Nemendur þróa háþróaða hæfni í gagnrýninni upplýsingaöflun þar sem þeir nota bæði skólasafnið og fjölbreyttar stafrænar heimildir. Þeir læra að greina á milli áreiðanlegra og óáreiðanlegra heimilda, meta gæði upplýsinga og sameina upplýsingar úr mörgum áttum í heildstæða sýn.

Kennslustundin er hönnuð fyrir nemendur í 10. bekk sem eru á leið í framhaldsskóla og þurfa háþróaða upplýsingalæsi. Nemendur fá flókið samfélagslegt viðfangsefni (t.d. gervigreind og samfélag, loftslagsbreytingar, ungmenni og geðheilsa) og safna upplýsingum úr fjölbreyttum heimildum: fræðibókum af safninu, vísindagreinum, fréttum, opinberum skýrslum og samfélagsmiðlum. Þeir meta hverja heimild gagnrýnið, greina hvort upplýsingarnar eru samhljóða eða misvísandi og setja saman heildstæða greiningu. Áhersla er á dýpt, gagnrýni og sjálfstæði.

• Skólasafnið — allt efni ásamt milliláni
• Gegnir, Timarit.is, fræðilegar gagnaveitur
• Heimildagreiningartafla (ítarleg)
• Ritvinnsluforrit

1. Kynning á viðfangsefninu (10 mín): Kennari kynnir samfélagslegt viðfangsefni sem bekkurinn mun vinna með (t.d. „Gervigreind og áhrif hennar á samfélag og menntun” eða „Loftslagsbreytingar — hvað segja vísindin og hvað segja fjölmiðlar?”). Kennari leggur áherslu á að nemendur þurfa að safna upplýsingum úr a.m.k. 5 heimildum af mismunandi gerðum og meta þær á gagnrýninn hátt.

2. Heimildagreining sýnd (10 mín): Kennari sýnir ítarlega greiningu á einni heimild sem dæmi. Hann fer yfir: (a) Tegund heimildar, (b) Höfundur og bakgrunnur hans, (c) Tilgangur, (d) Sjónarhorn og möguleg hlutdrægni, (e) Gæði raka og sönnunargagna, (f) Samanburður við aðrar heimildir. Nemendur sjá hvernig greiningartaflan er fyllt út.

3. Heimildaöflun á safninu og netinu (25 mín): Nemendur hefja sjálfstæða heimildaöflun. Þeir nota safnið, Gegnir, Timarit.is og netið til að finna a.m.k. 5 heimildir af mismunandi gerðum: (a) Fræðibók af safninu, (b) Frétt eða fréttaskýring, (c) Opinber skýrsla eða tölfræði, (d) Skoðanagrein eða ritstjórnargrein, (e) Vísindagrein eða fræðileg grein. Nemendur fylla út heimildagreiningartöflu fyrir hverja heimild. Kennari gengur á milli og á stutt leiðsagnarsamtal.

4. Samþætting og greiningarritun (25 mín): Nemendur skrifa greiningarritgerð (300-400 orð) þar sem þeir: (a) Kynna viðfangsefnið, (b) Draga saman helstu upplýsingar úr heimildum, (c) Benda á samhljóm og mótsagnir milli heimilda, (d) Meta áreiðanleika heimilda og greina hlutdrægni, (e) Draga eigin ályktanir á grundvelli greiningarinnar. Heimildaskrá er bætt við í réttu formi.

5. Jafningjaendurgjöf (5 mín): Nemendur skipta drögunum á milli í pörum og gefa stutt skriflega endurgjöf á gæði greiningar og heimildanotkunar.

6. Samantekt (5 mín): Kennari dregur saman og tengir við stærra samhengi: Þessi færni er grundvöllur farsæls náms í framhaldsskóla og háskóla. Nemendur ljúka við greiningarritgerðina sem heimaverkefni.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið flókna fræðitexta á íslensku og ensku og greint tón, tilgang og sjónarhorn. Þeir þurfa háþróaðan lesskilning og getu til gagnrýninnar lestrar.
• Tækni: Nemendur þurfa góða færni í upplýsingaleit á safninu og á netinu, heimildaskráningu, heimildamati (CRAAP-próf) og ritvinnslu. Þeir þurfa einnig að kunna á gagnaveitur eins og Gegnir og Timarit.is.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa alla þá reynslu sem þeir hafa öðlast í 5.-9. bekk af safnanotkun, heimildavinnu og rannsókn. Þeir þurfa gagnrýna hugsun og sjálfstæði í vinnu.

• Gagnrýnin heimildanám (e. critical source literacy) — Nemendur þjálfast í háþróuðu heimildamati þar sem þeir greina ekki aðeins áreiðanleika heldur einnig orðræðu, valdatengsla og samfélagslegt samhengi heimilda. Þetta er dýpsta stig heimildamats.
• Samþætting upplýsinga (e. information synthesis) — Nemendur læra að sameina upplýsingar úr mörgum heimildum í heildstæða sýn — ekki aðeins lista hverja heimild heldur greina tengsl, mótsagnir og samhljóm.

