Að kenna nemendum hvernig flokkunarkerfi skólasafnsins virkar fyrir skáldverk (fiction). Nemendur læra að skáldsögur eru raðaðar í stafrófsröð eftir eftirnafni höfundar og að hægt er að nota þessa þekkingu til að finna bækur sjálfstætt. Þau æfa sig í að leita að tilteknum bókum á hillum safnsins og skilja hvernig skipulagið hjálpar þeim að finna það sem þau leita að.

Kennslan fer fram á skólasafninu. Kennari byrjar á að spyrja nemendur hvernig þau haldi að bækurnar séu raðaðar á hillurnar og hvort þau sjái einhvert mynstur. Nemendur rannsaka hillurnar í nokkrar mínútur og reyna að finna svarið. Kennari leiðir síðan umræðu og útskýrir að skáldsögur eru raðaðar í stafrófsröð eftir eftirnafni höfundar. Nemendur fá æfingaverkefni þar sem þau þurfa að finna tilteknar bækur á hillunum og raða bókum í rétta röð. Að lokum fá nemendur tækifæri til að nota nýja þekkingu sína til að finna bók sem þau vilja lesa sjálf.

• Hillur skólasafnsins með skáldsögum
• Stafrófsröðunarspjöld
• Leitarverkefnablað

1. Rannsókn og uppgötvun (7 mín): Kennari segir nemendum: 'Í dag ætlum við að læra hvernig bækurnar á safninu eru raðaðar. En fyrst vil ég að þið rannsókið þetta sjálf.' Nemendur fá 4 mínútur til að skoða hillurnar með skáldsögum. Kennari hvetur þau til að lesa á kjölum bókanna og sjá hvort þau finni mynstur. Eftir 4 mínútur safnast nemendur saman og deila hugmyndum: 'Hvað tókuð þið eftir? Hvernig er bókunum raðað?' Kennari leiðir nemendur að réttri niðurstöðu.

2. Útskýring á stafrófsröðun (5 mín): Kennari útskýrir formlega: 'Skáldsögur eru raðaðar í stafrófsröð eftir eftirnafni höfundar. Til dæmis: bók eftir Guðrún Helgadóttur er undir H, bók eftir Yrsu Sigurðardóttur er undir S.' Kennari sýnir þetta á hillunni og nemendur fylgjast með. Kennari sýnir líka hvað gerist þegar tveir höfundar hafa sama upphafsstaf — þá horfa við á annan stafinn.

3. Sameiginleg æfing (5 mín): Kennari heldur upp þremur bókum og segir höfundanöfnin. Allir nemendur vinna saman: 'Í hvaða röð ættu þessar þrjár bækur að vera?' Nemendur ráðast á hendur og rökstyðja. Kennari sýnir rétta röð og setur bækurnar á rétta hillu.

4. Stafrófsröðunarspjöld í pörum (5 mín): Pör nemenda fá 6 spjöld, hvert með höfundarnafni. Þau raða spjöldunum í stafrófsröð eins fljótt og þau geta. Kennari gengur á milli og athugar.

5. Bókaleit á hillum (13 mín): Nemendur fá leitarverkefnablað með þremur verkefnum:
- Verkefni 1: 'Finndu bók eftir [höfundur sem byrjar á B]. Skráðu titil bókarinnar.'
- Verkefni 2: 'Finndu bók eftir [höfundur sem byrjar á L]. Á hvaða hillu var bókin?'
- Verkefni 3: 'Veldu þér bók sem þig langar að lesa. Skráðu höfund og titil.'
Nemendur vinna sjálfstætt eða í pörum og leita á hillunum. Kennari hjálpar þeim sem þurfa stuðning.

6. Samantekt og umræða (5 mín): Nemendur setjast saman. Kennari spyr: 'Hvað lærðuð þið í dag? Hvernig finnur maður bók á safninu ef maður veit hver höfundurinn er?' Nokkrir nemendur segja frá bókinni sem þau völdu í verkefni 3. Kennari dregur saman: 'Nú getið þið fundið hvaða skáldsögu sem er á safninu — þið þurfið bara að vita eftirnafn höfundarins og finna réttan staf á hillunni!'

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda texta og þekkja stafrófið. Þau geta lesið nöfn höfunda og titla á bókarkjölum.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist. Ef safnið hefur stafrænt leitarkerfi geta nemendur byrjað að kynnast því en megináherslan er á handvirka leit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að kunna stafrófið vel og geta raðað orðum í stafrófsröð eftir fyrsta staf. Þekking á hugtökunum höfundur og titill frá 2. bekk.

• Rannsóknarmiðað nám (Inquiry-Based Learning) — Nemendur byrja á að rannsaka hillurnar sjálfir og reyna að finna mynstrið áður en kennari útskýrir. Þetta hvetur til gagnrýnnar hugsunar og virkrar þátttöku.
• Skipulögð æfing (Scaffolded Practice) — Kennari byrjar á leiðsagnarverkefni þar sem allir vinna saman, síðan vinna nemendur í pörum og loks sjálfstætt. Þetta byggir smám saman upp sjálfstæði.
• Raunverulegt samhengi (Authentic Context) — Kennslan fer fram á raunverulegum stað (safninu) með raunverulegum verkefnum (finna bók) sem nemendur munu nota í daglegu lífi.

Að kenna nemendum muninn á fræðibókum (non-fiction) og skáldsögum (fiction) og hvernig hægt er að greina á milli þessara tveggja flokka bæði af útliti og innihaldi. Nemendur þróa gagnrýna hugsun um mismunandi tegundir bóka og læra að velja rétta tegund bókar eftir þörf sinni — skáldsögu til skemmtunar, fræðibók til upplýsingaöflunar.

Kennslan fer fram á skólasafninu. Kennari hefur valið 8-10 bækur fyrirfram — blandað af fræðibókum og skáldsögum. Kennari byrjar á að sýna tvær bækur og biður nemendur að bera þær saman: útlit, myndir, texta, efni. Nemendur komast í gegnum leiðsagnarsamtal að þeirri niðurstöðu að sumar bækur segja frá raunveruleikanum (fræðibækur) og aðrar segja frá uppdiktaðri sögu (skáldsögur). Nemendur fá síðan hópaverkefni þar sem þau flokka bækur í rétta flokka og rökstyðja val sitt. Kennslan endar á umræðu um hvenær maður velur fræðibók og hvenær skáldsögu.

• 8-10 bækur (blönduð fræðibókum og skáldsögum)
• Samanburðarplakat (fræðibók vs. skáldsaga)
• Flokkunarborð með tveimur dálkum

1. Kynning og samanburður (8 mín): Kennari heldur upp tveimur bókum — annarri fræðibók (t.d. bók um dýr Íslands með ljósmyndum) og hinni skáldsögu (t.d. barnasaga um ævintýri). 'Hér eru tvær bækur. Þær eru mjög ólíkar. Sjáum hvað er öðruvísi.' Kennari opnar báðar og sýnir:
- Forsíðu: Fræðibókin hefur ljósmynd, skáldsagan hefur teikningu.
- Innsíður: Fræðibókin hefur ljósmyndir, fyrirsagnir, staðreyndir. Skáldsagan hefur samfelld sögu og teiknaðar myndir.
- Efnisyfirlit: Fræðibókin er skipulögð eftir efni, skáldsagan eftir köflum sögunnar.
Nemendur segja hvað þau taka eftir og kennari skráir á töflu.

2. Hugtökin kynnt (5 mín): Kennari útskýrir: 'Bækur sem segja frá raunveruleikanum — staðreyndum, dýrum, löndum, fólki — kallast fræðibækur. Bækur sem segja uppdiktaðar sögur — ævintýri, vinskaparsögur, skrímslasögur — kallast skáldsögur.' Kennari sýnir plakat með einkennum beggja tegunda:
- Fræðibók: Ljósmyndir, fyrirsagnir, staðreyndir, efnisyfirlit eftir efni, sagt frá raunveruleikanum.
- Skáldsaga: Myndskreytingar eða engar myndir, söguþráður, persónur, kaflar, uppdiktað.

3. Flokkunarverkefni í hópum (15 mín): Nemendur eru skipt í hópa (3-4 í hverjum). Hver hópur fær 4 bækur og flokkunarborð með tveimur dálkum: 'Fræðibók' og 'Skáldsaga'. Nemendur skoða hverja bók saman og ákveða í hvaða dálk hún á heima. Þau fylla út flokkunarborðið og skrifa:
- Titil bókarinnar
- Höfund
- Af hverju þau flokka hana þannig (eitt einkenni)
Kennari gengur á milli hópa og spyr spurninga: 'Af hverju teljið þið þetta vera fræðibók?' 'Hvað bendir til þess?' Ef hópurinn er ósammála hvetur kennari til umræðu.

4. Hópar deila niðurstöðum (5 mín): Hver hópur velur eina bók og útskýrir flokkun sína fyrir bekknum. Kennari spyr eftirfylgjandi spurninga og leiðréttir ef þörf er á.

5. Umræða — hvenær velur maður hvað? (5 mín): Kennari spyr: 'Ef þú vilt vita hversu stórir bláhvalir eru, sækir þú fræðibók eða skáldsögu?' 'Ef þú vilt lesa skemmtilega sögu fyrir svefninn?' Nemendur svara og kennari dregur saman: 'Fræðibækur gefa okkur upplýsingar. Skáldsögur gefa okkur sögur. Bæði eru frábær og það er mikilvægt að vita muninn!'

6. Frjáls bókaval (2 mín): Nemendur fá að velja eina bók — annaðhvort fræðibók eða skáldsögu — og lána heim.

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda texta og kaflatitla. Þau geta skoðað efnisyfirlit og litið yfir blaðsíður til að greina tegund efnis.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist. Unnið er eingöngu með prentaðar bækur.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja hugtökin höfundur og titill og hafa reynslu af safninu. Þau þurfa að geta unnið í litlum hópum.

• Samanburðarnám (Comparative Analysis) — Nemendur bera saman tvær bækur hlið við hlið — skoða forsíðu, innihald, myndir, texta og byggingu. Þau greina hvað er eins og hvað er ólíkt.
• Flokkunarverkefni í hópum — Nemendur vinna saman í litlum hópum að því að flokka bækur og rökstyðja flokkun sína. Hópurinn verður að ná samstöðu.
• Hugtakamyndun (Concept Formation) — Nemendur byggja upp skilning á hugtökunum fræðibók og skáldsaga í gegnum dæmi og gagnmeiningu frekar en skilgreiningu.

Að kenna nemendum undirstöðu heimildavinnu með því að vinna einfalt rannsóknarverkefni þar sem þau nota EINA fræðibók af skólasafninu til að finna upplýsingar um ákveðið efni. Nemendur læra hvernig á að velja viðeigandi bók, finna upplýsingar í henni og skrá niðurstöður á einfaldan og skipulagðan hátt. Þetta er undanfari formlegri heimildavinnu sem kemur síðar.

Kennslan er tvískipt. Í fyrri hlutanum fara nemendur á safnið og velja fræðibók um efni sem þau hafa áhuga á (kennari hefur undirbúið 4-5 efnisflokka til að velja úr, t.d. dýr, geimurinn, Íslandsfjöll, vélar, hafið). Í seinni hlutanum vinna nemendur sjálfstætt eða í pörum að því að finna þrjár staðreyndir úr bókinni og skrá þær á verkefnablað ásamt nafni bókar og höfundar. Þetta er fyrsta skrefið í heimildavinnu — nemendur læra að upplýsingar koma úr heimildum og að þeir þurfa alltaf að skrá hvaðan upplýsingarnar komu.

• Safn fræðibóka um 4-5 efnisflokka
• Heimildaverkefnablað
• Forsíðuplakat — 'Hvernig finnum við upplýsingar í fræðibók'

1. Kynning á heimildavinnu (5 mín): Kennari útskýrir: 'Í dag ætlum við að gera eitthvað nýtt — við ætlum að rannsaka efni eins og raunverulegir fræðimenn! Við ætlum að finna staðreyndir í fræðibókum og skrifa þær niður.' Kennari útskýrir hugtakið heimild: 'Heimild er staður þar sem við finnum upplýsingar — eins og bók. Þegar við segjum einhverju frá þurfum við alltaf að vita hvaðan upplýsingarnar komu.'

2. Sýnikennsla (8 mín): Kennari tekur fræðibók (t.d. um fuglalíf á Íslandi) og sýnir ferlið:
- Skref 1: Skoða forsíðu og efnisyfirlit. 'Ég vil vita um lunda. Ég skoða efnisyfirlitið... hér! Lundar eru á blaðsíðu 24.'
- Skref 2: Finna rétta blaðsíðu og lesa. 'Hér er kafli um lunda. Ég les og leita að áhugaverðum staðreyndum.'
- Skref 3: Skrá staðreynd. Kennari skrifar á töflu: 'Lundar geta borið 10-12 fiska í goggnum í einu.' og skráir heildina: 'Úr bókinni Fuglar Íslands eftir [höfundur].'
Kennari endurtekir með aðra staðreynd til að sýna ferlið tvisvar.

