Að kenna nemendum flokkunarkerfi skólasafnsins á heildstæðan hátt — bæði fyrir skáldsögur (stafrófsröðun eftir höfundi) og fræðibækur (efnisflokkar). Nemendur læra hvernig fræðibækur eru skipulagðar í efnisflokka (t.d. náttúra, saga, listir, tækni) og hvernig hægt er að nota þetta kerfi til að finna allar tegundir bóka sjálfstætt. Markmiðið er að nemendur verði sjálfstæðir notendur safnsins sem geta fundið efni án aðstoðar.

Kennslan fer fram á skólasafninu. Kennari byrjar á upprifjun á stafrófsröðun skáldsagna (kennt í 3. bekk) og tengir síðan við fræðibækur sem eru skipulagðar öðruvísi — eftir efni. Kennari kynnir efnisflokkana sem safnið notar og útskýrir merkingar á hillum (númer, litir eða tákn). Nemendur fá kortlagningu-verkefni þar sem þau ganga um safnið og kortleggja alla efnisflokkana. Síðan fá þau leitarverkefni sem krefst þess að þau noti bæði stafrófsröðun og efnisflokka til að finna tilgreindar bækur. Kennslan lýkur á umræðu um hvers vegna skipulag er mikilvægt.

• Kort af safninu (tómt til útfyllingar)
• Efnisflokkaspjöld
• Leitarverkefnablað — tvöfalt
• Stafrænt leitarkerfi safnsins (ef til staðar)

1. Upprifjun og inngangur (5 mín): Kennari spyr: 'Munið þið hvernig skáldsögur eru raðaðar á safninu?' Nemendur svara (stafrófsröð eftir eftirnafni höfundar). Kennari segir: 'Gott! En hvað um fræðibækur? Eru þær líka í stafrófsröð?' Nemendur velta fyrir sér. Kennari segir: 'Í dag ætlum við að uppgötva heildarskipulagið á safninu okkar.'

2. Kynning á efnisflokkum fræðibóka (8 mín): Kennari fer með nemendur að fræðibókahlutanum og sýnir hillurnar. 'Fræðibækur eru flokkaðar eftir efni — allar bækur um sömu efnið eru saman.' Kennari sýnir helstu efnisflokkana:
- Náttúra og dýr
- Saga og samfélag
- Vísindi og tækni
- Listir og tónlist
- Heimsálfur og lönd
- Íþróttir og útivist
Kennari sýnir hvernig hillurnar eru merktar og hvaða tákn eða númer eru notuð. Nemendur fá að skoða hverja hillu stuttlega.

3. Kortlagning safnsins (10 mín): Nemendur fá tómt kort af safninu sem sýnir gróft útlit herbergisins (veggi, hurð, hillur sem box). Þau ganga um safnið í pörum og fylla út kortið:
- Merkja skáldsögusvæðið og skrifa 'Stafrófsröð'.
- Merkja hvert fræðibókasvæði með réttum flokki.
- Merkja lestrarsvæðið, tölvurnar og bókaafgreiðsluna.
Kennari gengur á milli og hjálpar. Þegar flestir eru búnir fer kennari yfir rétt kort á töflunni.

4. Tvöfalt leitarverkefni (12 mín): Nemendur vinna sjálfstætt eða í pörum að leitarverkefnablaði:
- Hluti A — Skáldsagaleit: 'Finndu skáldsögu eftir höfund sem byrjar á M. Skráðu titil og höfund.'
- Hluti A.2: 'Finndu skáldsögu eftir [ákveðinn höfundur]. Á hvaða hillu var hún?'
- Hluti B — Fræðibókaleit: 'Finndu fræðibók um dýr. Skráðu titil, höfund og efnisflokk.'
- Hluti B.2: 'Finndu fræðibók um sögu Íslands. Í hvaða efnisflokki var hún?'
- Aukaverkefni: 'Ef safnið hefur tölvuleitarkerfi, reyndu að leita að bók á tölvunni.'
Kennari hjálpar þeim sem þurfa stuðning.

5. Samantekt og umræða (5 mín): Nemendur setjast saman. Kennari spyr: 'Hvers vegna er mikilvægt að safnið sé skipulagt?' 'Hvað myndi gerast ef bækurnar væru bara settar á hillur af handahófi?' Nemendur ræða. Kennari dregur saman: 'Skipulagið hjálpar okkur að finna allt sem við leitum að — eins og heimilisfang hjálpar okkur að finna hús. Nú eruð þið orðin sérfræðingar á skólasafninu okkar!'

• Lestur: Nemendur geta lesið texta á miðstigi og skilið fyrirsagnir, merkingar og stuttar lýsingar. Þau geta lesið og skilið efnisyfirlit bóka.
• Tækni: Ef safnið hefur stafrænt leitarkerfi (t.d. tölvu með bókaskrá) geta nemendur byrjað að nota það undir leiðsögn. Annars er unnið handvirkt.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa lært stafrófsröðun skáldsagna (3. bekkur) og þekkja muninn á fræðibók og skáldsögu (3. bekkur). Geta unnið sjálfstætt og í pörum.

• Upprifjun og tengsl (Activating Prior Knowledge) — Kennari byrjar á að rifja upp þekkingu frá 3. bekk og tengja nýtt efni við það sem nemendur kunna. Þetta skapar brú milli eldri þekkingar og nýrra hugtaka.
• Virk kortlagning (Active Mapping) — Nemendur ganga um safnið og kortleggja skipulagið sjálfir á tómt kort. Þetta krefst virkrar hugsunar og tengir staðbundna reynslu við hugrænt skipulag.
• Áskoranamiðuð leit (Challenge-Based Search) — Nemendur fá leitarverkefni sem krefst þess að þau beiti flokkunarkerfinu á raunhæfan hátt — ekki bara skilji það fræðilega heldur noti það.

Að efla sjálfstætt bókaval og ígrundandi lestur hjá nemendum. Nemendur læra að velja sér bók meðvitað eftir eigin áhugasviði og lestrargetu, nota bókina á safninu í yndislestri og skrifa stutta ígrundun um valið og lestrarreynslu sína. Markmiðið er að nemendur verði ígrundandi lesendur sem vita hvers vegna þau velja ákveðnar bækur og geta orðað hvað þeim finnst.

Kennslan fer fram á skólasafninu og er hugsuð sem rólegt og ígrundandi tímabil þar sem nemendur fá tækifæri til að velja sér bók, lesa hana í ró og skrifa stutta ígrundun um reynslu sína. Kennari byrjar á stuttri umræðu um hvernig á að velja bók — notar 'fimm-fingra regluna' og ræðir mismunandi tegundir bóka. Nemendur fá rúman tíma til að velja bók af safninu og setjast síðan í yndislestur. Eftir lesturinn skrifa nemendur stutta bókadagbókarfærslu þar sem þau skrá titil, höfund, hvers vegna þau völdu bókina og fyrstu tilfinningar sínar gagnvart henni.

• Bókasafn skólasafnsins
• Bókadagbókarblað
• 'Fimm-fingra reglan' plakat

1. Umræða um bókaval (7 mín): Kennari byrjar á að ræða við nemendur um hvernig þau velja bækur. 'Hvernig ákveðið þið hvaða bók á að lesa? Horfið þið á forsíðuna? Lesið bakhlið? Horfið þið á hvað vinir ykkar lesa?' Nokkrir nemendur deila. Kennari kynnir síðan 'fimm-fingra regluna' og sýnir á plakati:
- 0-1 fingur: Bókin er auðveld — fín til afslöppunar.
- 2-3 fingrar: Bókin er hentug — nóg áskorun en ekki of erfið.
- 4-5 fingrar: Bókin er of erfið núna — prófaðu aftur seinna.
Kennari sýnir í verki: tekur bók, les blaðsíðu, heldur upp fingrum og velur.

2. Bókaval á safninu (8 mín): Nemendur fá tíma til að velja sér bók á safninu. Kennari hvetur þau til að:
- Nota flokkunarkerfið til að finna efni sem þau hafa áhuga á.
- Skoða forsíðu og lesa bakhlið eða fyrstu málsgrein.
- Nota fimm-fingra regluna til að meta lestrarstigi.
- Velja bók sem þau vilja raunverulega lesa — ekki bara þá fyrstu sem þau sjá.
Kennari gengur á milli og ræðir við nemendur: 'Af hverju valdir þú þessa bók? Prófaðir þú fimm-fingra regluna?'

3. Yndislestur (15 mín): Nemendur setjast á þægilegan stað á safninu og lesa bókina sína í ró. Kennari les líka. Enginn truflar. Ef nemandi klárar bók (ólíklegt á 15 mín) má hann velja aðra. Ef nemandi á erfitt með einbeitingu gengur kennari rólega til hans og hvetur hann áfram.

4. Bókadagbók (8 mín): Nemendur fylla út bókadagbókarblað:
- Titill bókarinnar
- Höfundur
- Tegund (skáldsaga eða fræðibók)
- 'Af hverju valdi ég þessa bók?' (1-2 setningar)
- 'Hvað finnst mér hingað til?' (1-2 setningar)
- 'Vil ég lesa áfram?' (Já/nei og af hverju)
Kennari gengur á milli og hjálpar nemendum sem eiga í erfiðleikum með skrif.

5. Deiling í pörum og samantekt (2 mín): Nemendur snúa sér að nágranna og segja frá bókinni sinni í 30 sekúndur hvor. Kennari dregur saman: 'Í dag tókuð þið meðvitaða ákvörðun um hvað á að lesa og ígrunduðuð reynslu ykkar. Þetta er mikilvæg leshæfni!'

• Lestur: Nemendur geta lesið sjálfstætt á viðeigandi lestrarstigi. Þau geta lesið kafla úr bók og tjáð sig um efnið bæði munnlega og skriflega.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist. Nemendur þurfa að geta skrifað nokkrar setningar sjálfstætt.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja skipulag safnsins (sjá kennslustund 1) og geta unnið rólega og sjálfstætt í lengri tíma (15 mínútur). Grunnfærni í sjálfsmati og ígrundun.

• Fimm-fingra reglan (Five Finger Rule) — Nemandi opnar bók á handahófi og les eina blaðsíðu. Fyrir hvert orð sem nemandinn skilur ekki eða getur ekki lesið heldur hann upp einum fingri. 0-1 fingur = bókin er auðveld, 2-3 fingrar = bókin er hentug, 4-5 fingrar = bókin er of erfið.
• Yndislestur (Sustained Silent Reading) — Nemendur fá ótruflaðan lestratíma þar sem allir — þar á meðal kennari — lesa rólega. Enginn talar og enginn truflar.
• Lestrarígrundun (Reading Reflection) — Nemendur skrifa stutta ígrundun eftir lestur þar sem þau velta fyrir sér hvers vegna þau völdu bókina, hvað þeim fannst og hvort þau vilji lesa áfram.

Að kenna nemendum formlegri heimildavinnu þar sem þau nota bæði fræðibók af skólasafninu og einfaldan vefrænan aðgang til að rannsaka efni og búa til stutta kynningu. Nemendur læra að bera saman upplýsingar úr tveimur mismunandi heimildum, skrá heimildir á réttan hátt og kynna niðurstöður sínar á skipulagðan hátt. Þetta er mikilvægt skref í þróun upplýsingalæsis og gagnrýninnar hugsunar.

Kennslan er stærra verkefni sem fer fram bæði á skólasafninu og í kennslustofu. Nemendur velja rannsóknarefni úr lista sem kennari hefur undirbúið (efni sem tengist yfirstandandi námsefni). Þau finna fyrst fræðibók á safninu og draga út helstu upplýsingar. Síðan nota þau einfalt og öruggt vefleitarkerfi (t.d. barnasíðu eða safnasíðu) til að finna viðbótarupplýsingar. Nemendur skrá allar upplýsingar á heimildaverkefnablað, bera saman upplýsingarnar úr báðum heimildum og búa til stutta kynningu (plakat eða stafræna glæru) sem þau kynna fyrir bekknum.

• Fræðibækur á skólasafninu
• Tölva eða spjaldtölva með aðgangi að öruggum vefsíðum
• Heimildaverkefnablað (tvöfaldt)
• Plakatpappír eða kynningarforrit

1. Kynning og efnisval (5 mín): Kennari útskýrir verkefnið: 'Í dag verðið þið rannsóknarfólk! Þið ætlið að rannsaka efni með tveimur heimildum — bók af safninu og vefupplýsingum — og kynna niðurstöðurnar.' Kennari kynnir efnislistann (t.d. lundi, Hekla, norðurljós, Leifur heppni, hvítabjörninn). Nemendur velja efni — helst eitt sem tengist yfirstandandi námsefni í öðru fagi.

2. Bókaheimild — leit og skráning (10 mín): Nemendur fara á safnið og finna fræðibók um sitt efni. Þau nota efnisflokkana sem þau lærðu í kennslustund 1. Þegar þau hafa fundið bók setjast þau niður og vinna á heimildaverkefnablaðinu:
- Skrá titil bókar, höfund og útgáfuár.
- Finna og skrifa þrjár helstu staðreyndir úr bókinni með eigin orðum.
- Teikna eða skrifa hvað þau lærðu nýtt.
Kennari gengur á milli og hjálpar: 'Notaðu efnisyfirlitið til að finna rétta blaðsíðu. Lestu kaflaheildina og finndu mikilvægustu upplýsingarnar.'