Nemendur vinna heildstætt rannsóknarverkefni frá upphafi til enda þar sem skólasafnið er lykilheimild. Þeir þróa hæfni í öllum skrefum rannsóknarferlisins: hugmynd, rannsóknarspurning, heimildaöflun, úrvinnsla, greining, ritun og miðlun.

Þetta er stórt og heildstætt rannsóknarverkefni sem nær yfir allt rannsóknarferlið. Nemendur í 10. bekk eru á lokasprettinum í grunnskóla og þetta verkefni undirbýr þá fyrir sjálfstæða rannsókn á framhaldsskólastigi. Verkefnið hefst með hugmyndavinnu og rannsóknarspurningu, heldur áfram í heimildaöflun á skólasafninu og á netinu, úrvinnslu og greiningu heimilda, ritun rannsóknarritgerðar og lýkur með faglegri kynningu. Í þessari kennslustund er áherslan á skipulagningu og heimildaöflun — önnur skref geta fylgt í framhaldstímum.

• Skólasafnið — allt efni
• Gegnir, Timarit.is, Google Scholar og aðrar gagnaveitur
• Rannsóknaráætlun (ítarlegt skipulagsblað)
• Ritvinnsluforrit
• Heimildastjórnunarforrit (valfrjálst, t.d. Zotero)

1. Kynning og hugmyndavinna (10 mín): Kennari kynnir verkefnið sem lokarannsóknarverkefni grunnskólans. Hann útskýrir kröfurnar: sjálfstætt rannsóknarefni, rannsóknarspurning, a.m.k. 5-6 heimildir (þar af a.m.k. 2 af safninu), rannsóknarritgerð (500-800 orð) og kynning. Nemendur fá 5 mínútur til hugmyndavinnunar — þeir skrifa niður 3 mögulegar hugmyndir um rannsóknarefni. Dæmi: „Áhrif samfélagsmiðla á lýðræðislega umræðu”, „Saga menntakerfisins á Íslandi”, „Sjálfbær þróun og Ísland”.

2. Rannsóknarspurning og áætlun (15 mín): Nemendur velja rannsóknarefni og þróa rannsóknarspurningu í samráði við kennara. Góð rannsóknarspurning er opin (ekki já/nei), afmörkuð (ekki of víð) og rannsóknanleg (hægt að finna svör). Nemendur fylla út ítarlega rannsóknaráætlun: (a) Rannsóknarspurning, (b) Undirspurningar, (c) Hugsanlegar heimildir og hvar þær eru, (d) Aðferðir, (e) Tímaáætlun, (f) Væntanleg skipan ritgerðar.

3. Heimildaöflun á safninu (30 mín): Nemendur fara á safnið og hefja heimildaöflun. Þeir nota Gegnir, skoða hillur, leita í Timarit.is og á netinu. Markmiðið er a.m.k. 5-6 heimildir. Nemendur skrá heimildir í heimildaskrá og taka ítarlegar glósur. Kennari á stuttar leiðsagnarsamtöl við hvern nemanda (2-3 mín) þar sem hann metur framvindu, hvetur til dýpri leitar og bendir á möguleikar.

4. Uppbygging ritgerðar og fyrstu drög (15 mín): Nemendur skipuleggja uppbyggingu rannsóknarritgerðar sinnar: inngangur (rannsóknarspurning og bakgrunnur), meginmál (svör við rannsóknarspurningu á grundvelli heimilda, greining og umfjöllun) og lokaorð (ályktanir og samantekt). Þeir byrja að skrifa inngang ritgerðarinnar.

5. Samantekt og næstu skref (10 mín): Kennari dregur saman og útskýrir næstu skref. Nemendur ljúka heimildaöflun og skrifa ritgerð á næstu dögum/vikum. Kennari útskýrir matskvarðann og hvenær verkefnið á að vera tilbúið.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið flókna fræðitexta á íslensku og ensku, dregið út meginatriði og greint á milli staðreynda og skoðana.
• Tækni: Nemendur þurfa háþróaða færni í upplýsingaleit, heimildaskráningu, heimildamati og ritvinnslu. Þeir þurfa einnig að kunna á kynningarforrit og Gegnir.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa alla þá rannsóknarfærni sem þeir hafa þróað í gegnum grunnskólann. Þeir þurfa að vera vanir sjálfstæðri vinnu og geta skipulagt tíma sinn.

• Verkefnamiðað nám á háu stigi (e. advanced project-based learning) — Nemendur vinna sjálfstætt heildstætt verkefni sem endurspeglar raunverulega rannsóknarvinnu. Kennarinn er leiðbeinandi og veitir stuðning á lykilstundum en nemendur taka allar lykilákvarðanir.
• Leiðsagnarsamtöl (e. mentoring conferences) — Kennari á einstaklingssamtöl við nemendur þar sem hann fer yfir framvindu, veitir sértæka endurgjöf og hvetur til dýpri hugsunar. Samtölin eru stutt en markviss.

Nemendur nota heimildir af skólasafninu og stafrænar heimildir til að undirbúa og leiða stýrðar umræður um fjölbreytt samfélagsleg málefni. Þeir þróa hæfni í gagnamiðaðri rökræðu, gagnrýninni hugsun og lýðræðislegum samskiptum.

