Nemendur læra að þekkja og nota flokkunarkerfi skólasafnsins til að finna bækur og efni á skipulegan hátt. Þeir öðlast sjálfstæði í því að leita uppi efni eftir flokkum, höfundum og efnisheitum og skilja hvernig safnið er skipulagt til þess að auðvelda þekkingaröflun.

Kennslustundin hefst á stuttri kynningu þar sem kennari og bókavörður safnsins fara yfir helstu flokka safnsins, bæði skáldverk og fræðibækur. Nemendur fá kynningu á Dewey-flokkunarkerfinu og hvernig það er nýtt á safninu. Þar á eftir vinna nemendur í litlum hópum að leitarverkefni þar sem þeir fá lista yfir bækur sem þeir þurfa að finna í safninu með hjálp flokkunarkerfisins. Nemendur skrá niður hvar þeir fundu bækurnar og í hvaða flokki þær eru. Að lokinni leit kynna hóparnir niðurstöður sínar og bera saman reynslu sína. Kennslustundin lýkur á umræðu um hvernig flokkunarkerfið hjálpar okkur að finna upplýsingar á skjótan og skipulegan hátt.

• Skólasafnið
• Verkefnablöð með leitarverkefnum
• Dewey-flokkunaryfirlit (plakat eða handrit)

1. Kynning (15 mín): Kennari og bókavörður kynna flokkunarkerfi safnsins. Farið er yfir helstu flokka — skáldverk raðað eftir höfundanafni og fræðibækur eftir Dewey-flokkun. Nemendur fá útprentað yfirlit yfir Dewey-flokkana.

2. Sýnikennsla (10 mín): Kennari sýnir hvernig á að finna bók á safninu — fyrst velja flokk, finna réttu hilluna og loks finna bókina sjálfa. Einn nemandi reynir undir leiðsögn.

3. Leitarverkefni í hópum (35 mín): Nemendur skiptast í hópa (3-4 í hverjum). Hver hópur fær verkefnablað með 5-6 bókum sem finna þarf á safninu. Bækurnar eru úr mismunandi flokkum. Nemendur skrá niður: (a) titil bókar, (b) höfund, (c) flokkanúmer, (d) hvar á safninu þeir fundu hana. Kennarinn og bókavörður ganga á milli og aðstoða.

4. Kynning og umræða (15 mín): Hópar kynna hvernig þeim gekk. Rætt er um hvað var auðvelt og hvað var erfitt. Nemendur deila ráðum um hvernig best er að nota flokkunarkerfið.

5. Samantekt (5 mín): Kennari dregur saman helstu atriði og nemendur fá tækifæri til að spyrja spurninga.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið stuttar leiðbeiningar og efnisheiti á íslensku. Gert er ráð fyrir að nemendur séu sjálfstæðir lesendur sem geta lesið bókartitla og flokkaheiti á hillum safnsins.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta er nauðsynleg. Nemendur þurfa einungis að geta farið um safnið og notað einföld tákn og merki á hillunum.
• Aðrar forsendur: Gagnlegt er að nemendur hafi heimsótt skólasafnið áður og þekki helstu reglur um hegðun á safninu. Samstarf við bókavörð safnsins er mikilvægt.

• Leiðsögn og uppgötvunarnám — Nemendur fá stutta kynningu á flokkunarkerfinu og vinna síðan sjálfir að leitarverkefni þar sem þeir uppgötva kerfið í reynd. Kennarinn leiðbeinir og styður en nemendur taka ábyrgð á eigin námi.
• Samvinnunám í litlum hópum — Nemendur vinna saman í hópum um 3-4 einstaklinga að leitarverkefninu. Þeir skipta með sér verkum, ræða saman og hjálpast að við að finna efnið.

Nemendur læra að velja bækur af safninu bæði til ánægju og fræðslu. Þeir þróa lestraráhuga sinn, æfa sig í að meta hvort bók henti þeirra áhugasviði og getu, og halda utan um lestur sinn með lesturardagbók.

Kennslustundin snýst um tengsl lestrar og ánægju og hvernig skólasafnið getur orðið uppspretta bæði skemmtunar og þekkingar. Nemendur fá tækifæri til að kanna safnið, velja bækur og skrá val sitt í lesturardagbók. Stundin hefst á umræðu um lesturvenjur nemenda og hvað þeir hafa gaman af að lesa. Síðan vinna nemendur sjálfstætt að bókvali og byrja að lesa. Að lokinni lestri skrifa nemendur stutta bókfærslu í lesturardagbók sína þar sem þeir lýsa bókinni, útskýra hvers vegna þeir völdu hana og hvort þeir vilji lesa meira.

• Skólasafnið
• Lesturardagbók (hefti eða rafræn)
• Bókalisti með tillögum

1. Umræða um lestur (10 mín): Kennari opnar umræðu um lestrasvenjur nemenda. Hvað lesið þið? Hvenær lesið þið? Hvað er munurinn á að lesa til ánægju og lesa til fræðslu? Nemendur deila skoðunum sínum.

2. Kynning á lesturardagbók (10 mín): Kennari kynnir lesturardagbókina og sýnir dæmi um færslu. Hver færsla inniheldur: titil bókar, höfund, dagsetningu, af hverju bókin var valin, stutt samantekt á þeim hluta sem var lesinn og persónuleg viðbrögð.

3. Bókval á safninu (15 mín): Nemendur fara um safnið og velja bók. Kennari og bókavörður aðstoða nemendur sem þurfa leiðsögn. Bókalisti með tillögum er til staðar fyrir þá sem vilja hugmyndir. Nemendur mega velja skáldverk eða fræðibók.

4. Lesstund (25 mín): Nemendur lesa valda bók í rólegu umhverfi á safninu. Kennari les líka til að vera fyrirmynd. Þetta er kyrr og einbeitt tími.

5. Skráning í lesturardagbók (15 mín): Nemendur skrifa fyrstu færslu sína í lesturardagbókina. Kennari gengur á milli og veitir stuðning við skrif.

6. Deiling (5 mín): 2-3 nemendur deila af fúsum vilja hvaða bók þeir völdu og hvers vegna. Stuttar klappir.

• Lestur: Nemendur þurfa að vera sjálfstæðir lesendur sem geta lesið aldursviðeigandi texta. Þeir þurfa að geta skrifað stuttar málsgreinar um lestrarsreynslu sína.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta er nauðsynleg. Nemendur sem vilja mega nota spjaldtölvu til að leita í vefbókasafni.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa grunnþekkingu á skipulagi safnsins (sjá kennslustund 1). Gott er ef þeir hafa hugsað um hvaða bækur þeir hafa gaman af.

• Frjáls lestur með stuðningi — Nemendur fá rými til að velja og lesa bækur af safninu á eigin forsendum. Kennari leiðbeinir um bókval en nemendur taka ákvörðunina sjálfir. Þetta eflir innri áhugahvöt og ábyrgð á eigin námi.
• Ígrundun og skráning — Nemendur skrifa í lesturardagbók eftir lestur þar sem þeir ígrunda hvað þeim fannst um bókina og af hverju. Þetta tengir lestur við gagnrýna hugsun.

Nemendur læra að nota skólasafnið sem upplýsingaveitu fyrir tiltekið verkefni. Þeir æfa sig í að leita að upplýsingum í bókum og uppsláttarritum, skrá heimildir og nota þær í stuttum fræðslutexta.

Kennslustundin tengir saman safnanotkun og upplýsingaleit í raunverulegu samhengi. Nemendur fá verkefni þar sem þeir þurfa að finna upplýsingar um tiltekið viðfangsefni (t.d. dýr, lönd eða tímabil í sögu) með því að nota efni skólasafnsins. Þeir læra að nota efnisyfirlit og efnisorðaskrá til að finna rétt efni í bókum, skrá niður mikilvægar upplýsingar og setja þær fram á skipulegan hátt. Stundin tengist fyrri kennslustundum um flokkunarkerfi safnsins og byggir ofan á þá þekkingu.

• Skólasafnið — fræðibækur og uppsláttarrit
• Glósublöð / upplýsingaskráning
• Veggspjald eða A3 blað

1. Kynning á verkefni (10 mín): Kennari kynnir verkefnið — hver nemandi (eða par) velur eitt viðfangsefni af lista (t.d. norðurljós, lundi, Snorri Sturluson, eldgos á Íslandi). Farið er yfir skrefin í upplýsingaleit: finna efni, lesa, skrá og setja saman.

2. Sýnikennsla (10 mín): Kennari sýnir hvernig á að nota efnisyfirlit og efnisorðaskrá í fræðibók til að finna upplýsingar um tiltekið efni. Hann sýnir einnig hvernig á að fylla út glósublað: heimildarupplýsingar (titill, höfundur, blaðsíða) og lykilupplýsingar.

3. Upplýsingaleit á safninu (30 mín): Nemendur fara á safnið og leita að bókum um sitt viðfangsefni. Þeir nota flokkunarkerfið til að finna bækur, nota efnisyfirlit til að finna rétta kafla og skrá upplýsingar á glósublað. Markmiðið er að finna upplýsingar úr a.m.k. tveimur heimildum. Kennari og bókavörður aðstoða.

4. Úrvinnsla og framssetning (20 mín): Nemendur setja saman stuttan fræðslutexta (5-8 setningar) á veggspjald eða A3 blað út frá upplýsingum sem þeir fundu. Þeir skrifa einnig heimildaskrá neðst á blaðið.

5. Kynning og samantekt (10 mín): Nokkrir nemendur kynna veggspjöld sín. Kennari dregur saman og hrósar nemendum fyrir sjálfstæða vinnu á safninu.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið fræðitexta á aldursviðeigandi stigi og dregið út lykilupplýsingar. Þeir þurfa að geta skrifað stuttar málsgreinar.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta er nauðsynleg en nemendur þurfa að kunna að nota efnisyfirlit og efnisorðaskrá í bókum.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa lokið kennslustund 1 um flokkunarkerfi safnsins svo þeir geti fundið efni á sjálfstæðan hátt.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna að raunverulegu upplýsingaleitarverkefni þar sem þeir nota safnið sem meginheimild. Verkefnið gefur tilgang og samhengi sem eykur áhugahvöt og þýðingu námsins.
• Smáskrefakennsla (e. scaffolding) — Kennari skiptir upplýsingaleitarferlinu í skýr skref sem nemendur fylgja: (1) velja efni, (2) finna bækur, (3) nota efnisyfirlit, (4) lesa og skrá, (5) setja saman. Stuðningurinn minnkar eftir því sem nemendur ná tökum á ferlinu.

Að nemendur læri að nota leitarvélar á markvissari hátt — velja réttu leitarorðin, breyta þeim ef þarf og skilja hvernig leitarvélar birta niðurstöður. Nemendur taka skref frá grunnatriðum til markvissari og árangursríkari notkunar.

Nemendur fá rannsóknarverkefni þar sem þeir þurfa að finna nákvæmar upplýsingar. Kennari fer yfir aðferðir til að velja betri leitarorð: nota nákvæm orð, forðast of almennar leitir, breyta leitarorðum ef niðurstöður henta ekki. Nemendur prófa mismunandi leitarorð fyrir sama efni og bera saman niðurstöður. Þeir læra líka að skoða fleiri en fyrstu niðurstöðuna og að stundum er betra að leita aftur með öðrum orðum.

• Google
• DuckDuckGo
• Tölvur eða spjaldtölvur

1. Kennari kynnir markmiðið: «Í dag lærum við að leita betur — ekki bara leita, heldur leita rétt.» (3 mín).
2. Kennari sýnir dæmi á skjávarpa: Leitar að «veður» — mjög almennar niðurstöður. Leitar svo að «veðurspá Akureyri í dag» — mun betri niðurstöður. Ræðir hvers vegna (7 mín).
3. Kennari fer yfir 3 ráð um betri leit: a) Notaðu 2-4 nákvæm orð, b) Ef niðurstöður henta ekki — breyttu orðunum, c) Skoðaðu fleiri en fyrstu niðurstöðuna (5 mín).
4. Nemendur fá rannsóknarspurningar í pörum (t.d. «Hvenær var Alþingi stofnað?», «Hversu djúp er Þingvallavatn?», «Hvað borða laxar?»). Þeir þurfa að skrifa: a) fyrstu leitarorð, b) niðurstöður, c) endurbættur leit ef þarf, d) svarið (20 mín).
5. Kennari staldrar við og biður nemendur deila reynslu: «Þurfti einhver að breyta leitarorðum sínum? Hvers vegna?» (5 mín).
6. Nemendur fá nýtt verkefni: Leita að sama efni á Google og DuckDuckGo og bera saman niðurstöður. Skrifa hvort leitarvélarnar gáfu sömu eða ólíkar niðurstöður (15 mín).
7. Hópaumræða: Hvers vegna geta leitarvélar gefið ólíkar niðurstöður? Kennari útskýrir í stuttu máli hvernig leitarvélar raða niðurstöðum (10 mín).
8. Nemendur vinna lokaverkefni: Fá eina flókna rannsóknarspurningu og þurfa að nota allt sem þeir lærðu til að finna svarið (10 mín).
9. Samantekt: Nemendur skrifa 3 ráð um «góða leit» á miða og deila (5 mín).