3. Efnisval og bókaleit (7 mín): Kennari kynnir efnisflokkana (t.d. dýr, geimurinn, Íslandsfjöll, vélar, hafið). Nemendur velja efni og fara á safnið til að finna fræðibók um valið efni. Kennari og aðstoðarkennari hjálpa nemendum að finna réttar hillur og velja bók á viðeigandi lestrarstigí.

4. Sjálfstæð rannsóknarvinna (15 mín): Nemendur setjast niður með bókina sína og verkefnablaðið. Þau vinna sjálfstætt eða í pörum:
- Skrifa nafn bókar og höfund á verkefnablaðið.
- Nota efnisyfirlit eða fyrirsagnir til að finna áhugavert efni.
- Finna og skrifa þrjár staðreyndir á verkefnablaðið.
- Teikna mynd af einu sem þau lærðu.
Kennari gengur á milli og hjálpar. 'Hvaða staðreynd fundirðu? Hvar í bókinni var hún? Myndirðu segja mér hana með eigin orðum?'

5. Deiling og umræða (5 mín): 3-4 nemendur deila einni staðreynd með bekknum. Kennari spyr alltaf: 'Og hvaðan fékkstu þessa upplýsingu?' til að æfa heimildaritunina. Kennari dregur saman: 'Í dag gerðuð þið ykkar fyrsta heimildaverkefni! Þið funduð upplýsingar í fræðibók og skráðuð hvaðan þær komu. Þetta er mjög mikilvæg færni sem þið munuð nota alla ævi!'

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda fræðitexta og fundið upplýsingar í stuttum málsgreinum. Þau geta notað efnisyfirlit og fyrirsagnir til að finna rétta blaðsíðu.
• Tækni: Engin tæknikunnátta krafist. Unnið er eingöngu með prentaðar bækur og pappír.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að kunna muninn á fræðibók og skáldsögu (sjá kennslustund 2). Þeir þurfa að geta skrifað einfaldar setningar og unnið sjálfstætt í 10-15 mínútur.

• Sýnikennsla og leiðsögn (Modelling and Scaffolding) — Kennari sýnir heilt ferlið — frá bókavali til upplýsingaöflunar til skráningar — áður en nemendur reyna sjálfir. Þetta gefur nemendum skýra mynd af væntingum.
• Uppgötvunarnám með stuðningi (Supported Inquiry) — Nemendur rannsaka efni sitt sjálfir en hafa skýran ramma (verkefnablaðið) og aðgang að aðstoð kennara. Þau velja efni eftir áhuga.
• Leiðsagnarlestur (Guided Reading for Information) — Kennari leiðbeinir nemendum um hvernig á að nota efnisyfirlit, fyrirsagnir og myndir til að finna réttar upplýsingar í fræðibók án þess að lesa alla bókina.

Að nemendur læri hvað leitarorð eru og hvernig rétt val á leitarorðum hjálpar til við að finna betri upplýsingar á netinu. Þetta er mikilvæg grunnfærni sem nemendur þurfa til að geta leitað sjálfstæðar.

Nemendur læra að leitarorð eru lykilorðin sem lýsa því sem við viljum finna. Kennari sýnir hvernig mismunandi leitarorð gefa mismunandi niðurstöður — til dæmis skilar „dýr“ mjög mörgum niðurstöðum en „íslandsrefur matur“ gefur betri niðurstöður. Nemendur æfa sig í að velja góð leitarorð og prófa þau á tölvu eða spjaldtölvu með aðstoð kennara.

• Google
• Spjaldtölvur eða tölvur

1. Kennari spyr: „Ef við viljum vita um eitthvað — hvernig segir maður tölvunni hvað maður leitar að?“ Nemendur ræða (3 mín).
2. Kennari útskýrir: „Leitarorð eru orðin sem við skrifum í leitina. Góð leitarorð eru styttri og nákvæmari en heilar setningar.“ Sýnir dæmi á töflu (5 mín).
3. Kennari sýnir á skjávarpa: Leitar fyrst að „dýr“ — margir, óskilgreindir niðurstöður. Leitar svo að „íslandsrefur“ — betri niðurstöður. Leitar svo að „íslandsrefur fæða“ — enn nákvæmari niðurstöður (7 mín).
4. Nemendur fá verkefnablað þar sem viðfangsefni er gefið (t.d. „Hvalir á Íslandi“) og þeir skrifa 2-3 leitarorð sem þeir myndu nota (5 mín).
5. Nemendur prófa leitarorðin sín á spjaldtölvu eða tölvu í pörum. Þeir skrifa niður hvort þeir fundu það sem þeir leituðu að (12 mín).
6. Nokkrir nemendur deila reynslu sinni: „Ég leitaði að ___ og fann ___. Leitarorðin mín virkuðu vel/illa.“ (5 mín).
7. Samantekt: Kennari dregur saman reglur um góð leitarorð: stutt, nákvæm, tengd efninu (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda texta og skrifað stutt orð á lyklaborð
• Tækni: Nemendur hafa reynt að leita á netinu með aðstoð kennara
• Aðrar forsendur: Nemendur skilja muninn á staðreyndum og skáldskap

• Sýnikennsla og æfing — Kennari sýnir fyrst, síðan æfa nemendur sjálfir undir leiðsögn
• Tilraunanám — Nemendur prófa mismunandi leitarorð og sjá hvaða áhrif þau hafa á niðurstöður

Að nemendur skilji að upplýsingar koma í mismunandi gerðum — fréttir, sögur, myndbönd, vefsíður — og læri að þekkja muninn á þessum gerðum og hvernig þær eru notaðar.

Kennari sýnir nemendum mismunandi gerðir upplýsinga um sama efni: frétt, ævintýri, mynd af netinu og stuttan texta úr fræðibók. Nemendur bera þessar upplýsingagerðir saman og ræða hvað er ólíkt og hvaða gerð hentar best ef við viljum læra eitthvað. Nemendur læra að fréttir og fræðibækur eru oftast bestar ef við viljum staðreyndir.

• Prentaðar fréttir og sögur
• Skjávarpi til að sýna vefsíður og myndbönd

1. Kennari sýnir fjórar mismunandi „upplýsingar“ um sama efni, t.d. ketti: a) frétt um kött sem bjargaði, b) ævintýri um talandi kött, c) Wikipedia-grein um ketti, d) YouTube-myndband um ketti (5 mín).
2. Kennari spyr: „Hvað er sameiginlegt með þessu öllu? Hvað er ólíkt?“ Nemendur ræða (5 mín).
3. Kennari kynnir hugtök: „Fréttir“, „Sögur/ævintýri“, „Uppsláttarverk/fræðibækur“, „Myndbönd“. Setja spjöld á töflu með hverju nafni (3 mín).
4. Nemendur fá í pörum 8-10 dæmi (stuttar setningar eða myndir) og þurfa að flokka þau undir rétt nafn: Frétt, Saga, Fræðiefni, eða Myndband (10 mín).
5. Kennari spyr: „Ef þú þyrftir að læra um hvali fyrir skólaverkefni — hvaða gerð myndir þú nota og hvers vegna?“ Nemendur ræða í hópum (7 mín).
6. Hóparnir kynna svör sín og kennari dregur saman: Fræðibækur og fréttir henta oft best til að fá staðreyndir, en myndbönd geta líka hjálpað (5 mín).
7. Nemendur teikna sína eigin „upplýsingagerð“ — þeir velja gerð og búa til dæmi (t.d. „frétt“ um eitthvað í bekknum) (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda texta og stuttar fréttir
• Tækni: Nemendur geta leitað á netinu með aðstoð og þekkja leitarorð
• Aðrar forsendur: Nemendur skilja muninn á staðreyndum og skáldskap

• Flokkun og samanburður — Nemendur flokka og bera saman ólíkar gerðir upplýsinga til að sjá mun og eiginleika hverrar gerðar
• Umræðuhópar — Nemendur ræða í litlum hópum um hvað er ólíkt og líkt milli upplýsingagerða

Að nemendur byrji að skilja að sumar upplýsingar eru áreiðanlegri en aðrar og að mikilvægt sé að hugsa um hvaðan upplýsingar koma. Þetta er grunnur að gagnrýnni hugsun í upplýsingaleit.

Kennari sýnir nemendum dæmi um áreiðanlegar og óáreiðanlegar upplýsingar og ræðir hvers vegna sumar eru betri en aðrar. Nemendur læra einfaldar reglur: Hver sagði þetta? Kemur þetta frá einhverjum sem veit mikið? Geta fleiri sagt okkur það sama? Nemendur æfa sig í að leggja mat á einfaldar fullyrðingar.

• Prentaðar setningar og dæmi
• Google

1. Kennari les tvær setningar: a) „Dýralæknir segir að hundar þurfi hreyfingu á hverjum degi“ og b) „Vinur minn segir að hundar þurfi að borða súkkulaði á hverjum degi.“ Spyr: „Hvora setninguna treystið þið meira?“ (5 mín).
2. Nemendur ræða: Hvers vegna treystum við dýralækninum meira? Hvernig vitum við hvort einhver veit mikið um efnið? (5 mín).
3. Kennari kynnir þrjár spurningar sem nemendur geta spurt sig: 1) Hver sagði þetta? 2) Veit sá aðili mikið um þetta? 3) Segja fleiri það sama? Setja á vegg sem plakatspjald (5 mín).
4. Nemendur fá 6 pör af fullyrðingum. Í hverju pari er ein áreiðanlegri. Nemendur velja betri fullyrðinguna og útskýra hvers vegna í pörum (10 mín).
5. Kennari sýnir dæmi á skjávarpa: Leitar á netinu og finnur tvo texta um sama efni — einn frá þekktri vefsíðu og annan frá óþekktum bloggskrifara. Nemendur ræða hvorn þeir myndu treysta (8 mín).
6. Samantekt: Kennari spyr hvort nemendur muni spurningarnar þrjár og æfir þær aftur. Leggur áherslu á: „Það er alltaf gott að spyrja og athuga!“ (7 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið stuttar setningar og einfalda texta
• Tækni: Nemendur geta leitað á netinu og þekkja mismunandi upplýsingagerðir
• Aðrar forsendur: Nemendur geta tekið þátt í umræðum og útskýrt eigin skoðanir

• Gagnrýnin spurningagerð — Nemendur læra að spyrja spurninga eins og „Hver sagði þetta?“ og „Hvernig veit ég?“ til að meta upplýsingar
• Dæmasögur — Kennari notar áþreifanleg dæmi sem nemendur geta tengt við daglegt líf

Að þjálfa nemendur í að lesa og greina muninn á fræðilegu efni og skáldskap með sjálfstæðari hætti.

Nemendur lesa tvo stutta texta — einn fræðilegan og einn skáldaðan — og greina einkenni beggja. Þeir fylla út samanburðartöflu og útskýra hvað greinir textategundirnar að.

• Tveir stuttir textabútar (fræðilegur og skáldaður)
• Samanburðartafla (verkefnablað)

Kennarinn deilir út tveimur stuttum textum: einn fræðilegum texta um fuglinn lunda og eina skáldaða sögu um fugl sem ferðast um heiminn. Nemendur lesa textana í pörum og fylla út samanburðartöflu: „Fræðilegur texti” og „Skáldskapur”. Þeir skrifa einkenni sem þeir finna í hvorum texta. Að lokum deila pörin niðurstöðum sínum og bekkurinn býr til sameiginlega töflu á töflunni. Kennarinn dregur saman: „Hvað greinir þessa tvo texta að?”

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið einfalda texta sjálfstætt.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið í pörum og fyllt út töflu.

• Lestur og greining — Nemendur lesa tvo texta og bera þá saman með skipulegum hætti.
• Samvinnunám í pörum — Nemendur vinna saman í pörum að samanburðartöflunni.

Að kenna nemendum einfaldar aðferðir til að sannreyna upplýsingar og skilja af hverju mikilvægt er að athuga hvort eitthvað sé satt.

Nemendur kynnast hugmyndinni um sannreyningu. Kennarinn sýnir þeim hvernig hægt er að athuga hvort fullyrðing sé sönn — til dæmis með því að fletta upp í bók eða spyrja kennara. Nemendur æfa sig í að sannreyna einfaldar fullyrðingar.

• Uppsláttarbækur og alfræðibækur fyrir börn
• Fullyrðingakort

Kennarinn deilir út fullyrðingakortum: „Ísbjörn er stærsta landrándýrið,” „Tunglið er úr osti,” „Ísland er eyja.” Nemendur vinna í litlum hópum og nota uppsláttarbækur til að finna út hvort fullyrðingarnar séu sannar. Þeir merkja við „Satt,” „Ósatt” eða „Veit ekki” á hverju korti. Að lokum fer bekkurinn yfir niðurstöðurnar saman og ræðir: „Hvernig gátuð þið fundið svarið?” Kennarinn dregur saman: Það er mikilvægt að athuga hvort upplýsingar séu sannar áður en við trúum þeim.

• Lestur: Nemendur þurfa grunnlestrarfærni.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta notað uppsláttarbækur eða orðabækur.

• Rannsóknarnám — Nemendur fá fullyrðingar og þurfa sjálfir að finna út hvort þær séu sannar.
• Leiðbeind uppfletting — Kennarinn sýnir hvernig má nota bækur til að sannreyna fullyrðingar.