Þessi kennslustund er lokastund í nýtingu skólasafns og sameinar allar þær hæfnir sem nemendur hafa þróað: heimildaöflun, heimildamat, gagnrýna hugsun, munnlega tjáningu og röksemdafærslu. Nemendur velja samfélagslegt málefni, safna heimildum úr bókum og af netinu og undirbúa stýrða umræðu þar sem þeir setja fram rökstuddar skoðanir og hlusta á önnur sjónarmið. Einn nemandi eða par leiðir hverja umræðu og aðrir taka þátt. Áhersla er á gagnamiðaða rökræðu þar sem heimildir styðja rök frekar en yfirborðskennd skoðanaskipti.

• Heimildir af skólasafninu og netinu
• Umræðurammi (verkefnablað)
• Matsblað fyrir umræður
• Skólasafnið

1. Kynning og skipulagning (10 mín): Kennari kynnir lokaverkefnið — nemendastýrðar umræður um samfélagsleg málefni. Nemendur velja málefni í pörum eða litlum hópum (2-3). Dæmi um málefni: „Ætti gervigreind að vera notuð í skólastarfi?”, „Hvað getum við gert til að draga úr loftslagsbreytingum á Íslandi?”, „Eru samfélagsmiðlar skaðlegir fyrir ungmenni?”, „Hvernig bætum við geðheilsu ungmenna?”. Hvert par/hópur fær umræðuramma sem þeir fylla út: meginspurning, undirspurningar, mismunandi sjónarhorn, heimildir.

2. Heimildaöflun á safninu (20 mín): Nemendur fara á safnið og safna heimildum um sitt málefni. Þeir leita í bókum, Gegni, Timarit.is og á netinu. Markmiðið er a.m.k. 3-4 heimildir sem fjalla um málefnið frá mismunandi sjónarhornum. Nemendur skrá lykilrök og staðreyndir úr hverri heimild á umræðuramma sinn. Kennari aðstoðar og hvetur til fjölbreytni í heimildum.

3. Undirbúningur umræðu (10 mín): Pör/hópar undirbúa umræðuna: Þeir skipuleggja opnunarspurningu, 3-4 umræðuspurningar, og hvernig þeir ætla að stýra umræðunni. Þeir æfa sig í að leiða umræðu: hvernig hvetja alla til þátttöku, hvernig bregðast við deilum, hvernig draga saman.

4. Stýrðar umræður (30 mín): Umræður fara fram. Ef bekkurinn er stór geta tvær umræður farið fram samhliða í mismunandi rýmum. Hvert umræðuferli: (a) Umræðustjórar kynna málefnið og meginspurninguna (2 mín), (b) Þátttakendur deila sjónarmiðum studd heimildum (8-10 mín), (c) Opin umræða þar sem þátttakendur svara hverjum öðrum (5-8 mín), (d) Umræðustjórar draga saman helstu sjónarmið og ályktanir (2 mín). Kennari fylgist með og grípur aðeins inn ef umræða fer á villigötur.

5. Mat og ígrundun (10 mín): Nemendur fylla út matsblað þar sem þeir meta: (a) Gæði umræðunnar (dýpt, fjölbreytni sjónarmiða, notkun heimilda), (b) Eigin þátttöku, (c) Hvað þeir lærðu. Kennari dregur saman helstu lærdóma og tengir við stærra samhengi: Hvernig skólasafnið undirbýr þig fyrir virka lýðræðislega þátttöku.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið flókna texta á gagnrýninn hátt og nýtt upplýsingar í munnlegum rökræðum. Þeir þurfa að geta dregið út lykilrök úr heimildum á fljótvirkan hátt.
• Tækni: Nemendur þurfa góða munnlega tjáningarhæfni og reynslu af rökræðum. Þeir þurfa einnig færni í heimildaöflun og heimildamati.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af skipulagðri umræðu og rökræðum (sjá 7. bekk). Þeir þurfa siðferðilegan þroska til að hlusta á ólík sjónarmið og sýna virðingu í samskiptum.

• Gagnamiðuð rökræða (e. evidence-based debate) — Nemendur taka þátt í skipulagðri rökræðu þar sem allar skoðanir þurfa að vera studdar heimildum og gögnum. Þetta kennir nemendum að greina á milli skoðana og staðreynda og byggja rök á traustum grunni.
• Nemendastýrð umræða (e. student-led discussion) — Nemendur taka sjálfir ábyrgð á umræðunni — þeir undirbúa hana, leiða hana og meta hana. Kennarinn er í bakgrunni og grípur aðeins inn ef þarf.

Að nemendur geti farið í gegnum heilt rannsóknarferli — frá skilgreiningu rannsóknarspurningar til söfnunar áreiðanlegra gagna — á sjálfstæðan og kerfisbundinn hátt. Þetta er lokaverkefni í uppbyggingu rannsóknarfærni í grunnskóla.