3. Vefheimild — leit og skráning (10 mín): Nemendur fara á tölvu eða spjaldtölvu. Kennari sýnir fyrst á skjávarpa hvernig á að fara á örugga vefsíðu (t.d. barnasíðu Landsbókasafnsins, Wikipedia á íslensku fyrir börn, eða aðra samþykkta síðu). Nemendur leita að sínu efni og fylla út hægri dálk heimildaverkefnablaðsins:
- Skrá nafn vefsíðunnar og vefslóðina.
- Finna og skrifa tvær til þrjár staðreyndir sem bætast við bókaupplýsingarnar.
- Merkja hvort einhverjar upplýsingar voru þær sömu og í bókinni.
Kennari hjálpar nemendum sem eiga í erfiðleikum og tryggir að þau séu á réttum vefsíðum.

4. Samanburður og kynningargerð (10 mín): Nemendur skoða heimildaverkefnablaðið sitt og bera saman:
- 'Hvað sagði bókin sem vefsíðan sagði ekki?'
- 'Hvað sagði vefsíðan sem bókin sagði ekki?'
- 'Var eitthvað ólíkt í upplýsingunum?'
Nemendur búa síðan til stutta kynningu — annaðhvort plakat á pappír eða einfalda stafræna glæru (1-2 glærur). Kynningin á að innihalda:
- Titil efnisins
- 3-5 lykilstaðreyndir
- Mynd eða teikningu
- Heimildaskrá (bók og vefsíða)

5. Kynningar og samantekt (5 mín): Ef tíminn leyfir fá 3-4 nemendur að kynna verkefnið sitt í eina mínútu. Kennari spyr alltaf: 'Hvaðan fékkstu þessar upplýsingar?' Ef tíminn leyfir ekki kynningar fá nemendur að ljúka þeim í næsta tíma. Kennari dregur saman: 'Í dag notuðuð þið tvær ólíkar heimildir til að rannsaka efni. Þið borðuð saman og skráðuð hvaðan upplýsingarnar komu. Þetta er grundvöllurin að allri heimildavinnu — og þið getið það!'

• Lestur: Nemendur geta lesið fræðitexta á viðeigandi stigi og dregið út lykilupplýsingar. Þau geta lesið einfaldan veftexta og skilið fyrirsagnir og kaflauppbyggingu.
• Tækni: Nemendur þurfa að geta notað vafra til einfaldrar leitarvinnu undir leiðsögn. Grunnfærni í að slá inn vefföng eða notast við leitarvél. Ef þau búa til stafræna glæru þurfa þau grunnfærni í kynningarforriti.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa unnið einfalt heimildaverkefni í 3. bekk (sjá 3. bekkur, kennslustund 3). Þau þurfa að geta unnið sjálfstætt, skipulagt tíma sinn og skrifað nokkrar setningar um efni.

• Rannsóknarmiðað nám (Research-Based Learning) — Nemendur framkvæma eigin rannsókn á efni sem þau hafa áhuga á, nota margar heimildir og draga saman niðurstöður. Þau taka ákvarðanir um hvaða upplýsingar eru mikilvægar.
• Fjölheimlildanálgun (Multi-Source Approach) — Nemendur nota tvær ólíkar heimildir (bók og vef) og bera saman. Þetta kennir þeim að upplýsingar geta verið á mörgum stöðum og að samanburður er mikilvægur.
• Kynningarmiðað nám (Presentation-Based Learning) — Nemendur vita frá upphafi að þau munu kynna niðurstöður sínar, sem gefur þeim skýrt markmið og hvetur til vandaðrar vinnu.

Að nemendur geti leitað sjálfstætt á netinu með notkun leitarorða og geti metið á grunnstigi hvort leitarniðurstöður séu viðeigandi. Nemendur byggja á reynslu sinni úr 3. bekk og taka stærra skref í átt að sjálfstæði.

Nemendur fá ákveðið viðfangsefni (t.d. „eldfjöll á Íslandi“) og þurfa sjálfir að velja leitarorð, leita á Google og finna a.m.k. þrjár staðreyndir sem tengjast efninu. Kennari leiðbeinir en nemendur vinna sjálfstætt eða í pörum á tölvum eða spjaldtölvum. Eftir leit deila nemendur niðurstöðum sínum og ræða hvaða leitarorð virkuðu best.

• Google
• Tölvur eða spjaldtölvur
• Verkefnablað

1. Kennari kynnir viðfangsefnið: „Eldfjöll á Íslandi“ (eða annað viðeigandi efni úr námskrá). Spyr: „Hvað viljum við vita um þetta?“ og safnar saman 3-4 spurningum á töflu (5 mín).
2. Kennari rifjar upp: „Hvað eru góð leitarorð? Munið — stutt og nákvæm!“ og sýnir stutt dæmi (3 mín).
3. Nemendur fá verkefnablað þar sem þeir skrifa: a) spurninguna sína, b) leitarorðin sín, c) vefsíðuna sem þeir fundu, d) 3 staðreyndir sem þeir lærðu (2 mín).
4. Nemendur vinna sjálfstætt eða í pörum á tölvum/spjaldtölvum. Þeir leita, lesa og fylla út verkefnablaðið. Kennari fer á milli og hjálpar þeim sem þurfa (18 mín).
5. Nemendur deila niðurstöðum í litlum hópum (3-4 saman). Þeir bera saman: Hvaða leitarorð notuðu þeir? Fundu þeir sömu staðreyndir? (7 mín).
6. Samantekt: Nokkrir nemendur deila áhugaverðustu staðreyndunum. Kennari spyr: „Hvaða leitarorð virkuðu best og hvers vegna?“ (5 mín).

• Lestur: Nemendur eru sjálfstæðir lesendur sem geta lesið einfalda fræðitexta
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af leitarvélum og vita hvað leitarorð eru
• Aðrar forsendur: Nemendur geta skrifað á lyklaborð og notað spjaldtölvu eða tölvu

• Sjálfstætt nám með leiðsögn — Nemendur vinna sjálfstætt en kennari er til staðar til að hjálpa og leiðbeina þegar þörf krefur
• Endurgjöf jafningja — Nemendur deila niðurstöðum og gefa hver öðrum endurgjöf um leitarorð og niðurstöður

Að nemendur læri að velja stafrænt efni sem hentar verkefninu sem þeir eru að vinna — hvort sem það er texti, mynd eða myndband — og geti útskýrt hvers vegna valið hentar.

Nemendur fá verkefni (t.d. að búa til veggspjald um hreindýr) og þurfa að finna viðeigandi stafrænt efni: texta með staðreyndum, myndir og ef til vill stutt myndband. Þeir læra að meta hvort efnið hentar verkefninu, hvort það sé á réttu tungumáli og á viðeigandi erfiðleikastigi. Kennari hjálpar nemendum að sjá muninn á því að „finna eitthvað“ og „finna eitthvað gott“.

• Google leit og Google myndaleit
• YouTube (leit að stuttum fræðslumyndböndum)
• Wikipedia (íslensk útgáfa)

1. Kennari kynnir verkefnið: „Þið eruð að búa til veggspjald um [hreindýr/annað dýr]. Þið þurfið: a) 3 staðreyndir, b) 1-2 góðar myndir, c) ef mögulegt — stutt myndband.“ (3 mín).
2. Kennari spyr: „Hvar getum við fundið þetta efni?“ Nemendur nefna Google, YouTube, bækur. Kennari ræðir: „En hvernig vitum við hvort efnið er gott eða hentar ekki?“ (5 mín).
3. Kennari sýnir tvær leitarniðurstöður — eina sem hentar (einföld vefsíða um hreindýr á íslensku) og eina sem hentar ekki (vefsíða á erlendu máli eða mjög flókin). Ræðir muninn (5 mín).
4. Nemendur leita sjálfstætt eða í pörum. Þeir fylla út blað: a) Hvaða vefsíðu fann ég? b) Hvers vegna hentar þetta efni? c) Myndir sem ég vel (15 mín).
5. Kennari staldrar við: „Áður en þið haldið áfram — sýnið samnemanda hvað þið funduð. Hentar þetta?“ Pörin ræða val sitt (5 mín).
6. Nemendur ljúka vali sínu og 2-3 nemendur sýna bekknum hvað þeir fundu og hvers vegna þeir völdu þetta efni (7 mín).

• Lestur: Nemendur lesa sjálfstætt og geta lesið einfalda fræðitexta af netinu
• Tækni: Nemendur geta leitað sjálfstætt á netinu og þekkja mismunandi upplýsingagerðir
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa unnið veggspjöld eða einföld kynningarverkefni áður

• Verkefnamiðað nám — Nemendur læra í gegnum raunhæft verkefni sem krefst þess að þeir noti leitarfærni sína
• Stöðvakennsla — Kennari staldrar við á lykilstöðum til að ræða og leiðbeina áður en nemendur halda áfram

Að nemendur skilji að myndir á netinu geta verið breyttar eða villandi og læri að skoða myndir með gagnrýnum augum. Þetta er mikilvægur þáttur í miðlalæsi og tengist upplýsingaleit.

Kennari sýnir nemendum dæmi um myndir sem hafa verið breyttar á tölvu — sumar augljóslega og sumar lúmskara. Nemendur ræða hvernig myndir geta verið villandi og hvers vegna fólk breytir myndum. Þeir læra einfaldar aðferðir til að greina breyttar myndir: lítur eitthvað furðulegt út? Er skugginn á réttan stað? Virðast hlutföll rétt? Kennari tengir þetta við upplýsingaleit: þegar við finnum mynd á netinu þurfum við að hugsa um hvort hún sé raunveruleg.

• Skjávarpi eða snjalltafla
• Google myndaleit

1. Kennari sýnir mynd af stórum ketti við hlið manns — augljóslega breytt mynd. Spyr: „Er þetta alvöru mynd?“ Nemendur svara og kennari spyr: „Hvernig vitið þið það?“ (5 mín).
2. Kennari sýnir 5-6 myndir — sumar raunverulegar, sumar breyttar. Fyrir hverja mynd spyrja nemendur sig: „Lítur eitthvað furðulegt út? Eru hlutföllin rétt? Eru skuggarnir á réttu stöðunum?“ (10 mín).
3. Kennari útskýrir hvers vegna fólk breytir myndum: til gamans, til að selja vöru, til að blekkja, á samfélagsmiðlum. Nemendur gefa dæmi sem þeir hafa séð (5 mín).
4. Nemendur fá í pörum blað með 6 myndum og þurfa að flokka þær: „Líklega raunveruleg“ eða „Líklega breytt“ og skrifa ástæðu (10 mín).
5. Pörin bera saman niðurstöður sínar og ræða ef þau eru ósammála (5 mín).
6. Kennari tengir við upplýsingaleit: „Þegar þið leitið á netinu og finnið mynd — munið að athuga. Myndir segja ekki alltaf sannleikann!“ (5 mín).

• Lestur: Nemendur lesa sjálfstætt
• Tækni: Nemendur geta notað leitarvélar og leitað að myndum á netinu
• Aðrar forsendur: Nemendur skilja muninn á sönnu og skálduðu og geta tekið þátt í gagnrýnni umræðu

• Myndgreining (sjónræn gagnrýni) — Nemendur skoða myndir markvisst og leita að vísbendingum um breytingar eða villandi efni
• Hópumræður og rökstuðningur — Nemendur ræða saman og rökstyðja skoðun sína á myndum

Að dýpka skilning nemenda á muninum á fræðilegu efni og skáldskap með skriflegum verkefnum þar sem þeir greina og skrifa um textategundir.

Nemendur lesa tvo texta og skrifa stutta grein um hvað greinir þá að. Þeir nefna einkenni fræðilegs texta og skáldskapar og nota dæmi úr textunum til að styðja mál sitt.

• Tveir textabútar (fræðilegur og skáldaður)
• Skrifblöð með leiðbeinandi spurningum

Kennarinn deilir út tveimur textum: fræðilegum texta um eldgos á Íslandi og skáldaðri sögu um dreng sem býr við eldfjall. Nemendur lesa textana og kennarinn sýnir fyrirmynd á töflu: «Ég finn að fræðilegi textinn segir frá staðreyndum og nefnir ár og staði, en sagan segir frá ímynduðum atburðum og persónum.» Nemendur skrifa svo sína eigin grein þar sem þeir nefna einkenni beggja texta og nota dæmi. Að lokum lesa nokkrir nemendur greinar sínar upphátt.

• Lestur: Nemendur þurfa góða lestrarfærni og geta skrifað stuttar greinar.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið sjálfstætt í ákveðinn tíma.

• Greiningarskrif — Nemendur lesa texta og skrifa greiningu á þeim.
• Fyrirmynd og sjálfstæð vinna — Kennarinn sýnir fyrirmynd og nemendur vinna síðan sjálfstætt.

Að kenna nemendum hvernig stafrænar myndir eru breyttar og af hverju mikilvægt er að vita að myndir sýna ekki alltaf raunveruleikann.

Nemendur læra um einfaldar myndbreytingar: klipping, litabreyting, stækkun og samsetning. Þeir prófa sjálfir einfalda myndbreytingu og ræða hvernig þetta getur verið villandi.