Að opna augu nemenda fyrir því að myndir á netinu geta verið breyttar og sýna ekki alltaf raunveruleikann.

Kennarinn sýnir dæmi um myndir sem hafa verið breyttar — t.d. stækkaðar, litabreyttar eða samsettar. Nemendur ræða hvort myndir á netinu séu alltaf sannar og læra að vera gagnrýnir á myndrænt efni.

• Skjávarpi/snjalltafla
• Safn af breyttum og óbreyttum myndum

Kennarinn byrjar á að spyrja: „Eru allar myndir á netinu sannar?” og sýnir síðan tvær myndir: eina raunverulega ljósmynd af ketti og eina þar sem kettinum hefur verið breytt í risastóran. Nemendur ræða hvað er öðruvísi. Kennarinn sýnir fleiri dæmi: litabreyttar myndir, samsettar myndir og „áður og eftir” samanburð. Nemendur fá svo 8 myndir prentaðar og þurfa að flokka: „Breytt” eða „Óbreytt”. Bekkurinn ræðir niðurstöður saman og kennarinn dregur saman: Við þurfum að vera gagnrýnin þegar við sjáum myndir á netinu.

• Lestur: Grunnlestrarfærni nýtist en er ekki nauðsynleg; verkefnið er sjónrænt.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist. Kennarinn stýrir skjánum.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta skoðað myndir og tekið þátt í umræðu.

• Sjónræn greining — Nemendur skoða myndir og reyna að greina hvort þær hafa verið breyttar.
• Giskileikur — Nemendur giska á hvort myndir séu breyttar eða ekki og útskýra af hverju.

Að kynna hugtakið höfundarréttur á einfaldan og skiljanlegum hátt og hjálpa nemendum að skilja að skapandi verk tilheyra höfundinum.

Kennarinn útskýrir höfundarrétt með einföldum orðum: þegar einhver býr til eitthvað — sögu, mynd, lag — þá á viðkomandi rétt á því. Nemendur ræða dæmi úr eigin lífi og æfa sig í að skilja reglurnar.

• Myndir af skapandi verkum (bók, lag, mynd, leikur)
• Verkefnablað: „Hvað verndar höfundarréttur?”

Kennarinn spyr: „Ef þú teiknaðir fallega mynd, myndir þú vilja að einhver tæki hana og segði að hann hefði teiknað hana?” Nemendur ræða og kennarinn útskýrir: þetta kallast höfundarréttur — rétturinn sem höfundurinn á yfir verki sínu. Kennarinn sýnir myndir af bókum, lögum, teikningum og leikjum og spyr: „Verndar höfundarréttur þetta?” Nemendur fylla út verkefnablað þar sem þeir merkja við hvaða hluti höfundarréttur verndar. Að lokum skrifa nemendur (eða teikna) dæmi um eitthvað sem þeir hafa búið til sjálfir.

• Lestur: Grunnlestrarfærni nýtist.
• Tækni: Engin tæknikunnátta krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta hlustað á útskýringu og tekið þátt í umræðu.

• Bein kennsla með umræðu — Kennarinn útskýrir höfundarrétt og bekkurinn ræðir saman.
• Tengsl við eigin reynslu — Nemendur hugsa um eigin sköpunarverk og hvernig þeir myndu vilja að öðrir meðhöndluðu þau.

Að kenna nemendum að skrá hvaðan þeir fengu upplýsingar á einfaldan hátt.

Nemendur fá litla rannsóknarverkefni þar sem þeir leita að upplýsingum í bókum. Eftir að þeir finna upplýsingar skrifa þeir niður hvaðan þær komu: nafn bókar og höfundur. Þetta er fyrsta skrefið í heimildavinnu.

• Fræðibækur fyrir börn
• Heimildablað (einfalt eyðublað)

Kennarinn setur fram spurningu: „Hvaða dýr lifir lengst?” Nemendur leita að svarinu í fræðibókum. Kennarinn sýnir fyrst hvernig á að fylla út heimildablaðið: „Ég fann svarið í bókinni [nafn bókar] eftir [nafn höfundar].” Nemendur gera svo sitt eigið: leita að svari, skrifa svarið og fylla út heimildablaðið. Að lokum deila nemendur niðurstöðum og kennarinn dregur saman: „Við segjum alltaf frá hvaðan upplýsingarnar okkar koma — það er heimildavinna!”

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið einfalda texta og skrifað stuttar setningar.
• Tækni: Engin tæknikunnátta krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta leitað í bók og fundið upplýsingar.

• Stýrt rannsóknarverkefni — Nemendur leita að upplýsingum í bókum og skrá heimildir.
• Fyrirmyndasýning — Kennarinn sýnir hvernig á að fylla út heimildablaðið áður en nemendur byrja.

Að kenna nemendum muninn á bókum og vefsíðum sem heimildum og hvenær hvor hentar betur.

Nemendur bera saman upplýsingar úr bók og af vefsíðu. Þeir ræða kosti og galla beggja og læra að bæði bækur og vefsíður geta verið gagnlegar heimildir, en mismunandi.

• Fræðibók og vefsíða um sama efni
• Skjávarpi

Kennarinn velur viðfangsefni, til dæmis „Hvalirnir”. Nemendur skoða fyrst fræðibók um hvali og finna þrjár staðreyndir. Síðan sýnir kennarinn vefsíðu um hvali og nemendur finna þrjár staðreyndir þaðan. Bekkurinn ræðir: „Hvað var ólíkt? Hvað var auðveldara?” Nemendur fylla út stutt verkefnablað: „Bók: kostur / galli” og „Vefsíða: kostur / galli”. Kennarinn dregur saman: Bæði bækur og vefsíður eru heimildir, en stundum hentar önnur betur en hin.

• Lestur: Nemendur þurfa grunnlestrarfærni.
• Tækni: Engin sérstök tæknikunnátta krafist; kennarinn sýnir vefsíðuna.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta borið saman tvær tegundir heimilda.

• Samanburðarverkefni — Nemendur bera saman bók og vefsíðu sem fjalla um sama efni.
• Hópumræðu — Bekkurinn ræðir kosti og galla beggja heimilda.

Nemendur læra að bæta hreyfiáhrifum (animations) við texta og myndir á glærum. Þeir skilja hvernig hægt er að nota hreyfingu til að gera kynningu lifandi og áhugaverða, en einnig hvenær hreyfing getur truflað áhorfendur.

Kennarinn kynnir hreyfiáhrif (animations) í Google Slides og sýnir hvernig hægt er að láta texta og myndir birtast á mismunandi hátt. Nemendur læra að bæta við einföldum hreyfiáhrifum og velja á milli 'Fade in', 'Fly in' og annarra áhrifa. Kennarinn ræðir einnig um hvenær of mikil hreyfing getur truflað kynninguna.

• Google Slides

Nemendur búa til þriggja glæru kynningu um árstíðirnar. Á hverri glæru bæta þeir við a.m.k. einu hreyfiáhrifi á texta eða mynd. Kennarinn sýnir fyrst hvernig á að fara í Insert > Animation og velja áhrif. Nemendur prófa mismunandi áhrif og velja þau sem þeim líkar best. Í lok tímans forskoða nemendur kynninguna sína og sýna samnemanda.

• Lestur: Nemandi getur lesið einfaldar leiðbeiningar og fylgt skrefum
• Tækni: Nemandi getur búið til kynningu með texta, myndum og stíl og sýnt í kynningarham
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir muninn á meginmáli og fyrirsögn

• Sýnikennsla og samanburður — Kennarinn sýnir kynningu án hreyfiáhrifa og svo sömu kynningu með hreyfiáhrifum. Nemendur bera saman og ræða muninn.
• Tilraunanám — Nemendur fá tíma til að prófa mismunandi hreyfiáhrif og sjá áhrifin samstundis, sem eykur áhuga og skilning.

Nemendur læra að raða glærum og upplýsingum í rökrétta röð. Þeir skilja mikilvægi þess að kynning hafi upphaf, miðju og endi og að upplýsingarnar séu settar fram í þeirri röð sem áhorfendur geta fylgt.

Kennarinn útskýrir uppbyggingu einfaldrar kynningar: forsíða, innihald og lokasíða. Nemendur fá blöndaðar glærur sem þeir þurfa að raða í rétta röð og búa síðan til eigin kynningu með skýrri uppbyggingu. Kennarinn sýnir hvernig hægt er að draga glærur til að endurraða þeim.

• Google Slides

Nemendur fá sniðmát í Google Slides þar sem fimm glærur eru í rangri röð (saga um strák sem fer í skóla). Þeir draga glærurnar í rétta röð. Eftir það búa nemendur til sína eigin fjögurra glæru kynningu þar sem þeir segja frá einhverju sem þeir gerðu um helgina í réttri tímaröð: forsíða, hvað gerðist fyrst, hvað gerðist svo, og lokasíða.

• Lestur: Nemandi getur lesið stuttar setningar og skilið raðir atburða
• Tækni: Nemandi getur búið til glærur og bætt hreyfiáhrifum við (úr kennslustund 1)
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir hugtökin 'upphaf', 'miðja' og 'endi'

• Röðunarverkefni — Nemendur fá glærur í rangri röð (t.d. sögu) og þurfa að raða þeim rétt. Þetta er gert fyrst á blaði og síðan á tölvu.
• Samvinnunám — Nemendur vinna saman í pörum að því að ráða fram úr réttri röðinni og rökræða val sitt.

Nemendur læra að nota glærur sem stuðning við munnlega frásögn. Þeir skilja að glærurnar eiga ekki að innihalda allan textann heldur eru þær stuðningur við það sem kynnirinn segir munnlega.

Kennarinn sýnir muninn á kynningu þar sem maður les allt af glærunum og kynningu þar sem maður segir frá og notar glærurnar sem minnisvörð. Nemendur búa til stutta kynningu og æfa sig í að segja frá á meðan glærurnar eru sýndar.

• Google Slides

Nemendur búa til þriggja glæru kynningu um gæludýr (eða draumadýr). Á hverri glæru er aðeins mynd og eitt til tvö lykilorð — ekki fullur texti. Nemendur æfa sig síðan í pörum að segja frá á meðan þeir fletta á milli glæra. Þeir gefa hvor öðrum endurgjöf um hvað var vel gert. Að lokum fá nokkrir sjálfboðaliðar að kynna fyrir öllum bekknum.

• Lestur: Nemandi getur lesið eigin texta af skjá
• Tækni: Nemandi getur búið til kynningu og farið í kynningarham
• Aðrar forsendur: Nemandi hefur reynslu af munnlegri frásögn, t.d. að segja frá mynd

• Fyrirmyndarkennsla — Kennarinn sýnir tvær útgáfur af kynningu: eina þar sem hann les allt af skjánum og aðra þar sem hann segir frá með hjálp glæra. Nemendur ræða muninn.
• Æfingur í öruggum hóp — Nemendur æfa sig í litlum hópum (2-3 saman) áður en þeir kynna fyrir stærri hóp.

Nemendur læra að skipta texta í efnisgreinar og skilja hvernig efnisgreinar gera texta skipulagðari og auðlesanlegri. Þeir þjálfast í að skrifa texta þar sem hver efnisgrein fjallar um eitt atriði.

Kennarinn sýnir muninn á texta sem er ein langa efnisgrein og texta sem er skiptur í efnisgreinar. Nemendur ræða hvort er auðveldara að lesa og skilja. Kennarinn sýnir hvernig Enter-takkinn er notaður til að byrja nýja efnisgrein og nemendur skrifa texta með a.m.k. þremur efnisgreinum.

• Google Docs

Nemendur skrifa texta um helgina sína í Google Docs. Textinn á að hafa a.m.k. þrjár efnisgreinar: (1) hvað þeir gerðu á föstudagskvöldi, (2) hvað þeir gerðu á laugardegi og (3) hvað þeir gerðu á sunnudegi. Kennarinn sýnir hvernig á að skipuleggja textann á blaði fyrst og skrifa svo í Google Docs. Nemendur nefna skjalið og gefa því fyrirsögnina 'Helgin mín'.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skrifað stuttar setningar og málsgreinar
• Tækni: Nemandi getur skrifað texta, breytt leturstærð og sett inn myndir í Google Docs
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á uppbyggingu texta úr íslensku

• Samanburður og greining — Kennarinn sýnir sama texta á tvo vegu: sem eina stóra efnisgrein og sem skiptan texta. Nemendur ræða muninn.
• Hugmyndaleg skipulagsvinna — Nemendur skipuleggja textann á blaði áður en þeir skrifa: 'Efnisgrein 1 fjallar um..., efnisgrein 2 fjallar um...'.

Nemendur læra grunnflýtiskipanir sem gera vinnu í ritvinnsluforriti hraðari og skilvirkari: Ctrl+C (afrita), Ctrl+V (líma) og Ctrl+X (klippa). Þessar flýtiskipanir eru notaðar í nánast öllum forritum og eru mikilvæg grunnfærni.