Nemendur velja eigið rannsóknarviðfangsefni, skilgreina rannsóknarspurningu, gera leitaráætlun, finna og meta heimildir úr mörgum áttum (leitarvélar, gagnabankar, gervigreind, bókasöfn), skipuleggja niðurstöður og skrifa rannsóknarskýrslu með formlegri heimildaskrá. Verkefnið sameinar alla þá færni sem nemendur hafa byggt upp í gegnum árin: leitaraðferðir, heimildamat, gagnrýna hugsun, siðferðilega ábyrgð og ritun.

• Google (ítarleit og Boolean)
• Google Scholar
• Gegnum.is / bókasöfn
• Gemini (Google Workspace, sem hjálparverkfæri — ekki aðalheimild)
• Google Docs / Word

1. Kennari kynnir lokaverkefnið: „Þetta er ykkar rannsókn. Þið velið efnið, þið leitið, þið metið, þið skrifið.“ Útskýrir kröfur: rannsóknarspurning, leitaráætlun, 5+ heimildir, 500+ orða skýrsla, heimildaskrá (5 mín).
2. Nemendur velja viðfangsefni og skrifa rannsóknarspurningu. Kennari samþykkir eða hjálpar nemendum að betrumbæta hana (8 mín).
3. Nemendur gera leitaráætlun: Hvar ætla ég að leita? Hvaða leitarorð og aðferðir? Hvaða verkfæri (Google, Google Scholar, gegnum.is, Gemini eða Ragnar)? ATH: Notum þjónustur sem skólinn hefur samþykkt — Gemini (Google Workspace) eða Ragnar (Kunnátta ehf.). Margar algengar gervigreindarþjónustur nota samræður notenda til þjálfunar; skoðaðu alltaf skilmála áður en þú slærð inn persónulegar eða viðkvæmar upplýsingar. (7 mín).
4. Nemendur hefja sjálfstæða leit. Þeir safna heimildum, meta þær með SIFT-aðferð eða stigveldi, og skrá allt í skipulagðri töflu (30 mín).
5. Kennari staldrar við: Nemendur sýna heimildir sínar og fá endurgjöf. Eru þær nógu fjölbreyttar? Nógu áreiðanlegar? Vantar eitthvað? (8 mín).
6. Nemendur byrja að skrifa rannsóknarskýrslu: Inngangur (rannsóknarspurning), meginmál (niðurstöður úr heimildum), umræða (eigin ályktanir), heimildaskrá (15 mín).
7. Samantekt: Kennari ræðir við bekkinn um ferlið: Hvað var erfitt? Hvað lærðuð þið? Nemendur skila verkefni á næstu kennslustund eða rafrænt (7 mín).

ATH: Þetta verkefni getur þurft viðbótartíma utan tímans til að ljúka skýrslunni.

• Lestur: Nemendur lesa fræðitexta á íslensku og ensku á háu stigi
• Tækni: Nemendur geta notað Boolean-operatora, gagnabanka, gervigreind og ítarleitaraðferðir
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa reynslu af rannsóknarvinnu, heimildamati, SIFT-aðferð og gervigreindarnotkun

• Sjálfstæð rannsóknarvinna (e. independent research) — Nemendur stýra eigin rannsókn frá byrjun til enda með leiðsögn kennara
• Leiðsagnarmat í gegnum ferlið — Kennari gefur endurgjöf á mismunandi stigum rannsóknarinnar til að tryggja gæði

Að nemendur öðlist dýpri skilning á reikniritunum sem liggja að baki leitarvélum og samfélagsmiðlum — hvernig þau móta hvaða upplýsingar við sjáum — og geti metið áhrif þeirra á upplýsingaöflun og skoðanamyndun.

Nemendur kanna hvernig reiknirit (algorithms) og síubóla (filter bubble) hafa áhrif á hvaða upplýsingar birtast þeim. Þeir læra um hvernig samfélagsmiðlar nota reiknirit til að velja efni, hvernig leitarvélar persónusníða niðurstöður, og hvernig þetta getur búið til „upplýsingabólu“ þar sem fólk sér aðeins upplýsingar sem styðja eigin skoðanir. Nemendur gera tilraunir og rannsaka hvernig þeir geta rofið út úr bólunni.

• Google
• DuckDuckGo
• YouTube
• Samfélagsmiðlar (umræða um Instagram, TikTok o.fl. — ekki notkun í tíma)

