur greina upplýsingarnar.
• Sjónarhornsgreining — Nemendur greina afleiðingar frá þremur sjónarhornum: fórnarlambsins, gerandans og áhorfandans.

Að kenna nemendum hagnýtar leiðir til að tilkynna neteinelti og verja sig og aðra, þar á meðal notkun tilkynningaraðgerða á samfélagsmiðlum og leikjapöllum.

Nemendur læra hagnýtar aðferðir til að bregðast við neteinelti: hvernig á að tilkynna, loka á aðila, vista sönnunargögn og leita til fullorðinna. Kennarinn sýnir raunveruleg tilkynningarviðmót og nemendur æfa sig í að nota þau. Áherslan er á verkfæri og hagnýta færni.

• Tölvur eða spjaldtölvur
• Skjámyndir af tilkynningarviðmótum

1. Kennarinn spyr: Hvað gerið þið ef þið sjáið eitthvað á netinu sem er ekki í lagi? 2. Nemendur deila reynslu og hugmyndum. 3. Kennarinn sýnir fjóra skref: a) Vista skjámynd (sönnunargögn), b) Loka á viðkomandi, c) Tilkynna, d) Segja fullorðnum. 4. Kennarinn sýnir á skjánum hvernig tilkynningaraðgerðir virka á algengum vettvangi. 5. Nemendur fá skref-fyrir-skref vinnublað og æfa ferlið á eigin tækjum (með gerviprófíl eða skjámyndum). 6. Nemendur vinna í pörum og hjálpast að. 7. Bekkurinn fer saman yfir: Hvað ef tilkynningin virkar ekki? Hvað gerum við þá? 8. Nemendur skrifa niður þrjú mikilvægustu skrefin sem þau taka með sér.

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar sjálfstætt.
• Tækni: Grunnfærni í notkun nettengdra tækja og forrita.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta fylgt skref-fyrir-skref leiðbeiningum.

• Sýnikennsla og æfing — Kennarinn sýnir tilkynningarferli á skjánum og nemendur æfa sig á eigin tækjum.
• Verkefnamiðað nám — Nemendur ljúka skref-fyrir-skref verkefni um tilkynningarferli á mismunandi vettvangi.

Að efla getu nemenda til að virða mismunandi sjónarmið og menningarlegan fjölbreytileika á netinu, og skilja hvernig fordómar geta birst í stafrænum samskiptum.

Nemendur vinna með hugtökin fordómar og fjölbreytileiki í stafrænu samhengi. Kennarinn notar dæmi um staðalímyndir og fordóma á netinu og nemendur ræða hvernig þau birtast og hvernig á að bregðast við þeim. Nemendur búa til samning um virðingu í stafrænum samskiptum bekkjarins.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Samningsblað og pennar

1. Kennarinn sýnir dæmi um fordóma á netinu: staðalímyndir, niðrandi orðalag, útilokun. 2. Nemendur ræða: Hvers vegna gerast svona hlutir? Hvað er rangt við þetta? 3. Kennarinn útskýrir hugtökin fordómar og staðalímyndir á einfaldan hátt. 4. Nemendur vinna í litlum hópum: Hvar höfum við séð fordóma á netinu? 5. Hóparnir deila dæmum og bekkurinn ræðir hvernig á að bregðast við. 6. Kennarinn kynnir hugmyndina um virðingarsamning. 7. Bekkurinn skrifar saman virðingarsamning um stafræn samskipti. 8. Allir nemendur skrifa undir samninginn og hann er hengdur upp í bekknum.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skilið miðlungserfiðan texta.
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu og nettengdra verkfæra.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt viðkvæm efni af virðingu og gagnrýni.

• Gagnrýnin umræða — Kennarinn leiðir umræðu um fordóma á netinu og nemendur greina dæmi og ræða viðbrögð.
• Samningsgerð — Nemendur vinna saman að samningi um virðingu sem allir skrifa undir.

Að nemendur skilji að miðlar eru ekki hlutlausir og læri að greina hver stendur á bak við efni á netinu.

Nemendur skoða fréttir og efni af samfélagsmiðlum og læra að spyrja gagnrýnna spurninga: Hver bjó þetta til? Hvers vegna? Fyrir hvern? Kennarinn kynnir grundvallaratriði miðlalæsis og nemendur æfa greiningu á völdum efnum.