Kennarinn sýnir flýtiskipanirnar Ctrl+C, Ctrl+V og Ctrl+X og útskýrir muninn á afrita, líma og klippa. Nemendur æfa sig í hverri skipun og skilja hvernig þær spara tíma og fyrirhöfn. Kennarinn notar samlíkingu við ljósritun og límbandsskúffu.

• Google Docs

Kennarinn deililír texta með nemendum þar sem setningar eru í rangri röð. Nemendur nota Ctrl+X (klippa) og Ctrl+V (líma) til að raða setningunum í rétta röð. Síðan skrifa þeir eigin efnisgrein og nota Ctrl+C og Ctrl+V til að afrita fyrirsögnina og nota hana aftur á öðrum stað. Kennarinn sýnir hvert skref á stórskjá. Í lok tímans fá nemendur lítið 'próf' þar sem þeir þurfa að nota allar þrjár flýtiskipanirnar til að ljúka verkefni.

• Lestur: Nemandi getur valið (merkt) texta í Google Docs
• Tækni: Nemandi getur skrifað og breytt texta í Google Docs
• Aðrar forsendur: Grunnfærni í notkun lyklaborðs og músar

• Sýnikennsla og tafarlaus æfing — Kennarinn sýnir hverja flýtiskipun á stórskjá og nemendur æfa hana samstundis. Skipanirnar eru kenndar ein í einu.
• Leikjamiðuð æfing — Nemendur fá skemmtilega æfingu þar sem þeir þurfa að afrita, klippa og líma textahluta til að mynda setningar.

Nemendur þjálfast í að samþætta myndir og texta í skipulögðu skjali. Þeir læra að staðsetja myndir í texta og skrifa skýringartexta undir myndir sem styðja meginefnið.

Kennarinn sýnir hvernig á að stilla umbrot mynda í texta (inline, wrap text) og hvernig á að bæta myndatexta undir mynd. Nemendur búa til skjal þar sem texti og myndir fara vel saman og allt er skipulagt á fagmannlegan hátt.

• Google Docs

Nemendur búa til eins blaðsíðu skjal um árstíð sem þeir velja. Skjalið á að hafa: fyrirsögn (Heading 1), inngangstexta (2-3 setningar), mynd af árstíðinni með myndatexta undir, og lokatexta (2-3 setningar). Nemendur velja umbrots-stillingu á myndinni (wrap text eða inline) og rökstyðja val sitt. Kennarinn sýnir dæmi og gengur á milli. Skjölin eru prentuð út eða deild stafrænt til að sýna bekknum.

• Lestur: Nemandi getur skrifað efnisgreinar og sett inn myndir
• Tækni: Nemandi getur sett inn myndir og breytt stærð þeirra í Google Docs
• Aðrar forsendur: Nemandi getur notað flýtiskipanir til að afrita og líma

• Sýnikennsla — Kennarinn sýnir hvernig sama skjalið lítur út með mynd inline, wrap text og öðrum stillingum. Nemendur ræða hvað lítur best út.
• Verkleg vinna — Nemendur búa til eigið skjal þar sem þeir beita færninni og taka sjálfstæðar ákvarðanir um umbrot.

Að nemendur geti búið til tíðnitöflu í töflureiknihugbúnaði og sett gögn fram á skipulegan hátt.

Nemendur safna gögnum í bekknum (t.d. uppáhaldsmatur) og slá þau inn í Google Sheets. Þeir búa til tíðnitöflu þar sem þeir flokka svörin og telja fjölda í hverjum flokki. Kennarinn sýnir skref-fyrir-skref hvernig á að nota töflureikni til þessa.

• Google Sheets
• Spjaldtölvur eða tölvur

Nemendur kjósa í bekknum um uppáhaldsmat (4-5 valkostir). Kennarinn sýnir hvernig opna á Google Sheets, búa til dálka ('Matur' og 'Fjöldi') og slá inn niðurstöður. Nemendur gera slíkt hið sama á eigin tölvum. Þeir læra að nota feitletrun á fyrirsögn og stilla dálkabreidd.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið einföld orð og tölur.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í notkun lyklaborðs og músar.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja hvað tíðnitafla er og hvernig gögn eru flokkuð.

• Fyrirmyndarkennsla — Kennarinn sýnir hvert skref á skjávarpa áður en nemendur prófa sjálfir.
• Gagnvirk gagnasöfnun — Nemendur safna eigin gögnum úr bekknum sem gerir verkefnið raunverulegt.

Að nemendur læri að nota SUM-fallið í töflureikni til að leggja saman tölur sjálfkrafa.

Nemendur læra fyrstu formúluna sína í töflureikni: =SUM(). Kennarinn sýnir hvernig hægt er að leggja saman tölur í dálki sjálfkrafa í stað þess að reikna í höfðinu. Nemendur æfa sig við mismunandi gagnasöfn.

• Google Sheets
• Spjaldtölvur eða tölvur

Kennarinn býr til töflu á skjávarpa með vikudögum og fjölda blaðsíðna sem nemandi las á hverjum degi. Hann sýnir hvernig skrifa á =SUM(B2:B6) til að fá samtölu. Nemendur búa til sína eigin töflu (t.d. epli borðuð á viku) og nota SUM-fallið. Þeir prófa að breyta tölum og sjá hvernig samtalan uppfærist.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið einfaldan texta og tölur á skjá.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í töflureikni (slá inn gögn í reiti).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að skilja samlagningu og geta skrifað = í reit.

• Sýnikennsla með æfingu — Kennarinn sýnir SUM-fallið og nemendur prófa samstundis á eigin tölvu.
• Tilraunarnám — Nemendur prófa sjálfir að breyta formúlunni og sjá hvað gerist.

Að nemendur noti gagnasöfnun og flokkun til að skrá upplýsingar úr fræðibókum og setja þær fram í töflu.

Nemendur skoða myndríkar fræðibækur á skólasafni og flokka þær eftir efni (t.d. dýr, náttúra, vísindi). Þeir skrá upplýsingarnar í töflu í Google Sheets og búa til einfalda yfirlit yfir bókaflokkana.

• Google Sheets
• Skólasafn

Nemendur fara á skólasafn og skoða myndríkar fræðibækur. Þeir ákveða efnisflokka (t.d. dýr, geimur, líkami, náttúra) og telja hversu margar bækur tilheyra hverjum flokki. Til baka í stofu slá þeir gögnin inn í Google Sheets og nota SUM til að finna heildarfjölda. Þeir geta bætt við litum og feitletrun.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið titla bóka og einföld efnisorð.
• Tækni: Nemendur þurfa grunnfærni í töflureikni (slá inn texta og tölur).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að skólasafni og myndríkum fræðibókum.

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur fara á skólasafn og safna gögnum sjálfir úr bókasafninu.
• Þverfaglegt verkefni — Verkefnið tengir saman upplýsingalæsi, stærðfræði og tölvunotkun.

Að nemendur dýpki skilning sinn á sjónarhornum og noti þau markvisst til að segja sögu eða skapa stemningu.

Nemendur læra hvernig sjónarhorn hefur áhrif á stemningu myndar: lágt sjónarhorn gerir hluti stóra og öfluga, hátt sjónarhorn gerir þá litla. Þeir nota þessa þekkingu til að taka myndir sem skapa ákveðna stemningu.

• iPad / spjaldtölva
• Photos (Myndir)

Kennarinn sýnir dæmi: myndir af sama hlut teknar að ofan (hlutur lítur lítill út) og neðan (hlutur lítur stór út). Nemendur fá verkefni: (1) Taktu mynd sem fær leikfang til að líta risastórt út (lágt sjónarhorn), (2) Taktu mynd sem fær leikfang til að líta örlítið út (hátt sjónarhorn). Nemendur velja bestu myndirnar og kynna árangurinn.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið einföld orð eins og 'ofan' og 'neðan'.
• Tækni: Nemendur þurfa að geta tekið ljósmyndir og skipt um sjónarhorn.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa fyrri reynslu af sjónarhornaverkefnum.

• Gagnrýnin greining — Nemendur skoða fagurfræðileg dæmi og greina áhrif sjónarhorna á stemningu.
• Markviss æfing — Nemendur fá tiltekna stemningu og þurfa að velja sjónarhorn sem passar.

Að nemendur skilji mikilvægi fókusa og lýsingar við ljósmyndun og geti nýtt sér þau meðvitað.

Nemendur læra hvað fókus þýðir (hvað er skarpt í myndinni) og hvernig lýsing hefur áhrif á gæði myndar. Þeir taka myndir í mismunandi lýsingu og prófa að stilla fókus á spjaldtölvu.

• iPad / spjaldtölva
• Photos (Myndir)

Kennarinn sýnir dæmi: skerpt mynd vs. óskýr mynd, björt mynd vs. dökk mynd. Nemendur fá verkefni: (1) Taktu mynd af hlut við gluggann (góð lýsing), (2) Taktu mynd af sama hlut fjær glugganum (minni lýsing), (3) Snerttu skjáinn til að stilla fókus á hlutinn. Nemendur bera saman sínar bestu og verstu myndir og velja myndina sem var best lýst og í fókus.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið einföld orð um lýsingu og fókus.
• Tækni: Nemendur þurfa að geta tekið ljósmyndir og snertisnið á skjá.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnvitund um birtu og myrkur.

• Tilraunir — Nemendur taka myndir í mismunandi aðstæðum og sjá áhrifin sjálfir.
• Samanburðargreining — Nemendur bera saman góðar og slæmar myndir og ræða muninn.

Að nemendur geti borið saman myndir eftir gæðum, sjónarhorni, lýsingu og fókus og valið bestu myndina.

Nemendur taka margar myndir af sama viðfangsefni og bera þær saman eftir gæðaviðmiðum. Þeir læra að meta eigin verk og velja bestu myndina með rökum.

• iPad / spjaldtölva
• Photos (Myndir)

Nemendur fá verkefni: taka 6-8 myndir af viðfangsefni (t.d. tré úti). Þeir breyta sjónarhorni, aðdrætti og fókus á milli mynda. Nemendur skoða allar myndirnar og velja þrjár bestu eftir viðmiðum: (1) Er myndin í fókus? (2) Er lýsing góð? (3) Er sjónarhorn áhugavert? Þeir sýna samnemanda og fá endurgjöf. Loks velja þeir sína absolút bestu mynd og útskýra valið.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið gæðaviðmið á vinnublaði.
• Tækni: Nemendur þurfa að geta tekið myndir, breytt sjónarhorni og stillt fókus.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa undirstöðuskilning á fókus, lýsingu og sjónarhorni.

• Sjálfsmat — Nemendur meta eigin myndir eftir gæðaviðmiðum og velja bestu.
• Jafningjamat — Nemendur sýna samnemanda myndir sínar og fá endurgjöf.

Að nemendur kynnist hugmyndinni á bak við hreyfimyndir og búi til einfalda hreyfimynd úr röð mynda. Þeir læra að margar kyrrstæðar myndir geta skapað hreyfingu þegar þær eru sýndar hratt.

Kennari útskýrir hvernig hreyfimyndir virka — margar myndir í röð búa til hreyfingu. Nemendur teikna 5-8 myndir sem sýna einfalda hreyfingu (t.d. bolta sem skoppar) og nota Book Creator eða sambærilegt forrit til að setja þær saman í hreyfimynd.

• Book Creator
• Spjaldtölvur

1. Kennari sýnir einfalda hreyfimynd og spyr: Hvernig haldið þið að þetta virki? (3 mín).
2. Kennari útskýrir meginregluna: Margar myndir í röð búa til hreyfingu. Sýnir blað-hreyfimynd (flipbook) sem dæmi (5 mín).
3. Nemendur ákveða einfalda hreyfingu sem þeir vilja búa til (t.d. bolti sem skoppar, blóm sem vex, fugl sem flýgur) (3 mín).
4. Nemendur teikna 5-8 myndir á spjaldtölvu þar sem hluturinn færist aðeins á milli mynda (15 mín).
5. Kennari sýnir hvernig á að setja myndir saman í röð í Book Creator (3 mín).
6. Nemendur setja myndir sínar saman og skoða hreyfimyndina (6 mín).
7. Nemendur sýna samnemendum sínum hreyfimyndirnar (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið stuttar leiðbeiningar en kennari sýnir helstu skref sjónrænt
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af stafrænum teikniverkfærum og geta opnað og vistað myndir
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa þolinmæði til að teikna margar svipaðar myndir í röð

• Sýnikennsla og tilraunir — Kennari sýnir dæmi um hreyfimynd og nemendur búa síðan til eigin tilraunir
• Skapandi ferli — Nemendur fara í gegnum skipulegt skapandi ferli: hugmynd, skipulag, framkvæmd

Að nemendur læri um meðvitaða litanotkun í stafrænum myndum og hvernig litir hafa áhrif á stemningu og merkingu. Þeir búa til mynd þar sem litaval er meðvitað og skipulag myndarinnar er vel íhugað.

Kennari fræðir nemendur um hvernig litir hafa áhrif á tilfinningar — hlýir litir, kaldir litir, andstæðir litir. Nemendur nota teikniforrit til að búa til tvær myndir af sama efni — eina með hlýjum litum og eina með köldum litum — og bera saman áhrifin.