• Einfalt myndvinnsluforrit (t.d. Pixlr eða innbyggður myndritstjóri)
• Skjávarpi

Kennarinn sýnir «áður og eftir» myndir þar sem myndum hefur verið breytt. Nemendur giska á hvað breyttist. Kennarinn útskýrir fjórar aðferðir: klipping, litabreyting, stækkun/minnkun og samsetning. Nemendur fá síðan einfalda mynd á tölvu og prófa að breyta henni: breyta litum, klippa og stækka. Eftir verkefnið ræðir bekkurinn: «Ef einhver breytir mynd og setur hana á netið — er þetta enn «sönn» mynd? Hvenær er myndbreyting í lagi og hvenær er hún ekki?»

• Lestur: Grunnlestrarfærni.
• Tækni: Nemendur þurfa grunntæknifærni til að nota einfalt myndvinnsluforrit.
• Aðrar forsendur: Aðgangur að tölvum eða spjaldtölvum.

• Verklegur lærdómur — Nemendur prófa sjálfir að breyta mynd til að upplifa hversu auðvelt það er.
• Gagnrýnin umræða — Nemendur ræða siðferðilegar spurningar um myndbreytingar.

Að kynna nemendum gervigreind á einfaldan hátt og ræða hvernig tölvur geta búið til texta, myndir og hljóð sem líta út eins og mannverk.

Kennarinn sýnir dæmi um efni sem gervigreind hefur búið til: texta, myndir eða tónlist. Nemendur ræða hvernig hægt er að greina á milli þess sem maður bjó til og þess sem gervigreind bjó til, og af hverju þetta skiptir máli.

• Dæmi um efni búið til af gervigreind (myndir, texti)
• Skjávarpi

Kennarinn byrjar á að spyrja: «Geta tölvur skrifað sögur eða teiknað myndir?» og ræðir stuttlega hvað gervigreind er. Síðan sýnir kennarinn sex efnisatriði á skjánum — þrjú búin til af mönnum og þrjú af gervigreind (myndir og stuttir textar). Nemendur giska í pörum: «Mannverk eða gervigreind?» Kennarinn sýnir rétt svör og ræðir hvað var erfitt og auðvelt. Bekkurinn ræðir: «Af hverju skiptir þetta máli? Hvað ef við héldum að gervigreind-texti væri sannur?» Nemendur skrifa þrjár setningar um hvað þeir lærðu.

• Lestur: Grunnlestrarfærni.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist; kennarinn stýrir sýningunni.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa forvitni og getu til að taka þátt í umræðu.

• Giskileikur: maður eða vél? — Nemendur giska á hvort efni var búið til af manni eða gervigreind.
• Umræða — Bekkurinn ræðir hvað þýðir að gervigreind geti búið til efni og hverjar afleiðingarnar geta verið.

Að kenna nemendum að höfundarréttur gildir einnig um efni á netinu — myndir, texta og myndbönd — ekki bara bækur.

Nemendur læra að myndir, myndbönd og textar á netinu eiga höfunda alveg eins og bækur. Þeir ræða af hverju rangt er að nota efni af netinu án leyfis og æfa sig í að skilja reglurnar.

• Skjávarpi
• Dæmi um efni á netinu (myndir, vefsíður)

Kennarinn spyr: „Ef þú finnur fallega mynd á Google, mátt þú þá nota hana í skólaverkefninu þínu?” Bekkurinn ræðir og kennarinn útskýrir: Myndir á netinu eiga höfunda eins og bækur. Kennarinn sýnir dæmi: ljósmynd á vefsíðu, YouTube-myndskeið, bloggfærslu. Nemendur flokka dæmi: „Má nota” vs „Má ekki nota án leyfis”. Kennarinn útskýrir tvær leiðir til réttrar notkunar: 1) Biðja um leyfi eða 2) Nota efni sem er merkt sem frjálst. Nemendur skrifa stutta „reglu” sem þeir geta farið eftir.

• Lestur: Grunnlestrarfærni.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnskilning á netnotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa reynslu af að nota netið.

• Umræðumiðuð kennsla — Kennarinn sýnir dæmi og bekkurinn ræðir saman hvort og hvernig megi nota efnið.
• Dæmasöfnun — Nemendur finna dæmi um rétta og ranga notkun efnis á netinu.

Að kenna nemendum hvað hlekkur (tengill) er og hvernig hægt er að nota hann sem heimild í skólaverkefnum.

Nemendur læra hvað hlekkur er og hvernig hægt er að afrita og skrá vefslóð sem heimild. Þeir æfa sig í að finna upplýsingar á vefsíðu og skrá hlekkinn sem heimild.

• Tölvur með nettengingu
• Heimildablað (eyðublað)

Kennarinn sýnir á skjávarpa hvað hlekkur er — vefslóðin efst í vafranum. Hann sýnir hvernig á að afrita hana og líma á heimildablað. Nemendur fá verkefni: „Finndu upplýsingar um [dýr/land/viðfangsefni] á vefsíðu og skráðu hlekkinn á heimildablaðið þitt.” Nemendur vinna á tölvum og finna upplýsingar. Þeir afrita hlekkinn og skrifa stuttlega hvaða upplýsingar þeir fundu. Að lokum deila nokkrir nemendur því sem þeir fundu.

• Lestur: Grunnlestrarfærni og geta til að lesa vefslóðir.
• Tækni: Nemendur þurfa grunntæknifærni: nota vafra, afrita texta.
• Aðrar forsendur: Aðgangur að tölvum með nettengingu.

• Verkleg æfing — Nemendur finna upplýsingar á netinu og skrá heimildina.
• Fyrirmyndasýning — Kennarinn sýnir skref fyrir skref hvernig á að afrita hlekkinn og skrá hann.

Að þjálfa nemendur í að vinna einfalt rannsóknarverkefni þar sem þeir nota heimildir og skrá þær.

Nemendur velja viðfangsefni, leita að upplýsingum í tveimur heimildum (bók og vefsíðu), skrifa stutta samantekt og skrá heimildir sínar. Þetta er heildstætt heimildaverkefni á einföldu stigi.

• Fræðibækur og aðgangur að netinu
• Verkefnablað með skrefum

Nemendur velja viðfangsefni úr lista (t.d. dýr, land, íþrótt). Þeir fá verkefnablað með skrefum: 1) Veldu viðfangsefni, 2) Finndu upplýsingar í bók — skráðu nafn bókar og höfund, 3) Finndu upplýsingar á vefsíðu — skráðu hlekkinn, 4) Skrifaðu 4-5 setningar um viðfangsefnið byggt á heimildunum, 5) Skráðu heimildirnar neðst. Nemendur vinna sjálfstætt en kennarinn fer á milli og aðstoðar. Að lokum deila nokkrir nemendur verkefnunum sínum.

• Lestur: Góð lestrarfærni og geta til að skrifa stuttar samantektir.
• Tækni: Nemendur þurfa grunntæknifærni og aðgang að tölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið sjálfstætt með stuðningi.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna heildstætt verkefni frá upphafi til enda.
• Stigvaxandi leiðsögn — Kennarinn hjálpar í upphafi og dregur sig smám saman til baka.

Nemendur læra að nota feitletrun, skáletrun og aðra textamöguleika á glærum til að leggja áherslu á mikilvæg atriði. Þeir skilja hvernig textasnið geta hjálpað áhorfendum að greina aðalatriði frá aukaatriðum.

Kennarinn sýnir hvernig hægt er að nota feitletrun (bold), skáletrun (italic) og undirstrikun á texta í Google Slides. Nemendur læra einnig að breyta leturstærð og litum á textahlutum til að draga athygli að lykilatriðum. Nemendur búa til kynningu þar sem þeir nota þessi textasnið markvisst.

• Google Slides

Nemendur búa til fjögurra glæru kynningu um uppáhaldsíþrótt sína. Á forsíðunni nota þeir stóra feitletraða fyrirsögn. Á innri glærunum nota þeir feitletrun á lykilorðum, skáletrun á hugtökum og mismunandi leturstærðir til að aðgreina fyrirsagnir og meginmál. Kennarinn sýnir fyrst dæmi og gengur síðan á milli.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skrifað stuttar málsgreinar
• Tækni: Nemandi getur búið til kynningu og notað hreyfiáhrif
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir hugtökin feitletrað og skáletrað

• Bein kennsla með flýtilyklum — Kennarinn sýnir bæði að nota takkana í verkfærastiku og flýtilykla (Ctrl+B, Ctrl+I, Ctrl+U). Nemendur æfa hvort tveggja.
• Greiningarverkefni — Nemendur skoða tvær glærur — eina með og aðra án textasniðs — og ræða hvort er auðveldara að lesa og skilja.

Nemendur kynnast notkun tilbúinna sniðmáta og myndabanka í kynningum. Þeir læra að velja viðeigandi sniðmát og finna gæðamyndir sem styðja efni kynningarinnar.

Kennarinn sýnir hvernig hægt er að velja sniðmát í Google Slides og Book Creator og hvernig má nota myndir úr innbyggðum myndasöfnum. Nemendur læra að velja sniðmát sem passar við efni kynningarinnar og leita að myndum sem styðja textann. Kennarinn ræðir einnig um höfundarrétt og að velja myndir sem er leyfilegt að nota.

• Google Slides
• Book Creator

Nemendur búa til fimm glæru kynningu um land sem þeir hafa áhuga á. Þeir velja sniðmát sem passar við efnið, leita af myndum úr myndasafni Google Slides og raða glærunum í rökrétta röð: forsíða, staðsetning, náttúra, menning og lokasíða. Kennarinn leggur áherslu á að velja myndir sem styðja textann og passa við efnið.

• Lestur: Nemandi getur lesið og metið texta og myndir
• Tækni: Nemandi getur búið til kynningu og notað textasnið
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á því að myndir á netinu eiga eigendur

• Leiðsögn og skoðun — Kennarinn fer í gegnum sniðmátavalkostina og nemendur ræða saman um hvaða sniðmát hentar hvaða efni.
• Sjálfstæð val — Nemendur velja sjálfir sniðmát og myndir og rökstyðja val sitt. Þetta eflir ákvarðanatöku og gagnrýna hugsun.

Nemendur nota alla þá færni sem þeir hafa lært í 4. bekk til að búa til kynningu á ákveðnu verkefni og kynna hana fyrir bekknum. Þetta er lokaverkefni sem sameinar alla þætti: textasnið, sniðmát, myndir og munnlega framsetningu.

Nemendur velja verkefni eða efni sem þeir hafa unnið að í öðru fagi og búa til kynningu sem þeir sýna bekkjarfélögum sínum. Kynningin á að vera vel skipulögð, nota textasnið á markvissan hátt, innihalda viðeigandi myndir og vera sett fram á skýran og áhugaverðan hátt.

• Google Slides

Nemendur búa til sex glæru kynningu á verkefni úr öðru fagi (t.d. bók sem þeir lásu í íslensku, tilraun í náttúrufræði eða land í samfélagsfræði). Kynningin á að innihalda: forsíðu, inngangur, 2-3 efnisglærur og lokasíðu. Nemendur nota sniðmát, textasnið, myndir og a.m.k. eitt hreyfiáhrif. Þeir æfa sig í pörum og kynna síðan fyrir bekknum. Eftir hverja kynningu segja tveir bekkjarfélagar eitt jákvætt.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skrifað málsgreinar
• Tækni: Nemandi getur notað textasnið, sniðmát, myndir og hreyfiáhrif í kynningu
• Aðrar forsendur: Nemandi hefur efni/verkefni úr öðru fagi til að kynna

• Verkefnamiðað nám — Nemendur skipuleggja og vinna kynninguna frá upphafi til enda með stuðningi kennara. Þeir nota gátlista til að tryggja að allir þættir séu til staðar.
• Uppbyggileg endurgjöf frá jafningjum — Nemendur gefa hver öðrum endurgjöf eftir kynningu: eitt sem var vel gert og eitt sem mætti bæta.

Nemendur læra að nota heading-stíla í Google Docs til að búa til skipulagðan texta með mismunandi stigum fyrirsagna. Þeir skilja hvernig heading-stílar búa til sjálfvirkt stigveldi í textanum.

Kennarinn sýnir heading-stílana í Google Docs (Heading 1, 2, 3) og hvernig þeir búa til skýrt stigveldi. Nemendur læra muninn á aðalfyrirsögn, undirfyrirsögn og meginmáli og nota heading-stíla til að skipuleggja texta. Kennarinn ræðir hvers vegna skipulag er mikilvægt fyrir lesendur.

• Google Docs

Nemendur skrifa texta um 'Ísland' í Google Docs. Aðalfyrirsögn (Heading 1) er 'Ísland'. Undirfyrirsagnir (Heading 2) eru: 'Staðsetning', 'Náttúra' og 'Menning'. Undir hverri undirfyrirsögn skrifa þeir 3-4 setningar (Normal text). Kennarinn sýnir hvernig heading-stílarnir virka og nemendur sjá hvernig textinn verður skipulagður. Þeir geta bætt við mynd undir hverja undirfyrirsögn.