• Valin fréttaefni og miðlaefni
• Miðlagreiningarblaðsíða

1. Kennarinn spyr: Trúið þið öllu sem þið sjáið á netinu? Nemendur ræða saman. 2. Kennarinn kynnir fimm lykilspurningar miðlalæsis: Hver bjó þetta til? Hvaða tækni er notuð? Hvaða sjónarmið koma fram? Hvernig gæti fólk skilið þetta á mismunandi hátt? Hvað vantar? 3. Nemendur fá miðlaefni og fylla út greiningarblað í hópum. 4. Hópar kynna niðurstöður. 5. Bekkurinn ræðir: Hvers vegna er mikilvægt að vera gagnrýnin/gagnrýninn? 6. Nemendur skrifa stutta samantekt um það sem þau lærðu.

• Lestur: Nemendur geta lesið fréttir og efni af samfélagsmiðlum.
• Tækni: Geta notað vafra og leitarvélar.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á miðlum og fréttum.

• Miðlagreining — Nemendur greina miðlaefni með skipulögðum spurningum.
• Hópavinna og kynning — Nemendur vinna í hópum og kynna niðurstöður.

Að nemendur læri hvað falsfréttir eru, hvers vegna þær eru búnar til og hvernig á að bera kennsl á þær.

Nemendur kynnast hugtökum eins og falsfréttir, rangfærslur og villandi efni. Þau skoða dæmi og læra aðferðir til að sannreyna upplýsingar. Nemendur æfa sig í staðreyndakönnun og deila niðurstöðum.

• Dæmi um falsfréttir (sýnishorn)
• Staðreyndakönnunarsíður (t.d. Snopes, vísindin.is)

1. Kennarinn sýnir tvær fréttir – eina raunverulega og eina falsa – og spyr nemendur hvor er raunveruleg. 2. Nemendur ræða í pörum og giska. 3. Kennarinn leysir úr og kynnir einkenni falsfrétta: Tilfinningahlaðnir titlar, engin heimild, óþekktur miðill. 4. Nemendur fá falsfrétt og nota staðreyndakönnunarsíður til að sannreyna. 5. Nemendur skrá niðurstöður og deila með bekknum. 6. Kennarinn dregur saman: Hvað getum við gert til að dreifa ekki falsfréttum?

• Lestur: Nemendur geta lesið fréttir og greinar.
• Tækni: Geta notað leitarvélar og vafra.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á heimildamati.

• Rannsóknarnám — Nemendur rannsaka og sannreyna upplýsingar.
• Samanburðargreining — Nemendur bera saman falsfrétt og raunverulega frétt.

Að nemendur skilji ábyrgð sína sem netverjum – bæði gagnvart sjálfum sér og öðrum – og læri að vera virkir þátttakendur í jákvæðu netsamfélagi.

Nemendur ræða hvernig hegðun þeirra á netinu hefur áhrif á aðra og á þá sjálfa. Þau skoða dæmi um bæði jákvæða og neikvæða hegðun og búa til leiðbeiningar um ábyrga netnotkun.

• Canva eða Google Slides
• Umræðuaðstæður

1. Kennarinn sýnir dæmi um jákvæða og neikvæða hegðun á netinu og nemendur greina. 2. Nemendur ræða í hópum: Hvað gerir manneskju að ábyrgum netvera? 3. Hópar safna hugmyndum og flokka í efnisflokka. 4. Nemendur vinna í hópum að leiðbeiningum um stafræna ábyrgð á Canva eða Google Slides. 5. Hópar kynna leiðbeiningar sínar. 6. Bekkurinn velur bestu atriðin og sameinar í einn sameiginlegan leiðbeiningalista.

• Lestur: Nemendur geta lesið texta og greinar.
• Tækni: Geta notað ritvinnsluforrit og kynningurhugbúnað.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á stafrænum samskiptum og réttindum.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til leiðbeiningar sem hægt er að nota í raunveruleikanum.
• Siðferðileg umræða — Nemendur ræða siðferðilegar aðstæður sem tengjast netnotkun.

Að kenna nemendum hvers vegna hugbúnaðaruppfærslur eru mikilvægar og hvernig á að framkvæma þær á réttan hátt.