• TuxPaint eða Canva
• Spjaldtölvur

1. Kennari sýnir tvær myndir af sama efni — eina í hlýjum litum og eina í köldum litum. Spyr: Hvernig líður ykkur þegar þið sjáið þessar myndir? (5 mín).
2. Kennari útskýrir hlýja liti (rauður, appelsínugulur, gulur) og kalda liti (blár, grænn, fjólublár) (3 mín).
3. Nemendur fá verkefni: Teiknið landslag í hlýjum litum (t.d. sólsetur) (10 mín).
4. Nemendur teikna sama landslag í köldum litum (t.d. vetrarmynd) (10 mín).
5. Nemendur bera saman myndir sínar í pörum og ræða hvaða tilfinningar litirnir vekja (7 mín).
6. Nokkrir nemendur sýna bekknum og kennari dregur saman (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið einfaldan texta og leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur hafa góða grunnfærni í teikniforritinu og geta valið liti og teiknað
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að þekkja helstu liti og hafa áhuga á myndmennt

• Samanburðarkennsla — Nemendur búa til tvær útgáfur af sömu mynd og bera saman áhrifin
• Umræðunám — Nemendur ræða saman um tilfinningarleg áhrif lita áður en þeir byrja að vinna

Að nemendur búi til stafræna myndasögu í Book Creator þar sem myndir og texti vinna saman að því að segja sögu. Þetta þjálfar bæði skapandi hugsun, frásagnartækni og tæknifærni.

Nemendur nota Book Creator til að búa til stafræna myndasögu með 4-6 blaðsíðum. Á hverri blaðsíðu er mynd sem þeir teikna eða finna og stuttur texti sem segir frá sögunni. Kennarinn fer yfir uppbyggingu sögu og nemendur skipuleggja söguna áður en þeir byrja.

• Book Creator
• Spjaldtölvur

1. Kennari sýnir dæmi um stafræna myndasögu í Book Creator (3 mín).
2. Kennari rifjar upp söguuppbyggingu: upphaf, miðja, endir — og bætir við flækjustigi (3 mín).
3. Nemendur skipuleggja sögu sína á pappír: teikna smámyndir af hverri blaðsíðu (7 mín).
4. Nemendur opna Book Creator og byrja að búa til blaðsíður — teikna myndir og skrifa stuttan texta (20 mín).
5. Nemendur sýna myndasögu sína á skjávarpa og lesa texta upphátt (5 mín).
6. Kennari og samnemendur gefa jákvæð viðbrögð (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað stuttar setningar á íslensku
• Tækni: Nemendur hafa notað Book Creator eða svipuð forrit áður
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta hugsað um sögu og skipulagt hana í röð

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna heilt skapandi verkefni frá hugmynd til lokaafurðar
• Skipulagsfærni — Nemendur skipuleggja sögu sína fyrst áður en þeir byrja stafrænu vinnuna

Að nemendur verði sjálfstæðari í hljóðupptöku og klippingu. Þeir taka upp lengri efni, klippa á marga staði og raða hlutum í nýja röð.

Nemendur taka upp viðtal eða frásögn og klippa hana skipulega — fjarlægja villur, þagnir og rangsettar setningar. Þeir læra að nota tímalínu til að raða hljóðbútum í réttri röð.

• GarageBand
• Spjaldtölvur

1. Kennari sýnir hvernig klipping virkar á tímalínu — klippa, eyða, raða (5 mín).
2. Nemendur vinna í pörum: Annar tekur viðtal við hinn um uppáhaldshlutinn sinn (5 mín).
3. Nemendur skipta um hlutverk og taka annað viðtal (5 mín).
4. Nemendur klippa viðtöl sín — fjarlægja „um...”, villur og langar þagnir (12 mín).
5. Nemendur hlusta á klipptu útgáfuna og lagfæra ef þörf (5 mín).
6. Nokkur pör spila viðtöl sín fyrir bekkinn (5 mín).
7. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað setningar sem þeir lesa inn
• Tækni: Nemendur geta tekið upp og framkvæmt einfalda klippingu úr fyrri bekkjum
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta einbeitt sér að lengri upptöku

• Verkleg æfing — Nemendur fá margar tilraunir til að klippa og fínstilla upptöku sína
• Samvinnunám — Nemendur taka viðtöl hvor við annan sem gefur bæði efni og þjálfun í samvinnu

Að nemendur noti hljóðáhrif á markvissan hátt til að styrkja sögu eða upptöku. Þeir velja hljóðáhrif sem passa við efnið og tímasetja þau rétt.

Nemendur búa til hljóðsögu þar sem hljóðáhrif gegna mikilvægu hlutverki. Þeir velja áhrif úr hljóðsafni og setja þau inn á réttum tíma á tímalínunni til að undirstrika atburði í sögunni.

• GarageBand
• Spjaldtölvur

1. Kennari sýnir dæmi: Hljóðsaga þar sem hljóðáhrif (dyr opnast, regn, vindur) gera söguna lifandi (5 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að finna og velja hljóðáhrif í GarageBand (3 mín).
3. Kennari sýnir hvernig á að tímasetja áhrif á réttum stað á tímalínunni (3 mín).
4. Nemendur skrifa stutta sögu (5-8 setningar) þar sem a.m.k. 3 hljóðáhrif eiga heima (5 mín).
5. Nemendur taka upp raddhlutann (5 mín).
6. Nemendur finna og bæta við hljóðáhrifum á réttum stöðum (12 mín).
7. Nemendur hlusta og lagfæra tímasetningu (3 mín).
8. Nokkrir nemendur spila hljóðsögu sína (4 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað stuttar sögur
• Tækni: Nemendur geta unnið á tímalínu í GarageBand og klippt upptökur
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa ímyndunarafl til að tengja hljóðáhrif við söguatburði

• Frásagnarmiðuð hljóðvinnsla — Hljóðáhrif styðja sögu — nemendur læra markvisst hljóðval
• Gagnrýnin hlustun — Nemendur hlusta á verk hvers annars og meta hvort hljóðáhrif passa

Að nemendur búi til einfalda laglínu eða hljóðmynstur í GarageBand með innbyggðum hljóðfærum. Þeir kynnast grunnhugtökum tónsmíða: taktur, mynstur og endurtekning.

Nemendur nota snertihljóðfæri í GarageBand (t.d. píanó, trommur) til að búa til einfalda laglínu eða trommubeat. Þeir læra um endurtekningu og hvernig einföld mynstur geta myndað tónlist.

• GarageBand
• Spjaldtölvur

1. Kennari opnar GarageBand og sýnir snertihljóðfærin — píanó, trommur, gítar (5 mín).
2. Kennari spilar einfalt mynstur á píanóinu og sýnir hvernig á að taka það upp (3 mín).
3. Nemendur opna píanó og prófa sjálfir — finna hljóð sem þeim líkar (5 mín).
4. Nemendur taka upp einfalt mynstur (4-8 tónar) sem endurtekist (8 mín).
5. Kennari sýnir hvernig á að bæta við trommum (3 mín).
6. Nemendur bæta við trommubeati bak við laglínuna sína (8 mín).
7. Nemendur hlusta á lokaverkefnið og lagfæra (5 mín).
8. Nokkrir nemendur deila tónsmíði sinni (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið einfaldar leiðbeiningar
• Tækni: Nemendur þekkja GarageBand og geta unnið á tímalínu
• Aðrar forsendur: Enginn fyrri tónlistargrunnur krafist

• Tilraunanám — Nemendur leika sér á hljóðfærunum og uppgötva hljóð og mynstur sjálfir
• Mynstursköpun — Nemendur læra að endurtekið mynstur er grunnur tónlistar — taktur og riff

Að nemendur læri að bera kennsl á öruggar vefsíður og vita hvað á að gera ef eitthvað óvænt gerist á netinu — sprettigluggar, auglýsingar eða beiðnir um upplýsingar.

Kennari fer yfir merki um öruggar vefsíður (t.d. lásatáknið, https) og sýnir dæmi um sprettiglugga og auglýsingar sem nemendur eiga að forðast. Nemendur æfa sig í að bera kennsl á þetta og vita hvernig á að bregðast við.

• Vafri og skjávarpi

1. Kennari sýnir lásatáknið í vafra og útskýrir: Þetta þýðir að vefsíðan er örugg (5 mín).
2. Kennari sýnir dæmi um sprettiglugga og auglýsingar — nemendur ræða: Hvað eigum við að gera? (5 mín).
3. Nemendur æfa: Ef sprettigluggi birtist — loka honum (ýta á X) (5 mín).
4. Kennari sýnir dæmi: Vefsíða biður um nafn og heimilisfang. Hvað gerum við? Segja kennara! (5 mín).
5. Nemendur fá „netöryggisverkefni” þar sem þeir bera kennsl á merki á myndum (10 mín).
6. Nemendur búa til „öryggisreglur bekkjarins” á veggspjald (7 mín).
7. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið stuttar setningar
• Tækni: Nemendur geta notað vafra og farið á vefsíður
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunn í netnotkun

• Sýnidæmi og umræða — Kennari sýnir raunveruleg dæmi um örugg og óörugg merki á vef
• Hlutverkaleikur — Nemendur leika aðstæður þar sem sprettigluggi birtist og æfa viðbrögð

Að nemendur læri að finna og opna réttan hugbúnað eða forrit á tölvunni eftir verkefni. Þeir skilja muninn á forritum og vefsíðum og vita hvenær á að nota hvort.

Kennari kynnir mismunandi forrit á tölvunni og nemendur æfa sig í að finna og opna rétt forrit eftir verkefni. Þeir læra muninn á vafra, teikniforritinu, ritvinnslu og námsvef.

• Tölvur með mismunandi forritum

1. Kennari sýnir 4 forrit á skjáborðinu: vafra, teikniforrit, ritvinnslu, myndaskoðara. Útskýrir hvað hvert gerir (8 mín).
2. Kennari gefur verkefni: Ég vil teikna mynd — hvaða forrit opna ég? Nemendur svara og kennari staðfestir (3 mín).
3. Nemendur fá 5 verkefni á blaði: „Teiknið mynd”, „Skrifið nafnið ykkar”, „Skoðið vefsíðu”, „Opnið ljósmynd”. Nemendur opna rétt forrit fyrir hvert (18 mín).
4. Nemendur læra að skipta á milli opinna forrita (5 mín).
5. Nemendur loka öllum forritum og segja frá hvað þeir gerðu (3 mín).
6. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið nöfn forrita
• Tækni: Nemendur geta notað mús og lyklaborð
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja grunnnotkun tölvu

• Verkefnamiðuð æfing — Nemendur fá verkefni og þurfa að velja rétt forrit til að leysa það
• Leiðsögn — Kennari gengur á milli og leiðir nemendur sem eru villtir

Að nemendur búi til einfalda vefsíðu (eina blaðsíðu) í Book Creator eða Padlet. Þeir setja mynd og texta á síðuna og læra grunnatriði netmiðlunar — birting eigin efnis á vef.

Nemendur nota Book Creator eða Padlet til að búa til „vefsíðu” um sjálfa sig eða uppáhaldsefni. Þeir setja inn mynd, fyrirsögn og stuttan texta. Þetta er fyrsta kynning þeirra af efnissköpun fyrir netið.

• Book Creator eða Padlet
• Spjaldtölvur eða tölvur

1. Kennari sýnir dæmi um eina vefsíðu og útskýrir: Í dag búið þið til ykkar fyrstu vefsíðu! (3 mín).
2. Kennari sýnir hvernig á að setja inn fyrirsögn, mynd og texta í Book Creator eða Padlet (5 mín).
3. Nemendur velja efni: Um mig sjálfan, uppáhaldsdýr eða áhugamál (3 mín).
4. Nemendur búa til síðu — setja inn fyrirsögn, mynd og stuttan texta (18 mín).
5. Nemendur deila á sameiginlegan Padlet-vegg eða sýna bekknum (6 mín).
6. Bekkurinn skoðar síður hvers annars og gefur viðbrögð (3 mín).
7. Kennari dregur saman (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta skrifað stuttar setningar
• Tækni: Nemendur geta sett inn myndir og texta í einföld forrit
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa hugmynd um efni síðunnar

• Skapandi netmiðlun — Nemendur búa til eigið efni og deila — fyrsta reynsla af netmiðlun
• Sýnikennsla — Kennari sýnir hvernig á að setja saman síðu skref fyrir skref

Að hjálpa nemendum að skilja hvernig tíminn dreifist á milli skjánotkunar og annarra verkefna yfir daginn.

Nemendur teikna einfalt skífurit af degi sínum og greina hversu mikinn tíma þeir verja við skjá samanborið við leik, svefn og önnur verkefni. Þeir ræða saman hvort jafnvægið sé gott.

• Prentað skífuritsform
• SAFT.is

Nemendur fá prentað form með auðum hring (skífuriti). Þeir skipta hringnum í hluta eftir því hvað þeir gera á degi hverjum: skóli, leikur úti, svefn, matur, skjátími o.s.frv. Þeir lita hvern hluta með mismunandi lit. Nemendur bera síðan saman niðurstöður í pörum og ræða hvort þeir séu ánægðir með jafnvægið.