• Lestur: Nemandi getur skrifað efnisgreinar og texta með fyrirsögn
• Tækni: Nemandi getur notað Google Docs, sett inn myndir og notað flýtiskipanir
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir muninn á fyrirsögn og meginmáli

• Sýnikennsla og samanburður — Kennarinn sýnir sama texta án heading-stíla og með heading-stílum. Nemendur ræða muninn á skipulagi og læsileika.
• Skipulagsvinna — Nemendur búa til efnisyfirlit á blaði áður en þeir skrifa texta í Google Docs.

Nemendur læra að nota Undo (Ctrl+Z) og Redo (Ctrl+Y) til að afturkalla og endurgera aðgerðir. Þeir skilja hvernig þessar skipanir gefa þeim öryggi til að prófa nýja hluti í ritvinnsluforriti án þess að óttast mistök.

Kennarinn sýnir Undo og Redo aðgerðirnar og útskýrir hvernig þær virka. Nemendur æfa sig í að gera breytingar, afturkalla þær og endurgera. Kennarinn leggur áherslu á að þetta gefur þeim frelsi til að prófa sig áfram — þú getur alltaf farið aftur.

• Google Docs

Nemendur opna texta sem þeir hafa skrifað áður. Kennarinn gefur leiðbeiningar: (1) Eyddu fyrirsögninni — notaðu svo Ctrl+Z til að fá hana aftur. (2) Breyttu lit á texta — notaðu svo Ctrl+Z til að fá upprunalega litinn. (3) Færðu efnisgrein á rangan stað — notaðu svo Ctrl+Z til að fá hana aftur. Nemendur æfa þetta fimm sinnum hver. Síðan skrifa þeir nýjan texta og nota Undo/Redo frjálslega þegar þeir gera breytingar sem þeim líkar ekki.

• Lestur: Nemandi getur skrifað texta og breytt honum
• Tækni: Nemandi getur notað flýtiskipanir eins og Ctrl+C og Ctrl+V
• Aðrar forsendur: Nemandi getur skrifað texta í Google Docs

• Tilraunanám — Nemendur fá verkefni þar sem þeir gera vísvitandi breytingar og nota Undo til að koma textanum í upprunalegt horf. Þetta dregur úr ótta við mistök.
• Verkleg æfing — Nemendur æfa Undo/Redo í raunverulegum ritvinnsluaðstæðum þar sem þeir skrifa og breyta texta.

Nemendur læra hvernig á að prenta skjal úr Google Docs og skilja stillingar sem hafa áhrif á hvernig skjalið lítur út á pappír: blaðsíðumörk, legu og forskoðun.

Kennarinn sýnir hvernig á að prenta skjal (Ctrl+P eða File > Print). Nemendur læra að forskoða prentun, velja fjölda eintaka, velja prentara og skilja mun á andlits- og landslagslegu (portrait/landscape). Kennarinn ræðir einnig um umhverfissjónarmið við prentun.

• Google Docs

Nemendur opna texta sem þeir hafa skrifað og undirbúa hann til prentunar. Þeir athuga blaðsíðumörk (File > Page setup), velja portrait eða landscape og forskoða prentunarniðurstöðuna. Kennarinn sýnir hvert skref. Nemendur prenta eitt eintak af skjalinu sínu. Eftir prentun bera þeir prentúttakið saman við skjáinn og ræða hvort eitthvað var öðruvísi en þeir bjuggust við. Kennarinn ræðir einnig hvort nauðsynlegt var að prenta eða hvort stafrænt eintak hefði dugað.

• Lestur: Nemandi getur skrifað skipulagðan texta með fyrirsögnum
• Tækni: Nemandi getur notað heading-stíla og Undo/Redo
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á prenturum og pappír

• Sýnikennsla með verklegri æfingu — Kennarinn sýnir prentferlið á stórskjá og nemendur prenta skjal sjálfir undir leiðsögn.
• Umhverfisumræða — Nemendur ræða hvenær nauðsynlegt er að prenta og hvenær stafræn skjöl duga. Þetta eflir umhverfisvitund.

Að nemendur geti búið til súlurit í töflureiknihugbúnaði og sniðið það til útgáfu.

Nemendur slá inn gögn í Google Sheets og búa til súlurit. Þeir læra að velja rétt gögn, setja inn súlurit, bæta við titli og merkilöppum og breyta litum. Kennarinn sýnir fyrst skref-fyrir-skref og nemendur vinna síðan sjálfstætt.

• Google Sheets
• Tölvur eða spjaldtölvur

Kennarinn sýnir gögn (t.d. fjöldi nemenda sem kjósa hvert árstíðanna) og hvernig búa á til súlurit: (1) Slá inn gögn, (2) Velja gögn, (3) Smella á 'Insert Chart', (4) Velja súlurit, (5) Bæta við titli. Nemendur búa síðan til sitt eigið súlurit með gögnum sem þeir velja sjálfir. Þeir breyta litum og bæta við merkilöppum.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skrifað texta í töflureikni.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í Google Sheets (slá inn gögn, velja reiti).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja hvað súlurit sýnir og hvernig gögnin tengjast súlunum.

• Sýnikennsla — Kennarinn sýnir skref-fyrir-skref hvernig búa á til súlurit á skjávarpa.
• Sjálfstæð vinna — Nemendur vinna sjálfstætt eftir sýnikennslu og fá einstaklingsaðstoð eftir þörfum.

Að nemendur kynnist föllunum COUNTIF, MAX og MIN og geti notað þau til einfaldrar gagnagreiningar.

Nemendur læra þrjú ný föll í töflureikni. COUNTIF telur hversu oft tiltekið gildi kemur fyrir, MAX finnur hæsta gildið og MIN finnur lægsta gildið. Nemendur æfa sig á gagnasöfnum sem kennarinn býr til.

• Google Sheets
• Tölvur

Kennarinn deilir gagnablaði með nemendum (t.d. hitastig yfir 10 daga). Nemendur finna hæsta hitastig með =MAX(), lægsta með =MIN() og telja hversu marga daga hitastigið fór yfir 10°C með =COUNTIF(). Þeir skrifa setningar um niðurstöðurnar (t.d. 'Hæsta hitastig var 15°C').

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skrifað í töflureikni.
• Tækni: Nemendur þurfa að kunna SUM-fallið og geta slegið inn formúlur.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja hugtökin hæst, lægst og fjöldi.

• Stigvaxandi kennsla — Kennarinn kynnir eitt fall í einu (fyrst MAX, svo MIN, svo COUNTIF) og nemendur æfa hvert um sig.
• Uppgötvunarnám — Nemendur prófa að breyta gildum og sjá hvernig formúlurnar bregðast við.

Að nemendur geti hannað einfalda könnun, safnað gögnum og skráð þau í töflureikni.

Nemendur hanna einfalda könnun á pappír (3-4 spurningar), safna gögnum frá samnemendum og skrá niðurstöðurnar í Google Sheets. Þeir búa til töflu og súlurit úr gögnunum.

• Pappír og blýantur
• Google Sheets

Nemendur velja viðfangsefni (t.d. 'Uppáhaldsíþrótt') og búa til könnun á pappír með 3-4 svarmöguleikum. Þeir ganga um bekkinn og safna svörum. Nemendur skrá síðan niðurstöðurnar í Google Sheets, nota SUM til að finna samtölu og búa til súlurit. Þeir bæta við titli og merkilöppum.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skrifað einfaldar spurningar.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í Google Sheets (slá inn gögn, búa til myndrit).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja hvað könnun er og hvernig hún virkar.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna heilt verkefni frá hugmynd til framsetningu.
• Jafningjafræðsla — Nemendur safna gögnum frá samnemendum sem eykur samskipti og virkni.

Að nemendur geti sett saman alla grunnþætti góðrar ljósmyndar: aðdrátt, lýsingu, fókus og sjónarhorn.

Nemendur vinna að ljósmyndaverkefni þar sem þeir nýta alla grunnþætti sem þeir hafa lært. Þeir taka myndir af ákveðnu þema og hugsa markvisst um aðdrátt, lýsingu, fókus og sjónarhorn. Kennarinn setur gæðaviðmið sem nemendur nota til sjálfsmats.

• iPad / spjaldtölva
• Photos (Myndir)

Kennarinn setur þema: 'Litir í umhverfi okkar.' Nemendur fá gæðaviðmið: (1) Fókus á viðfangsefni, (2) Góð lýsing, (3) Áhugavert sjónarhorn, (4) Rétt notkun aðdráttar. Þeir fara í skólalóðina eða skólastofuna og taka 10+ myndir. Þeir velja 3 bestu myndirnar og meta hverja eftir viðmiðunum. Bekkurinn skoðar úrval á skjávarpa.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið gæðaviðmið og leiðbeiningar.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af ljósmyndun, aðdrætti, sjónarhornum og fókus.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið sjálfstætt og metið eigin verk.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur fá þemaverkefni og nota sjálfstætt allt sem þeir hafa lært.
• Sjálfsmat með viðmiðum — Nemendur meta eigin myndir eftir settum gæðaviðmiðum.

Að nemendur geti tekið gott myndskeið með skýrri sögu, stöðugri myndtöku og viðeigandi lengd.

Nemendur læra hvað gerir myndskeið gott: stöðug myndtaka (ekki bissa), viðeigandi lengd, skýr saga og gott hljóð. Þeir skipuleggja stuttmynd (30-60 sekúndur) og taka hana upp.

• iPad / spjaldtölva
• Clips

Kennarinn sýnir tvö myndskeið: eitt þar sem myndavélin bísar og hljóðið er slæmt, annað sem er stöðugt og skýrt. Nemendur ræða muninn. Þeir vinna í pörum og skipuleggja stutt myndskeið (30-60 sek.): (1) Hvað á að gerast? (2) Hver er byrjun/miðja/lok? (3) Hvar er best ljós? Þeir taka upp og horfa á. Ef þörf er á taka þeir aftur.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið einfaldar leiðbeiningar.
• Tækni: Nemendur þurfa reynslu af myndskeið á spjaldtölvu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta skipulagt einfalda sögu og unnið í pari.

• Fyrirmynd og gagnrýni — Kennarinn sýnir gott og slæmt myndskeið og nemendur greina muninn.
• Skipulagt skapandi starf — Nemendur skipuleggja myndskeið áður en þeir taka upp, sem bætir gæði.

Að nemendur velji bestu myndir sínar og setji þær fram í einfaldri stafrænni ljósmyndasýningu.

Nemendur velja 5 bestu myndir sínar frá öllum verkefnum og setja þær saman í stafræna ljósmyndasýningu. Þeir bæta við titlum og stuttum texta sem lýsir hverri mynd. Bekkurinn skoðar sýningar samnemenda.

• Photos (Myndir)
• Clips eða Keynote
• Skjávarpi

Nemendur fara yfir allar myndir sem þeir hafa tekið og velja 5 bestu. Þeir setja þær saman í Clips eða Keynote með: (1) Titilmynd: 'Ljósmyndasýning: Nafn', (2) Hver mynd á eigin glæru með stuttum texta sem lýsir myndinni og af hverju hún var valin, (3) Lokamynd. Bekkurinn skoðar saman nokkrar sýningar á skjávarpa og nemendur gefa endurgjöf.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta skrifað stuttan texta við myndir.
• Tækni: Nemendur þurfa að geta valið og flutt myndir í kynningarforrit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa myndasafn til að velja úr.

• Valferli og rökstuðningur — Nemendur velja myndir og rökstyðja val sitt sem eflir gagnrýna hugsun.
• Kynningu og miðlun — Nemendur kynna sýningu sína sem eflir tjáningarfærni.

Að nemendur læri að nota einföld áhrif (síur og litabreytingar) á stafrænar myndir og sjá hvernig þau breyta útliti og stemningu. Þetta kynnir grundvallaratriði myndvinnslu sem nemendur þurfa í framhaldinu.

Nemendur nota Canva eða svipað forrit til að opna ljósmynd og bæta við áhrifum eins og síum, birtustillingu og litabreytingum. Þeir bera saman upprunalega mynd og breyttu útgáfuna og ræða muninn.

• Canva
• Spjaldtölvur eða tölvur

1. Kennari sýnir ljósmynd á skjávarpa og sýnir 3-4 mismunandi síur. Spyr: Hvernig breyttist myndin? (5 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að stilla birtu og lit á mynd (3 mín).
3. Nemendur opna Canva og hlaða inn ljósmynd (eða nota tilbúna) (5 mín).
4. Nemendur prófa mismunandi síur og áhrif á mynd sína og vista 3 mismunandi útgáfur (15 mín).
5. Nemendur bera saman útgáfurnar sínar í pörum og ræða hvaða útgáfu þeim líkar best og hvers vegna (7 mín).
6. Nokkrir nemendur sýna bekknum og kennari dregur saman (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar og tóla-nöfn á íslensku eða ensku
• Tækni: Nemendur hafa unnið með stafrænar myndir í fyrri bekkjum og þekkja grunnnotkun spjaldtölvu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa ljósmynd til að vinna með — geta tekið hana sjálfir eða notað tilbúna

• Skref-fyrir-skref kennsla — Kennari sýnir hvert áhrif í senn á skjávarpa og nemendur herma eftir á eigin tækjum
• Gagnrýnin skoðun — Nemendur skoða áhrif myndbreytinga og meta hvernig þær breyta merkingu eða stemningu

Að nemendur noti stafræn verkfæri til að búa til myndskreytingar við texta eða sögu. Þeir læra að velja mynd sem tengist efninu og setja hana fram á fagurlegum hátt.