• Lestur: Nemendur lesa sjálfstætt og geta lesið fræðitexta á íslensku og einföldum ensku
• Tækni: Nemendur geta leitað sjálfstætt á netinu og þekkja grunnatriði leitarvéla
• Aðrar forsendur: Nemendur geta unnið sjálfstætt eða í pörum á tölvum

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur vinna að raunhæfum rannsóknarspurningum sem krefjast markvissrar leitar
• Samanburðaraðferð — Nemendur bera saman niðurstöður ólíkra leitarorða og leitarvéla til að sjá áhrif vals

Að nemendur skilji að mismunandi leitarvélar og vefsíður geta gefið ólíkar niðurstöður um sama efni og læri að bera saman og velja á gagnrýninn hátt.

Nemendur leita að sömu upplýsingum á mismunandi leitarvélum (Google, DuckDuckGo) og bera saman hvað kemur efst, hvaða vefsíður birtast og hvort upplýsingarnar séu þær sömu. Þeir læra að skoða fleiri en eina heimild og að ólíkar leitarvélar raða niðurstöðum á mismunandi hátt. Nemendur vinna í hópum og kynna niðurstöður sínar.

• Google
• DuckDuckGo
• Wikipedia

1. Kennari spyr: «Ef þið leitið á tveimur mismunandi leitarvélum — fáið þið sömu niðurstöður?» Nemendur spá í þetta (5 mín).
2. Kennari sýnir á skjávarpa: Leitar að «hvalir á Íslandi» á Google og DuckDuckGo hlið við hlið. Bendir á muninn á niðurstöðum (8 mín).
3. Kennari útskýrir stuttlega: «Leitarvélar nota mismunandi aðferðir til að raða niðurstöðum. Þess vegna er gott að nota fleiri en eina.» (5 mín).
4. Nemendur skipta í hópa (3-4 saman). Hver hópur fær viðfangsefni (t.d. «jöklar á Íslandi», «norðurljós», «lundi», «skjálftar»). Þeir leita á Google og DuckDuckGo og fylla út samanburðartöflu: Hvað kemur efst? Hvaða vefsíður birtast? Segja þær sömu hlutina? (20 mín).
5. Hópar ræða niðurstöður sínar innbyrðis og velja «bestu heimildina» úr öllum niðurstöðum og skrifa hvers vegna (10 mín).
6. Hóparnir kynna niðurstöður fyrir bekknum: Hvað fundu þeir? Var munur? Hvaða heimild völdu þeir og hvers vegna? (15 mín).
7. Kennari dregur saman: Hvað lærðum við? Hvers vegna er gott að bera saman? Hvað þýðir það að vera «gagnrýninn leitandi»? (7 mín).
8. Nemendur skrifa stutta ígrundun: «Eitt sem ég lærði um samanburð á leitarniðurstöðum.» (5 mín).
9. Kennari safnar saman ígrundunarmiðum og fer yfir sem mat (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið fræðitexta og borið saman efni úr mismunandi heimildum
• Tækni: Nemendur geta leitað sjálfstætt á netinu og þekkja a.m.k. eina leitarvél
• Aðrar forsendur: Nemendur geta unnið í hópum og kynnt niðurstöður

• Samanburðarrannsókn — Nemendur gera kerfisbundinn samanburð á niðurstöðum og draga ályktanir
• Hópvinna og kynning — Nemendur vinna saman, deila niðurstöðum og kynna fyrir bekknum

Að nemendur kynnist gervigreind (AI) sem verkfæri til upplýsingaleitar og skilji bæði möguleika og takmarkanir þess. Nemendur fá fyrstu reynslu af því að nota AI undir leiðsögn kennara.

Kennari kynnir gervigreind (t.d. Gemini í Google Workspace eða Ragnar frá Kunnáttu) sem nýja tegund af verkfæri sem getur svarað spurningum. Nemendur sjá dæmi um hvernig gervigreind svarar spurningum og bera saman við leitarvél. Þeir læra mikilvæga mun: gervigreind getur búið til svör sem hljóma rétt en eru stundum röng, og hún getur ekki alltaf sagt hvaðan upplýsingarnar koma. Kennari leggur áherslu á ábyrgð, gagnrýni og val á verkfærum sem virða persónuvernd.

• Gemini (Google Workspace, kennarastýrt)
• Google
• Skjávarpi eða snjalltafla

1. Kennari spyr: «Hefur einhver heyrt um gervigreind eða AI?» Nemendur deila hugmyndum og reynslu (5 mín).
2. Kennari útskýrir á einfaldan hátt: «Gervigreind er tölvuforrit sem hefur lært af gífurlegu magni af texta og getur búið til svör. Hún er ekki manneskja — hún «hugsar» ekki eins og við.» (5 mín).
3. Kennari kynnir mikilvægt atriði: «Þegar við notum gervigreind í skólanum er mikilvægt að velja þjónustu sem skólinn hefur samþykkt. Margar algengar gervigreindarþjónustur nota það sem þú skrifar til að þjálfa sig frekar — sérstaklega ókeypis þjónustur, þar sem gögn notenda greiða í raun kostnað þjónustunnar. Í skólanum notum við Gemini í Google Workspace eða Ragnar frá Kunnáttu — þær eru sérstaklega hannaðar þannig að samræður nemenda eru ekki notaðar til þjálfunar.» (5 mín).
4. Kennari sýnir Gemini (Google Workspace) á skjávarpa. Spyr hana spurning sem bekkurinn velur (t.d. «Hversu stór er Vatnajökull?»). Sýnir svarið (5 mín).
5. Kennari leitar á Google um sama efni. Ber saman: Google gefur tengla á vefsíður, Gemini skrifar svar beint. Hvað er ólíkt? Hvad vantar í svar Gemini sem Google gefur? Nemendur ræða (8 mín).
6. Kennari sýnir dæmi þar sem Gemini svarar rangt eða ónákvæmt (kennari hefur undirbúið þetta). Nemendur ræða: «Hvernig vitum við hvort svar gervigreindar er rétt?» (8 mín).
7. Kennari kynnir tvær gullreglur: a) Alltaf athuga svör gervigreindar með öðrum heimildum. b) Gervigreind hjálpar þér að hugsa — en þú þarft að skilja efnið sjálfur. «Ef þú lætur gervigreind gera allt, lærir þú ekki neitt.» (5 mín).
8. Nemendur vinna í pörum: Kennari gefur þeim 3 spurningar um námsefni sem þeir þekkja. Þeir svara fyrst sjálfir, skrifa niður hugmyndir sínar. Kennari sýnir síðan svör Gemini á skjávarpa. Nemendur bera saman: Hvað vissum við? Hvað gleymdum við? Hvað skrifaði Gemini rangt? (15 mín).
9. Hópumræða: Hvar getur gervigreind hjálpað þér að læra? Hvar er hún til óskilings? Hvað verður ef við treystum gervigreind án þess að athuga? (8 mín).
10. Nemendur skrifa stutta ígrundun: «Þrjú atriði sem ég lærði um gervigreind og upplýsingaleit — og hvenær ég nota hana og hvenær ekki.» (8 mín).
11. Samantekt: Kennari dregur saman: Gervigreind er gagnlegt verkfæri þegar við erum meðvituð um takmarkanir hennar — en við notum hana til að læra meira, ekki til að komast hjá námi (3 mín).

• Lestur: Nemendur lesa sjálfstætt og geta metið texta á gagnrýninn hátt
• Tækni: Nemendur geta notað leitarvélar sjálfstætt og borið saman niðurstöður
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnþekkingu á gagnrýnni hugsun um upplýsingar

• Sýnikennsla og umræðu — Kennari sýnir gervigreind í notkun og leiðir umræðu um kosti og galla
• Samanburðartilraun — Nemendur bera saman svör frá AI og leitarvél til að sjá muninn í framkvæmd

Að kenna nemendum að meta trúverðugleika upplýsinga sem þeir finna á netinu og í öðrum miðlum.

Nemendur kynnast hugtakinu trúverðugleiki og læra einfaldar aðferðir til að meta hvort upplýsingar séu áreiðanlegar. Þeir skoða vefsíður og texta og nota gátlista til að meta gæði þeirra.

• Tölvur með nettengingu
• Gátlisti fyrir trúverðugleika (prentaður)

Kennarinn byrjar á umræðu: „Eru allar vefsíður jafn trúverðugar?” og kynnir gátlista: 1) Hver skrifaði þetta? 2) Hvenær var þetta skrifað? 3) Er þetta stutt heimildum? 4) Lítur vefsíðan fagleg út? 5) Er tilgangurinn að upplýsa eða selja? Nemendur fá tvær vefsíður um sama efni (eina áreiðanlega og eina vafasama) og nota gátlistann til að meta þær. Þeir vinna í pörum og fylla út matsblaðið. Að lokum kynna pör niðurstöður sínar og bekkurinn ræðir saman. Í seinni hlutanum fá nemendur nýtt viðfangsefni og leita sjálfir á netinu, finna tvær vefsíður og meta þær.

• Lestur: Nemendur þurfa góða lestrarfærni til að lesa texta á vefsíðum.
• Tækni: Nemendur þurfa grunntæknifærni í netnotkun og vafranotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið í hópum og tekið þátt í umræðum.

• Gátlistamiðuð greining — Nemendur nota gátlista til að meta vefsíður kerfisbundið.
• Samanburður heimilda — Nemendur bera saman tvær vefsíður um sama efni og meta hvor sé trúverðugri.

Að opna augu nemenda fyrir fjölbreytileika stafræns efnis og mismunandi formum sem upplýsingar birtast í á netinu.

Nemendur skoða mismunandi tegundir stafræns efnis: texta, myndir, myndbönd, hljóðskrár, samfélagsmiðlafærslur og blogg. Þeir greina hvernig sama efnið getur birst á ólíkan hátt og ræða kosti og galla hverrar tegundar.

• Tölvur með nettengingu
• Flokkunartafla (verkefnablað)

Kennarinn setur upp sex stöðvar í stofunni, hverja með mismunandi tegund stafræns efnis: 1) Fréttavefur (texti), 2) Ljósmyndavefsíða, 3) YouTube-myndskeið, 4) Hlaðvarp (hljóð), 5) Instagram/samfélagsmiðlafærsla, 6) Blogg. Nemendur fara í litlum hópum á milli stöðva og fylla út flokkunartöflu: tegund efnis, kostir, gallar, hvenær hentar best. Í seinni hlutanum fá hópar úthlutað einni tegund og undirbúa stutta kynningu fyrir bekkinn. Bekkurinn ræðir saman: „Hvaða tegund hentar best hvenær?”

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Grunnfærni í netnotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið í hópum og tekið þátt í kynningu.

• Stöðvavinna — Nemendur fara á milli stöðva þar sem þeir skoða mismunandi tegundir stafræns efnis.
• Hópkynning — Hópar kynna eina tegund stafræns efnis fyrir bekknum.

Að þjálfa nemendur í að greina staðreyndir frá skoðunum í texta og á netinu.

Nemendur lesa texta og greina hvort setningar séu staðreyndir eða skoðanir. Þeir læra einkenni beggja og æfa sig í að finna þær í fréttum, bloggsgreinum og samfélagsmiðlafærslum.

• Textabútar úr fréttum, bloggum og samfélagsmiðlum
• Greiningarblað

Kennarinn byrjar á umræðu: „Hvað er munurinn á staðreynd og skoðun?” og sýnir dæmi: „Ísland er eyja” (staðreynd) vs „Ísland er fallegasta landið” (skoðun). Nemendur fá textabúta úr fréttum og bloggsgreinum og undirstripa staðreyndir með bláu og skoðanir með rauðu. Þeir vinna fyrst í pörum og ræða saman. Í seinni hlutanum fá nemendur samfélagsmiðlafærslur og þurfa að greina þær á sama hátt. Að lokum skrifa nemendur stuttan texta um efni að eigin vali þar sem þeir nota bæði staðreyndir og skoðanir og merkja þær greinilega.

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Grunnfærni í netnotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta greint texta og tekið þátt í umræðu.

• Textagreining — Nemendur greina texta kerfisbundið og merkja staðreyndir og skoðanir.
• Skapandi skrif — Nemendur skrifa eigin texta þar sem þeir meðvitað nota bæði staðreyndir og skoðanir.

Að dýpka skilning nemenda á höfundarrétti og kenna þeim helstu reglur um notkun verka annarra.

Nemendur læra nánar um höfundarrétt: hvað hann verndar, hversu lengi hann gildir og hvað gerist þegar einhver brýtur höfundarrétt. Þeir skoða raunveruleg dæmi og ræða hvernig höfundarréttur tengist daglegu lífi þeirra á netinu.

• Kynningarefni um höfundarrétt (glærur eða myndskeið)
• Dæmasafn (raunveruleg tilvik)

Kennarinn kynnir höfundarrétt með glærum: hvað hann er, hvað hann verndar (bækur, tónlist, myndir, hugbúnað, myndbönd), hversu lengi hann gildir og helstu reglur. Nemendur fá síðan dæmi um tilvik: „Jón notar mynd af netinu í skólaverkefni án þess að segja frá höfundi — brýtur hann höfundarrétt?” Nemendur ræða í hópum og svara. Í seinni hlutanum fá nemendur verkefni: þeir leita að myndum á netinu og athuga hvort þeir megi nota þær, og útskýra reglurnar sem gilda. Að lokum skrifa nemendur stutta grein um höfundarrétt og af hverju hann skiptir máli.

• Lestur: Góð lestrarfærni.
• Tækni: Grunnfærni í netnotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á höfundarrétti frá fyrri árgöngum.