• Lestur: Nemandi getur lesið einfaldan texta og skilja einfaldar leiðbeiningar
• Tækni: Grunnfærni í teikningu; engin sérstök tæknifærni krafist
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á tímanum og hvernig dagurinn skiptist

• Sjálfsvitundarverkefni — Nemendur ígrunda eigin tæknivenjur og dagsskipulag
• Hópumræða — Nemendur deila niðurstöðum sínum í litlum hópi og bera saman

Að hjálpa nemendum að tengja tilfinningar sínar við skjánotkun og greina hvenær tæknin veldur góðu eða slæmu líðan.

Nemendur ígrunda hvernig þeim líður eftir mismunandi skjávirkni. Þeir nota tilfinninga-litakerfi til að meta líðan sína og ræða um aðferðir til að taka hlé.

• Tilfinningakort (prentað)
• Common Sense Education – kennslumyndband

Kennarinn nefnir mismunandi skjávirkni (t.d. horfa á uppáhalds þátt, losa ekki augu af leik, læra eitthvað nýtt á netinu). Nemendur halda upp tilfinningakorti sem lýsir hvernig þeim líður eftir hverja virkni. Bekkurinn ræðir saman og nemendur skrifa/teikna niðurstöður í vinnubók.

• Lestur: Grunnlestrarfærni
• Tækni: Engin sérstök tæknifærni krafist
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á eigin tilfinningum

• Tilfinningagreining — Nemendur nota tilfinningakort til að lýsa líðan sinni eftir mismunandi skjávirkni
• Umræðuhringur — Nemendur deila reynslu sinni og hlusta á aðra

Að nemendur skilji að fólk á netinu er ekki alltaf það sem það segist vera og læri varúðarreglur.

Nemendur ræða um að ókunnugt fólk á netinu gæti ekki verið það sem það segist vera. Þeir vinna með aðstæður og æfa sig í að bregðast rétt við.

• Aðstæðukort (prentað)
• SAFT.is – kennsluefni um net-á-kunna

Kennarinn útskýrir að fólk á netinu gæti logið um aldur, útlit og nafn. Nemendur fá aðstæðukort: ‚Einhver sem þú þekkir ekki biður þig um mynd af þér. Hvað gerir þú?' Þeir ræða í pörum og deila með bekknum. Nemendur æfa sig í hlutverkaleik þar sem þeir segja ‚nei' og segja fullorðnum frá. Bekkurinn endar á reglugerð: ‚Ef ég er í vafa – spyr ég fullorðinn!'

• Lestur: Nemandi getur lesið einfaldan texta
• Tækni: Grunnþekking á netnotkun
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta rætt um viðkvæm málefni í öruggum hópi

• Aðstæðunám — Nemendur vinna með raunhæfar aðstæður og æfa viðbrögð
• Hlutverkaleikur — Nemendur leika af sér aðstæður og æfa rétt viðbrögð

Að nemendur skilji að myndir eru persónuupplýsingar og læri reglur um að deila myndum á netinu.

Nemendur ræða um hvers vegna myndir eru persónuupplýsingar og hvenær er í lagi og hvenær ekki að deila þeim. Þeir búa til reglur um myndadeilingu.

• Dæmimyndir (kennarinn útvegar)
• SAFT.is

Kennarinn sýnir myndir og spyr: ‚Hvað getum við séð á þessari mynd? Er heimilisfang sýnilegt? Má sjá skólatáknið?' Nemendur læra að myndir geta sýnt persónuupplýsingar. Þeir ræða saman hvenær er í lagi að birta mynd og hvenær ekki. Bekkurinn býr til reglur: ‚Ég biðji alltaf um leyfi áður en ég deili mynd af öðrum. Ég sendi aldrei mynd til ókunnugs.'

• Lestur: Grunnlestrarfærni
• Tækni: Engin sérstök tæknifærni krafist
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á persónuupplýsingum

• Skoðanaskipti og umræða — Nemendur deila skoðunum um hvenær er í lagi og ekki í lagi að deila myndum
• Reglusmiði — Nemendur búa til eigin reglur um myndadeilingu

Að nemendur skilji að stafrænt fótspor safnast upp með tímanum og að eldri fótspor hverfa ekki.

Nemendur læra að stafrænt fótspor er varanlegt og stækkar eftir því sem þeir nota netið meira. Þeir búa til sjónræna tímalínu af netvirkni sem sýnir hvernig fótspor safnast saman.

• Tímalínusnið (prentað A3)
• Litlar límmiðar og litir

Kennarinn byrjar á umræðu: ‚Hvað var fyrsta tækið sem þú notaðir?' Nemendur rifja upp og kennarinn hjálpar: ‚Notaðir þú spjaldtölvu? Horfðir þú á YouTube?' Nemendur fá tímalínusnið og merkja á það: ‚Þegar ég var 5 ára horfði ég á YouTube, þegar ég var 6 ára lék ég leiki á spjaldtölvu, þegar ég var 7 ára byrjaði ég í Nesma.' Nemendur teikna eða líma við hvert fótspor. Í lokin skoða þeir tímalínuna og sjá: ‚Vá, fótsporin eru orðin mörg!'

• Lestur: Byrjendur í lestri; einföld orð og myndir notaðar saman
• Tækni: Grunnfærni í notkun snertiskjás eða músar
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja hugtakið stafrænt fótspor

• Tímalínusmíði — Nemendur búa til tímalínu af sinni eigin stafrænu virkni frá því þeir voru yngri
• Leiðsögn kennara (Scaffolding) — Kennarinn hjálpar nemendum skref fyrir skref að rifja upp sína netvirkni

Að nemendur skilji að ólíkt fólk getur séð stafræn fótspor þeirra og að þeir geti ekki alltaf stjórnað því.

Nemendur læra að foreldrar, kennarar, vinir og jafnvel ókunnugt fólk getur hugsanlega séð það sem þeir gera á netinu. Þeir æfa sig í að hugsa um áhorfendur áður en þeir deila.

• ‚Hver sér?' veggspjald með hringum
• Persónukort (fjölskylda, vinir, kennarar, ókunnugir)

Kennarinn teiknar á töflu: lítinn hring (ÉG), meðalhring (FJÖLSKYLDA OG VINIR), stóran hring (ALLIR Á NETINU). Kennarinn segir: ‚Þegar þú hugsar eitthvað er það í litla hringnum — bara þú veist. Þegar þú segir vini er það í meðalhringnum. En þegar þú setur á netið gæti það farið í stóra hringinn!' Nemendur fá dæmi og ráða hvaða hring það lendir í. Nemendur leika síðan hlutverkaleik: einn ‚deilir' og hinir leika ólíka áhorfendur og segja hvað þeir sáu.

• Lestur: Byrjendur í lestri; einföld orð og myndir
• Tækni: Engin sérstök tæknifærni krafist
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja muninn á góðum og slæmum fótsporum

• Sammiðjahringur (áhorfendahugmynd) — Kennarinn teiknar sammiðjahringa á töflu: ég, fjölskyldan, vinir, allir á netinu
• Hlutverkaleikur — Nemendur leika ólíka áhorfendur og bregðast við ‚deildri' upplýsingu

Að nemendur skilji hvað stafrænt auðkenni er og hvernig notendanöfn og prófílmyndir tákna þá á netinu.

Nemendur læra um stafrænt auðkenni: notendanöfn og prófílmyndir. Þeir æfa sig í að búa til öruggt notendanafn sem deilir ekki persónulegum upplýsingum.

• Vinnublað: ‚Notendanafnið mitt' (prentað)
• Litir og blýantar

Kennarinn útskýrir: ‚Á netinu þekkja aðrir þig eftir notendanafninu þínu og prófílmyndinni. Þetta er stafræna auðkennið þitt.' Kennarinn sýnir dæmi: ‚SuperAri2017' – ‚Hvað getum við séð? Nafnið er Ari og hann er fæddur 2017.' vs. ‚BláiDrekinn42' – ‚Hvað vitum við? Ekki neitt!' Nemendur búa til sitt eigið örugga notendanafn á vinnublaði og kanna með gátlista: sýnir það nafn? aldur? staðsetningu? Ef já, þarf að breyta. Nemendur teikna einnig prófílmynd sem táknar þá (uppáhaldsdjúr, litur, o.s.frv.) án þess að sýna andlitið.

• Lestur: Byrjendur í lestri; einföld orð
• Tækni: Geta skrifað nafn og einföld orð á lyklaborði
• Aðrar forsendur: Nemendur þekkja hugtakið stafrænt fótspor

• Skapandi verkefni — Nemendur hanna eigin öruggt notendanafn og prófílmynd
• Gátlistaaðferð — Kennarinn fer yfir gátlista: Er nafnið mitt í notendanafninu? Er aldurinn minn? Er heimilisfangið?

Að hjálpa nemendum að skilja að orð á netinu geta sært jafn mikið og orð sem sögð eru augliti til auglitis, og efla stafræna samkennd.

Nemendur læra með leiðsögn kennara að orð á netinu eru raunveruleg og hafa raunveruleg áhrif á fólk. Kennarinn notar dæmi um stafræn samskipti þar sem orð eru notuð bæði vel og illa, og nemendur ræða áhrifin. Verkefnið tengir veruleika skjásins við tilfinningar í raunheimum.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Vinnublöð með samræðubólum

1. Kennarinn sýnir á skjánum tvö dæmi um samskipti á netinu: eitt vingjarnlegt og eitt sem sækt er meir. 2. Kennarinn spyr: Hvernig haldið þið að þessum aðilum líði? 3. Nemendur ræða saman í hóp og deila hugmyndum. 4. Kennarinn útskýrir að orð á netinu eru raunveruleg og geta gert fólk eins sárt og orð sem sögð eru beint. 5. Nemendur fá vinnublöð með tómum samræðubólum. 6. Nemendur fylla í bólurnar – í eina setja þau gott orð og í aðra orð sem gæti sært. 7. Nemendur deila í pörum og ræða hvers vegna góðu orðin eru betri. 8. Kennari tekur saman og nemendur skrifa eina gullnu regluna um orð á netinu saman.

• Lestur: Grunnlesfærni; kennarinn les erfiðari texta upphátt.
• Tækni: Lítil tæknileg reynsla krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í leiðbeindri umræðu og unnið í litlum hópum.

• Leiðbeind umræða — Kennarinn leiðir umræðu um hvernig orð á netinu hafa áhrif og nemendur deila reynslu sinni.
• Vinnublaðsverkefni — Nemendur fylla í samræðubólur á vinnublöðum og ræða hvað sé gott og hvað sært.

Að kenna nemendum að biðja um leyfi áður en þau taka mynd af öðrum eða deila myndum, og skilja hvers vegna það er mikilvægt.

Nemendur læra um mikilvægi þess að biðja um leyfi áður en mynd er tekin af einhverjum eða deilt á netinu. Kennarinn notar hlutverkaleik og dæmisögur til að sýna rétta og ranga hegðun varðandi myndir. Nemendur æfa sig í að biðja um leyfi og virða svör annarra.

• Spjaldtölvur með myndavél
• Hlutverkaleiksspjöld

1. Kennarinn spyr: Hafa einhverjir tekið mynd af ykkur án þess að spyrja? Hvernig leið ykkur? 2. Kennarinn sýnir tvær aðstæður: í annarri biður barn um leyfi, í hinni ekki. 3. Nemendur ræða muninn og hvernig persónunum líður. 4. Nemendur fá hlutverkaleiksspjöld og vinna í pörum. 5. Einn leikur þann sem vill taka mynd og hinn segir 'já' eða 'nei'. 6. Nemendur skipta um hlutverk og æfa öfug viðbrögð. 7. Kennarinn gefur pörunum spjaldtölvur og nemendur æfa sig í raunverulegu samhengi: biðja um leyfi, taka mynd aðeins ef svarið er 'já'. 8. Að lokum ræða nemendur: Hvers vegna er mikilvægt að biðja um leyfi?

• Lestur: Grunnlesfærni. Kennarinn styður lestur þar sem þörf er á.
• Tækni: Engin sérstök tæknileg færni krafist.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta tekið þátt í hlutverkaleik og samræðu.

• Hlutverkaleikur — Nemendur leika af sér aðstæður þar sem þau biðja um leyfi til að taka mynd og bregðast við svörum.
• Leiðbeind umræða — Nemendur ræða dæmisögur þar sem leyfi var eða var ekki beðið um og hvað gerðist.

Að efla stafræna samkennd nemenda og kenna þeim að hugsa um tilfinningar annarra þegar þau eru á netinu.

Nemendur vinna með hugtakið stafræn samkennd og læra að bak við hvern skjá er raunveruleg manneskja með raunverulegar tilfinningar. Kennarinn notar dæmisögur og samræður til að dýpka skilning á áhrifum stafræns samskipta á tilfinningar. Nemendur búa til samkenndarkort sem þau gefa félögum.