Nemendur fá stuttan texta (t.d. ljóð eða kafla úr sögu) og búa til stafræna myndskreytingu við hann í Canva eða teikniforritinu. Þeir velja liti, form og myndir sem tengjast efni textans og setja skreytinguna fram á blaðsíðu með textanum.

• Canva
• Spjaldtölvur eða tölvur

1. Kennari les stutt ljóð eða sögukafla upphátt og sýnir á skjávarpa (3 mín).
2. Kennari sýnir tvö dæmi um myndskreytingar við textann — eina góða og eina sem passar ekki. Spyr nemendur hvaða er betri og hvers vegna (5 mín).
3. Nemendur fá textann á blað eða stafrænt og skipuleggja skreytinguna sína (5 mín).
4. Nemendur opna Canva og búa til myndskreytingu — velja bakgrunn, bæta við myndum, teikna og setja inn textann (18 mín).
5. Nemendur kynna skreytinguna sína í litlum hópum og útskýra val sitt (7 mín).
6. Kennari dregur saman og hrósur (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið aldursviðeigandi texta á íslensku
• Tækni: Nemendur hafa notað Canva eða Book Creator áður og geta sett inn myndir og texta
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið textann sem þeir eiga að skreyta

• Skapandi verkefnamiðað nám — Nemendur búa til eigin hönnun sem tengist texta og taka ákvarðanir um sjónræna framsetningu
• Ígrundun á eigin vali — Nemendur verða að rökstyðja val sitt á litum og myndum — hvers vegna völdu þeir þetta?

Að nemendur læri að skanna eða ljósmynda hefðbundin listaverk (teikningar, málverk) og deila þeim á stafrænan hátt. Þeir skilja að hægt er að varðveita og miðla verkum á fleiri en einn hátt.

Nemendur taka ljósmyndir eða skanna listaverk sín úr myndmennt. Þeir bæta við nafni og stuttri lýsingu og deila á stafrænan vettvang (t.d. Padlet eða Book Creator). Þetta tengir saman hefðbundna sköpun, varðveislu og stafræna miðlun.

• Spjaldtölvur með myndavél
• Padlet

1. Kennari útskýrir verkefnið: Við ætlum að gera stafrænt listasafn úr ykkar verkum! (3 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að ljósmynda listaverk þannig að myndin verði skýr og lituð (góð lýsing, rétt horn) (5 mín).
3. Nemendur ljósmynda eigin listaverk (8 mín).
4. Kennari sýnir hvernig á að setja mynd og texta inn á Padlet (3 mín).
5. Nemendur hlaða mynd inn á Padlet, skrifa nafn verksins og stutta lýsingu (12 mín).
6. Bekkurinn skoðar sameiginlegt Padlet og nemendur segja frá verkum sínum (7 mín).
7. Kennari dregur saman: Nú getum við alltaf skoðað listasafnið ykkar á netinu! (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta skrifað stuttar lýsingar á eigin verkum
• Tækni: Nemendur geta tekið ljósmyndir og notað einfalt deiliforrit
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa listaverk tilbúin til varðveislu

• Verklegt nám með stafræna miðlun — Nemendur læra að nota tækni til að varðveita og deila eigin sköpun
• Samfélagsnám — Nemendur sjá verk sín á sameiginlegum vettvangi og gefa hvert öðru endurgjöf

Að nemendur búi til stutta hljóðbók með því að lesa inn texta og klippa upptökuna. Þeir læra mikilvægi skýrs framburðar, réttra hléa og góðrar hljóðvinnslu.

Nemendur velja stuttan texta (t.d. ævintýri eða sagnabók) og lesa hann inn á GarageBand. Þeir klippa burt villur, bæta við hljóðáhrifum og bakgrunnstónlist og búa til hljóðbók sem hægt er að deila.

• GarageBand
• Spjaldtölvur

1. Kennari sýnir dæmi um hljóðbók og nemendur hlusta á stutt brot (3 mín).
2. Nemendur velja texta og æfa upplestur (5 mín).
3. Nemendur taka upp texta sinn (8 mín).
4. Nemendur hlusta á upptöku og klippa burt villur (8 mín).
5. Nemendur bæta við bakgrunnstónlist og hljóðáhrifum ef viðeigandi (8 mín).
6. Nemendur hlusta á lokaútgáfu og lagfæra (3 mín).
7. Nokkrir nemendur spila hljóðbók sína (3 mín).
8. Kennari dregur saman (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið aldursviðeigandi texta upphátt á skýran hátt
• Tækni: Nemendur geta tekið upp, klippt og bætt við tónlist úr fyrri bekkjum
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa texta sem þeir vilja lesa inn

• Raunverulegt skapandi verkefni — Nemendur búa til afurð sem hefur raunverulegan tilgang — hljóðbók sem aðrir geta hlustað á
• Upplesturæfing — Nemendur æfa upplestur áður en þeir taka upp og fá ráð um framburð

Að nemendur búi til hljóðlandslag (soundscape) — samansetningu hljóða sem lýsa stað eða aðstæðum. Þeir taka upp eða finna hljóð og setja saman á tímalínu til að skapa sjónræna tilfinningu í gegnum hljóð.

Nemendur velja umhverfi (t.d. skógur, strönd, borg) og búa til 1-2 mínútna hljóðlandslag úr upptökum og hljóðáhrifum. Þeir læra um hljóðstig, röðun og hvernig margir hljóðbútar geta myndað eina heild.

• GarageBand
• Spjaldtölvur (til upptöku og vinnslu)

1. Kennari spilar dæmi um hljóðlandslag — nemendur loka augum og hlusta: Hvar erum við? (5 mín).
2. Kennari útskýrir verkefnið: Búið til hljóðlandslag af stað sem þið veljið (3 mín).
3. Nemendur velja umhverfi og skrá lista af hljóðum sem þeir þyrftu (5 mín).
4. Nemendur taka upp hljóð í umhverfi skólans eða nota hljóðáhrifasafn (10 mín).
5. Nemendur raða hljóðum á tímalínu og stilla hljóðstyrk (12 mín).
6. Nemendur hlusta á lokaútgáfu og lagfæra (3 mín).
7. Kennari spilar nokkur landslög og bekkurinn giskar: Hvar erum við? (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið leiðbeiningar og skipulagt verkefni
• Tækni: Nemendur geta unnið á tímalínu, klippt og bætt við hljóðum
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa ímyndunarafl til að hugsa um hljóð umhverfis

• Uppgötvunarnám — Nemendur fara út að hljóðhverfa — hlusta á og taka upp hljóð í umhverfi skólans
• Skapandi samsetning — Nemendur setja saman hljóð til að skapa heild — eins og tónlistarsamsetti

Að nemendur læri að blanda saman tónlist og tali á faglegan hátt þar sem bæði hljóð geta heyrst vel. Þeir læra grunnreglur hljóðblöndunar — hljóðstyrksjafnvægi milli raddupptöku og tónlistar.

Nemendur búa til stutta útvarpssendingu eða kynningu þar sem þeir tala yfir bakgrunnstónlist. Þeir stilla hljóðstyrk þannig að rödd heyrist skýrt yfir tónlistinni og tónlistin lækkar þegar talað er.

• GarageBand
• Spjaldtölvur

1. Kennari spilar dæmi: Sama raddupptaka með of hárri tónlist (rödd drowns) og vel stilltri tónlist. Hvað er betra? (5 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að stilla hljóðstyrk á tímalínu í GarageBand (5 mín).
3. Nemendur skrifa stuttan texta fyrir kynningu eða útvarpssendingu (5 mín).
4. Nemendur taka upp raddhlutann (5 mín).
5. Nemendur bæta við tónlist og stilla hljóðstyrk — lækka tónlist þegar rödd talar (12 mín).
6. Nemendur hlusta og lagfæra hljóðstyrk (5 mín).
7. Nokkrir nemendur deila kynningu sinni (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað texta fyrir kynningu
• Tækni: Nemendur geta unnið á tímalínu og stýrt hljóðstyrk
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa texta og hugmynd um efni kynningarinnar

• Raunhæf hljóðblöndun — Nemendur læra grunnreglur hljóðblöndunar sem notaðar eru í útvarpi og myndböndum
• Hlustun og lagfæring — Nemendur hlusta gaumgæfilega og lagfæra hljóðstyrk ítrekað

Að nemendur læri helstu flýtilykla (Ctrl+C/Cmd+C, Ctrl+V/Cmd+V, Ctrl+Z/Cmd+Z) og noti þá til að vinna hraðar og skilvirkar á tölvu. Þetta er grunntækni sem nýtist í allri tölvuvinnu.

Kennari kynnir flýtilykla og nemendur æfa sig í að afrita texta og myndir, líma og afturkalla. Þeir nota flýtilyklana í raunverulegu verkefni — t.d. afrita texta úr vefsíðu og setja í ritvinnsluforrit.

• Ritvinnsluforrit og vafri
• Tölvur

1. Kennari sýnir helstu flýtilykla á skjávarpa: Copy, Paste, Undo, Select All (8 mín).
2. Nemendur æfa Copy+Paste: Afrita setningu úr einu forritinu og líma í annað (8 mín).
3. Nemendur æfa Undo: Skrifa eitthvað vitlaust og afturkalla (5 mín).
4. Nemendur fá verkefni: Finna upplýsingar á vefsíðu, afrita viðeigandi texta og líma í ritvinnsluforrit. Skrifa heimild (10 mín).
5. Nemendur sýna samnemanda hvað þeir afritöðu (5 mín).
6. Kennari dregur saman: Flýtilyklar spara okkur tíma! (4 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað texta
• Tækni: Nemendur geta notað lyklaborð og mús/snertiskjá
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa tölvu með lyklaborði

• Verklegar æfingar — Nemendur æfa flýtilykla í gegnum endurtekin verkefni
• Raunhæf verkefni — Nemendur nota flýtilykla í raunverulegu samhengi — ekki bara æfingu

Að nemendur búi til vefsíðu með myndum og texta í Book Creator eða Google Sites. Þeir læra hvernig á að setja saman efni á skipulegan og aðlaðandi hátt.

Nemendur búa til eina vefsíðu um efni að vali þar sem þeir setja inn fyrirsögn, texta og myndir. Þeir læra grunnatriði vefhönnunar: fyrirsögn efst, myndir sem styðja texta, læsilegur texti.

• Book Creator eða Google Sites
• Tölvur eða spjaldtölvur

1. Kennari sýnir dæmi um góða og slæma vefsíðu — hvað virkar? (5 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að búa til síðu í Book Creator/Google Sites (5 mín).
3. Nemendur velja efni (t.d. uppáhaldsdýr, land, áhugamál) og safna texta og myndum (5 mín).
4. Nemendur búa til vefsíðuna sína — fyrirsögn, texti, myndir (15 mín).
5. Nemendur skoða síður hvers annars í pörum og gefa endurgjöf (5 mín).
6. Nemendur lagfæra eftir endurgjöf (3 mín).
7. Kennari dregur saman (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta skrifað stuttan texta
• Tækni: Nemendur geta sett inn myndir og texta í einföld forrit
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa efni um valið viðfangsefni

• Skapandi vefhönnun — Nemendur hanna og búa til eigin vefsíðu sem sameinar texta og myndir
• Hönnunarreglur — Kennari kynnir grunnreglur: skýr fyrirsögn, læsilegur texti, myndir sem passa

Að nemendur verði fullkomlega sjálfstæðir í innskráningu á mismunandi vefsíður og forrit. Þeir muna lykilorð sín, skilja mikilvægi öruggra lykilorða og geta skipt á milli reikninga.

Nemendur æfa sig í sjálfstæðri innskráningu á 3-4 mismunandi vefsíður sem skólinn notar. Þeir ræða hvað gerir lykilorð sterkt og búa til minnisreglu til að muna lykilorð sín.

• Námsvefir og forrit skólans
• Tölvur

1. Kennari spyr: Hvað gerir gott lykilorð? Nemendur giska (5 mín).
2. Kennari útskýrir: Langt (8+ stafir), blandað (stafir+tölur), leyndarmál (3 mín).
3. Nemendur búa til minnisreglu um lykilorðið sitt (t.d. fyrstu stafir setningar) (5 mín).
4. Nemendur fá lista yfir 4 vefsíður og skrá sig inn á hverja — kennari tímasetur (15 mín).
5. Nemendur skrá sig út af öllum og reyna aftur án hjálpar (8 mín).
6. Nemendur ræða í pörum: Hvernig munum við lykilorðin? (2 mín).
7. Kennari dregur saman (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað flóknari texta
• Tækni: Nemendur geta skráð sig inn á námsvef
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa lykilorð sín

• Sjálfstæð æfing — Nemendur skrá sig inn á margar síður sjálfstætt
• Lykilorðafræðsla — Nemendur læra um örugg lykilorð: langt, blandað, leyndarmál

Að nemendur meti eigin skjánotkun yfir vikuna og greini mynstur í hegðun sinni.