1. Kennari sýnir mynd: „Tveir nemendur opna YouTube á sama tíma — þeir sjá allt önnur myndbönd á forsíðunni.“ Spyr: „Hvers vegna?“ Nemendur ræða (5 mín).
2. Kennari útskýrir hvað reiknirit eru á einfaldan hátt: „Reiknirit er sett af reglum sem tölva notar til að velja. YouTube, Google, Instagram, TikTok — öll nota þau reiknirit til að velja hvað þú sérð.“ (8 mín).
3. Kennari kynnir hugtakið „síubóla“ (filter bubble): „Ef þú lest alltaf um fótbolta, þá sýna reikniritið þér meira um fótbolta. Þú færð að sjá meira af því sem þú þekkir nú þegar og minna af nýju eða öðru.“ Sýnir skýringarmynd (8 mín).
4. Kennari kynnir „bergmálsklefann“ (echo chamber): „Ef reikniritið sýnir þér alltaf eitt sjónarhorn, getur þú farið að halda að allir séu sammála þér.“ (5 mín).
5. Tilraun 1: Nemendur í pörum leita á Google í huliðsham (enginn leitarferill) og venjulegum ham um sama efni. Bera saman niðurstöður. Er munur? (12 mín).
6. Tilraun 2: Nemendur skoða forsíðu YouTube á tveimur mismunandi tækjum (eða í mismunandi prófílum). Bera saman hvað birtist. Ræða hvers vegna (10 mín).
7. Hópumræða: Hvaða áhrif hafa síubólur á samfélagið? Hvernig getum við fengið fjölbreyttari upplýsingar? Nemendur koma með tillögur: nota fleiri leitarvélar, lesa fjölbreytt efni, vera meðvitaðir um reikniritið (12 mín).
8. Nemendur skrifa stutta ígrundun (200-250 orð): „Hvernig hafa reiknirit áhrif á mína upplýsingaöflun og hvað ætla ég að gera til að fá fjölbreyttari upplýsingar?“ (12 mín).
9. Nokkrir nemendur deila og bekkurinn ræðir (5 mín).
10. Samantekt: Kennari tengir við heildarsamhengið — „Að skilja hvað liggur að baki eru mikilvæg skref í átt að upplýstu lífi.“ (3 mín).

• Lestur: Nemendur lesa vel og geta skilið flókin samfélagsleg og tæknileg hugtök
• Tækni: Nemendur hafa dýpri þekkingu á leitarvélum, þar á meðal hvernig þær raða niðurstöðum
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa grunnþekkingu á hvernig leitarvélar virka frá 8. bekk

• Hugtakakennsla með tilraunum — Nemendur læra hugtök (reiknirit, síubóla, persónusníðing) og staðfesta skilning sinn með tilraunum
• Gagnrýnin umræða — Nemendur ræða samfélagsleg áhrif reiknirit og taka afstöðu í umræðu

Að nemendur geti tekið upplýstar og siðferðilega ábyrgar ákvarðanir um hvernig þeir nota, miðla og eiga samskipti við upplýsingar á stafrænum tíma. Þetta er lokaverkefni í siðferðilegri ábyrgð og upplýsingalæsi í grunnskóla.

Nemendur skoða heildarmyndina: Þeir eru bæði neytendur og framleiðendur upplýsinga. Þeir taka ákvarðanir á hverjum degi um hvað þeir lesa, trúa, deila og búa til. Verkefnið snýst um að nemendur greini eigin stafræna hegðun, meti hvernig þeir eiga samskipti við upplýsingar, og búi til persónulega „upplýsingastefnu“ sem lýsir hvernig þeir ætla að haga sér sem ábyrgir stafrænir borgarar.

• Sjálfsmatsblað (prentað eða stafrænt)
• Google Docs eða Word
• Skjávarpi

1. Kennari byrjar á hugleiðingu: „Hugsið um síðustu viku. Hvaða upplýsingar leitið þið? Hvað deilduð þið? Athugið þið heimildir áður en þið deila?“ Nemendur hugsa í 2 mínútur og skrifa niður (5 mín).
2. Nemendur fylla út sjálfsmatsblað um stafræna hegðun sína: a) Hversu oft leita ég á netinu? b) Athuga ég heimildir? c) Deili ég upplýsingum án þess að athuga? d) Nota ég gervigreind? Hvernig? e) Veit ég hvaðan upplýsingarnar mínar koma? (8 mín).
3. Kennari kynnir hugtakið „stafrænir borgarar“ — fólk sem notar tæknina á ábyrgan hátt, virðir aðra, athugar upplýsingar og tekur upplýstar ákvarðanir (5 mín).
4. Hópumræða: Nemendur ræða í litlum hópum: Hvað gerir góðan stafrænan borgara? Hvar eigum við enn að bæta okkur? (10 mín).
5. Kennari setur upp þrjár aðstæður og nemendur taka ákvörðun:
a) Þú sérð frétt sem virðist ótrúleg en margir vinir hafa deilt henni — deilir þú?
b) Þú notar gervigreind til að skrifa skólaverkefni — segir þú frá? Og skiptir það máli hvaða þjónustu þú notar — ein sem er sérstaklega hönnuð fyrir skólanotkun og geymir ekki samræður, eða almenn þjónusta sem notar gögn þín?
c) Þú finnur myndir af kennara á samfélagsmiðli — sýnir þú vinum?
Nemendur velja ákvörðun, skrifa rökstuðning og ræða saman (15 mín).
6. Nemendur skrifa persónulega „upplýsingastefnu“ — skjal (300-400 orð) þar sem þeir skilgreina: a) Hvernig ég leita (aðferðir og verkfæri), b) Hvernig ég met upplýsingar (gátlisti), c) Hvernig ég nota gervigreind (reglur), d) Hvernig ég deili upplýsingum (siðferðilegar reglur), e) Hvað ég geri ef ég er í vafa (20 mín).
7. Nokkrir nemendur deila upplýsingastefnu sinni og bekkurinn ræðir: Hvað er sameiginlegt? Hvað er ólíkt? (10 mín).
8. Samantekt: Kennari dregur saman allt námsferlið frá 1. til 10. bekk: „Þið fóruð frá því að geta ekki leitað sjálf, til þess að vera gagnrýnir, ábyrgir og sjálfstæðir upplýsingaleitendur. Þetta er færni sem þið munuð nota alla ævina.“ (7 mín).