• Stór skjár eða snjalltafla
• Litir, pappír og límmiðar

1. Kennarinn byrjar: Þegar þú sérð skjá – hverjir eru hinumegin? 2. Nemendur svara: Fólk! Börn! Vinir! 3. Kennarinn segir sögu um barn sem fékk ljótt skilaboð á netinu og hvernig því leið. 4. Nemendur ræða: Hvað hefði getað farið öðruvísi? Hvað hefðum við gert? 5. Kennarinn útskýrir hugtakið stafræn samkennd: að skilja hvernig öðru fólki líður á netinu. 6. Nemendur búa til samkenndarkort úr pappír og litum þar sem þau skrifa eða teikna vingjarnleg skilaboð. 7. Nemendur skiptast á kortunum og sjá viðbrögð félaga sinna. 8. Kennarinn dregur saman: Samkennd á netinu þýðir að hugsa um hvernig öðrum líður áður en við gerum eitthvað.

• Lestur: Grunnlesfærni; kennarinn aðstoðar við lestur eftir þörfum.
• Tækni: Lítil tæknileg reynsla; nemendur nota einfalt teikniforrit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta velt fyrir sér tilfinningum annarra.

• Dæmisögur og samræða — Kennarinn segir dæmisögur um stafræn samskipti og nemendur ræða tilfinningar persónanna.
• Skapandi verkefni — Nemendur búa til samkenndarkort sem sýna vingjarnleg skilaboð fyrir félaga.

Að nemendur skilji að á netinu gilda sömu siðareglur og í daglegu lífi, og að kenni til af algengum stafrænum samskiptaleiðum.

Kennarinn ber saman netið við leikvöll þar sem ólíkir einstaklingar hittast. Nemendur ræða hvaða reglur þarf á leikvelli og draga samsvaranir við netheiminn. Þau læra um mismunandi leiðir til að eiga samskipti stafrænt: skilaboð, myndbönd og tölvupóstur.

• Samanburðarplakat
• Interaktíft verkefni á töflu

1. Kennarinn sýnir mynd af leikvelli og spyr: Hvaða reglur þurfum við hér? 2. Nemendur nefna reglur og kennari skrifar á töflu. 3. Kennarinn sýnir mynd af nettengdu tæki og spyr: Hvaða reglur þurfum við hér? 4. Nemendur bera saman listana tvo. 5. Í pörum búa nemendur til samanburðarplakat sem sýnir „Á leikvelli” og „Á netinu” með myndum og stuttum texta. 6. Plakötum er deilt og rædd í hóp.

• Lestur: Nemendur eru að byrja að lesa. Stutt textar með myndum.
• Tækni: Grunntækni: Geta notað mús og lyklaborð.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnreynslu af tölvu eða spjaldtölvu.

• Samlíkinganám — Netið er borið saman við leikvöll til að gera hugmyndina áþreifanlega.
• Leiðsögn með umræðu — Kennarinn leiðir umræðu og nemendur leggja til hugmyndir.

Að nemendur geti greint á milli jákvæðra og neikvæðra samskipta á netinu og skilji afleiðingar orðavals.

Nemendur fá dæmi um skilaboð og greina hvort þau séu jákvæð, neikvæð eða hlutlaus. Kennarinn leiðir umræðu um hvernig hægt er að breyta neikvæðum skilaboðum í jákvæð. Nemendur æfa að skrifa eigin kurteisleg skilaboð.

• Skilaboðakort (prentuð)
• Google Docs eða ritvinnsla

1. Kennarinn deilir skilaboðakortum á borð nemenda. 2. Nemendur flokka kortin í þrjá hópa: jákvæð, neikvæð og hlutlaus. 3. Hópurinn kemur saman og ræðir niðurstöður. 4. Kennarinn velur neikvæð skilaboð og hópurinn vinnur saman að endurskrift. 5. Nemendur skrifa eigið kurteislegt skilaboð á Google Docs. 6. Nokkrir nemendur lesa sín skilaboð upphátt.

• Lestur: Nemendur geta lesið einfalda setningar.
• Tækni: Geta skrifað stuttan texta á lyklaborði.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnreynslu af samskiptum.

• Flokkunarverkefni — Nemendur flokka skilaboð í flokka: jákvæð, neikvæð, hlutlaus.
• Leiðréttingarverkefni — Nemendur endurskrifa neikvæð skilaboð á jákvæðan hátt.

Að nemendur vinni saman að samskiptareglum sem gilda þegar þau nota tölvur og snjalltæki í skólanum.

Nemendur fá verkefni þar sem þau setja reglur um notkun tölva og internets í bekknum. Kennarinn leiðir umræðu og nemendur kjósa um reglurnar. Þau búa til veggspjald og undirrita sáttmála um góð stafræn samskipti.

• Veggspjaldspappír og pennar
• Sáttmálaeyðublað

1. Kennarinn rifjar upp samskiptareglur sem bekkurinn hefur rætt. 2. Nemendur vinna í litlum hópum og koma sér saman um þrjár lykilreglur. 3. Hópar deila hugmyndum og bekkurinn kýs fimm bestu reglurnar. 4. Nemendur búa til veggspjald með reglunum. 5. Allir nemendur undirskrifa sáttmálann. 6. Sáttmálinn er rifjaður reglulega upp yfir skólaárið.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað einfaldan texta.
• Tækni: Geta notað tölvu til einfaldra verkefna.
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnþekkingu á stafrænum samskiptum.

• Lýðræðisleg ákvarðanataka — Nemendur leggja til reglur og greiða atkvæði.
• Skuldbindingarverkefni — Nemendur undirskrifa sáttmála sem þau hafa komið sér saman um.

Að kenna nemendum hvað WiFi er, hvernig á að athuga nettengingu og hvað á að gera ef nettengingin virkar ekki.

Nemendur læra grunnhugtök um þráðlaust net, hvernig á að sjá hvort tækið er tengt og hvernig á að bregðast við ef tengingin bregst. Þetta er mikilvæg grunnfærni þar sem flest skólaverkefni krefjast nettengingar.

• Spjaldtölva eða tölva með WiFi
• WiFi-tákn plakat

Kennarinn útskýrir WiFi með samlíkingu: WiFi er eins og ósýnilegur brúar á milli tölvunnar og netsins. Nemendur finna WiFi-táknið á eigin tæki og athuga hvort þau eru tengd. Kennarinn slekkur á WiFi á sínu tæki og sýnir hvað gerist. Nemendur reyna að opna vefsíðu án tengingar og sjá hvað gerist. Að lokum búa nemendur til einfalda „WiFi-gátlista”: 1) Skoða táknið, 2) Slökkva og kveikja á WiFi, 3) Biðja um hjálp.

• Lestur: Einfaldur lestur; myndrænar og munnlegar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur kveikt á tæki og notað einfaldan gátlista
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur að sumt á tölvunni þarfnast nettengingar

• Sýnikennsla og verklegt nám — Kennarinn sýnir hvar WiFi-táknið er á tækinu og hvernig á að athuga tengingu; nemendur æfa sjálfir
• Spurningadrifin umræða — Kennarinn spyr: Hvað gerist ef við erum ekki á netinu? Hvað getum við samt gert?

Að kenna nemendum hvað á að gera þegar forrit hættir að virka — loka, enduropna eða endurræsa tækið.

Nemendur kynnast algengum vandamálum með forrit: forrit frýs, lokar sig, eða opnast ekki. Þau læra einfaldar aðferðir til að leysa þessi vandamál og hvenær á að beita hverri aðferð.

• Spjaldtölva eða tölva
• Verkefnablað með aðstæðum

Kennarinn sýnir þrjú dæmi á skjá: (1) Forrit frýs og svarar ekki, (2) Forrit lokaðist sjálfkrafa, (3) Forrit opnast ekki. Nemendur ræða í pörum hvað þau myndu gera í hverju tilviki. Kennarinn sýnir síðan hvernig á að „þvinga lokun” á forriti (strjúka upp á spjaldtölvu, hægrismella á tölvu). Nemendur æfa sjálfir og fylla út verkefnablað þar sem þau para saman vandamál og lausnir.

• Lestur: Einfaldur lestur; myndrænar leiðbeiningar
• Tækni: Nemandi getur opnað og lokað forritum og endurræst tæki
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir bilanaleitargátlista frá fyrri kennslustundum

• Vandamálamiðað nám — Nemendur fá raunverulegar aðstæður og þurfa að finna lausn
• Pöravinna — Nemendur vinna saman í pörum við bilanaleit

Að þjálfa nemendur í að nota skipulagða nálgun við bilanaleit og prófa fleiri en eina lausn.

Nemendur æfa sig í heildstæðri bilanaleit þar sem þau fara í gegnum nokkur skref áður en þau biðja um hjálp. Þetta er samantekt á fyrri kennslustundum og útvíkkun gátlistans.

• Tölva eða spjaldtölva
• Bilanaleitardagbók

Kennarinn hefur búið til „bilanaleitaráskoranir” — þrjú tæki eru sett upp með mismunandi vandamálum (slökkt á WiFi, frosið forrit, hljóð á mute). Nemendur fara á milli stöðva í litlum hópum og reyna að leysa vandamálin. Þau skrá í bilanaleitardagbókina hvað þau reyndu og hvort það virkaði. Að lokum deila hópar upplifun sinni og ræða hvað virkaði best.

• Lestur: Einfaldur lestur; gátlistar með myndum
• Tækni: Nemandi getur endurræst, lokað forritum og athugað WiFi
• Aðrar forsendur: Nemandi þekkir gátlistaaðferðina frá fyrri tímum

• Leikjatengd kennsla — Bilanaleit er sett upp sem „leyndardómaleikur” þar sem nemendur leysa vandamál skref fyrir skref
• Sjálfstjórnað nám — Nemendur nota dagbók til að skrá ferli sitt og íhuga hvað virkaði

Að kenna nemendum að búa til skipulagt möppukerfi og flokka skrár í möppur eftir efni.

Nemendur læra að búa til möppur og undirmöppur og skipuleggja skrár sínar. Þau skilja hvers vegna gott skipulag auðveldar að finna skrár og halda utan um skólaverkefni.

• Tölva eða spjaldtölva
• Skráakerfi (File Explorer / Finder / Google Drive)

Kennarinn sýnir dæmi um óskipulagt skjáborð (fullt af skrám) og skipulagt (möppur). Nemendur ræða hvort er betra. Kennarinn útskýrir hvernig á að búa til möppukerfi: Aðalmappa „Skóli” → Undirmöppur: „Stærðfræði”, „Íslenska”, „Teikning”. Nemendur búa til eigið möppukerfi á tækinu sínu og flokka skrár sem þau eiga þegar í réttarar möppur. Þau teikna „möpputré” á blað til að sjá skipulagið sjónrænt.

• Lestur: Einfaldur lestur; getur skrifað möppunöfn
• Tækni: Nemandi getur vistað og fundið skrár
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur hvað mappa er

• Samlíkingarkennsla — Möppukerfi er eins og skólataskan: ein vaska fyrir bækur, önnur fyrir nesti, þriðja fyrir íþróttaföt
• Skipulagning og verklegt nám — Nemendur skipuleggja möppukerfi og búa til á tækinu

Að kenna nemendum að vista skrár á mismunandi stöðum: á tölvunni, USB-lykli og í skýjaþjónustu.

Nemendur kynnast mismunandi geymslustöðum: harður diskur tölvunnar, USB-lykill og skýjaþjónusta. Þau skilja mun á þessum stöðum og hvenær á að nota hvern.

• Tölva, USB-lykill og Google Drive

Kennarinn útskýrir þrjá geymslustaði með samlíkingum. Nemendur fá þrjár stöðvar: (1) Vista á tölvu — búa til skrá og vista á skjáborði, (2) Vista á USB — setja USB-lykil í og vista skrá þar, (3) Vista í skýi — opna Google Drive og vista skrá. Nemendur fara á milli stöðva og vista sömu skrá á öllum þremur stöðum. Þau taka USB-lykilinn úr og athuga hvort skráin er enn á tölvunni og í skýinu. Umræða: Hvað er öruggast? Hvað ef tölvan bilar?

• Lestur: Einfaldur lestur; getur lesið skráarnöfn og möppunöfn
• Tækni: Nemandi getur vistað og fundið skrár á tölvunni
• Aðrar forsendur: Nemandi getur notað möppur

• Samlíkingarkennsla — Tölvan er eins og skúffa heima, USB er eins og veski sem þú tekur með þér, skýið er eins og bankahólf
• Stöðvavinna — Nemendur fara á milli stöðva og vista á mismunandi stöðum

Að kenna nemendum að gefa skrám lýsandi og gagnleg nöfn svo auðvelt sé að finna þær aftur.

Nemendur læra hvers vegna „Skjal1” er ekki gott nafn á skrá og hvernig á að nefna skrár á skýran hátt. Þau æfa sig í að búa til nafnakerfi sem hjálpar þeim að finna skrár fljótt.

• Tölva eða spjaldtölva

Kennarinn sýnir tvo lista af skráarnöfnum: Lista A: „Skjal1”, „nýtt”, „asdf”, „mynddd”. Lista B: „Stærðfræðiverkefni-vika5”, „Teikning-fjall”, „Ritgerð-dýr”. Nemendur ræða hvorn er betra og hvers vegna. Kennarinn kennir „nafnaregluna”: Hvað (efnið) + Hvenær (dagsetning eða vika). Nemendur fá möppu full af illa nefndum skrám og þurfa að endurnefna þær allar. Þau búa síðan til fimm nýjar skrár og nefna þær samkvæmt nafnareglunni.