Nemendur halda einfalda dagbók um skjánotkun sína í eina viku og greina síðan niðurstöðurnar. Þeir bera saman jákvæðan og neikvæðan skjátíma og setja sér markmið um bættan skjátíma.

• Skjátímadagbók (prentað eyðublað)
• SAFT.is

Nemendur fá dagbókareyðublað til að skrá skjánotkun sína yfir vikuna. Þeir skrifa hvað þeir gerðu á skjánum og hversu lengi. Í næsta tíma greina þeir niðurstöðurnar: hversu mikill var jákvæður skjátími (nám, sköpun) og hversu mikill var óvirkur tími (ómarkviss scrolling). Þeir setja sér eitt markmið til úrbóta.

• Lestur: Nemandi getur lesið einfaldar leiðbeiningar og skrifað stuttar athugasemdir
• Tækni: Grunnfærni í notkun spjaldtölvu eða tölvu
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið sjálfstætt að skráningarverkefni í viku

• Sjálfsskráning og greining — Nemendur skrá og greina eigin hegðun á gagnrýninn hátt
• Markmiðasetning — Nemendur setja sér persónuleg markmið um betri skjátímavenjur

Að kenna nemendum mikilvægi hreyfingar á meðan og eftir skjánotkun og hjálpa þeim að skipuleggja hreyfingarhlé.

Nemendur búa til hreyfingaráætlun sem hægt er að nota á milli skjátíma. Þeir læra einfaldar æfingar og hanna veggspjald með hreyfingum sem hægt er að gera á þriggja mínútna hléi.

• GoNoodle eða sambærilegt hreyfiapp
• Veggspjaldaefni

Nemendur prófa fyrst nokkrar stuttar hreyfingaræfingar með kennara. Þeir velja síðan uppáhaldsæfingarnar sínar og búa til veggspjald í litlum hópi sem sýnir fimm æfingar á hreyfingarhlé. Bekkurinn kýs besta veggspjaldið sem verður opinbert ‚hreyfingarhlé-veggspjald' stofunnar.

• Lestur: Nemandi getur lesið og fylgt einföldum skriflegum leiðbeiningum
• Tækni: Engin sérstök tæknifærni krafist
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta hreyfst á kennslustað

• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til eigið hreyfingarhlé-veggspjald sem hægt er að nota í kennslustofunni
• Líkamsræn kennsla (kinesthetic learning) — Nemendur læra með því að hreyfa sig og prófa æfingarnar

Að nemendur skilji hvaða persónuupplýsingar er hægt að finna á netinu og hvers vegna mikilvægt er að gæta varúðar.

Nemendur rannsaka (á öruggan hátt) hvaða upplýsingar er hægt að finna á netinu um fólk. Þeir læra um mismunandi tegundir persónuupplýsinga og hvernig þær geta verið nýttar.

• Tölva eða spjaldtölva
• SAFT.is

Kennarinn sýnir (á skjávarpa) hvernig einföld leit getur leitt til persónuupplýsinga. Nemendur ræða: Hvaða upplýsingar gæti einhver fundið? Hvernig getum við varið okkur? Nemendur búa til flokkunartöflu: nafn, heimilisfang, mynd, aldur, skoðanir – og meta hvað er viðkvæmast. Þeir skrifa fimm reglur um verndun persónuupplýsinga.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið einfaldan texta
• Tækni: Grunnfærni í netvafra og leit
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuupplýsingum

• Stýrð rannsókn — Kennarinn leiðbeinir nemendum í öruggri könnun á persónuupplýsingum á netinu
• Hópumræða — Nemendur ræða niðurstöður og tillögur til úrbóta

Að nemendur læri að þekkja algengar blekkingar og svindl á netinu og geti brugðist rétt við.

Nemendur skoða dæmi um netsvindl (t.d. falskir vinningshættir, vefveiðar) og læra einkenni blekkinga. Þeir búa til einfaldan ‚blikka-varúðarlista'.

• Dæmi um netsvindl (kennarinn útbýr/prentar)
• SAFT.is – kennsluefni um netsvindl

Kennarinn sýnir dæmi um netsvindl: falskur vinningur, tölvupóstur frá ‚banka', of góð tilboð. Nemendur þurfa að finna ‚rauðu fánana' – einkenni blekkinga. Í hópum búa þeir til ‚Blikka-varúðarlista' – veggspjald sem sýnir einkenni svindls og rétt viðbrögð: ‚Ég smelli ekki á óþekkt tengil. Ég segi fullorðnum frá. Ef eitthvað er of gott til að vera satt – þá er það líklega svindl!'

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint einfaldan texta
• Tækni: Grunnfærni í netvafra
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á netnotkun

• Dæmagreining — Nemendur greina raunveruleg dæmi um netsvindl og finna einkenni
• Samvinnunám — Nemendur búa til varúðarlista saman

Að nemendur skilji muninn á virkum fótsporum (sem þeir búa til viljandi) og óvirkum fótsporum (sem verða til sjálfkrafa).

Nemendur læra að stafræn fótspor eru ekki bara það sem þeir deila heldur einnig gögn sem safnast sjálfkrafa, eins og leitarsaga og staðsetning. Þeir rannsaka dæmi um hvort tveggja.

• Vinnublað: ‚Virk og óvirk fótspor'
• SAFT.is kennsluefni

Kennarinn byrjar á umræðu: ‚Þú veist að þú skilur eftir fótspor þegar þú deilir mynd. En vissi þú að netið skráir líka hluti sem þú gerðir EKKI viljandi?' Kennarinn sýnir dæmi: ‚Þegar þú leitar á Google — það er skráð. Þegar forrit veit hvar þú ert — það er skráð.' Nemendur fá vinnublað með tveimur dálkum: VIRKT (ég gerði viljandi) og ÓVIRKT (gerðist sjálfkrafa). Þeir fá 12 dæmi og flokka í rétta dálka. Í lokin ræðir bekkurinn niðurstöðurnar saman og nemendur deila því sem kom þeim á óvart.

• Lestur: Nemendur geta lesið einfaldar setningar
• Tækni: Grunnfærni í notkun vefsíðna og forrita
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja hugtakið stafrænt fótspor

• Uppgötvunarnám — Nemendur uppgötva sjálfir óvirk fótspor með leiðsögn kennara
• Flokkunarverkefni — Nemendur flokka dæmi um netvirkni í virk og óvirk fótspor

Að nemendur skilji mikilvægi öruggra lykilorða og geti búið til sterk lykilorð til að vernda stafrænt auðkenni sitt.

Nemendur læra um lykilorð sem fyrstu vörnina til að vernda stafrænt auðkenni. Þeir æfa sig í að búa til sterk lykilorð og skilja af hverju veik lykilorð eru hættuleg.

• Vinnublað: ‚Sterkt lykilorð'
• passwordmonster.com (sýnikennsla)

Kennarinn sýnir tvo ‚skápa': einn með veikum lás (‚1234') og annan með sterkum lás (‚BláiHestur#Borðar7Epli!'). Kennarinn reynir að ‚brjótast inn' — veiki lásinn opnast strax, sterki lásinn heldur. Nemendur læra reglurnar: langt, blanda af stöfum/tölum/táknum, ekki nafnið þitt eða afmælisdagur. Nemendur búa til sitt eigið sterka lykilorð á pappír og prófa á passwordmonster.com (kennarinn sýnir á skjávarpa). Bekkurinn kýs ‚sterkasta lykilorðið'. Í lokin ræðir bekkurinn: ‚Aldrei deila lykilorðinu — ekki einu sinni með vinum!'

• Lestur: Nemendur geta lesið einfaldar setningar
• Tækni: Geta skrifað á lyklaborði
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja hugtakið stafrænt auðkenni

• Hliðstæðukennsla — Lykilorð er eins og lás á skáp — ef lásinn er veikur getur einhver opnað
• Skapandi áskorun — Nemendur keppast í að búa til sterkasta lykilorðið (á pappír, ekki á tölvu)

Að nemendur hugsi gagnrýnið um hvaða upplýsingar prófíll á netinu sýnir og læri að hanna öruggan prófíl.

Nemendur skoða dæmi um prófíla og greina hvaða upplýsingar eru sýnilegar. Þeir hanna síðan eigin öruggan prófíl á pappír þar sem þeir velja meðvitað hvað þeir deila.

• Prófílsniðmát (prentað)
• Dæmi um prófíla (kennarabúið)

Kennarinn sýnir þrjá tilbúna prófíla á skjávarpa: einn sem deilir of miklu (nafn, aldur, skóli, heimili), einn sem deilir engu og einn sem er vel gerður (gælunafn, áhugamál, prófílmynd af dýri). Nemendur vinna í pörum og merkja á blaði: grænt (öruggt), rautt (hættulegt). Eftir umræðu fá nemendur prófílsniðmát og fylla út: notendanafn, prófílmynd (teiknuð), áhugamál, uppáhalds. Í lokin sýna nokkrir nemendur sinn prófíl og bekkurinn metur hvort hann er öruggur.

• Lestur: Nemendur geta lesið einfaldar setningar og skrifað nokkur orð
• Tækni: Grunnfærni í notkun tölvu eða spjaldtölvu
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa búið til notendanafn og þekkja virk/óvirk fótspor

• Greiningarverkefni — Nemendur greina tilbúna prófíla og finna hvaða upplýsingar eru öruggar/óöruggar
• Hönnunarverkefni — Nemendur hanna sinn eigin örugga prófíl á pappír

Að kenna nemendum að orð og athafnir á netinu skilja eftir sig stafrænt fótspor og hvernig það getur haft langtímaáhrif á samband við aðra.

Nemendur læra að allt sem þau skrifa eða deila á netinu skilur eftir sig fótspor sem getur varað lengi. Kennarinn notar samlíkingu við fótspor í sandi og snjó til að útskýra hugmyndina og nemendur vinna með dæmi þar sem orð á netinu höfðu afleiðingar. Áherslan er á ábyrgð í samskiptum.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Pappír og pennar

1. Kennarinn byrjar á að ganga með nemendur á gang og biðja þá að hugsa: Ef þú gengur í snjó skilurðu eftir fótspor. Hvað ef þú skrifar eitthvað á netinu? 2. Kennarinn útskýrir: Orð á netinu eru eins og fótspor – þau hverfa ekki. 3. Kennarinn sýnir dæmi á skjánum: barn sem skrifaði eitthvað gott og annað sem skrifaði eitthvað ljótt – bæði lifðu áfram. 4. Nemendur vinna í hópum og fá dæmi sem þau flokka í 'góð fótspor' og 'slæm fótspor'. 5. Hóparnir kynna niðurstöður sínar. 6. Nemendur fá pappír og teikna sjálfa sig að skilja eftir góð stafræn fótspor. 7. Kennarinn dregur saman: Hugsaðu áður en þú skrifar – fótsporin lifa áfram.

• Lestur: Grunnlesfærni til að lesa einföld dæmi á skjánum.
• Tækni: Lítil tæknileg reynsla; kennarinn leiðir nemendur.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið í litlum hópum og tekið þátt í samræðu.

• Samlíkingarkennsla — Kennarinn notar samlíkingu við fótspor í snjó til að útskýra hvernig orð á netinu lifa áfram.
• Hópaverkefni — Nemendur vinna saman að því að greina dæmi um góð og slæm stafræn fótspor.

Að dýpka skilning nemenda á friðhelgi einkalífs í stafrænu umhverfi, sérstaklega varðandi myndir og persónulegar upplýsingar annarra.

Nemendur læra um friðhelgi einkalífs á netinu og hvers vegna það er mikilvægt að fá leyfi áður en myndum eða upplýsingum um aðra er deilt. Kennarinn notar dæmisögur og gagnvirkt verkefni þar sem nemendur þurfa að taka ákvarðanir um hvað megi og hvað megi ekki deila. Áherslan er á virðingu fyrir einkalífi annarra.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Ákvörðunarspjöld (prentaðar)

1. Kennarinn byrjar á sögu: Sara tók mynd af Birni í fríminútum og setti á Instagram. Birni líkaði það ekki. 2. Nemendur ræða: Hvað gerðist rangt? Hvað hefði Sara átt að gera? 3. Kennarinn útskýrir hugtakið friðhelgi einkalífs á netinu. 4. Nemendur fá ákvörðunarspjöld í litlum hópum – á hverju spjaldi er aðstaða og þau þurfa að ákveða hvort megi deila eða ekki. 5. Hóparnir deila svörum og rökstyðja. 6. Kennarinn dregur saman: Alltaf biðja um leyfi. Ef þú ert í vafa – ekki deila. 7. Nemendur búa til einfaldan samning um virðingu og einkalíf sem allir skrifa undir.

• Lestur: Grunnlesfærni til að lesa stuttan texta með stuðningi.
• Tækni: Lítil tæknileg reynsla krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt siðferðileg efni í litlum hóp.

• Dæmisögur og umræða — Kennarinn segir dæmisögur um aðstæður þar sem myndum var deilt án leyfis og nemendur ræða afleiðingarnar.
• Ákvörðunarverkefni — Nemendur fá aðstæður og þurfa að ákveða: Má ég deila þessu? og rökstyðja svar sitt.

Að kenna nemendum að þeir geta verið liðsmaður á netinu – hjálpað öðrum og sagt frá þegar einhver er meðhöndlaður illa.