Nemendur læra að hugbúnaðaruppfærslur laga villur, bæta öryggi og bæta við nýjum eiginleikum. Þau æfa sig í að athuga hvort uppfærslur bíða og framkvæma þær á stýrikerfi og forritum.

• Tölva (Windows, macOS eða Chromebook)
• Stýrikerfis-stillingavalmynd

Kennarinn útskýrir þrjár ástæður uppfærsla: (1) Lagfæra villur, (2) Bæta öryggi, (3) Ný eiginleikar. Nemendur athuga hvort uppfærslur bíða á eigin tæki: stýrikerfi, vafri, og önnur forrit. Þau skrá niðurstöður: Hvaða forrit þarfnast uppfærslu? Hversu stórar eru uppfærslurnar? Kennarinn sýnir hvernig uppfærsla getur lagað vandamál (t.d. forrit sem hrynjandi). Nemendur ræða í hópum: Hvað getur gerst ef maður uppfærir aldrei? Að lokum skrifa nemendur stutta grein um mikilvægi uppfærsla.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegan texta
• Tækni: Nemandi getur notað stillingar tækisins og leitað á netinu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnhugtök um hugbúnað og stýrikerfi

• Samlíkingarkennsla — Uppfærsla er eins og bólusetting — hún verndar tækið áður en vandamál koma upp
• Verklegt nám með leiðsögn — Nemendur fara sjálfir í gegnum uppfærsluferlið á eigin tækjum

Að kenna nemendum að greina og leysa algeng vandamál sem koma upp í vöfrum: hægur vafrari, síður hlaðast ekki, og sprettigluggar.

Nemendur kynnast algengum vafravandamálum og læra að hreinsa skyndiminni, loka óþörfum flipum, slökkva á viðbótum og athuga nettengingu. Þetta er mikilvæg færni þar sem vafrinn er aðalverkfæri í skólastarfi.

• Tölva með vafra (Chrome, Edge eða Safari)
• Vafra-gátlisti

Kennarinn útskýrir hvers vegna vafrar verða hægir: of margir flipar, fullt skyndiminni, viðbætur. Nemendur opna 20 flipa og sjá hvernig tölvan hægist. Þau loka flipum og sjá breytingu. Síðan sýnir kennarinn hvernig á að hreinsa skyndiminni og vafraferil. Nemendur fá „vafraáskorun” þar sem þau fá villuskilaboð (404, „This site can't be reached”, osfrv.) og þurfa að greina hvað vandamálið er og hvernig á að leysa það. Þau nota vafra-gátlistann og skrá niðurstöður.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið villuskilaboð á ensku og íslensku
• Tækni: Nemandi getur notað vafra, opnað flipa og leitað á netinu
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um nettengingu

• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá raunveruleg vafravandamál og þurfa að leysa þau sjálfstætt
• Jafningjakennsla — Nemendur kenna hverjir öðrum lausnir sem þau fundu

Að kenna nemendum hvað á að gera þegar geymslupláss á tæki eða í skýi er fullt og hvernig á að frelsa pláss á ábyrgan hátt.

Nemendur læra að athuga geymslupláss á tæki og í skýjaþjónustu. Þau læra hvernig á að eyða óþarfa skrám, hreinsa ruslið og flytja skrár í skýið eða á ytri geymslu til að frelsa pláss.

• Tölva eða spjaldtölva
• Google Drive eða OneDrive

Kennarinn sýnir hvernig á að athuga geymslupláss á tölvu og í Google Drive. Nemendur athuga eigið pláss og skrá: Hversu mikið er notað? Hversu mikið er laust? Hvað tekur mest pláss? Kennarinn kennir þrjár aðferðir til að frelsa pláss: (1) Eyða óþarfa skrám, (2) Tæma ruslið, (3) Flytja stórar skrár í skýið. Nemendur gera „geymsluhreinsung” á eigin tæki og skrá hversu mikið pláss þau freluðu. Að lokum ræða nemendur: Hvað má ég aldrei eyða? (mikilvæg skjöl, skólaverkefni).