• Lestur: Grunnlestur; getur skrifað skráarnöfn á íslensku
• Tækni: Nemandi getur vistað og fundið skrár í möppum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur notað lyklaborð

• Samanburður og umræða — Nemendur bera saman góð og slæm skráarnöfn og ræða muninn
• Verklegt nám — Nemendur endurnefna skrár og búa til nafnakerfi

Að nemendur læri að inni í tölvunni eru mikilvægir hlutar (vélbúnaður) og geti nefnt helstu hluta á nafn: örgjörvi, vinnsluminni og geymsla.

Nemendur kynnast hugtakinu vélbúnaður og læra að tölvan hefur innri hluta sem gera henni kleift að virka. Með einföldum samlíkingum (heilinn = örgjörvi, skammtímaminni = vinnsluminni, bókahilla = geymsla) öðlast nemendur grunn skilning á tölvuhlutum sem þau geta ekki séð utan frá.

• Myndaspjöld af vélbúnaðarhlutum
• Gamall tölvubúnaður til sýningar (ef til staðar)

Kennarinn byrjar á samlíkingu: Tölvan er eins og mannslíkaminn. Hún hefur heila (örgjörva) sem hugsar, skammtímaminni (vinnsluminni) sem man það sem hún er að gera núna og bókahillu (geymslu) sem geymir allt til lengri tíma. Kennarinn sýnir myndir eða raunverulega hluti. Nemendur vinna síðan í hópum og fá myndakort sem þau para saman: „heilinn“ við „örgjörvi“, „skammtímaminni“ við „vinnsluminni“ og „bókahilla“ við „geymsla“. Að lokum teikna nemendur opna tölvu og merkja hlutana þrjá með aðstoð kennara.

• Lestur: Byrjandi lestur; munnlegar útskýringar og myndir eru aðalmiðill kennslu
• Tækni: Nemandi þekkir ytri hluta tölvu (skjá, lyklaborð, mús) úr 1.-2. bekk
• Aðrar forsendur: Nemandi getur skilið einfaldar samlíkingar

• Samlíkingarkennsla — Kennarinn notar samlíkingar frá daglegu lífi til að útskýra innri hluta tölvunnar
• Sýnikennsla með raunhlutum — Kennarinn sýnir raunverulega tölvuhluti ef mögulegt eða stórar myndir

Að nemendur skilji hugtökin inntakstæki og úttakstæki og geti flokkað algeng tæki í réttan flokk.

Nemendur kynnast hugmyndinni um inntak (input) og úttak (output). Inntakstæki senda upplýsingar inn í tölvuna (lyklaborð, mús, myndavél, hljóðnemi) og úttakstæki senda upplýsingar út (skjár, hátalari, prentari). Nemendur flokka tæki og skilja flæðið: inn → vinnsla → út.

• Ýmis jaðartæki (mús, lyklaborð, hátalari, heyrnartól, prentari)
• Flokkunarborð (inntak/úttak)

Kennarinn leggur mismunandi tæki á borð: lyklaborð, mús, hátalara, heyrnartól, myndavél, prentara. Nemendur skoða tækin og kennarinn spyr: Hvað heldið þið — sendir þetta tæki upplýsingar inn í tölvuna eða út úr henni? Nemendur reyna að flokka tækin. Kennarinn útskýrir síðan: Inntakstæki senda skilaboð inn (þú skrifar á lyklaborðinu), úttakstæki senda skilaboð út (hátalarinn spilar hljóð). Nemendur spila hreyfileik: kennarinn sýnir mynd af tæki og nemendur hlaupa á „inntak-hliðina“ eða „úttak-hliðina“ í stofunni. Að lokum fylla nemendur út flokkunarborð og teikna eitt inntakstæki og eitt úttakstæki.

• Lestur: Byrjandi lestur; myndir og munnlegar útskýringar eru aðalmiðill
• Tækni: Nemandi þekkir ytri hluta tölvu og hefur notað mús og lyklaborð
• Aðrar forsendur: Nemandi getur flokkað hluti eftir eiginleikum

• Flokkun og uppgötvunarnám — Nemendur skoða tæki og reyna sjálfir að flokka þau áður en kennarinn útskýrir
• Hreyfileikur — Nemendur standa upp og fara í réttan flokk (inntak eða úttak) þegar kennarinn sýnir tæki

Að nemendur læri rétt verkferli við notkun tölvu: kveikja á réttan hátt, nota hana af ábyrgð og slökkva á henni rétt þegar þau eru búin.

Nemendur æfa heildstætt verkferli frá kveikju til slökkvu. Þau læra að bíða þar til tölvan er tilbúin, opna forrit, vista vinnu og slökkva á tölvunni gegnum stýrikerfið (ekki bara loka lokinu). Þetta dregur saman þekkingu úr fyrri kennslustundum og tengir hana einfaldri bilanaleit.

• Borðtölva eða fartölva
• Skref-fyrir-skref gátlisti (myndrænn)

Kennarinn sýnir heildstætt ferli á skjávarpa: (1) Ýta á kveikjuhnappinn, (2) Bíða þar til skjáborðið birtist, (3) Opna forrit (t.d. teikniforrit), (4) Nota forritið stuttlega, (5) Loka forritinu, (6) Slökkva á tölvunni gegnum Start/Apple-valmyndina. Nemendur fylgja eftir á eigin tæki og nota myndrænan gátlista. Þau endurtaka ferlið tvisvar. Nemendur vinna síðan í pörum: annar leiðbeinir hinum í gegnum ferlið með aðstoð gátlistans. Að lokum ræðir bekkurinn: Hvað gerist ef við slökkvum ekki rétt? Hvað ef tölvan frýs?

• Lestur: Byrjandi lestur; nemandi getur þekkt einföld orð á skjánum (t.d. „Slökkva“)
• Tækni: Nemandi þekkir ytri og innri hluta tölvu og inntaks-/úttakstæki
• Aðrar forsendur: Nemandi getur fylgt skref-fyrir-skref leiðbeiningum

• Sýnikennsla og samhliða æfing — Kennarinn sýnir hvert skref á skjávarpa og nemendur gera það sama á eigin tæki
• Gátlistaaðferð — Nemendur nota myndrænan gátlista til að haka við hvert skref sem þau klára

Að kynna nemendum Scratch forritunarumhverfið og kenna þeim að búa til einfalt forrit með hreyfingum og útliti.

Nemendur kynnast Scratch viðmótinu og læra að nota helstu svæðin: sviðið, blokkalistann og forritunarvinnusvæðið. Þeir búa til einfalt forrit þar sem persóna hreyfist, segir eitthvað og breytir um búning. Áherslan er á að nemendur öðlist sjálfstraust í að nota umhverfið og skilji hvernig blokkir tengjast saman.

• Scratch
• Tölva með vafra

1. Kynning (15 mín): Kennarinn opnar Scratch á skjávarpa og kynnir viðmótið: Hér er sviðið (þar sem forritið keyrir), hér eru blokkir (skipanirnar), og hér er vinnusvæðið (þar sem við byggjum forritið). Sýnir hvernig persónan (kötturinn) hreyfist. 2. Saman (20 mín): Allur bekkurinn gerir saman: (a) Velur 'þegar smellt á fána' blokk, (b) Bætir við 'farðu 10 skref' blokk, (c) Bætir við 'segðu Halló í 2 sekúndur' blokk, (d) Bætir við 'næsti búningur' blokk. Keyra saman og sjá niðurstöðu. 3. Sjálfstæð/paravinna (35 mín): Nemendur fá verkefnablað með 3 áskorunum: (a) Láttu köttinn ganga yfir sviðið, (b) Láttu köttinn segja nafnið þitt, (c) Búðu til dans – kötturinn hreyfist og skiptir um búning. Nemendur fá líka 10 mínútur í frjálsa könnun. 4. Samantekt (10 mín): Nokkrir nemendur sýna sín verk. Kennarinn dregur saman helstu hugtök: blokkir, skipanaröð, keyrsla.

• Lestur: Grunnlestrarfærni – nemendur þurfa að geta lesið einfaldan texta á blokkum.
• Tækni: Reynsla af ScratchJr er gagnleg en ekki nauðsynleg. Nemendur þurfa að geta notað mús og lyklaborð.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta fylgt skref-fyrir-skref leiðbeiningum.

• Sýnikennsla með aðgerð (I do, We do, You do) — Kennarinn sýnir fyrst, nemendur gera saman með kennara og gera síðan sjálfir.
• Könnunarleikur (Tinkering) — Nemendur fá tíma til að kanna Scratch sjálfir og uppgötva hvað mismunandi blokkir gera.

Að þjálfa reiknihugsun nemenda með Code.org verkefnum og tengja reiknirit við daglegt líf.

Nemendur vinna Code.org þrautir á viðeigandi stigi þar sem þeir forrita persónu til að leysa verkefni. Samhliða því vinna þeir ótengd verkefni þar sem þeir skrifa reiknirit fyrir dagleg verkefni eins og að búa til samloku eða bursta tennur. Áherslan er á að sjá reiknirit sem skipulag – röð skrefa sem leiðir til útkomunnar.

• Code.org
• Pappír og blýantur

1. Kynning (10 mín): Kennarinn biður nemendur að lýsa hvernig þeir búa til samloku. Skrifar skrefin á töflu. Spyr: Er þetta reiknirit? Já! Reiknirit er röð skrefa til að ná markmiði. 2. Ótengd æfing (15 mín): Nemendur skrifa eigið reiknirit í 5-7 skrefum (t.d. hvernig ég bursta tennurnar). Nokkrir lesa upp og bekkurinn ræðir hvort skrefin séu nógu skýr. 3. Code.org vinna (40 mín): Nemendur skrá sig inn á Code.org og vinna Course C/D þrautir (viðeigandi aldursstigi). Kennarinn gengur á milli og aðstoðar. Nemendur sem klára fá að hjálpa öðrum. 4. Samantekt (15 mín): Kennarinn spyr: Hvað var erfiðast á Code.org? Hvernig leystuð þið vandamálið? Dregur saman: Reiknirit er alls staðar – í mataruppskriftum, leikjum og forritunum.

• Lestur: Grunnlestrarfærni krafist til að lesa leiðbeiningar á Code.org.
• Tækni: Nemendur hafa unnið með Scratch og þekkja hugtökin blokkir og skipanaröð.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið sjálfstætt við tölvu.

• Þrautamiðað nám (Puzzle-Based Learning) — Nemendur leysa stigvaxandi þrautir sem byggja hver á annarri og veita strax endurgjöf.
• Tenging við raunveruleikann — Nemendur tengja forritun við daglegt líf til að sjá gildi reiknirits utan tölvunnar.

Að nemendur noti Scratch til að búa til einfaldan leik sem notar atburði, hreyfingar og slembiútkoma, og upplifi gleðina af að búa til eitthvað gagnvirkt.

Nemendur forrita einfaldan gríparaleik í Scratch þar sem persóna á sviðinu þarf að grípa hluti sem falla niður. Þeir læra um atburðablokkir (þegar smellt á fána, þegar lykli ýtt), hreyfiblokkir og snertiskynjun. Verkefnið er skref-fyrir-skref og nemendur fá tækifæri til að sérsníða leikinn að eigin smekk.

• Scratch
• Skjávarpi/stór skjár

1. Kynning og sýning (10 mín): Kennarinn sýnir fullbúna útgáfu af gríparaleiknum á skjávarpa. Nemendur fá að prófa. Kennarinn spyr: Hvað þarf forritið að gera? Listar á töflu: (a) Stýra persónu, (b) Láta hlut falla, (c) Telja stig. 2. Skref-fyrir-skref forritun (45 mín): Kennarinn leiðir nemendur í gegnum hvern hluta: Skref 1 – Stýring: Forrita persónu til að hreyfast til hliðar með örvalyklum (15 mín). Skref 2 – Fallandi hlutur: Bæta við nýjum karakter sem byrjar efst og fellur niður, birtist aftur efst á nýjum stað (15 mín). Skref 3 – Stig: Þegar persónurnar snertast, bæta 1 við skor (15 mín). Nemendur prófa leikinn sinn eftir hvert skref. 3. Sérsníða leikinn (15 mín): Nemendur velja eigin persónur, bakgrunn og hljóð til að gera leikinn sinn einstakan. 4. Prófun og kynning (10 mín): Nemendur prófa leiki hvor annars og gefa jákvæð viðbrögð.

• Lestur: Grunnlestrarfærni til að lesa blokkartexta í Scratch.
• Tækni: Nemendur þekkja Scratch viðmótið og geta tengt saman blokkir. Reynsla af Code.org er gagnleg.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta fylgt mörgum skrefum í réttri röð.

• Verkefnamiðað nám (Project-Based Learning) — Nemendur búa til raunverulegt afurð (leik) sem þeir geta sýnt og deilt með öðrum.
• Smáþrepa verkefnagerð (Scaffolded Projects) — Leikurinn er byggður upp skref-fyrir-skref þar sem hvert skref bætir nýjum eiginleikum við.