• Bein kennsla og umræða — Kennarinn kynnir höfundarrétt og bekkurinn ræðir dæmi saman.
• Dæmagreining — Nemendur skoða raunveruleg dæmi um höfundarréttarbrot og ræða.

Að kenna nemendum hvað ritstuldur er, af hverju hann er rangur og hvernig hægt er að forðast hann.

Nemendur læra hvað ritstuldur þýðir og hvers vegna það er alvarlegt mál í námi og starfi. Þeir skoða dæmi um ritstuldi og æfa sig í að endurskrifa texta með eigin orðum til að forðast ritstuldi.

• Textadæmi (upprunalegur texti og ritstulið útgáfa)
• Verkefnablað til endurskriftar

Kennarinn byrjar á dæmi: hann sýnir upprunalegan texta og síðan útgáfu þar sem einhver hefur afritað textann og sett nafn sitt undir. Bekkurinn ræðir: „Er þetta í lagi? Af hverju ekki?” Kennarinn útskýrir hugtakið ritstuldur. Nemendur fá þrjú dæmi og þurfa að greina hvort ritstuldur sé til staðar. Í seinni hlutanum fá nemendur stuttan texta og æfa sig í að endurskrifa hann með eigin orðum — þeir halda merkingu textans en nota sín eigin orð. Að lokum bera nemendur upprunalega textann saman við sinn eigin og ræða hvort þeir tókust.

• Lestur: Góð lestrarfærni og ritfærni.
• Tækni: Grunnfærni í textavinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta skrifað eigin texta og endurskrifað efni.

• Dæmagreining — Nemendur skoða dæmi um ritstuldi og greina þau.
• Endurskriftaræfing — Nemendur æfa sig í að endurskrifa texta með eigin orðum.

Að kenna nemendum að setja saman einfalda heimildaskrá með upplýsingum um bækur og vefsíður sem þeir nota.

Nemendur læra grunn heimildaskrár: hvernig á að skrá bók (höfundur, titill, ár) og vefsíðu (titill greinar, vefsíða, hlekkur). Þeir æfa sig í að búa til heimildaskrá í verkefni.

• Fyrirmynd heimildaskrár (prentað)
• Tölvur með textavinnsluforrit

Kennarinn sýnir fyrirmynd af einfaldri heimildaskrá á skjánum: hvernig bók er skráð (Höfundur. (Ár). Titill.) og hvernig vefsíða er skráð (Titill greinar. Nafn vefsíðu. Hlekkur.). Nemendur æfa sig fyrst saman: kennarinn gefur upplýsingar um bók og nemendur skrifa skráningu. Í seinni hlutanum fá nemendur verkefni: þeir rannsaka viðfangsefni, nota tvær bækur og eina vefsíðu, skrifa stutta samantekt og búa til heimildaskrá. Nemendur vinna á tölvum og kennarinn fer á milli og aðstoðar. Að lokum fara nemendur yfir heimildaskrár hvers annars í pörum.

• Lestur: Góð lestrar- og skriftarfærni.
• Tækni: Grunnfærni í textavinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á heimildum frá fyrri árgöngum.

• Fyrirmyndasýning og æfing — Kennarinn sýnir fyrirmynd og nemendur æfa sig í að búa til eigin heimildaskrá.
• Verkefnamiðað nám — Nemendur nota heimildir í raunverulegu verkefni og búa til heimildaskrá.

Nemendur læra að bæta hljóði og tónlist við kynningar til að auka áhrif og vekja athygli áhorfenda. Þeir skilja hvernig hljóð getur stutt við skilaboð kynningarinnar og hvenær hljóð getur truflað.

Kennarinn sýnir hvernig hægt er að setja hljóðskrár inn í Google Slides kynningu. Nemendur læra að finna hljóð sem er leyfilegt að nota, setja það inn á viðeigandi glæru og stilla hvenær og hvernig hljóðið spilast. Kennarinn ræðir einnig um höfundarrétt á tónlist og hljóðefni.

• Google Slides

Nemendur búa til kynningu um uppáhaldslagin sín eða hljóð úr náttúrunni. Á fyrstu glærunni kynna þeir efnið. Á miðglærunum setja þeir inn hljóðdæmi (frá t.d. YouTube Audio Library eða innbyggðum hljóðum) og skrifa stuttan texta um hvert hljóð. Á síðustu glærunni draga þeir saman og gefa álit. Nemendur æfa sig í pörum og gefa endurgjöf um hljóðnotkunina.

• Lestur: Nemandi getur lesið og fylgt leiðbeiningum
• Tækni: Nemandi getur búið til kynningu með texta, myndum, sniðmáti og hreyfiáhrifum
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á höfundarrétti og réttindum á stafrænu efni

• Sýnikennsla og umræða — Kennarinn sýnir kynningu með og án hljóðs og nemendur ræða áhrifin. Þeir greina hvenær hljóð bætir og hvenær það truflar.
• Gagnrýnin greining — Nemendur skoða dæmi um kynningar þar sem hljóð er notað vel og illa og meta muninn.

Nemendur læra að nota töflur og myndrit til að birta gögn á sjónrænan hátt í kynningum. Þeir skilja hvernig tölulegar upplýsingar verða skýrari þegar þær eru settar fram í myndrænu formi.

Kennarinn sýnir hvernig hægt er að búa til einfaldar töflur og myndrit í Google Slides. Nemendur læra að setja gögn inn í töflu, búa til súlurit eða kökurit og nýta þau til að styðja efni kynningarinnar. Kennarinn ræðir mikilvægi þess að velja rétta tegund myndrits miðað við gögnin.

• Google Slides

Nemendur safna einföldum gögnum frá bekkjarfélögum sínum (t.d. uppáhaldsíþrótt, uppáhaldsdýr, uppáhaldsárstíð). Þeir setja gögnin í töflu á einni glæru og búa svo til myndrit (súlurit eða kökurit) á annarri glæru. Á þriðju glærunni draga þeir ályktanir úr gögnunum og skrifa stuttan texta. Kynningin inniheldur a.m.k. fimm glærur: forsíðu, gögn í töflu, myndrit, ályktanir og heimildir.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið einföld gögn og tölur
• Tækni: Nemandi getur búið til kynningu og sett inn myndir og texta
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á töflum og myndritum úr stærðfræði

• Sýnikennsla og æfing — Kennarinn sýnir skref fyrir skref hvernig á að búa til töflu og myndrit. Nemendur fylgja eftir á eigin tölvu og búa til sín eigin.
• Gagnatúlkun — Nemendur safna einföldum gögnum (t.d. uppáhaldslitur bekkjarins) og setja þau fram í myndritum.

Nemendur læra meginreglur um uppbyggingu góðrar kynningar: skýr skilaboð, rökrétt framvinda, sjónræn skýrleiki og markviss niðurstaða. Þeir þjálfast í að skipuleggja kynningu áður en þeir byrja að vinna í forritinu.

Kennarinn fer yfir helstu meginreglur um uppbyggingu kynningar: skýr fyrirsögn, inngangur sem vekur athygli, efnisglærur með lykilatriðum og ályktun eða samantekt. Nemendur skipuleggja kynningu á blaði áður en þeir byrja í Google Slides og nota síðan skipulagið til að búa til kynninguna.

• Google Slides

Nemendur skipuleggja fyrst kynningu á blaði (hugarkort eða glæruáætlun) um efni sem þeir velja sjálfir úr listanum: uppáhaldsstaður, áhugaverð uppfinning eða þekkt persóna. Þeir búa svo til a.m.k. sex glæru kynningu í Google Slides: forsíðu, inngangur sem vekur athygli, 3 efnisglærur með lykilorðum og myndum, og samantekt. Nemendur meta síðan kynningu samnemanda eftir gátlista.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skrifað skipulagðar málsgreinar
• Tækni: Nemandi getur notað alla grunneiginleika Google Slides
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á uppbyggingu texta (inngangur, meginmál, niðurstaða)

• Hugarkort og skipulagsvinna — Nemendur búa til hugarkort á blaði áður en þeir byrja í Google Slides. Þetta hjálpar þeim að skipuleggja efnið og ákveða röð glæra.
• Gagnrýnin greining — Nemendur skoða dæmi um vel og illa skipulagðar kynningar og greina muninn.

Nemendur læra að vista skjöl skipulega með lýsandi nöfnum og í réttar möppur. Þeir skilja mikilvægi góðrar nafnavenju og hvernig hún auðveldar leit að skjölum síðar.

Kennarinn fer yfir góðar nafnavenjur: nota dagsetningar, lýsandi nöfn og forðast sértákn. Nemendur læra að búa til möppur í Google Drive og vista skjöl á réttan stað. Kennarinn sýnir dæmi um slæm nafn (t.d. 'nýtt skjal 5') og góð nöfn (t.d. 'Bókarýni — Sogu af bláa hnettinum — jan 2026').

• Google Docs

Nemendur búa til möppukerfi í Google Drive: eina aðalmöppu (t.d. '5. bekkur — 2025-2026') með undirmöppum fyrir mismunandi námsgreinar (Íslenska, Stærðfræði, Náttúrufræði, UT). Þeir búa til nýtt skjal, nefna það samkvæmt nafnavenjum (Námsgrein — Verkefnisheiti — Dagsetning), skrifa stuttan texta og vista í réttri möppu. Þeir æfa sig líka í að finna skjöl aftur úr möppunum og endurnefna eldri skjöl.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið leiðbeiningar um skrástjórnun
• Tækni: Nemandi getur búið til skjöl, prentað og vistað í Google Docs
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á Google Drive og vistunarhugtakinu

• Sýnikennsla og umræða — Kennarinn sýnir dæmi um illa og vel nefnd skjöl og nemendur ræða muninn. Þeir búa svo til eigin möppukerfi.
• Verkleg æfing — Nemendur búa til möppukerfi og færa skjöl í réttar möppur sem æfingu í skrástjórnun.

Nemendur læra að setja upp lengri texta í Google Docs með réttri leturgerð, leturstærð og línubili. Þeir skilja hvernig þessar stillingar hafa áhrif á læsileika og fagmannlegt útlit.

Kennarinn sýnir hvernig mismunandi leturgerðir (t.d. Arial, Times New Roman), stærðir og línubil breyta útliti texta. Nemendur læra að velja viðeigandi leturgerð og stærð fyrir mismunandi verkefni og stilla línubil (1.5 eða 2.0). Kennarinn ræðir hvers vegna sum leturgerð er auðveldari að lesa en önnur.

• Google Docs

Nemendur skrifa 300+ orða texta um efni sem þeir hafa áhuga á (t.d. áhugamál, draumastarfsgrein, framtíðarplön). Textinn á að uppfylla þessi viðmið: leturgerð Arial eða Times New Roman, leturstærð 12 í meginmáli og 16 í fyrirsögn, línubil 1.5 og a.m.k. þrjár efnisgreinar. Kennarinn gefur gátlista með viðmiðunum og nemendur merkja af hverju þegar þeir hafa uppfyllt það. Lokatextinn er vistaður í réttri möppu.

• Lestur: Nemandi getur skrifað skipulagðan texta með fyrirsögnum og efnisgreinum
• Tækni: Nemandi getur notað heading-stíla, textasnið og myndir í Google Docs
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á hugtökunum leturgerð og línubil

• Samanburðargreining — Kennarinn sýnir sama texta með mismunandi leturgerðum, stærðum og línubili. Nemendur ræða hvað er auðveldast að lesa.
• Verkleg uppsetningsvinna — Nemendur skrifa lengri texta og stilla leturgerð, stærð og línubil samkvæmt viðmiðum sem kennarinn gefur.

Nemendur læra að stilla tungumál skjals á íslensku þannig að stafsetningarathugun virki rétt. Þeir skilja hvernig stafsetningarathugun getur verið gagnlegt verkfæri en einnig hvers vegna hún er ekki fullkomin.

Kennarinn sýnir hvernig á að stilla tungumál skjals (Tools > Language > Íslenska) þannig að stafskoðun greini íslenskar villur. Nemendur læra að nota stafskoðunina markvisst: skoða rauðar og bláar undirstrikingar, meta tillögur og ákveða hvort þær eru réttar. Kennarinn ræðir takmarkanir stafskoðunar.

• Google Docs

Nemendur stilla tungumál skjals á íslensku (Tools > Spelling and grammar > Íslenska). Kennarinn deililír texta með 10 stafsetningarvillum og nemendur nota stafskoðun til að finna og lagfæra villurnar. Þeir skrá hverja villu sem þeir finna og hvort stafskoðunin gaf rétta tillögu. Nemendur skrifa svo stuttan texta (200 orð) um efni að eigin vali og nota stafskoðun til að endurskoða. Þeir meta hversu margar villur stafskoðunin fann og hversu margar voru ekki fundnar.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skrifað lengri texta á íslensku
• Tækni: Nemandi getur skrifað texta í Google Docs og stillt leturgerð og línubil
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á íslenskri stafsetningu

• Sýnikennsla og gagnrýnin greining — Kennarinn sýnir texta með stafsetningarvillum og notar stafskoðun til að finna þær. Nemendur ræða hvort tillögurnar eru alltaf réttar.
• Villuleitarverkefni — Nemendur fá texta með villum og nota stafskoðun og eigin þekkingu til að lagfæra þær.

Að nemendur kynnist mismunandi tegundum myndrita (súlurit, skífurit, línurit) og læri hvenær á að nota hvert.