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknilegar upplýsingar
• Tækni: Nemandi getur fundið og opnað skrár og möppur
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um skráarkerfi og möppur

• Samlíkingarkennsla — Geymsla er eins og skúffa — ef hún er full þarf að hreinsa út eða fá stærri skúffu
• Verklegt nám — Nemendur athuga eigin geymslupláss og hreinsa á ábyrgan hátt

Að kenna nemendum um mismunandi skráarsnið, hvenær á að nota hvert og hvernig á að breyta á milli sniða.

Nemendur læra um algeng skráarsnið: .docx, .pdf, .jpg, .png, .mp3, .mp4, .csv og fleira. Þau skilja hvenær á að nota hvert snið og hvernig á að breyta á milli sniða (t.d. vista sem PDF).

• Tölva með textavinnslu og myndvinnslu
• Google Docs / Microsoft Word

Kennarinn kynnir algengustu skráarsniðin með töflu: Snið → Notkun → Kostur. Nemendur skoða sömu mynd í .jpg og .png og bera saman gæði og stærð. Þau vista sama textaskjal sem .docx og .pdf og sjá muninn: PDF er óbreytanlegt, DOCX er breytanlegt. Nemendur fá „sniðaáskorun”: (1) Vista ritgerð sem PDF til að senda kennara, (2) Vista mynd sem PNG til að varðveita gæði, (3) Flytja út gögn sem CSV. Þau skrifa stutta samantekt um hvenær á að nota hvert snið.

• Lestur: Góður lestur
• Tækni: Nemandi getur vistað og skipulagt skrár
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir grunntegundir skráa

• Samanburður og greining — Nemendur bera saman skrár í mismunandi sniðum og greina muninn
• Verklegt nám — Nemendur breyta skrám á milli sniða og sjá áhrifin

Að kenna nemendum að vinna í sameiginlegum möppukerfum þar sem margir hafa aðgang að sömu skrám.

Nemendur læra að nota sameiginlegar möppur í Google Drive eða OneDrive þar sem hópur vinnur saman. Þau skilja hvernig á að skipuleggja sameiginlegt pláss, virða reglur um nafngift og hegðun.

• Google Drive (sameiginleg mappa)

Kennarinn setur upp sameiginlega möppu í Google Drive fyrir hvern hóp (3-4 nemendur). Hópar fá verkefni: Skipuleggja sameiginlega möppu fyrir hópverkefni. Þau þurfa að: (1) Búa til möppukerfi, (2) Setja nafnareglur, (3) Ákveða heimildir. Hópar búa til „samvinnusamning”: Hvernig nefnum við skrár? Hver má eyða? Hvernig höldum við skipulagi? Þau setja upp kerfið og byrja að vinna saman. Eftir viku metur hópurinn hvernig kerfið virkaði og gerir umbætur.

• Lestur: Góður lestur
• Tækni: Nemandi getur deilt skrám og unnið í Google Drive
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið í hóp

• Samvinnunám — Nemendur vinna í hópum að sameiginlegu möppukerfi
• Reglumótun — Nemendur búa til eigin reglur fyrir sameiginlegt möppukerfi

Að kenna nemendum um skráarstærðir, hvernig á að athuga stærð skráa og hvernig á að minnka stærð þegar þörf krefur.

Nemendur læra um mælieiningar stafrænna gagna (bæti, KB, MB, GB) og hvernig á að athuga stærð skráa. Þau læra hvers vegna stærð skiptir máli og hvernig á að minnka stærð (þjöppun, minnka upplausn).

• Tölva
• Skráakerfi og þjöppunarforrit

Kennarinn útskýrir mælieiningar: 1 KB = 1.000 bæti, 1 MB = 1.000 KB, 1 GB = 1.000 MB. Nemendur athuga stærðir mismunandi skráa: textaskjal, mynd, hljóðskrá, myndband. Þau raða skráunum eftir stærð og ræða: Hvers vegna er myndbandið svo miklu stærra en textaskjalið? Nemendur læra að minnka stærð: (1) Breyta upplausn myndar, (2) Þjappa skrá í .zip, (3) Vista mynd sem .jpg í stað .png. Þau skrá niðurstöður í töflu: Skrá → Upprunaleg stærð → Stærð eftir þjöppun.

• Lestur: Góður lestur
• Tækni: Nemandi getur unnið með skrár og möppur
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um skráarsnið

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur rannsaka stærðir mismunandi skráa og draga ályktanir
• Verklegt nám — Nemendur þjappa skrár og bera saman stærðir

Að nemendur geti borið saman mismunandi stafræn tæki á skipulagðan hátt og valið rétt tæki eftir verkefni.