Nemendur læra um hlutverk áhorfanda (bystander) á netinu og hvernig þeir geta breytt aðstæðum með því að segja frá, styðja þann sem á í vandræðum eða neita að taka þátt í leiðindum. Kennarinn notar dæmisögur og hlutverkaleik til að æfa þessar aðstæður. Áherslan er á að vera virkur liðsmaður, ekki aðgerðarlaus áhorfandi.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Hlutverkaleiksspjöld

1. Kennarinn sýnir dæmisögu: Barn sér að vinur þess er áreitt á netinu. Hvað gerir það? 2. Nemendur ræða saman: Hvað mynduð þið gera? 3. Kennarinn útskýrir þrjá möguleika: a) segja fullorðnum, b) styðja þann sem á í vandræðum, c) neita að taka þátt. 4. Nemendur fá hlutverkaleiksspjöld í litlum hópum og æfa sig í að bregðast við. 5. Hóparnir sýna eitt dæmi fyrir bekknum. 6. Nemendur gera hugarflug: Hvaða aðrar leiðir getum við notað til að vera liðsmenn? 7. Bekkurinn býr til veggspjald: 'Svona erum við liðsmenn á netinu' og hengir upp í bekknum.

• Lestur: Grunnlesfærni til að lesa einfalda dæmisögu.
• Tækni: Lítil tæknileg reynsla krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í hlutverkaleik og samræðu.

• Hlutverkaleikur — Nemendur leika af sér aðstæður þar sem þau þurfa að velja hvernig þau bregðast við leiðindum á netinu.
• Hugarflug og umræða — Nemendur finna saman leiðir til að vera liðsmenn á netinu og ræða hvað virkar best.

Að nemendur kynnist hugtakinu orðræða og skilji hvernig orðaval hefur áhrif á samskipti á netinu.

Kennarinn kynnir hugtakið orðræða á einfaldan hátt og tengir það við reynslu nemenda. Nemendur skoða dæmi um athugasemdir á netinu og greina tón og orðaval. Þau læra að greina mun á virðulegri og óvirðulegri orðræðu.

• Prentuð dæmi um athugasemdir
• Flokkborð (stórt blað)

1. Kennarinn útskýrir hugtakið orðræða með dæmum úr daglegu lífi. 2. Nemendur fá prentuð dæmi um athugasemdir á netinu (nafnlaus). 3. Nemendur flokka athugasemdirnar á flokkborð: Virðulegt, óvirðulegt, óljóst. 4. Hópurinn ræðir saman um niðurstöður: Hvers vegna eru sumar athugasemdir betri en aðrar? 5. Nemendur skrifa eina virðulega athugasemd um efni sem þeim finnst skemmtilegt. 6. Nokkrir deila athugasemdum sínum.

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda texta og athugasemdir.
• Tækni: Geta notað tölvu til lestrar og einfaldra verkefna.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnreynslu af netnotkun.

• Greiningarverkefni — Nemendur greina athugasemdir og flokka þær eftir tón.
• Leiðsöguumræða — Kennarinn leiðir samtal um hvers vegna orðaval skiptir máli.

Að nemendur læri að skrifa uppbyggilegar athugasemdir og skilji hlutverk athugasemdakassa á vefsíðum og samfélagsmiðlum.

Nemendur skoða athugasemdakassa á vinsælum vefsíðum (sýnd af kennara) og greina hvaða athugasemdir eru gagnlegar og hverjar ekki. Þau æfa að skrifa eigin uppbyggilegar athugasemdir um efni sem bekkurinn hefur unnið með.

• Skjáskot af athugasemdakössum (nafnlaus)
• Google Docs eða sameiginlegt skjal

1. Kennarinn sýnir skjáskot af athugasemdakössum á skjávarpa (nöfn fjarlægð). 2. Nemendur bera kennsl á jákvæðar, neikvæðar og hlutlausar athugasemdir. 3. Kennarinn útskýrir hvað gerir athugasemd uppbyggilega: Hún er virðuleg, hún bætir einhverju við umræðuna. 4. Nemendur skrifa eigin athugasemd í sameiginlegt skjal um umræðuefni sem bekkurinn velur. 5. Nemendur lesa athugasemdir hvers annars og velja bestu athugasemdina. 6. Hópurinn ræðir hvað gerði þá athugasemd góða.

• Lestur: Nemendur geta lesið athugasemdir og stutta texta.
• Tækni: Geta skrifað texta á tölvu.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á netheimum.

• Dæmagreining — Nemendur greina raunveruleg dæmi um athugasemdir.
• Skapandi skrif — Nemendur æfa að skrifa eigin athugasemdir.

Að nemendur skilji hugmyndina um netveru – hvernig við birtumst öðrum á netinu og hvaða ábyrgð fylgir því.

Nemendur ræða um hvað það þýðir að vera netverji – hvernig hegðun og framkoma á netinu mótar mynd af okkur. Þau vinna verkefni þar sem þau hanna persónu sem er góður netverji og lýsa eiginleikum hennar.

• Canva for Education eða teiknipappír
• Umræðukort

1. Kennarinn spyr: Hvað er netverji? Nemendur leggja til hugmyndir. 2. Kennarinn útskýrir hugmyndina og deilir umræðukortum. 3. Nemendur ræða í litlum hópum og ákveða fimm mikilvægustu eiginleika góðs netvera. 4. Nemendur hanna persónu – góðan netvera – á Canva eða pappír. Persónan fær nafn, eiginleika og lýsingu. 5. Nemendur kynna persónurnar sínar fyrir bekknum. 6. Bekkurinn velur bestu eiginleikana og setur þá á vegg.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað einfaldan texta.
• Tækni: Geta notað tölvu til einfaldrar teikningar eða ritunar.
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á stafrænum samskiptum.

• Persónusköpun — Nemendur búa til ímyndaðan karakter sem er góður netverji.
• Hópasamræða — Nemendur ræða eiginleika góðs netvera í litlum hópum.

Að kenna nemendum að greina og leysa algeng vandamál með prentara, þar á meðal pappírsflækju, tómt blek og tengingar.

Nemendur kynnast algengum vandamálum sem koma upp við prentun: prentari prentar ekki, pappír festist, blek er búið eða prentari er ekki tengdur. Þau læra einfaldar lausnir á hverju vandamáli.

• Prentari og tölva
• Prentara-gátlisti

Kennarinn sýnir prentara og útskýrir helstu hluta. Þá sýnir hann algeng vandamál: prentari ekki tengdur, engin pappír, blek búið. Nemendur fá prentara-gátlista og æfa sig í pörum. Einn nemandi „býr til” vandamálið (tekur snúru úr sambandi, tekur pappír úr bakka) og hinn reynir að finna og laga vandamálið. Að lokum prenta allir nemendur teikninguna sína og nota gátlistann ef vandamál koma upp.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur prentað úr forriti með aðstoð
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir grunnbilanaleit (gátlista)

• Sýnikennsla og verklegt nám — Kennarinn sýnir algeng vandamál á prentara og nemendur æfa lausnir
• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá vandamálsaðstæðu og þurfa að finna lausn sjálfir

Að kenna nemendum að greina og laga hljóðvandamál á tölvum og spjaldtölvum.

Nemendur læra hvers vegna hljóðið heyrist stundum ekki: tækið gæti verið á mute, hljóðstyrkur of lágur, heyrnartól tengd, eða hljóðstillingar rangar. Þau æfa sig í að athuga og laga þessi vandamál.

• Tölva eða spjaldtölva
• Heyrnartól

Kennarinn útskýrir mismunandi ástæður þess að hljóð heyrist ekki. Nemendur fara á milli þriggja stöðva: (1) Tæki á mute — finna hljóðstyrkstakkann, (2) Heyrnartól tengd — taka þau úr sambandi, (3) Hljóðstyrkur á núlli — hækka hljóðstyrk. Við hverja stöðvu skrá nemendur hvað vandamálið var og hvernig þau leystu það. Að lokum búa nemendur til „hljóð-gátlista” sem þau geta notað í framtíðinni.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi þekkir grunnstillingar á tæki
• Aðrar forsendur: Nemandi getur notað bilanaleitargátlista

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur fá „hljóðráðgátu” þar sem þau þurfa að finna hvers vegna hljóðið heyrist ekki
• Stöðvavinna — Nemendur fara á milli stöðva með mismunandi hljóðvandamálum

Að kenna nemendum að breyta grunnstillingum á skjá og þekkja helstu stillingamöguleika tækjanna sinna.

Nemendur læra að breyta birtustigi skjásins, stækkun texta, og snúa skjá. Þau kynnast stillingum tækisins og skilja hvernig á að finna þær og breyta á öruggan hátt.

• Spjaldtölva eða tölva
• Stillingar-leiðarvísir (myndrænn)

Kennarinn sýnir hvernig á að opna stillingar á tækinu og finna birtustig, textastærð og skjásnúning. Nemendur æfa sjálfir og breyta birtustigi, stækka texta og snúa skjá. Þá fá nemendur „stillingaáskorun”: Getur þú breytt tungumálinu á tækinu og breytt aftur? (kennarinn fylgist vel með!) Getur þú fundið rafhlöðustöðuna? Getur þú breytt bakgrunnsmynd? Nemendur vinna í pörum og hjálpa hverjir öðrum.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar á skjá
• Tækni: Nemandi getur opnað og lokað forritum og notað grunnstillingar
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir gátlistaaðferð við bilanaleit

• Verklegt nám með leiðsögn — Kennarinn leiðir nemendur í gegnum stillingar skref fyrir skref og nemendur æfa samhliða
• Könnunarnám — Nemendur fá tíma til að kanna stillingar á eigin tæki og uppgötva nýja hluti

Að kenna nemendum að nota skýjaþjónustu til að vista, skipuleggja og nálgast skrár hvar sem er.

Nemendur kynnast Google Drive (eða sambærilegri skýjaþjónustu) og læra að vista skrár þar, búa til möppur og nálgast skrár frá mismunandi tækjum. Þau skilja kosti skýjaþjónustu umfram staðbundna geymslu.

• Tölva með netaðgangi
• Google Drive

Kennarinn útskýrir skýjaþjónustu: Skrárnar þínar eru geymdar á öruggum stað á netinu og þú getur nálgast þær hvar sem er. Nemendur opna Google Drive og kanna viðmótið. Kennarinn sýnir: (1) Búa til möppu, (2) Hlaða upp skrá, (3) Búa til skjal beint í Drive. Nemendur búa til möppukerfi í Drive: „Skólaverkefni” → „Stærðfræði”, „Íslenska”, „Teikning”. Þau vista eina skrá í hverja möppu. Ef mögulegt, nálgast nemendur Drive á öðru tæki (spjaldtölvu) til að sjá að skrárnar eru þar líka.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið valmyndir og skráarnöfn
• Tækni: Nemandi getur vistað skrár á tölvu og notað möppukerfi
• Aðrar forsendur: Nemandi hefur Google reikning í skólanum

• Sýnikennsla og verklegt nám — Kennarinn sýnir Google Drive og nemendur æfa samhliða á eigin tækjum
• Samlíkingarkennsla — Skýið er eins og skápur sem þú getur opnað hvar sem er á heiminum

Að kenna nemendum að afrita skrár og skilja muninn á afritunar og flutningi skráa.

Nemendur læra hvernig á að afrita (copy) og líma (paste) skrár á milli mappa og tækja. Þau skilja muninn á því að afrita (skráin er á báðum stöðum) og flytja (skráin er aðeins á nýja staðnum).

• Tölva, USB-lykill og Google Drive

Kennarinn útskýrir muninn á afritun og flutningi með samlíkingu: Afritun er eins og að ljósrita blað (blaðið er á báðum stöðum), flutningur er eins og að færa bók á annan hillu (bókin er aðeins á nýja staðnum). Nemendur æfa: (1) Afrita skrá úr einni möppu í aðra (Ctrl+C / Ctrl+V), (2) Flytja skrá (Ctrl+X / Ctrl+V), (3) Afrita skrá á USB-lykil, (4) Afrita skrá í Google Drive. Nemendur athuga eftir hverja aðgerð: Er skráin á gamla staðnum enn? Þau skrá niðurstöður.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið valmyndir
• Tækni: Nemandi getur unnið með möppur og skrár
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir möppukerfi og skýjaþjónustu

• Sýnikennsla — Kennarinn sýnir afritun og flutning og nemendur æfa samhliða
• Samanburður — Nemendur bera saman afritun og flutning og sjá muninn

Að kenna nemendum hvernig á að deila skrám með samnemendum og kennara á öruggan hátt í skýjaþjónustu.

Nemendur læra að deila skrám í Google Drive: deila með tilteknum aðilum, stilla heimildir (skoða, breyta, gera athugasemdir) og skilja hvers vegna varfærni er mikilvæg þegar skrám er deilt.

• Tölva með Google Drive

Kennarinn sýnir hvernig á að deila skrá í Google Drive: (1) Hægrismella → Deila, (2) Slá inn netfang, (3) Velja heimild (skoða, breyta). Nemendur búa til Google Doc og skrifa stuttan texta. Þau deila skjalinu með samnemanda sem skoðandi (viewer). Samnemandinn reynir að breyta — getur ekki! Nemandinn breytir heimild í breytandi (editor) og samnemandinn bætir við texta. Umræða: Hvenær er gott að leyfa „skoða” og hvenær „breyta”? Hvað ef þú deilir óvart með öllum?