Nemendur skoða sömu gögnin sett fram á þrjá vegu: súlurit, skífurit og línurit. Þeir læra hvað hvert myndrit hentar til og búa til öll þrjú í Google Sheets úr sama gagnasafninu.

• Google Sheets
• Tölvur

Kennarinn sýnir gögn (t.d. mánaðarlegt hitastig á Íslandi yfir árið). Nemendur slá gögnin inn og búa til þrenns konar myndrit: (1) Súlurit til að bera saman mánuði, (2) Línurit til að sýna þróun yfir tíma, (3) Skífurit til að sýna hlutföll. Nemendur skrifa stuttan texta um hvert myndrit hentar og af hverju.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið texta í myndritsútskýringum.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í Google Sheets (slá inn gögn, búa til myndrit).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja súlurit og vita hvernig gögn tengjast myndriti.

• Samanburðarkennsla — Nemendur sjá sömu gögnin á þremur mismunandi myndritsformum og bera þau saman.
• Umræða og rökstuðningur — Nemendur ræða hvenær hvert myndrit hentar best og rökstyðja val sitt.

Að nemendur geti búið til einfalda rafræna könnun í Google Forms og safnað gögnum á stafrænan hátt.

Nemendur læra að nota Google Forms til að búa til rafræna könnun. Þeir búa til spurningar með mismunandi svarformum (fjölval, já/nei, kvarði), deila könnuninni og skoða svörin sem berast.

• Google Forms
• Tölvur eða spjaldtölvur

Kennarinn sýnir hvernig opna á Google Forms og búa til spurningar: (1) Fjölvalsspurning, (2) Já/nei-spurning, (3) Kvarðaspurning. Nemendur velja viðfangsefni (t.d. 'Mat á skólanum') og búa til 4-5 spurningar. Þeir deila könnuninni með bekkjarsystkinunum og skoða svörin í niðurstöðuhluta Google Forms.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skrifað spurningar og svarmöguleika.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í Google-umhverfinu (innskráning, vafri).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja hvað könnun er og hvers vegna hún er framkvæmd.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til raunverulega könnun sem þeir geta notað til gagnasöfnunar.
• Skref-fyrir-skref leiðbeiningar — Kennarinn sýnir hvernig búa á til könnun og nemendur fylgja eftir.

Að nemendur læri að nota AVERAGE-fallið í töflureikni og skilji hvað meðaltal þýðir í samhengi gagna.

Nemendur kynnast AVERAGE-fallinu og læra að reikna meðaltal í töflureikni. Þeir vinna með raunveruleg gögn, bera saman meðaltal við hámarks- og lágmarksgildi og skrifa ályktanir.

• Google Sheets
• Tölvur

Kennarinn sýnir gögn (t.d. skólagöngufjarlægð nemenda í mínútum). Nemendur slá inn gögnin og nota =AVERAGE() til að finna meðalfjarlægð. Þeir bera saman meðaltal við MAX og MIN og skrifa setningar: 'Meðalfjarlægð er X mínútur en lengsta fjarlægðin er Y mínútur.' Nemendur vinna síðan með eigin gögn (t.d. svefntímar á viku).

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skrifað í töflureikni.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af formúlum í töflureikni (SUM, MAX, MIN).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á meðaltali (deiling á heildarfjölda).

• Tenging við raunveruleikann — Nemendur vinna með raunveruleg gögn (t.d. einkunnagjöf, hitastig) til að skilja tilgang meðaltals.
• Samanburður — Nemendur bera saman SUM, MAX, MIN og AVERAGE til að sjá hvernig hvert fall segir okkur mismunandi hluti.

Að nemendur geti notað einfaldan myndvinnsluefni til að breyta og bæta ljósmyndir: skera til, lýsingabreytingar og síur.

Nemendur taka ljósmyndir og nota síðan myndvinnsluverkfæri í Photos-forritinu til að breyta þeim. Þeir læra að skera til (crop), breyta lýsingu og birtustigi og nota síur til að breyta stemningu mynda.

• iPad / spjaldtölva
• Photos (Myndir) - breytingastillingar

Kennarinn sýnir þrjú myndvinnsluverkfæri í Photos: (1) Skera til (crop) - fjarlægja óþarfa hluta, (2) Lýsing og birta - gera mynd bjartari eða dekkri, (3) Síur - breyta stemningu. Nemendur velja 3 myndir úr myndasafni sínu og vinna hverja á sinn hátt: skera til eina, breyta lýsingu á annarri og nota síu á þriðju. Þeir búa til 'Fyrir og eftir' samanburð.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið valmyndir í myndvinnsluforritum.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í ljósmyndun og notkun spjaldtölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa ljósmyndir til að vinna með (teknar í fyrri verkefnum eða teknar nú).

• Sýnikennsla og æfing — Kennarinn sýnir hvert myndvinnsluverkfæri og nemendur æfa strax á eigin myndum.
• Fyrir-og-eftir samanburður — Nemendur bera saman óbreytta mynd og myndvinnsluútgáfu.

Að nemendur geti klippt saman myndskeið úr mörgum brotum og búið til heildstætt myndskeið.

Nemendur taka nokkur stutt myndbrot og setja þau saman í iMovie. Þeir læra grundvallaratriði myndbandsklippingar: setja inn brot, stytta þau, raða í röð og bæta við umskiptum á milli brota.

• iPad / spjaldtölva
• iMovie

Nemendur vinna í pörum. Þeir skipuleggja stuttmynd (30-60 sek.): skrifa 3-4 atriði sem þeir þurfa að taka upp. Þeir taka hvert brot sérstaklega. Síðan opna þeir iMovie og: (1) Setja inn myndbrot í réttri röð, (2) Stytta brot ef þörf er á, (3) Bæta við umskiptum á milli brota, (4) Bæta við titli. Þeir horfa saman á lokamyndband.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið valmyndir í iMovie.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af myndbandsupptöku á spjaldtölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta skipulagt einfalda sögu (byrjun, miðja, lok).

• Skref-fyrir-skref leiðbeiningar — Kennarinn sýnir hvernig nota á iMovie og nemendur fylgja skref-fyrir-skref.
• Skapandi skipulag — Nemendur skipuleggja sögu og taka síðan myndbrot í réttri röð.

Að nemendur geti búið til einfalda hreyfimynd (stop-motion) með ljósmyndum.

Nemendur læra undirstöðu hreyfimynda: þegar margar ljósmyndir eru sýndar hratt á eftir annarri lítur út eins og hlutirnir hreyfist. Þeir taka röð af ljósmyndum þar sem þeir færa hlut aðeins á milli mynda og setja saman í myndskeið.

• iPad / spjaldtölva
• iMovie eða Clips

Kennarinn sýnir dæmi um stop-motion og útskýrir hvernig það virkar: margar myndir teknar í röð. Nemendur vinna í hópum (2-3) og velja viðfangsefni (t.d. leikfang sem gengur yfir borð). Þeir setja upp myndavélina á fastan stað og taka 20-30 myndir, færa hlutinn aðeins á milli mynda. Þeir setja myndirnar saman í iMovie (0.3 sek. á mynd) og horfa á niðurstöðuna.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið leiðbeiningar um stop-motion.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af ljósmyndun og notkun iMovie eða Clips.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta verið þolinmóðir og taka margar myndir í röð.

• Verklegt nám — Nemendur búa til hreyfimynd með eigin höndum og uppgötva grundvallarreglur hreyfimynda.
• Samvinnunám — Nemendur vinna í litlum hópum þar sem einn tekur myndir og annar færir hlutina.

Að nemendur læri að nota grunnform (hringi, ferhyrninga, þríhyrninga) og mynstursköpun í hönnunarhugbúnaði. Þetta leggur grunn að skipulagðri hönnun og sýnir hvernig einföld form geta myndað flókin mynstur.

Nemendur nota Canva til að búa til mynstur úr grunnformum. Kennari kynnir formverkfærin, hvernig á að afrita form, breyta lit og stærð, og raða þeim í mynstur. Nemendur hanna eigið mynstur sem hægt væri að nota t.d. á bókakápu eða veggspjald.

• Canva
• Tölvur eða spjaldtölvur

1. Kennari sýnir dæmi um mynstur í raunheiminum — á fatnaði, byggingarlist, flísum (5 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að nota formverkfæri í Canva: velja form, breyta lit, afrita og raða (10 mín).
3. Nemendur prófa sjálfir — búa til hring, ferhyrning og þríhyrning og breyta lit þeirra (10 mín).
4. Kennari sýnir hvernig á að afrita og raða í mynstur (5 mín).
5. Nemendur fá verkefni: Hannið mynstur úr a.m.k. tveimur mismunandi formum sem hægt væri að nota á bókakápu (30 mín).
6. Nemendur kynna hönnun sína í litlum hópum og útskýra val á formum og litum (12 mín).
7. Nemendur velja bestu hönnunina til að prenta út og sýna á vegg (5 mín).
8. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar og tólnöfn á íslensku og ensku
• Tækni: Nemendur hafa notað Canva áður til einfalds hönnunarverkefnis
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja grunnform úr stærðfræðitímum

• Sýnikennsla og æfingar — Kennari sýnir hvert tól og nemendur æfa strax. Síðan fá þeir frelsi til að hanna eigið mynstur
• Stærðfræðileg tengsl — Nemendur sjá tengsl formfræði í stærðfræði og hönnun

Að nemendur kynnist hugmyndinni um lög (layers) í myndvinnslu — hvernig hægt er að leggja einn hlut ofan á annan og breyta hverjum lagi fyrir sig. Þetta er grunnfærni í allri faglegu myndvinnslu.

Kennari notar Canva til að útskýra hugtakið lög — bakgrunnur, miðlag og forgrunnur. Nemendur búa til mynd úr þremur lögum: bakgrunnsmynd, aðalmynd og texta ofan á. Þeir læra að færa hluti á milli laga og skipta um röð.

• Canva
• Tölvur eða spjaldtölvur

1. Kennari notar 3 gegnsæ blöð á overhead eða á borð: bakgrunnur (himinn), miðlag (fjall) og forgrunnur (blóm). Sýnir hvernig hægt er að breyta röð þeirra (8 mín).
2. Kennari sýnir sama á Canva — bakgrunnsmynd, aðalmynd ofan á, texti efst (10 mín).
3. Nemendur opna Canva og búa til mynd: (a) velja bakgrunn, (b) setja inn mynd, (c) bæta við texta (20 mín).
4. Kennari sýnir hvernig á að breyta röð laga og nemendur reyna sjálfir (10 mín).
5. Nemendur fá verkefni: Búið til plakat um uppáhalds dýrið ykkar með bakgrunni, mynd af dýrinu og texta. Notið a.m.k. 3 lög (20 mín).
6. Nemendur sýna plakat í litlum hópum og útskýra lagaskiptinguna (8 mín).
7. Kennari dregur saman (4 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar og tólnöfn
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af Canva og geta sett inn myndir og texta
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja hugtakið „ofan á” og „undir” — rúmleg hugtök

• Áþreifanleg líking — Kennari notar gegnsæ blöð lögð ofan á hvort annað til að sýna lagahugtakið áður en farið er í tölvu
• Verkleg æfing — Nemendur prófa sjálfir að setja saman lög og breyta röð þeirra

Að nemendur læri að fjarlægja bakgrunn af mynd til að einangra aðalefnið. Þetta er mikilvæg grunnfærni í myndvinnslu sem opnar möguleika á samsetningu mynda og hönnun.

Nemendur nota bakgrunnsfjarlægingarverkfæri í Canva til að fjarlægja bakgrunn af ljósmynd. Þeir setja síðan aðalefnið á nýjan bakgrunn og sjá hvernig sama mynd getur litið gjörólíkt út eftir bakgrunni.

• Canva
• Tölvur eða spjaldtölvur

1. Kennari sýnir mynd af ketti á bakgrunni. Spyr: Hvað ef við viljum setja kettinn á ströndina? (3 mín).
2. Kennari sýnir hvernig bakgrunnsfjarlæging virkar í Canva — einn smellur og bakgrunnurinn hverfur (5 mín).
3. Nemendur prófa sjálfir á tilbúinni mynd (10 mín).
4. Kennari sýnir hvernig á að setja myndina á nýjan bakgrunn (5 mín).
5. Nemendur fá verkefni: Takið ljósmynd af ykkur sjálfum eða vinnu, fjarlægið bakgrunn og setjið á a.m.k. 3 mismunandi bakgrunn (30 mín).
6. Nemendur velja bestu samsetta myndina sína og kynna fyrir litlum hóp (15 mín).
7. Bekkurinn velur skemmtilegustu samsettingar til að sýna á skjávarpa (8 mín).
8. Kennari dregur saman (4 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar á íslensku og ensku
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af Canva og skilja lagahugtakið
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta valið viðeigandi ljósmyndir til vinnslu

• Sýnikennsla og tilraunir — Kennari sýnir aðgerðina og nemendur reyna strax á eftir; endurtekið nokkrum sinnum
• Skapandi beiting — Eftir grunnfærni fá nemendur frjálst skapandi verkefni til að beita nýrri færni

Að nemendur læri um mismunandi hljóðnema og hvernig þeir tengjast tölvu. Þeir skilja hvers vegna hljóðnemaval og staðsetning skiptir máli fyrir gæði upptöku og prófa mismunandi aðstæður.