Nemendur bera saman þrjú algeng tæki — fartölvu, spjaldtölvu og snjallsíma — eftir eiginleikum eins og skjástærð, lyklaborði, afköstum, meðfærileika og hentugleika fyrir mismunandi verkefni. Þau gera samanburðartöflu og útskýra hvenær hvert tæki hentar best.

• Fartölva, spjaldtölva og snjallsími
• Samanburðartöflueyðublað

Kennarinn kynnir verkefnið: Þið eruð ráðgjafar sem þurfa að mæla með tæki fyrir mismunandi fólk. Nemendur fá samanburðartöflu með dálkunum: Eiginleiki, Fartölva, Spjaldtölva, Snjallsími. Þau fylla út eiginleika eins og: skjástærð, lyklaborð, þyngd, rafhlöðuending, verð, hentar fyrir ritvinnslu?, hentar á ferðalagi? Nemendur skoða tækin í rauntíma og fylla út töfluna. Þá fá þau þrjár aðstæður: (1) Nemandi sem þarf að skrifa ritgerð, (2) Ferðamaður sem vill skoða kort, (3) Myndlistarmaður sem vill teikna. Hópar velja tæki fyrir hverja aðstöðu og rökstyðja valið. Hóparnir kynna niðurstöður.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið samanburðartöflur og einfaldar greinar
• Tækni: Nemandi hefur notað fleiri en eitt stafrænt tæki og þekkir stýrikerfi
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt að samanburðarverkefni

• Samanburðarnám með greiningarramma — Nemendur nota ramma (töflu) til að skipuleggja samanburð á kerfisbundinn hátt
• Umræðuhópar — Nemendur ræða í litlum hópum og rökstyðja val sitt

Að nemendur skilji hvernig netkerfi skólans virkar: beinar, WiFi-aðgangsstaðir, netsnúrur og hvernig allt tengist saman.

Nemendur kanna netkerfi skólans og læra hvernig tölvur og tæki tengjast netinu. Þau kynnast hugtökum eins og beini, WiFi-aðgangsstaður, nettengill og netþjónn. Nemendur teikna kort af netkerfi skólans og skilja flæðið frá tölvunni þeirra út á internetið.

• Tölva með netaðgangi
• Teikniáhöld (pappír og penni eða stafrænt teikniforrit)

Kennarinn fer með nemendum í stuttan göngutúr um skólann og bendir á netkerfihluta: beina, WiFi-aðgangsstaði á lofti, netsnúrur í veggjum. Kennarinn útskýrir: Beinirinn er eins og miðstöð — hann tekur á móti netinu og sendir það áfram. WiFi-aðgangsstaðurinn sendir þráðlaust merki. Netsnúran er eins og göng sem gögnin ferðast í gegnum. Nemendur fara aftur í stofu og teikna netkerfiskort: tölvan þeirra → WiFi-aðgangsstaður → beinn → internetið. Þau merkja hvern hlut og skrifa stutta útskýringu. Hópar deila kortum sínum og bera saman.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið tæknihugtök og einfaldar skýringamyndir
• Tækni: Nemandi þekkir WiFi-tengingar og hefur reynslu af bilanaleit nettenginga
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og í hóp

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur kanna netkerfi skólans og safna upplýsingum
• Sjónræn framsetning — Nemendur teikna netkerfiskort til að sjónmerkja skilning sinn

Að nemendur læri grunnviðhald tækja: uppfærslur, hreinsun, geymslustjórnun og verndun gegn vírusum.

Nemendur læra að tölvur þurfa reglulegt viðhald eins og bílar. Þau kynnast uppfærslum stýrikerfis, hreinsun óþarfa skráa, geymsluplássstjórnun og grundvallaratriðum vírusvarna. Nemendur gera viðhaldsgátlista sem þau geta notað mánaðarlega.