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið valmyndir og netföng
• Tækni: Nemandi getur notað Google Drive og vistað skrár þar
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir netfang kennara og samnemenda

• Sýnikennsla — Kennarinn sýnir hvernig á að deila skrá og stilla heimildir
• Samvinnunám — Nemendur deila skrám með hverjum öðrum og vinna saman að skjali

Að dýpka skilning nemenda á helstu vélbúnaðarhlutum tölvu (örgjörvi, vinnsluminni, harður diskur/SSD) og hvernig þeir vinna saman.

Nemendur endurskoða samlíkingar frá 3. bekk og dýpka þekkingu sína. Þau læra að örgjörvinn (CPU) vinnur úr upplýsingum, vinnsluminnið (RAM) geymir það sem verið er að nota og harði diskurinn eða SSD geymir allt til lengri tíma. Nemendur framkvæma einfalda tilraun til að skilja muninn á skammtímaminni og langtímaminni.

• Myndskeið um vélbúnað (aldursviðeigandi)
• Raunverulegir vélbúnaðarhlutar eða stórar myndir

Kennarinn notar eldhússamlíkingu: Ímyndið ykkur eldhús. Kokkurinn (örgjörvinn) eldar matinn. Vinnuborðið (vinnsluminnið) er þar sem hann setur hráefnin sem hann þarf núna — ef borðið er fullt er erfitt að vinna! Ísskápurinn (geymslan) geymir allt hráefnið til lengri tíma. Nemendur prófa minnitilraun: kennarinn sýnir 10 hluti í 10 sekúndur (skammtímaminni) og nemendur reyna að muna — síðan leggja þau hlutina í skúffu og skoða aftur síðar (langtímaminni). Nemendur búa til veggspjald sem sýnir vélbúnaðarhlutana og hlutverk þeirra.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið einfaldan texta með stuðningi
• Tækni: Nemandi þekkir ytri hluta, innri hluta og inntak/úttak úr 3. bekk
• Aðrar forsendur: Nemandi getur skilið samlíkingar og unnið í hóp

• Samlíkingarkennsla (dýpkuð) — Kennarinn notar eldhússamlíkingu: örgjörvinn er kokkurinn, vinnsluminnið er vinnuborðið, geymslan er ísskápurinn
• Verklegt nám — minnitilraun — Nemendur gera einfalda tilraun til að upplifa muninn á skammtímaminni og langtímaminni

Að nemendur öðlist víðari þekkingu á jaðartækjum og geti tengt þau við tölvu og útskýrt hlutverk þeirra.

Nemendur læra um jaðartæki — tæki sem tengjast tölvunni til að auka getu hennar: prentari, skanni, vefmyndavél, ytri harður diskur, USB-lykill og heyrnartól. Þau æfa sig í að tengja jaðartæki og skilja hvers vegna tölvan þarf þau til ákveðinna verkefna.

• Mismunandi jaðartæki (prentari, USB-lykill, heyrnartól, vefmyndavél)
• Tölva með USB-tengingum

Kennarinn setur upp þrjár stöðvar: Stöð 1 — USB-lykill: nemendur tengja hann, finna hann í skráarkerfi og opna skjal. Stöð 2 — Heyrnartól og hljóðnemi: nemendur tengja og prófa hljóðið. Stöð 3 — Prentari (ef til staðar) eða vefmyndavél: nemendur tengja og prófa. Á hverri stöð fylla nemendur út stutta lýsingu: Hvað heitir tækið? Hvernig tengist það? Til hvers er það notað? Eftir stöðvavinnuna fá nemendur spurningaleik: „Ég þarf að prenta skýrslu — hvaða tæki þarf ég?“ Nemendur ræða og svara saman.

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið einfaldar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi skilur inntak/úttak og þekkir helstu vélbúnaðarhluta
• Aðrar forsendur: Nemandi getur fylgt munnlegum og skriflegum leiðbeiningum

• Stöðvavinna með jaðartækjum — Nemendur fara á milli stöðva þar sem hvert jaðartæki er skoðað og prófað
• Verkefnamiðað nám — Nemendur fá verkefni sem krefjast þess að þau velji og tengji rétt jaðartæki

Að nemendur læri einfalda bilanaleit og geti prófað algengar lausnir áður en þau biðja um aðstoð.

Nemendur læra og æfa grunnatriði bilanaleit: athuga tengingar, endurræsa, loka óþörfum forritum og athuga hljóðstyrk. Þau fá „bilanaleitargátlista“ sem þau geta notað í daglegu lífi í skólanum. Markmiðið er að efla sjálfstæði og sjálfstraust nemenda.

• Tölva eða spjaldtölva
• Bilanaleitargátlisti (prentaður)

Kennarinn kynnir bilanaleitargátlistann með fjórum grunnspurningum: (1) Er tækið kveikt og hlaðið? (2) Eru snúrur/tengingar rétt tengdar? (3) Er hljóðstyrkur nóg? (4) Hefurðu prófað að endurræsa? Kennarinn býr síðan til hermd vandamál á tölvum nemenda (t.d. tekur heyrnartól úr sambandi, slökkur á hljóði, opnar mörg forrit svo tölvan verði hæg). Nemendur vinna í pörum og nota gátlistann til að finna og laga vandamálið. Þau skrá hvað vandamálið var og hvaða skref á gátlistanum leysti það. Bekkurinn ræðir saman: Hvaða vandamál komu upp? Hvaða lausn virkaði?

• Lestur: Grunnlestur; getur lesið gátlista með einföldum setningum
• Tækni: Nemandi getur kveikt, slökkt og notað tölvu; þekkir jaðartæki og tengingar
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið sjálfstætt með leiðbeiningum

• Hlutverkaleikur (hermd vandamál) — Kennarinn býr til hermd vandamál á tölvum og nemendur reyna að leysa þau
• Gátlistaaðferð — Nemendur nota gátlista til að vinna sig skipulega í gegnum bilanaleit

Að kenna nemendum lykkjur og skilyrði (ef/þá) í Scratch og sýna hvernig þessi hugtök gera forrit öflugri og snjallari.

Nemendur læra að nota 'endurtaktu' og 'ef/þá' blokkir í Scratch til að búa til forrit sem bregðast við aðstæðum. Byrjað er á umræðu um skilyrði í daglegu lífi (ef það rignir, þá tek ég regnhlíf) og nemendur forrita síðan persónu sem bregst við mismunandi aðstæðum á sviðinu.

• Scratch
• Verkefnablöð

1. Kynning (15 mín): Kennarinn spyr: Hvað gerir þið ef það rignir? Ef ég er svangur? Ef ég heyri bjöllu? Þetta eru skilyrði – ef eitthvað gerist, þá gerum við eitthvað! Kennarinn sýnir 'endurtaktu alltaf' blokk: Þetta er lykkja – skipunin endurtekur sig aftur og aftur. 2. Sýnikennsla (15 mín): Kennarinn sýnir á skjávarpa hvernig á að: (a) Nota 'endurtaktu alltaf' til að láta köttinn hreyfast endalaust, (b) Setja 'ef snerting við brún' þá 'skoppast af' inn í lykkjuna, (c) Bæta við 'ef lykli ýtt' til að breyta átt. 3. Verkefnavinna (35 mín): Nemendur forrita 'gæludýr' sem hreyfist um sviðið og bregst við: (a) Hreyfist endalaust og skoppar af brúnum (lykkja + skilyrði), (b) Ef músarbendill kemur nálægt, segir persónan 'Halló!', (c) Ef ákveðnum lykli er ýtt, breytir persónan um lit eða búning. 4. Samantekt (15 mín): Nemendur sýna gæludýrin sín. Kennarinn dregur saman: Hvað er lykkja? Hvað er skilyrði? Hvernig virka þau saman?

• Lestur: Nemendur geta lesið texta á Scratch blokkum.
• Tækni: Nemendur þekkja Scratch viðmótið, geta búið til skipanaraðir og tengt saman blokkir.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa reynslu af leikjagerð í Scratch.

• Samlíkinganám (Analogy-Based Learning) — Kennarinn notar samlíkingar úr daglegu lífi til að útskýra lykkjur og skilyrði áður en nemendur nota þau í Scratch.
• Leiðsagnarmat (Formative Assessment) — Kennarinn metur skilning nemenda jafnóðum og aðlagar kennslu eftir því.

Að kenna nemendum hugtakið breytu (variable) í forritun og hvernig breytur eru notaðar til að geyma og uppfæra upplýsingar í forriti.

Nemendur læra hvað breytur eru með samlíkingu við merktan kassa sem geymir eitthvað. Þeir búa til stigatöflu í leik, teljara eða tímamæli í Scratch. Áherslan er á að breyta sé nafn sem vísar á gildi sem getur breyst á meðan forritið keyrir.

• Scratch
• Kassar og miðar (áþreifanleg sýnikennsla)

1. Kynning – Áþreifanleg æfing (15 mín): Kennarinn sýnir kassa merktan 'stig'. Setur miða með tölunni 0 í kassann. Segir: 'Þú færð stig!' – tekur miðann út, breytir í 1, setur til baka. Spyr: Kassinn er breyta. Miðinn er gildið. Nafnið er 'stig'. Hvað ef ég fæ fleiri stig? 2. Sýnikennsla í Scratch (15 mín): Kennarinn sýnir hvernig á að: (a) Búa til breytu sem heitir 'stig', (b) Setja hana á 0 þegar smellt á fána, (c) Breyta um 1 þegar eitthvað gerist, (d) Birta breytuna á sviðinu. 3. Verkefnavinna (35 mín): Nemendur opna leikinn frá síðustu kennslustund (eða byrja nýjan) og bæta við stigakerfi: (a) Búa til breytu 'stig' og setja á 0, (b) Bæta 1 við stig þegar persóna grípur hlut, (c) Bæta við breytu 'líf' sem byrjar á 3 og minnkar ef eitthvað slæmt gerist, (d) Bæta við 'ef líf = 0 þá stöðva allt' til að enda leikinn. 4. Samantekt (15 mín): Nemendur prófar hvors annars leiki. Kennarinn dregur saman: Breyta er nafn á gildi sem getur breyst – eins og kassinn okkar!

• Lestur: Nemendur geta lesið texta á Scratch blokkum og skilja einfalda stærðfræðihugtök.
• Tækni: Nemendur þekkja lykkjur og skilyrði í Scratch.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa búið til einfaldan leik í Scratch.

• Áþreifanleg samlíking (Concrete-Representational-Abstract) — Kennarinn byrjar með áþreifanlegan hlut (kassa), færist yfir í sjónræna framsetningu (Scratch) og tengir við óhlutbundna hugtakið breyta.
• Smáverkefni sem byggja ofan á hvert annað — Nemendur byrja á einfaldri breytu og bæta smám saman við flóknari notkun.

Að nemendur sameini þekkingu sína á lykkjum, skilyrðum og breytum til að búa til gagnvirka sögu þar sem lesandinn/notandinn tekur ákvarðanir.

Nemendur skipuleggja og forrita gagnvirka sögu í Scratch þar sem notandinn er spurður spurninga og sagan þróast eftir svörunum. Þeir nota 'spyrja og bíða' blokkir, skilyrði og breytur til að geyma val. Verkefnið tengir saman sögusköpun og forritun á skapandi hátt.

• Scratch
• Söguflæðirit (pappír)

1. Kynning (10 mín): Kennarinn sýnir dæmi um 'veldu þitt eigið ævintýri' – gagnvirka sögu í Scratch þar sem notandinn velur hvað persónan gerir og sagan breytist. Nemendur prófa söguna. 2. Söguflæðirit (15 mín): Nemendur teikna flæðirit á pappír: Upphaf → spurning → val A eða val B → mismunandi framhald → ending. Kennarinn aðstoðar og minnir á að halda sögunni stuttri (2-3 ákvarðanir). 3. Forritunarvinna (40 mín): Nemendur forrita söguna: (a) Búa til persónur og bakgrunn, (b) Nota 'segðu' blokkir fyrir sögutext, (c) Nota 'spyrja' blokk þegar notandi á að velja, (d) Nota 'ef svar = A þá...' og 'ef svar = B þá...' til að skipta sögunni, (e) Nota senuskipti ef þarf. Kennarinn gengur á milli og aðstoðar. 4. Prófun og kynning (15 mín): Nemendur skipta um tölvur og prófa sögur hvors annars. Gefa endurgjöf: Var sagan skemmtileg? Virkuðu valkostirnir?

• Lestur: Nemendur þurfa lestur og ritun til að skrifa samræður í sögunni.
• Tækni: Nemendur þekkja lykkjur, skilyrði og breytur í Scratch.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skapandi hugsun og getu til að skipuleggja söguflæði.

• Hönnunarhugsun (Design Thinking) — Nemendur fara í gegnum hönnunarferli: hugmynd, skipulag, smíði, prófun, endurbætur.
• Skapandi forritun — Nemendur nota forritun sem tól til skapandi tjáningar – sagan er þeirra eigin hugmynd.