Kennari kynnir mismunandi hljóðnema (innbyggðan, utanaðkomandi, höfuðtól) og nemendur taka sömu upptöku með mismunandi hljóðnemum og bera saman gæði. Þeir læra um hljóðstyrk, bakgrunnshljóð og staðsetningu hljóðnema.

• Audacity
• Mismunandi hljóðnemar (innbyggður, USB, höfuðtól)
• Tölvur

1. Kennari kynnir 3 tegundir hljóðnema og sýnir þá: innbyggðan, USB-nema, höfuðtól (10 mín).
2. Kennari útskýrir hljóðstyrk og inntaksstillingar í Audacity (8 mín).
3. Nemendur taka sömu setningu upp með innbyggðum hljóðnema (8 mín).
4. Nemendur taka sömu setningu upp með utanaðkomandi hljóðnema (8 mín).
5. Nemendur bera saman hljóðbylgjurnar sjónrænt og með hlustun — skrifa niður mun (10 mín).
6. Kennari sýnir hvernig staðsetning hljóðnema skiptir máli — nálægt vs. fjarlægt (5 mín).
7. Nemendur prófa 3 staðsetningar og bera saman (15 mín).
8. Nemendur skrifa stutta samantekt: Hvaða hljóðnemi og staðsetning gaf besta gæði? (8 mín).
9. Umræða og samantekt (8 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta tekið upp og unnið með hljóð í GarageBand
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að a.m.k. 2 mismunandi hljóðnemum

• Tilraunakennsla — Nemendur framkvæma tilraun — sama upptaka með mismunandi búnaði — og draga ályktanir
• Samanburðarhlustun — Nemendur hlusta markvisst á mun milli upptaka og meta gæði

Að nemendur taki upp söng eða raddupptöku í góðum gæðum og vinni hana í Audacity. Þeir læra um pop-filter, inntaksstyrk og einfalda hljóðvinnslu á raddupptöku.

Nemendur syngja eða lesa inn texta og taka upp með hljóðnema í hljóðrúmi. Þeir vinna upptökuna í Audacity — fjarlægja hljóðmengun, jafna hljóðstyrk og bæta við einföldum áhrifum.

• Audacity
• USB hljóðnemi
• Tölvur

1. Kennari fer yfir grunnatriði góðrar raddupptöku: staðsetning hljóðnema, inntaksstyrkur, hljóðmengunar-vörn (10 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að stilla Audacity fyrir upptöku (5 mín).
3. Nemendur stilla búnað og taka prufuupptöku (10 mín).
4. Nemendur taka upp söng eða texta — 1-2 mínútna efni (15 mín).
5. Kennari sýnir hvernig á að fjarlægja hljóðmengun (Noise Reduction) og jafna hljóðstyrk (Normalize) (10 mín).
6. Nemendur vinna upptöku sína í Audacity (15 mín).
7. Nemendur hlusta á lokaútgáfu og bera saman við óunna útgáfu (8 mín).
8. Nokkrir nemendur deila og kennari dregur saman (7 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar um Audacity á íslensku eða ensku
• Tækni: Nemendur þekkja Audacity frá fyrri kennslustund og geta tengt hljóðnema
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta sungið eða lesið texta inn á skýran hátt

• Verkleg færnikennsla — Nemendur læra faglegar upptökuaðferðir með verklegum æfingum
• Gæðamiðuð hlustun — Nemendur hlusta gaumgæfilega á upptöku sína og meta gæði

Að nemendur læri að raða mörgum hljóðupptökum á tímalínu og blanda þeim saman í eina heild. Þeir stilla hljóðstyrk hverrar rásar og búa til faglegri hljóðklippu.

Nemendur taka upp mismunandi hljóðefni (rödd, tónlist, hljóðáhrif) og raða á tímalínu í Audacity. Þeir stilla hljóðstyrk hverrar rásar þannig að allt falli vel saman og búa til 2-3 mínútna lokaverkefni.

• Audacity
• Tölvur

1. Kennari útskýrir margrása hljóðvinnslu — hvernig rásir liggja saman á tímalínu (8 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að setja inn rás, stilla hljóðstyrk og færa hljóðbúta (10 mín).
3. Nemendur fá verkefni: Búið til 2-3 mínútna útvarpssendingu sem inniheldur: inngangstónlist, raddkynningu, viðtal/efnishluta, hljóðáhrif og úttónlist (5 mín).
4. Nemendur taka upp og safna efni — rödd, tónlist, hljóðáhrif (20 mín).
5. Nemendur raða öllu á tímalínu og stilla hljóðstyrk (20 mín).
6. Nemendur hlusta og lagfæra blöndun (8 mín).
7. Nemendur flytja út sem MP3 og deila (4 mín).
8. Nokkrir spila fyrir bekkinn og kennari dregur saman (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta unnið í Audacity, tekið upp og framkvæmt grunnvinnslu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa efni til að raða — raddupptökur, tónlist, hljóðáhrif

• Verkleg hljóðblöndun — Nemendur læra hljóðblöndun með verklegum æfingum á tímalínu
• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til raunverulega afurð — hljóðklippu sem þeir geta deilt

Að nemendur læri hvað skýjalausnir eru og hvernig á að vista og skipuleggja skrár í skýinu (t.d. Google Drive, OneDrive). Þeir skilja muninn á staðbundinni vistun og skýjavistun.

Kennari kynnir skýjalausnir og nemendur búa til möppu, vista skjal í skýinu og opna það á annarri tölvu. Þeir sjá kosti skýjunar: aðgengi alls staðar, sjálfvirk vistun, deiling.

• Google Drive eða OneDrive
• Tölvur

1. Kennari útskýrir: Hvað er skýið? Hvar eru skrárnar ykkar geymidar? (8 mín).
2. Kennari sýnir Google Drive / OneDrive og hvernig á að búa til möppu (5 mín).
3. Nemendur búa til möppu „Upplýsingatækni 5. bekkur” í skýinu (5 mín).
4. Kennari sýnir hvernig á að búa til skjal og vista í möppunni (5 mín).
5. Nemendur búa til skjal, skrifa stuttan texta og vista í möppunni (10 mín).
6. Nemendur fara á aðra tölvu (eða tölvu felaga) og opna skjalið sitt þaðan (10 mín).
7. Nemendur skrifa skýrslu: Hvað er munurinn á vistun á tölvu og vistun í skýinu? (15 mín).
8. Nemendur kynna og kennari dregur saman (12 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta skráð sig inn og notað ritvinnslu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að skýjalausn (Google Drive eða OneDrive)

• Sýnikennsla og æfing — Kennari sýnir og nemendur herma eftir á eigin tækjum
• Raunhæf verkefni — Nemendur vista raunverulegt skólaverkefni í skýinu

Að nemendur læri að deila verkefnum á stafrænan hátt — senda hlekk, deila möppu eða skjali og stilla deilingarheimildir (skoða, breyta).

Nemendur deila verkefni úr skýinu með samnemanda eða kennara. Þeir læra muninn á „skoða aðeins” og „má breyta” heimildum og skilja hvers vegna þetta skiptir máli.

• Google Drive eða OneDrive
• Tölvur

1. Kennari sýnir hvernig á að deila skrá: smella á „Share”, slá inn netfang, velja heimild (8 mín).
2. Kennari útskýrir muninn á „Viewer” og „Editor” (5 mín).
3. Nemendur búa til skjal og deila með samnemanda sem „Viewer” — félagi reynir að breyta (sér að hann getur ekki) (10 mín).
4. Nemendur breyta heimild í „Editor” og félagi breytir skjalinu (10 mín).
5. Nemendur deila verkefni með kennara (5 mín).
6. Nemendur fá samstarfsverkefni: 2 nemendur deila skjali og skrifa saman texta um efni (25 mín).
7. Pör kynna samstarfsverkefni (10 mín).
8. Kennari dregur saman (7 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta vistað og unnið í skýinu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að skýjalausn

• Verkleg deiling — Nemendur deila raunverulegu verkefni og sjá niðurstöðuna — getur hinn opnað?
• Samvinnunám — Nemendur deila og vinna saman í skjali — rauntíma samvinna

Að nemendur skilji mismunandi skráarsnið og viti hvenær á að nota hvert. Þeir læra muninn á jpg, png, pdf, docx og mp3 og geta valið rétt snið eftir tilgangi.

Kennari kynnir helstu skráarsnið og nemendur vinna verkefni þar sem þeir vista sömu skrá á mismunandi sniðum og bera saman stærð og eiginleika.

• Ritvinnsla, myndvinnsla, PDF-sjá
• Tölvur

1. Kennari sýnir mismunandi skráartegundir: .jpg, .png, .pdf, .docx, .mp3. Útskýrir hverja (10 mín).
2. Nemendur búa til skjal í ritvinnslu og vista sem .docx og .pdf — bera saman (10 mín).
3. Nemendur vista mynd sem .jpg og .png — bera saman stærð og gæði (10 mín).
4. Kennari sýnir hvenær hvert snið hentar: pdf til deilingar, jpg til mynda, docx til vinnslu (8 mín).
5. Nemendur fá verkefni: 5 aðstæður — veldu rétt snið. T.d. „Senda kennara verkefni” → pdf, „Setja mynd á vefsíðu” → jpg (15 mín).
6. Nemendur kynna svör og ræða (15 mín).
7. Kennari dregur saman (12 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur geta vistað og opnað skrár
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að mismunandi forritum

• Samanburðarnám — Nemendur bera saman skráarsnið og sjá muninn sjálfir
• Hagnýt verkefni — Nemendur nota skráarsnið í raunverulegu samhengi

Að nemendur greini eigin skjánotkun með gagnrýnum huga og skilji áhrif hennar á heilsu og vellíðan.

Nemendur nota skjátímastillingar í tækjum sínum til að skoða raunverulega notkun sína. Þeir greina gögnin og ræða um hvort notkun þeirra sé í jafnvægi.

• Skjátímastilling í iOS/Android
• SAFT.is – kennsluefni um heilbrigðar tæknivenjur
• Common Sense Education – Device-Free Moments

Nemendur hefja tímann með að skoða skjátímaupplýsingar úr tæki sínu (ef tiltækt; ella notar kennarinn dæmi). Þeir skrá niðurstöðurnar: heildarskjátími, fjöldi opnana, mest notaða appið. Í hópavinnu bera nemendur saman og ræða: Hvað kemur á óvart? Er eitthvað sem þú vilt breyta? Kennarinn leiðir síðan umræðu um rannsóknir á áhrifum skjánotkunar á svefn, einbeitingu og líðan.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið texta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í notkun spjaldtölvu/síma og stillinga
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa aðgang að skjátímaupplýsingum úr tæki sínu

• Gagnadrifin sjálfsgreining — Nemendur nota raungögn um eigin skjánotkun til að greina mynstur og áhrif
• Sókratísk umræða — Kennarinn notar spurningar til að leiða umræðu um tengsl skjánotkunar og heilsu

Að nemendur skilji hvernig skjánotkun fyrir svefn getur haft áhrif á svefngæði og heilsu.

Nemendur læra um blátt ljós, svefnhringrás og hvernig skjánotkun á kvöldin hefur áhrif á svefn. Þeir búa til verklag fyrir heilbrigðari kvöldvenjur.

• Kennslumyndband um blátt ljós og svefn
• SAFT.is

Nemendur horfa á stutt myndband um hvernig blátt ljós hefur áhrif á melatónín og svefn. Þeir ræða saman um eigin kvöldvenjur. Í pörum rannsaka þeir ráðleggingar sérfræðinga um skjánotkun á kvöldin og búa til ‚kvöldvenjuáætlun' sem tekur tillit til skjátíma. Nemendur kynna áætlanir sínar og deila ráðum.

• Lestur: Nemandi getur lesið upplýsingatexta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu eða spjaldtölvu
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á líkamsstarfsemi og heilsu

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur kanna vísindalegar staðreyndir um svefn og skjánotkun
• Hönnunarhugsun — Nemendur hanna persónulegar kvöldvenjur sem taka tillit til þekkingar sinnar

Að nemendur reyni af eigin raun hvernig það er að taka hlé frá stafrænum tækjum og ígrundi reynsluna.

Nemendur taka þátt í stuttri ‚digital detox' áskorun þar sem þeir draga úr skjánotkun í ákveðinn tíma og halda dagbók um líðan sína.

• Dagbókareyðublað (prentað)
• Common Sense Education – Digital Citizenship

Kennarinn kynnir áskorunina: nemendur draga úr skjánotkun í tvær klukkustundir á dag í þrjá daga. Þeir ræða fyrst hvað þeir geta gert í staðinn og undirbúa sig. Á meðan á áskorun stendur skrifa þeir í dagbók: Hvernig líður mér? Hvað gerði ég í staðinn? Hvað var erfitt? Í lokatíma deila nemendur reynslu sinni og bekkurinn ræðir hvað þeir lærðu.

• Lestur: Nemandi getur skrifað stuttar dagbókarfærslur
• Tækni: Engin sérstök tæknifærni krafist (verkefnið snýst um að vera án tækni)
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa stuðning foreldra/forráðamanna heima

• Reynslunám (Experiential Learning) — Nemendur upplifa sjálfir hvernig það er að vera án tækni og ígrunda reynsluna
• Ígrundun og dagbókarskrif — Nemendur halda dagbók um reynslu sína og tilfinningar

Að nemendur skilji hugtakið persónuvernd og hvers vegna mikilvægt er að vernda persónuupplýsingar sínar á netinu.