• Lestur: Nemendur lesa vel og geta rætt flókin samfélagsleg og siðferðileg málefni
• Tækni: Nemendur hafa haldgóð vinnubrögð í upplýsingaleit og gagnrýnni hugsun
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa byggt upp siðferðilegan skilning á stafrænum málefnum í gegnum árin

• Sjálfsígrundun (e. self-reflection) — Nemendur greina eigin hegðun og venjur og meta hvort þær samræmast gildum þeirra
• Stefnumótun (e. policy creation) — Nemendur búa til eigin reglur og stefnu sem sameinar allt sem þeir hafa lært

Að þjálfa nemendur í sjálfstæðri og dýpkandi gagnrýninni greiningu á rannsóknum, gögnum og tölfræði, þar sem þeir meta aðferðafræði, úrtak, túlkun og hugsanlega hagsmunagæslu.

Nemendur vinna að ítarlegri rannsóknargreiningu þar sem þeir meta rannsóknir og gögn á háu stigi. Þeir greina rannsóknaraðferðir, meta úrtak og aðferðafræði, skoða hverjir standa að baki rannsókn og meta hvort niðurstöður séu túlkaðar á hlutlausan hátt. Nemendur skrifa ítarlega gagnrýna greiningu.

• Tölvur með nettengingu og aðgangur að gagnagrunnum
• Google Sheets eða Excel
• Greiningarrammi fyrir rannsóknir (ítarlegur)

Kennarinn kynnir ítarlegan greiningarramma: 1) Hver stendur að rannsókninni og hvaða hagsmuni hefur hann? 2) Hvaða rannsóknaraðferð var notuð? 3) Hversu stórt og dæmigert var úrtakið? 4) Hvernig eru niðurstöður túlkaðar — hlutlaust eða leiðandi? 5) Samræmast niðurstöður öðrum rannsóknum á sama sviði? 6) Hverjir fjármögnuðu rannsóknina? Nemendur fá tvær rannsóknir um sama efni (t.d. áhrif skjátíma á unglinga) — eina frá óháðum fræðimönnum og eina fjármagnaða af tæknifyrirtæki. Þeir meta báðar eftir rammanum og bera saman í Google Sheets. Í seinni hlutanum skrifa nemendur ítarlega gagnrýna greiningu (800 orð) þar sem þeir meta aðferðafræði og draga ályktanir um trúverðugleika. Bekkurinn ræðir niðurstöður og hvort hagsmunir hafi áhrif á rannsóknarniðurstöður.

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni; nemandi les fræðilegan texta.
• Tækni: Örugg færni í netnotkun, gagnagreiningu og textavinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa sterkan grunn í gagnrýninni hugsun og heimildamati frá fyrri árgöngum.

• Gagnrýnin rannsóknargreining — Nemendur greina raunverulegar rannsóknir og meta aðferðafræði, fjármögnun og niðurstöður.
• Sókratísk aðferð — Kennarinn notar spurningar til að leiðbeina nemendum í greiningu í stað þess að gefa svör.

Að nemendur öðlist djúpan skilning á hvernig gervigreind og djúpfölsun (deepfakes) ógna upplýsingavistkerfi samfélagsins og hvernig hægt er að bregðast við á ábyrgan hátt.

Nemendur rannsaka hvernig gervigreind er notuð til að búa til sannfærandi en falskar upplýsingar: texta, myndir, hljóð og myndbönd (deepfakes). Þeir greina raunveruleg tilvik, meta samfélagslegar afleiðingar og þróa eigin leiðbeiningar um hvernig á að greina og bregðast við gervigreindarbúnu efni.

• Tölvur með nettengingu
• Dæmi um deepfakes og gervigreindarefni
• Google Docs eða Microsoft Word

Kennarinn sýnir þrjú dæmi um gervigreindarbúið efni: (1) texta sem inniheldur tilbúnar staðhæfingar og falskar tilvísanir, (2) AI-myndir sem líta út eins og ljósmyndir, (3) deepfake-myndskeið af þekktri persónu. Nemendur greina hvert dæmi og leita að vísbendingum um fölsun. Kennarinn kynnir raunverulegt tilvik þar sem deepfake hafði alvarlegar afleiðingar (t.d. pólitísk áróðursmyndbönd eða fjársvik). Nemendur rannsaka tilvikið í pörum og skrifa greiningu. Í seinni hlutanum vinna nemendur í litlum hópum að því að þróa „Leiðbeiningar um gervigreindarlæsi” — handbók sem útskýrir hvernig á að greina og bregðast við gervigreindarbúnu efni. Hópar kynna leiðbeiningar sínar og bekkurinn ræðir bestu aðferðirnar saman.

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni.
• Tækni: Örugg færni í netnotkun og gagnrýnni miðlanotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa reynslu af gervigreindargreiningu og falsfréttum frá fyrri árgöngum.