• Tölva (Windows, macOS eða Chromebook)
• Viðhaldsgátlisti (prentaður)

Kennarinn notar bílsamlíkingu: Bíll þarf olíuskipti, dekkjaskipti og skoðun. Tölvan þarfnast líka viðhalds! Nemendur fá viðhaldsgátlista og framkvæma hvert skref: (1) Athuga hvort uppfærslur bíða (Stillingar → Uppfærslur), (2) Athuga geymslupláss (hversu fullt er drifið?), (3) Eyða óþarfa skrám úr Ruslafötunni og Downloads-möppunni, (4) Athuga hvort vírusvörn er virk. Nemendur skrá ástand tölvunnar áður og eftir viðhald. Þau reikna hversu mikið pláss losnaði. Að lokum ræðir bekkurinn: Hvað gerist ef maður uppfærir aldrei tölvuna? Hvers vegna eru uppfærslur mikilvægar fyrir öryggi?

• Lestur: Góður lestur; getur lesið stillingar og leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi þekkir stýrikerfi, skráarkerfi og getur unnið sjálfstætt á tölvu
• Aðrar forsendur: Nemandi getur fylgt skref-fyrir-skref leiðbeiningum og unnið ábyrglega

• Samlíkingarkennsla — Kennarinn notar bílsamlíkingu: tölvur þurfa olíuskipti (uppfærslur), hreinsun (eyða óþarfa) og skoðun (vírusleit)
• Verklegt nám — Nemendur framkvæma viðhaldsverkefni á eigin tölvu

Að nemendur dýpki skilning sinn á Scratch með flóknari forritunarhugtökum eins og klónum, eigin blokkum og flóknu atburðakerfi.

Nemendur forrita flóknari leik í Scratch þar sem þeir nota klón til að búa til marga hluti, eigin blokkir til að skipuleggja kóðann og flókin skilaboðakerfi milli persóna. Áherslan er á góð vinnubrögð: skipulegan kóða, endurnýtingu og skjölun. Nemendur vinna í pörum og fara í gegnum hönnunarferli.

• Scratch
• Hönnunarskjal (stafrænt eða á pappír)

1. Hugmynd og hönnun (15 mín): Pör velja leikjategund og fylla út hönnunarskjal: Leikjahugmynd, persónulisti, reglur, stigakerfi, hvernig leikurinn endar. 2. Nýir eiginleikar – Kennsla (15 mín): Kennarinn kynnir: (a) Klón: Hvernig búa til marga óvini/hindranir af einni persónu, (b) Eigin blokkir: Hvernig hópa skipanir saman og gefa þeim nafn (t.d. 'hreyfa sig', 'athuga árekstra'), (c) Kennarinn sýnir dæmi um skipulegan vs óskipulegan kóða. 3. Forritunarvinna (35 mín): Pör forrita leikinn sinn. Kennarinn gengur á milli og hjálpar við: villuleit, skipulagningu og nýja eiginleika. Pör nota 'ökumaður/leiðsögumaður' aðferðina og skipta á 15 mín fresti. 4. Kóðaendurskoðun og kynning (15 mín): Hvert par sýnir kóðann og leikinn sinn fyrir öðru pari. Viðtökuparið segir: Eitt sem okkur leist vel á og eitt sem mætti bæta.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað íslensku vel.
• Tækni: Nemendur hafa góða reynslu af Scratch – lykkjur, skilyrði, breytur og skilaboð.
• Aðrar forsendur: Nemendur geta unnið sjálfstætt eða í pörum yfir lengri tíma.

• Verkefnamiðað nám í pörum (Pair Programming) — Nemendur vinna saman í pörum þar sem annar er 'ökumaður' (skrifar kóða) og hinn er 'leiðsögumaður' (skipuleggur og athugar). Þeir skiptast reglulega.
• Kóðaendurskoðun (Code Review) — Nemendur skoða kóða annarra og gefa uppbyggjandi endurgjöf.

Að nemendur noti micro:bit skynjara til að safna raungögnum og birta þau, og tengja þannig forritun við náttúrufræði og gagnaöflun.

Nemendur forrita micro:bit sem hitamæli sem les hitastig úr innbyggðum skynjara og birtir á LED skjánum. Þeir bæta við skilyrðum (ef hiti > 25°C, sýna sólarmynd; ef hiti < 10°C, sýna snjókorn) og safna gögnum til greiningar. Verkefnið tengir saman forritun, skynjara og raunverulegar mælingar.