Nemendur kanna hvaða persónuupplýsingar vefsíður safna og hvers vegna. Þeir læra um réttindi sín og hvernig þeir geta verndað sig.

• Tölva eða spjaldtölva
• SAFT.is – persónuvernd
• Common Sense Education – Privacy

Kennarinn útskýrir hvað persónuvernd þýðir og kynnir persónuverndarlög á Íslandi. Nemendur skoða persónuverndarstefnu (privacy policy) vefsíðu sem þeir nota oft og reyna að finna: Hvaða upplýsingum er safnað? Hverjum er deilt með? Í pörum bera þeir saman niðurstöður og kynna. Bekkurinn ræðir: Vissum við þetta? Er þetta í lagi?

• Lestur: Nemandi getur lesið upplýsingatexta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í notkun netvafra
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuupplýsingum

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur kanna persónuverndarstefnur og læra hvað þær segja
• Umræðuverkefni — Nemendur ræða réttindi sín og skyldur varðandi persónuvernd

Að nemendur skilji hvað vafrakökur (cookies) eru og hvernig vefsíður rekja hegðun notenda.

Nemendur læra hvað vafrakökur eru, hvernig þær virka og hvers vegna vefsíður vilja rekja notkun. Þeir læra hvernig á að stjórna vafrakökustillingum.

• Netvafri (Chrome, Safari eða Firefox)
• SAFT.is

Kennarinn útskýrir hvað vafrakökur eru með hliðstæðu: ‚Ímyndaðu þér að hvert verslun sem þú ferð í setji miða á þig svo hún viti hvert þú ferð næst.' Nemendur opna vafrastillingar og skoða hvaða vafrakökur hafa safnast. Þeir bera saman í pörum: Hversu margar vafrakökur? Frá hvaða vefsíðum? Nemendur læra síðan að hreinsa vafrakökur og stilla vafrann betur.

• Lestur: Nemandi getur lesið tæknilegan texta á aldursviðeigandi stigi
• Tækni: Grunnfærni í notkun netvafra og stillinga
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuvernd

• Sýnikennsla og æfing — Kennarinn sýnir hvernig vafrakökur virka og nemendur æfa stillingar
• Tilraun — Nemendur gera tilraun: vafra um vefsíður og skoða hvaða vafrakökur safnast

Að nemendur læri að búa til örugg lykilorð og skilji mikilvægi tveggja þrepa auðkenningar.

Nemendur kanna hvað gerir lykilorð sterkt, læra um lykilorðastjóra og tveggja þrepa auðkenningu (2FA). Þeir uppfæra eigin lykilorðavenjur.

• Tölva eða spjaldtölva
• HaveIBeenPwned.com (sýnikennsla)

Kennarinn sýnir hversu fljótt tölva getur ‚brotist inn' á veikt lykilorð. Nemendur læra aðferðina ‚passphrase' (lykilsetning) – þrjú eða fjögur handahófskennd orð saman. Þeir æfa sig og prófa styrk lykilorða á öruggum prófunarsíðum. Kennarinn kynnir síðan 2FA og nemendur læra hvernig á að virkja það. Nemendur búa til verklag: sterkt lykilorð + 2FA = mun öruggara.

• Lestur: Nemandi getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu og reikninga á netinu
• Aðrar forsendur: Reynsla af lykilorðum

• Hagnýt færnikennsla — Nemendur læra og æfa hagnýtar aðferðir við lykilorðagerð og 2FA
• Umræðuverkefni — Nemendur ræða hvers vegna sumir nota veik lykilorð og hvernig breyta má hegðun

Að nemendur skilji að fyrirtæki safna gögnum um notendur og geti nefnt dæmi um hvernig gögn eru notuð.

Nemendur rannsaka hvernig stór tæknifyrirtæki safna gögnum um notendur í gegnum forrit og vefsíður. Þeir skoða dæmi um auglýsingar sem byggjast á gögnum og ræða um hvernig þetta tengist stafrænu fótspori.

• Google My Activity (sýnikennsla)
• Vinnublað: ‚Gögnin mín'

Kennarinn byrjar á sýnikennslu: hann opnar Google My Activity (með eigin prófaðgangi) og sýnir hversu mikið Google veit. Nemendur verða hissa! Kennarinn útskýrir: ‚Öll forrit safna gögnum — leitarsaga, staðsetning, hvað þú smellir á.' Nemendur vinna í hópum (3-4) og fá eitt forrit hver (YouTube, TikTok, Snapchat, Roblox). Þeir svara spurningum á vinnublaði: Hvaða gögn safnar forritið? Hvernig notar það gögnin? Af hverju fær þú ákveðnar auglýsingar? Hópar kynna niðurstöður fyrir bekknum. Í lokin ræðir bekkurinn: ‚Er þetta í lagi? Hvað getum við gert?'

• Lestur: Nemendur geta lesið stuttar greinar
• Tækni: Grunnfærni í leit á netinu og notkun vafra
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja virk og óvirk fótspor

• Rannsóknarverkefni — Nemendur rannsaka hvaða gögn vinsæl forrit safna og skrá niðurstöður
• Samvinnunám í hópum — Nemendur vinna í litlum hópum að rannsókninni og deila niðurstöðum

Að nemendur læri að finna og nota persónuverndarstillingar í algengum forritum og skilji hvers vegna þær skipta máli.

Nemendur skoða persónuverndarstillingar í forritum sem þeir nota og læra að loka á óæskilega gagnaöflun. Þeir æfa sig í að stilla stillingar á öruggari hátt.

• Spjaldtölvur eða tölvur
• Gátlisti: ‚Persónuverndareftirlitið mitt'

Kennarinn byrjar á umræðu: ‚Viljið þið að ókunnugir geti séð allt sem þið gerið á netinu? Nei? Þá þurfum við að skoða stillingarnar!' Kennarinn sýnir á skjávarpa hvernig á að finna persónuverndarstillingar í vafra (t.d. Chrome). Nemendur fylgja eftir á eigin tækjum. Þeir nota gátlista til að fara yfir: Er staðsetning slökkt? Er leitarsaga sjálfvirkt eytt? Eru vefkökur takmarkaðar? Nemendur merkja við hvern lið sem þeir klára. Í lokin ræðir bekkurinn: ‚Hvað komst þú að? Hvað viltu breyta heima?' Nemendur fá gátlistann heim til að fara yfir stillingar með foreldrum.

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar og vallistaorð
• Tækni: Geta notað vafra og forrit sjálfstætt
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja gagnaöflun fyrirtækja

• Verklegt nám (Hands-on learning) — Nemendur fara sjálfir í persónuverndarstillingar og breyta þeim
• Leiðsagnarganga (Guided walkthrough) — Kennarinn sýnir skref fyrir skref á skjávarpa og nemendur fylgja eftir

Að nemendur hugsi um stafrænt fótspor sem hluta af ímynd sinni og skilji að aðrir meta þá eftir netvirkni.

Nemendur setja sig í spor annarra og hugsa um hvað kennarinn, foreldrar eða væntanlegur vinnuveitandi myndi sjá ef þeir leituðu að þeim á netinu. Þeir búa til ‚stafrænt sjálfsmyndarblað' sem sýnir hvernig þeir vilja birtast á netinu.

• Sniðmát: ‚Stafrænt sjálfsmyndarblað'
• Litir, límmiðar og prentari

Kennarinn byrjar á hugleiðingu: ‚Lokaðu augunum. Ímyndaðu þér að kennarinn þinn leitar af þér á netinu. Hvað sér hann? Ert þú ánægður?' Kennarinn ræðir saman við bekkinn og sýnir dæmi: tveir tilbúnir prófílar — annar jákvæður (áhugamál, góð framkoma) og hinn neikvæður (dónalegar athugasemdir, óviðeigandi efni). Bekkurinn ræðir hvorn prófíl þeir myndu vilja vera. Nemendur fá sniðmát og búa til sitt eigið ‚stafrænt sjálfsmyndarblað': Notendanafnið mitt, áhugamálin mín, hvað ég vil sýna á netinu, hvað ég vil EKKI sýna. Þeir skreyta og deila í litlum hópum.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað stuttar málsgreinar
• Tækni: Grunnfærni í notkun stafrænna tækja
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja virk/óvirk fótspor og persónuverndarstillingar

• Sjónarhornsbreyting (Perspective taking) — Nemendur setja sig í spor annarra og meta eigin stafræna ímynd
• Skapandi hönnunarverkefni — Nemendur hanna stafrænt sjálfsmyndarblað sem sýnir jákvæða ímynd

Að kenna nemendum að þekkja einkenni neteineltis og skilja muninn á neteinelti og venjulegum ágreiningi á netinu.

Nemendur læra hvað neteinelti er, hvernig það birtist og hvernig það er frábrugðið venjulegum ágreiningi milli barna. Kennarinn notar dæmisögur og umræður til að greina einkenni neteineltis: endurtekin hegðun, valdaójafnvægi og ásetning. Nemendur vinna sjálfstætt og í hópum að greiningu aðstæðna.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Vinnublöð með dæmisögum

1. Kennarinn byrjar á að spyrja: Hvað haldið þið að neteinelti sé? Hvernig er það frábrugðið því að vera ósammála? 2. Nemendur deila hugmyndum og kennarinn skrifar á töflu. 3. Kennarinn sýnir skilgreiningu neteineltis: endurtekið, valdaójafnvægi, ásetningur. 4. Kennarinn sýnir dæmisögur á skjánum og bekkurinn greinir saman. 5. Nemendur fá vinnublöð með sex dæmisögum og vinna sjálfstætt að greiningu: Er þetta neteinelti eða ágreiningur? 6. Nemendur bera saman svör í pörum og ræða mun á. 7. Kennarinn fer yfir svörin og ræðir hvers vegna sumar aðstæður eru neteinelti en aðrar ekki. 8. Nemendur skrifa sína eigin skilgreiningu á neteinelti í einni setningu.

• Lestur: Nemendur geta lesið stuttan texta sjálfstætt.
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu eða spjaldtölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt viðkvæm efni af virðingu og hlustað á sjónarmið annarra.

• Leiðbeind umræða — Kennarinn leiðir umræðu um neteinelti og nemendur deila hugmyndum sínum og reynslu.
• Dæmisögugreining — Nemendur greina dæmisögur og ákveða hvort þær sýni neteinelti eða ágreining.

Að efla nemendur í hlutverki áhorfandans og kenna þeim árangursríkar leiðir til að bregðast við þegar þeir verða vitni að neteinelti eða vanvirðingu á netinu.

Nemendur dýpka skilning sinn á hlutverki áhorfandans á netinu. Þeir læra aðferðir til að grípa inn í – bæði beint og óbeint – og hvenær þeir eiga að leita til fullorðinna. Nemendur vinna með dæmisögur og búa til aðgerðaáætlun.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Aðgerðaáætlunarsniðmát (prentað)

1. Kennarinn byrjar á endursögn: Hvað lærðum við síðast um neteinelti? 2. Kennarinn spyr: Hvað ef þú sérð neteinelti gerast – hvað geturðu gert? 3. Nemendur hugsa í nokkrar mínútur og deila hugmyndum. 4. Kennarinn sýnir lista yfir aðferðir: segja fullorðnum, styðja fórnarlambið, segja geranda að hætta, vita hvenær á að hunsa og hvenær á að bregðast við. 5. Nemendur fá dæmisögur í hópum og velja bestu aðferðina fyrir hverja aðstöðu. 6. Hóparnir kynna svör sín og útskýra rökin. 7. Nemendur fá aðgerðaáætlunarsniðmát og fylla út: Ef ég sé neteinelti mun ég... 8. Nokkrir nemendur deila áætlunum sínum.

• Lestur: Nemendur geta lesið stuttan texta sjálfstætt.
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið sjálfstætt og í hópum.

• Dæmisögur og aðstæðugreining — Nemendur greina dæmisögur og velja viðeigandi viðbrögð úr lista af möguleikum.
• Einstaklingsvinna og kynning — Nemendur búa til eigin aðgerðaáætlun og deila henni með bekknum.

Að kenna nemendum að virða fjölbreytileika á netinu og skilja að fólk er ólíkt og á skilið virðingu óháð bakgrunni, útliti eða skoðunum.

Nemendur vinna með hugmyndina um fjölbreytileika á netinu og læra að mismunandi sjónarmið, menning og bakgrunnur gera netsamfélagið ríkara. Kennarinn notar dæmi og umræður til að sýna hvernig virðing fyrir ólíkum sjónarmiðum birtist í reynd. Nemendur búa til veggspjald um fjölbreytileika og virðingu.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Veggspjaldaefni (pappír, litir, límmiðar)

1. Kennarinn spyr: Hvað ef allir á netinu væru eins, hugsaðu eins og sögðu það sama? 2. Nemendur ræða í pörum og deila svörum. 3. Kennarinn útskýrir: Fjölbreytileiki gerir netsamfélagið betra – mismunandi sjónarmið hjálpa okkur að læra og vaxa. 4. Kennarinn sýnir dæmi um virðingu og óvirðingu gagnvart ólíkum sjónarmiðum á netinu. 5. Nemendur ræða saman: Hvernig getum við sýnt virðingu þegar við erum ósammála? 6. Nemendur vinna í hópum að veggspjaldi: 'Virðing fyrir fjölbreytileika á netinu'. 7. Hóparnir setja á veggspjaldið: a) hvers vegna fjölbreytileiki skiptir máli, b) hvernig á að sýna virðingu, c) hvað á EKKI að gera. 8. Hóparnir kynna veggspjöld sín og bekkurinn velur bestu hugmyndirnar.