• Tilfellisrannsókn (case study) — Nemendur rannsaka raunveruleg tilvik þar sem deepfakes eða gervigreindarefni hafði alvarlegar afleiðingar.
• Hönnunarhugsun (design thinking) — Nemendur þróa eigin leiðbeiningar til að bregðast við gervigreindarbúnu efni.

Að nemendur noti gagnrýna greiningu gagna og upplýsinga til að taka upplýsta afstöðu í samfélagslegri umræðu og sýni hæfni upplýsts og ábyrgðarfulls borgara í stafrænum heimi.

Nemendur velja umdeilt samfélagsmálefni, safna og greina gögn frá fjölbreyttum heimildum, meta trúverðugleika allra gagna og skrifa ítarlega rökræðuritgerð þar sem þeir taka afstöðu sem byggist á gagnrýninni greiningu. Verkefnið sameinar alla þá hæfni sem nemendur hafa öðlast á unglingastigi.

• Tölvur með nettengingu og aðgang að gagnagrunnum
• Google Sheets eða Excel
• Kynningarforrit (Google Slides eða PowerPoint)

Nemendur velja umdeilt samfélagsmálefni (t.d. „Ætti Ísland að banna förgunartæki úr plasti?”, „Ætti að takmarka skjátíma unglinga með lögum?”). Í fyrsta hlutanum safna þeir gögnum: rannsóknir, tölfræði, fréttir og skoðanir frá a.m.k. sex heimildum af a.m.k. þremur tegundum. Þeir meta trúverðugleika hverrar heimildar og skrá í greiningarramma. Þeir setja lykilgögn fram sjónrænt í Google Sheets. Í öðrum hlutanum skrifa nemendur rökræðuritgerð (1000 orð) þar sem þeir kynna báðar hliðar málsins, taka afstöðu og rökstyðja hana með gögnum og tilvísunum. Þeir fjalla líka um gagnrök og svara þeim. Í þriðja hlutanum halda nemendur stuttar kynningar og bekkurinn heldur formlega rökræðu þar sem þeir verja afstöðu sína og svara spurningum.

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni; nemandi les fræðilegan texta og tölfræði.
• Tækni: Örugg færni í upplýsingaleit, gagnagreiningu og textavinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa sterkan grunn í gagnrýninni hugsun, heimildamati og rökræðu frá fyrri árgöngum.

• Verkefnamiðað nám (PBL) — Nemendur vinna sjálfstætt rannsóknarverkefni frá upphafi til enda.
• Skipulögð rökræða — Nemendur verja afstöðu sína í formlegri rökræðu fyrir bekknum.

Að nemendur öðlist hæfni í að finna, meta og nota ritrýndar fræðilegar heimildir og skilji muninn á fræðilegum og almennum heimildum.

Nemendur kynna sér ritrýndar fræðilegar heimildir og læra hvernig ritrýniferlið tryggir gæði. Þeir leita í gagnagrunnum, meta fræðilegar greinar og nota þær í eigin rannsóknarverkefni. Þeir búa til heimildaskrá í APA-formi þar sem fræðilegar heimildir eru í aðalhlutverki.

• Google Scholar og opnir fræðigagnagrunnar
• Zotero eða sambærilegt heimildastjórnunarforrit
• Tölvur með nettengingu og textavinnsluforrit

Kennarinn útskýrir ritrýniferlið: höfundur sendir grein, sérfræðingar meta hana, grein er samþykkt eða hafnað. Hann sýnir dæmi um ritrýnda grein og ber saman við bloggsíðu — nemendur ræða muninn. Kennarinn sýnir hvernig á að leita í Google Scholar og meta niðurstöður: fjöldi tilvísana, tímarit, ártal. Nemendur setja upp Zotero og læra grunnatriðin. Í seinni hlutanum velja nemendur rannsóknarefni og leita sjálfstætt að fræðilegum heimildum. Þeir finna a.m.k. fimm ritrýndar greinar, meta þær og skrá í Zotero. Þeir búa til heimildaskrá á APA-formi og skrifa stutta samantekt (300 orð) um hvað heimildir þeirra segja um efnið. Bekkurinn ræðir reynsluna: Hvað var auðvelt? Hvað var erfitt?

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni; nemandi les fræðilegan texta.
• Tækni: Örugg færni í netnotkun, leit og textavinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa sterkan grunn í APA-kerfinu og heimildavinnu frá fyrri árgöngum.

• Leiðsögn og sýnikennsla — Kennarinn sýnir hvernig á að leita í Google Scholar og meta fræðilegar greinar.
• Sjálfstæð rannsókn — Nemendur leita sjálfstætt að fræðilegum heimildum og meta þær.

Að nemendur öðlist djúpan skilning á höfundarrétti, Creative Commons leyfum og siðferðilegum álitamálum sem tengjast notkun annarra efnis í stafrænum heimi, þ.m.t. gervigreind.

Nemendur rannsaka höfundarrétt, ólík leyfi (Creative Commons) og siðferðileg álitamál sem tengjast notkun efnis í stafrænum heimi. Þeir skoða hvernig gervigreind hefur breytt umræðunni um höfundarrétt og ræða flókin tilvik þar sem réttur höfunda og tækni rekast á.