• micro:bit
• MakeCode (makecode.microbit.org)

1. Kynning (10 mín): Kennarinn spyr: Hvernig mælum við hitastig? Hvað ef við gætum forritað okkar eigin hitamæli? Sýnir micro:bit og útskýrir að hann hefur innbyggðan hitaskynjara. 2. Grunnhitamælir (20 mín): Kennarinn leiðir nemendur í gegnum: (a) Nota 'hitastig' blokk úr 'Inntak' flokknum, (b) Birta hitastigið á LED skjánum þegar ýtt er á takka A, (c) Prófa og bera saman við alvöru hitamæli – er mælingin rétt? 3. Snjallhitamælir (25 mín): Nemendur bæta við: (a) Ef hiti > 25: sýna sólarmynd og 'heitt!', (b) Ef hiti < 15: sýna snjókornamynd og 'kalt!', (c) Annars: sýna þægilega mynd. Nemendur geta líka notað ljósskynjara eða áttavita til viðbótar. 4. Gagnaöflun (15 mín): Nemendur fara með micro:bit á mismunandi staði (gang, útidyr, við glugga) og skrá hitastig. Fylla út mælitöflu á pappír eða tölvu. 5. Samantekt (10 mín): Nemendur bera saman niðurstöður. Kennarinn spyr: Hvar var heitast? Kaldast? Hvers vegna?

• Lestur: Nemendur geta lesið blokkartexta í MakeCode.
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af micro:bit og MakeCode (frá 5. bekk) og þekkja skilyrði og breytur.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grundvallarþekkingu á hitastigum og mælieiningum.

• Rannsóknarmiðað nám (Inquiry-Based Learning) — Nemendur setja fram tilgátu (t.d. 'ég held að hitinn sé mismunandi í mismunandi herbergjum') og nota micro:bit til að kanna hana.
• Tengsl forritunar og raunheimsins — Nemendur sjá hvernig forritun getur leyst raunveruleg vandamál og safnað gögnum úr umhverfinu.

Að nemendur læri að sameina HTML og CSS til að búa til skipulagða og sjónrænt aðlaðandi vefsíðu.

Nemendur byggja á HTML þekkingu sinni frá 5. bekk og bæta við CSS til að stíla vefsíðuna sína. Þeir læra um liti, leturgerðir, bakgrunna, bil og einfalda útlit. Verkefnið er að búa til vefsíðu um náttúru Íslands eða annað þema sem tengist námsefni þeirra.

• Replit eða CodePen
• Vafri (Chrome/Firefox)

1. Kynning (10 mín): Kennarinn sýnir tvær útgáfur af sömu vefsíðu – eina með bara HTML (svart á hvítu) og aðra með CSS stílum (litir, myndir, fallegt útlit). Spyr: Hvað er munurinn? CSS er eins og fatnaður vefsíðunnar! 2. CSS grunnur – Saman (20 mín): Kennarinn leiðir nemendur í gegnum: (a) Búa til style tag eða CSS skrá, (b) Breyta bakgrunnslit (background-color), (c) Breyta letri (font-family, font-size, color), (d) Setja bil (margin, padding), (e) Stíla mynd (border, border-radius). Nemendur fylgja á sínum tölvum. 3. Sjálfstæð vinna (35 mín): Nemendur velja þema (t.d. náttúra Íslands, uppáhalds íþrótt, dýr) og búa til vefsíðu: (a) Skrifa HTML efni (fyrirsögn, texti, myndir, tenglar), (b) Stíla með CSS (bakgrunn, litir, lettur, bil), (c) Gera síðuna fallega og læsilega. 4. Kynning (15 mín): Nemendur sýna vefsíður sínar á skjávarpa. Bekkurinn metur: Hvað er vel gert í hönnuninni? Er síðan auðlesin?

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað íslensku og enska hugtök.
• Tækni: Nemendur þekkja HTML grunntög (h1, p, img, a, ul, li) frá 5. bekk.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa þolinmæði og nákvæmni við innslátt kóða.

• Sýnikennsla og tilraunir — Kennarinn sýnir CSS eiginleika á skjávarpa og nemendur prófa sjálfir með því að breyta gildum og sjá áhrifin strax.
• Verkefnamiðað nám með þema — Nemendur velja þema sem tengist öðru námsefni (t.d. náttúra Íslands) sem gefur verkefninu merkingu.