• Lestur: Nemendur geta lesið stuttan texta sjálfstætt.
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu eða spjaldtölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta hlustað á ólík sjónarmið af virðingu.

• Umræða og sjónarmiðaskipti — Nemendur ræða mismunandi sjónarmið og æfa sig í að hlusta á og virða ólíkar skoðanir.
• Skapandi hópaverkefni — Nemendur búa til veggspjald sem sýnir mikilvægi fjölbreytileika á netinu.

Að nemendur læri grundvallaratriði heimildagagnrýni og geti greint á milli áreiðanlegra og óáreiðanlegra heimilda á netinu.

Nemendur kynnast heimildagagnrýni í gegnum raunveruleg dæmi af vefsíðum og fréttum. Kennarinn kynnir einfalda gátlista til að meta áreiðanleika heimilda. Nemendur æfa sig í að nota gátlistann á valdar vefsíður.

• Gátlisti fyrir heimildamat
• Vafri og valin vefsíður

1. Kennarinn spyr: Hvernig vitum við hvað er satt á netinu? Nemendur deila hugmyndum. 2. Kennarinn kynnir gátlista: Hver skrifaði þetta? Hvenær? Eru heimildir gefnar upp? Er vefsíðan þekkt? 3. Kennarinn sýnir tvær vefsíður – eina áreiðanlega og eina vafasama. 4. Nemendur nota gátlistann í pörum til að meta vefsíðurnar. 5. Nemendur deila niðurstöðum og ræða í hóp. 6. Nemendur fá nýja vefsíðu til að meta sjálfstætt og skila stuttu mati.

• Lestur: Nemendur geta lesið texta á vefsíðum.
• Tækni: Geta notað vafra til að skoða vefsíður.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á vefnum og leit.

• Gátlistaaðferð — Nemendur nota skipulagðan gátlista til að meta heimildir.
• Raunveruleg dæmi — Nemendur skoða raunverulegar vefsíður og meta þær.

Að nemendur læri að taka þátt í stafrænum umræðum á virðulegan og uppbyggilegan hátt.

Nemendur æfa stafræna umræðu í stýrðu umhverfi. Þau skrifa athugasemdir, svara athugasemdum annarra og læra að vera ósammála á virðulegan hátt. Kennarinn kynnir hugtökin rök, gagnrök og virðing í umræðu.

• Google Classroom eða Padlet
• Umræðureglur veggspjald

1. Kennarinn kynnir umræðuefni sem bekkurinn velur. 2. Kennarinn fer yfir umræðureglur: Settu rök fram, virtu ólík sjónarmið, ekki gera lítið úr öðrum. 3. Nemendur skrifa fyrstu athugasemd sína á Padlet eða Google Classroom. 4. Nemendur lesa athugasemdir tveggja bekkjarfélaga og svara þeim. 5. Kennarinn velur dæmi um góð svör og hópurinn ræðir hvað gerði þau góð. 6. Nemendur endurskoða svör sín ef þörf er á.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað texta af góðum skilningi.
• Tækni: Geta notað sameiginlegt skjal eða umræðuvettvang.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á samskiptareglum á netinu.

• Stýrð stafræn umræða — Nemendur taka þátt í umræðu á stafrænum vettvangi undir leiðsögn kennara.
• Jafningjaendurgjöf — Nemendur gefa og fá endurgjöf á athugasemdir hvers annars.

Að nemendur læri hvernig á að bregðast við þegar samskipti á netinu fara úrskeiðis, þ.m.t. einelti, dónaleg skilaboð eða misskilning.

Nemendur skoða aðstæður þar sem samskipti á netinu hafa farið úrskeiðis og læra aðferðir til að bregðast við. Þau æfa sig í að leita aðstoðar, tilkynna óviðeigandi efni og leysa ágreining á friðsamlegan hátt.

• Aðstæðukort með dæmum
• Viðbragðsáætlun eyðublað

1. Kennarinn kynnir umræðuefnið: Hvað gerum við þegar eitthvað fer úrskeiðis á netinu? 2. Nemendur nefna dæmi úr eigin reynslu (af fúsum vilja). 3. Kennarinn deilir aðstæðukortum á hópa. 4. Hópar lesa aðstæðurnar og fylla út viðbragðsáætlun: Hvað gerðist? Hvernig getum við brugðist við? Hvert leitum við aðstoðar? 5. Hópar kynna lausnir sínar. 6. Kennarinn dregur saman lykilatriði og rifjar upp hvert á að leita aðstoðar.

• Lestur: Nemendur geta lesið aðstæðulýsingar.
• Tækni: Geta notað tölvu og vafra.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnþekkingu á stafrænum samskiptum.

• Aðstæðugreining — Nemendur greina aðstæður og ákveða bestu viðbrögð.
• Hópavinna — Nemendur vinna saman í litlum hópum að lausnum.

Að kenna nemendum skipulagða aðferð við greiningu tæknivandamála þar sem þau skilgreina vandamálið, greina möguleg orsakir og prófa lausnir kerfisbundið.

Nemendur læra vandamálagreiningu í þremur skrefum: (1) Skilgreina vandamálið, (2) Hugsa um mögulegar orsakir, (3) Prófa lausnir eina í einu. Þetta er formleg nálgun sem eykur sjálfstæði og rökhugsun.

• Tölva eða spjaldtölva
• Vandamálagreiningarblaðið (þriggja skrefa eyðublað)

Kennarinn kynnir „Þriggja skrefa aðferðina”: Skilgreina — Greina — Prófa. Nemendur fá þrjár aðstæður: (1) Prentari prentar ekki, (2) Vefsíða hleðst ekki, (3) Skrá opnast ekki. Fyrir hverja aðstöðu fylla nemendur út vandamálagreiningarblaðið: Hvað er vandamálið? Hverjar gætu orsakirnar verið? (hugmyndavakt) Hvaða lausn prófa ég fyrst? Virkaði hún? Nemendur vinna fyrst sjálfstætt og deila síðan niðurstöðum í litlum hópum. Að lokum ræðir bekkurinn sameiginlega hvaða lausnir virkuðu best.

• Lestur: Góður grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar og gátlista
• Tækni: Nemandi þekkir grunnbilanaleit (endurræsing, gátlistar) úr yngri bekkjum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt að einföldum verkefnum

• Vandamálamiðað nám (PBL) — Nemendur fá raunveruleg tæknivandamál og þurfa að leysa þau með skipulagðri aðferð
• Hugmyndavakt (brainstorming) — Nemendur safna saman mögulegum orsökum vandamáls áður en þau prófa lausnir

Að dýpka skilning nemenda á hvers vegna endurræsing virkar og kenna þeim fleiri grunnúrræði sem fyrsta skref í bilanaleit.

Nemendur fá dýpri skilning á endurræsingu: hvað gerist í tölvunni þegar hún er endurræst og hvers vegna það leysir mörg vandamál. Þau læra einnig fleiri grunnúrræði: hreinsa skyndiminni vafra, loka óþörfum forritum, og athuga uppfærslur.

• Tölva (Windows, macOS eða Chromebook)
• Vafri (Chrome, Edge eða Safari)

Kennarinn útskýrir hvað gerist þegar tölva er endurræst: vinnsluminni tæmist, forrit lokast, kerfið byrjar uppá nýtt. Nemendur opna mörg forrit samtímis og sjá hvernig tölvan verður hæg. Þau læra síðan að: (1) Loka óþörfum forritum, (2) Hreinsa skyndiminni vafra, (3) Athuga hvort uppfærslur bíða. Nemendur skrá grunnúrræðin sín í töflu: Vandamál → Úrræði → Virkaði? Þau vinna í pörum og bera saman niðurstöður.

• Lestur: Góður grunnlestur; getur lesið tæknilegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur endurræst tæki og notað gátlista
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um hvernig tölva virkar

• Samlíkingarkennsla — Kennarinn notar samlíkingu: tölvan er eins og herbergi — þegar allt er í rugli (mörg forrit opin) þarf að hreinsa til (endurræsa)
• Verklegt nám — Nemendur æfa grunnúrræði á eigin tækjum

Að kenna nemendum að nota leitarvélar til að finna lausnir á tæknivandamálum og meta áreiðanleika niðurstaðna.

Nemendur læra hvernig á að orða leitarfyrirspurn þegar þau lenda í tæknivandamáli. Þau læra að velja áreiðanlegar niðurstöður og meta hvort lausnin er örugg og viðeigandi.

• Tölva með netaðgangi
• Google eða önnur leitarvél

Kennarinn sýnir hvernig á að orða leitarfyrirspurn: „tölva hæg hvað geri ég” frekar en „tölvan mín er svo hæg og ég veit ekki hvað ég á að gera.” Nemendur fá þrjú vandamál og skrifa leitarfyrirspurn fyrir hvert. Þau leita á netinu og finna lausnir. Kennarinn kennir þeim að meta niðurstöður: Er þetta áreiðanleg síða? Er lausnin örugg? Eru margar auglýsingar? Nemendur velja bestu lausnina og útskýra hvers vegna þau valdi hana. Að lokum deila nemendur lausnum í bekknum.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið texta af vefsíðum
• Tækni: Nemandi getur notað vafra og leitarvél
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um netöryggi (ekki smella á neitt)

• Leiðbeint rannsókn — Kennarinn leiðir nemendur í gegnum leit og kennir þeim hvernig á að meta niðurstöður
• Gagnrýnin hugsun — Nemendur meta áreiðanleika vefsíðna og fjölda auglýsinga á þeim

Að kenna nemendum að skipuleggja möppukerfi á markvissan hátt fyrir skólaverkefni og persónulegar skrár.

Nemendur skipuleggja ítarlegt möppukerfi sem nær yfir öll námsgreinar og persónuleg gögn. Þau læra bestu venjur um nafngift, stigveldi og skipulag sem þau geta notað alla skólagönguna.

• Tölva með Google Drive eða OneDrive

Kennarinn kynnir „möppukerfisverkefnið”: Nemendur skipuleggja möppukerfi sem nær yfir allt skólastarfið. Fyrst teikna þau möpputré á blað: aðalmöppur, undirmöppur, og nafnakerfi. Kennarinn sýnir dæmi um gott skipulag: „Skóli-2025-2026” → „Stærðfræði” → „Vika01”, „Vika02”... Nemendur búa til kerfið sitt í Google Drive. Þau skoða síðan möppukerfi samnemanda og gefa uppbyggilega endurgjöf. Kennarinn útskýrir hvernig á að viðhalda skipulaginu: setja nýjar skrár strax á réttan stað.

• Lestur: Góður lestur; getur lesið leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur búið til möppur, vistað og afritað skrár
• Aðrar forsendur: Nemandi hefur Google Drive reikning

• Verkefnamiðað nám — Nemendur skipuleggja eigið möppukerfi sem þau nota allan veturinn
• Jafningjafræðsla — Nemendur skoða möppukerfi hvors annars og gefa tillögur

Að kenna nemendum hvernig skýjasamstilling virkar og hvernig á að nýta hana til að hafa aðgang að skrám á mörgum tækjum.

Nemendur dýpka skilning á skýjaþjónustu og læra um samstillingu: hvernig skrár uppfærast sjálfkrafa á öllum tækjum, hvað gerist ef nettengingurin bregst og hvernig á að leysa samstillingarvandamál.

• Tölva og spjaldtölva (tvö tæki)
• Google Drive

Kennarinn útskýrir samstillingu: Þegar þú breytir skrá á einu tæki breytist hún á öllum tækjum — eins og töfrar! Nemendur opna Google Drive á tölvu og spjaldtölvu. Þau breyta skrá á tölvunni og sjá breytinguna á spjaldtölvunni. Kennarinn sýnir hvað gerist ef nettengig bregst: skráin er geymd staðbundið og samstillist þegar nettenging kemst á. Nemendur fá vandamál: „Ég breytti skjali heima en skólinn sýnir gamla útgáfuna — hvað geri ég?” Þau ræða og finna lausnir.

• Lestur: Góður lestur
• Tækni: Nemandi getur notað Google Drive og vistað skrár þar
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur hvað nettenging er

• Verklegt nám og tilraun — Nemendur breyta skrá á einu tæki og sjá breytinguna á öðru
• Vandamálamiðað nám — Nemendur leysa samstillingarvandamál sem kennarinn býr til

Að kenna nemendum mikilvægi öryggisafritunar og hvernig á að afrita mikilvæg gögn á fleiri en einn stað.

Nemendur læra hvers vegna öryggisafritun er mikilvæg og hvernig á að afrita skrár á USB-lykil, ytri disk eða aðra skýjaþjónustu. Þau búa til eigin afritunaráætlun.

• Tölva, USB-lykill og Google Drive

Kennarinn segir sögu: Nemandi í öðrum skóla vann í marga daga að verkefni en tölvan bilaði og allt tapist — ekkert afrit var til! Nemendur ræða: Hvað hefðu þau gert? Kennarinn kynnir „3-2-1 regluna”: 3 afrit af mikilvægum gögnum, á 2 mismunandi miðlum, þar af 1 utan staðar (í skýinu). Nemendur finna mikilvægustu skrárnar sínar og afrita þær á USB-lykil og í Google Drive. Þau búa til einfalda afritunaráætlun: Hvað á að afrita? Hvert? Hversu oft?

• Lestur: Góður lestur
• Tækni: Nemandi getur afritað skrár á milli staða
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur mismunandi geymslustaði

• Atburðarás — Kennarinn segir raunverulega sögu af einhverjum sem missti gögn vegna þess að hann átti ekkert afrit
• Skipulagning og verklegt nám — Nemendur búa til afritunaráætlun og framkvæma hana

Að nemendur skilji hvað stýrikerfi er, hvers vegna tölvur þurfa þau og geti borið saman helstu stýrikerfi (Windows, macOS, ChromeOS).

Nemendur læra að stýrikerfið er hugbúnaður sem stýrir tölvunni — það stjórnar vélbúnaðnum, keyrir forrit og lætur notandann eiga samskipti við tölvuna. Nemendur skoða mismunandi stýrikerfi og bera þau saman. Þau skilja að tölvan getur ekki virkað án stýrikerfis.

• Tölvur með mismunandi stýrikerfi (ef til staðar)
• Myndskeið um stýrikerfi (aldursviðeigandi)

Kennarinn útskýrir: Tölvan hefur vélbúnað (líkaminn) og stýrikerfi (heilann sem stjórnar öllu). Án stýrikerfis getur tölvan ekkert gert — eins og líkami án heila. Stýrikerfið stjórnar öllum forritum, geymslu og tengingum. Nemendur horfa á stutt myndskeið um stýrikerfi. Kennarinn sýnir síðan hvernig á að finna hvaða stýrikerfi er á eigin tölvu (Stillingar → Um). Nemendur vinna samanburðarverkefni í hópum: hver hópur rannsakar eitt stýrikerfi (Windows, macOS eða ChromeOS) og skráir: Hvernig lítur skjáborðið út? Hvernig opnar maður forrit? Hvernig slökkvir maður? Hóparnir kynna niðurstöður og bekkurinn býr til samanburðartöflu.

• Lestur: Góður grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar og texta
• Tækni: Nemandi þekkir helstu vélbúnaðarhluta og getur notað tölvu sjálfstætt
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og tekið þátt í samanburðarverkefni

• Samlíkingarkennsla — Kennarinn notar samlíkingu: stýrikerfið er eins og skólastjórinn — það skipuleggur alla hluti svo allir geti unnið saman
• Samanburðarnám — Nemendur bera saman stýrikerfi og finna líkt og ólíkt

Að nemendur skilji uppbyggingu skráarkerfisins, geti búið til möppur, vistað skrár á réttan stað og fundið þær aftur.

Nemendur læra hvernig skráarkerfið er uppbyggt: drif, möppur og skrár. Þau skilja að hvert drif er eins og skúffa, hvert mappa er eins og mappa í skúffu og hvert skjal er blað í möppunni. Nemendur æfa sig í að búa til möppur, nefna þær, vista skrár og finna þær aftur.

• Tölva með skráarkerfi (File Explorer / Finder)
• Skipulagsmynd af skráarkerfi (prentað)

Kennarinn notar samlíkingu: Ímyndið ykkur skúffuskáp. Hvert hólf er drif. Í hverju hólfi eru möppur og í hverjum möppu eru blöð (skrár). Ef þú setur allt á einn haug finnurðu aldrei neitt! Kennarinn sýnir File Explorer/Finder og útskýrir uppbygginguna. Nemendur fá verkefni: (1) Búa til möppu sem heitir nafnið þeirra, (2) Búa til tvær undirmöppur: „Verkefni“ og „Myndir“, (3) Búa til textaskjal og vista í „Verkefni“, (4) Vista mynd í „Myndir“. Nemendur loka síðan File Explorer og reyna að finna skrárnar aftur. Að lokum ræða nemendur: Hvers vegna er mikilvægt að hafa gott skipulag? Hvað gerist ef maður vistar allt á skjáborðið?

• Lestur: Góður grunnlestur; getur lesið nöfn á möppum og skrám
• Tækni: Nemandi getur notað stýrikerfi, opnað forrit og vistað einfaldar skrár
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur hugtakið skipulag og getur unnið skipulega

• Samlíkingarkennsla — Kennarinn notar samlíkingu: skráarkerfið er eins og skúffuskápur þar sem allt er skipulagt
• Verklegt nám — Nemendur búa til eigin möppubyggingu og vista skrár í rétta staði

Að nemendur skilji hvernig tölvur tengjast internetinu í gegnum WiFi og netlán, og geti leyst einföld tengingarvandamál.

Nemendur læra grunnhugtök um nettengingar: WiFi er þráðlaus tenging, netsnúra er snúrutenging og beininn er tækið sem sendir netið út. Þau skilja hvers vegna nettenging er mikilvæg og hvað þau geta gert ef netið virkar ekki. Nemendur æfa sig í að tengja tölvu við WiFi-net.

• Tölva með WiFi-getu
• Beinn (sýnilegt tæki í skólanum)

Kennarinn útskýrir: WiFi er þráðlaust merki sem beininn (router) sendir út, eins og útvarp sendir hljóð. Tölvan þín er eins og útvarpstæki sem tekur á móti merkinu. Kennarinn sýnir beini í skólanum og útskýrir hvernig hann virkar. Nemendur læra síðan að: (1) Finna WiFi-stillingarnar á tölvunni, (2) Sjá tiltæk net, (3) Tengja við rétt net. Kennarinn býr til hermt vandamál: „Netið virkar ekki!“ Nemendur nota gátlista: Er WiFi kveikt? Er ég á réttu neti? Er beininn í gangi? Hef ég prófað að endurtengja? Nemendur vinna í pörum og leysa vandamálið. Að lokum ræðir bekkurinn: Hvers vegna er nettenging mikilvæg? Hvað getum við gert án nets?

• Lestur: Góður grunnlestur; getur lesið nöfn á WiFi-netum og einfaldar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi þekkir stýrikerfi og getur notað stillingar tölvunnar
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnhugtök um tölvur og getur prófað lausnir sjálfstætt

• Samlíkingarkennsla — Kennarinn notar samlíkingu: WiFi er eins og útvarp — beininn sendir merki og tölvan tekur á móti
• Verklegt bilanaleitarnám — Nemendur æfa sig í að tengja WiFi og leysa tengingarvandamál

Að nemendur noti Scratch til að hanna og forrita eigin leik frá grunni með lykkjum, skilyrðum, breytum og skilaboðum milli persóna.

Nemendur fara í gegnum hönnunarferli til að búa til eigin leik. Þeir byrja á hugmyndavinnu, teikna flæðirit, forrita skref-fyrir-skref og prófa leikinn. Áhersla er á nýja eiginleika: skilaboð milli persóna (broadcast), klón, og flóknari stýringu. Nemendur læra villuleit og skipulega vinnubrögð.

• Scratch
• Hönnunarblað (pappír)

1. Hugmyndavinna (15 mín): Nemendur velja leikjategund (pallaleikur, flóttaleikur, spurningaleikur, o.fl.). Fylla út hönnunarblað: Nafn leiks, markmið leiks, persónur, reglur, hvernig maður vinnur/tapar. 2. Flæðirit og skipulag (10 mín): Nemendur teikna flæðirit sem sýnir helstu atburði leiksins. Kennarinn fer yfir með hverjum og einum. 3. Forritunarvinna (40 mín): Nemendur forrita leikinn sinn. Kennarinn kynnir nýja eiginleika eftir þörfum: (a) Skilaboð (broadcast): Sýnir hvernig ein persóna getur sent skilaboð til annarrar (t.d. 'leik byrjar' eða 'leik endar'), (b) Klón: Búa til afrit af persónu (t.d. margir óvinir), (c) Eigin blokkir: Hópa skipanir saman til að halda kóðanum skipulögðum. Kennarinn gengur á milli og hjálpar við villuleit. 4. Prófun og endurgjöf (15 mín): Nemendur skiptast á og prófa leiki hver annars. Fylla út endurgjöfareyðublað: Virkar leikurinn? Er hann skemmtilegur? Hvað mætti bæta?

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað íslensku á viðeigandi aldursstigi.
• Tækni: Nemendur þekkja lykkjur, skilyrði og breytur í Scratch.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa þolinmæði til að vinna að verkefni yfir lengri tíma.

• Verkefnamiðað nám (PBL) — Nemendur vinna að eigin leik frá hugmynd til fullbúins afurðar og upplifa heildarferlið.
• Endurtekin hönnun (Iterative Design) — Nemendur prófa, finna villur, laga og bæta leikinn í endurtekinni lykkju.

Að kynna nemendum micro:bit örtölvuna og sýna hvernig forritun getur stjórnað raunverulegum hlutum utan skjásins.

Nemendur læra að forrita micro:bit með MakeCode blokkaforritun. Þeir byrja á að birta myndir og texta á LED skjánum, nota takka til að stýra útkomu og kynnast hröðunarmælinum. Verkefnið opnar nýjan heim forritunar þar sem kóðinn hefur áhrif á raunverulegan hlut sem nemandinn heldur á.

• micro:bit
• MakeCode (makecode.microbit.org)

1. Kynning (15 mín): Kennarinn sýnir micro:bit og útskýrir: Þetta er örtölva – lítil tölva sem við getum forritað! Sýnir helstu hluta (LED, takkar A og B, USB tengi). Kennarinn sýnir fyrirfram útbúið forrit – hjarta sem pulserar á LED skjánum. 2. MakeCode kynning (10 mín): Kennarinn opnar MakeCode á skjávarpa og sýnir viðmótið. Sýnir hvernig á að: (a) Draga blokkir, (b) Herma í hermi, (c) Hlaða niður á micro:bit. 3. Verkefnavinna í þremur þrepum (40 mín): Þrep 1 – Sýna mynd: Nemendur forrita micro:bit til að sýna mynd (hjarta, bros, o.fl.) með 'sýna ljósmynd' blokk (10 mín). Þrep 2 – Takkar: Nota A takka til að sýna eina mynd, B takka til að sýna aðra (15 mín). Þrep 3 – Hristingur: Þegar micro:bit er hrist, birtist slembimynd eða tala – nemendur búa til 'töfratening' (15 mín). 4. Sýning og samantekt (15 mín): Nemendur ganga um og sýna hvors annars tölvur. Kennarinn dregur saman: Við forritum raunverulegan hlut! Hvað annað mætti forrita micro:bit til að gera?

• Lestur: Nemendur geta lesið texta á MakeCode blokkum.
• Tækni: Reynsla af Scratch blokkaforritun nýtist vel. Nemendur þurfa að vita hvernig á að nota USB tengingu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta farið varlega með tækin.

• Konstruktíónismi (Learning by Making) — Nemendur búa til forrit sem hefur áhrif á raunverulegan hlut sem þeir halda á og hafa samband við.
• Könnun og tilraunir — Nemendur fá tíma til að prófa sjálfir hvað micro:bit getur gert og uppgötva möguleika tækisins.

Að kynna nemendum HTML merkingarmálið og sýna þeim hvernig vefsíður eru byggðar upp af tögum og efni.

Nemendur læra grunnatriði HTML og búa til einfalda vefsíðu um sjálfa sig eða áhugamál sitt. Þeir nota helstu tög eins og h1, p, img og a. Kennslan tengir saman tæknilega grunnþekkingu og skapandi tjáningu. Nemendur sjá strax niðurstöður sínar í vafranum.

• Replit eða CodePen
• Vafri (Chrome/Firefox)

1. Kynning (10 mín): Kennarinn opnar vefsíðu (t.d. Wikipedíu) og sýnir nemendum 'view source' – kóðann á bak við síðuna. Nemendur sjá HTML tög. Kennarinn segir: Vefsíður eru skrifaðar í sérstöku máli – HTML. Í dag lærum við þetta mál! 2. Saman – Fyrsta HTML síðan (20 mín): Kennarinn leiðir nemendur í gegnum hvert skref á skjávarpa: (a) Skrifa grunnstrúktúr (html, head, body), (b) Bæta við fyrirsögn (h1), (c) Bæta við málsgrein (p), (d) Bæta við mynd (img), (e) Bæta við tengli (a href). Nemendur skrifa sama kóðann á sínum tölvum og sjá niðurstöðuna. 3. Sjálfstæð vinna (35 mín): Nemendur búa til eigin vefsíðu um sjálfa sig eða áhugamál sitt. Kröfur: (a) Fyrirsögn, (b) Að minnsta kosti 2 málsgreinar, (c) Mynd, (d) Listi (ul/li), (e) Tengill. Nemendur mega sérsníða efnið að eigin smekk. 4. Kynning (15 mín): Nemendur sýna vefsíður sínar á skjávarpa. Bekkurinn gefur jákvæð viðbrögð. Kennarinn spyr: Hvað lærðuð þið? Hvað var erfiðast?

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað íslensku á viðeigandi aldursstigi og skrifað á lyklaborði.
• Tækni: Grunnfærni í tölvunotkun. Engin fyrri reynsla af HTML krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa þolinmæði – HTML krefst nákvæmni í innslátt.

• Sýnikennsla og herma (Modeling) — Kennarinn skrifar kóða á skjávarpa og nemendur herma eftir á sínum tölvum, skref-fyrir-skref.
• Skapandi tilraunir — Eftir sýnikennslu fá nemendur tíma til að prófa sjálfir og breyta kóðanum til að sjá hvað gerist.