• Creative Commons vefsíða (creativecommons.org)
• Tölvur með nettengingu
• Google Docs eða Microsoft Word

Kennarinn kynnir Creative Commons leyfakerfið: CC BY, CC BY-SA, CC BY-NC, CC BY-ND og aðrar útgáfur. Nemendur fá dæmi: „Þú vilt nota mynd af Flickr í kynningarefni — hvaða leyfi þarf myndin að hafa?” Þeir æfa sig á fimm tilvikum. Kennarinn kynnir síðan umræðuna um gervigreind og höfundarrétt: Á gervigreind höfundarrétt? Hvað ef gervigreind notar verk annarra til þjálfunar? Nemendur rannsaka raunverulegt tilvik (t.d. málssókn listamanna gegn AI-fyrirtæki) og ræða í hóp. Í seinni hlutanum búa nemendur til eigið stafrænt efni (texta, mynd eða myndskeið) og velja Creative Commons leyfi fyrir efnið sitt. Þeir skrifa röksemdafærslu (500 orð) um hvers vegna þeir völdu tiltekið leyfi og hvernig höfundarréttur ætti að virka í heimi gervigreindar.

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni.
• Tækni: Örugg færni í netnotkun og stafrænu efni.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á höfundarrétti og ritstuldi frá fyrri árgöngum.

• Tilfellisrannsókn og siðferðileg rökræða — Nemendur rannsaka raunveruleg tilvik um höfundarrétt og ræða siðferðileg álitamál.
• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til eigið efni og velja leyfi fyrir það.

Að nemendur sameini alla þá hæfni sem þeir hafa öðlast í heimildavinnu og skrifi sjálfstæða rannsóknarritgerð þar sem fræðileg heimildavinna er í forgrunni.

Nemendur vinna sjálfstætt rannsóknarverkefni þar sem þeir velja efni, finna og meta heimildir, skrifa ritgerð og setja saman fullkomna heimildaskrá. Verkefnið sameinar alla lykilþætti heimildanotkunar: leit, mat, tilvísanir, endursögn, beinar tilvitnanir, APA-form og siðferðilega ábyrgð.

• Zotero eða sambærilegt heimildastjórnunarforrit
• Google Scholar og opnir gagnagrunnar
• Tölvur með textavinnsluforrit (Google Docs eða Word)

Nemendur velja rannsóknarefni í samráði við kennara. Kennarinn útskýrir kröfurnar: ritgerðin skal vera 1200-1500 orð, byggja á a.m.k. átta heimildum (þar af a.m.k. þremur ritrýndum), innihalda beinar og óbeinar tilvísanir og fullkomna heimildaskrá á APA-formi. Nemendur byrja á heimildatöflu þar sem þeir skrá allar heimildir, meta trúverðugleika og skrifa stutta samantekt á hverri. Þeir setja allar heimildir í Zotero. Kennarinn fer yfir heimildatöflu og gefur endurgjöf. Nemendur skrifa ritgerðina og nota bæði beinar og óbeinar tilvísanir. Þegar drög eru tilbúin fara nemendur yfir ritgerðir hvers annars og gefa gagnrýna endurgjöf: Eru tilvísanir réttar? Er heimildaskrá fullkomin? Er rökstuðningur trúverðugur? Nemendur ljúka endanlegri útgáfu og skila.

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og skriftarfærni; nemandi les fræðilegan texta.
• Tækni: Örugg færni í leit, textavinnslu og heimildastjórnun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa alla þá hæfni sem þjálfuð hefur verið á fyrri árgöngum: APA, tilvísanir, endursögn, gagnrýnin hugsun.

• Sjálfstæð rannsókn með leiðsögn — Nemendur vinna sjálfstætt en fá reglulega leiðsögn og endurgjöf frá kennara.
• Jafningjayfirferð (peer review) — Nemendur fara yfir ritgerðir hvers annars og gefa gagnrýna endurgjöf.

Nemendur dýpka hæfni sína í að velja réttan hugbúnað og kynningarform miðað við tilgang, markhóp og samhengi. Þeir gera meðvitaða ákvörðun um hugbúnaðarval og rökstyðja hana faglega.

Kennarinn kynnir aðferðir til að meta hugbúnað: notagildi, aðgengi, kostnaður, samvinnumöguleikar og úttaksmöguleikar (PDF, myndband, vefsíða). Nemendur fá raunhæf verkefni þar sem þeir þurfa að velja hugbúnað miðað við aðstæður: kynningu fyrir stóran hóp, veggspjald á ráðstefnu, myndbandskynningu á netið eða gagnvirkt námsefni. Þeir rökstyðja val sitt skriflega.

• Google Slides
• PowerPoint
• Canva
• Prezi

Nemendur fá þrjú mismunandi raunhæf tilvik: (1) kynning á rannsóknarniðurstöðum fyrir kennarahóp, (2) stafrænt veggspjald á nemendaráðstefnu og (3) myndbandskynningu á skólaverkefni sem deilt er á netið. Fyrir hvert tilvik velja þeir hugbúnað eftir matsramma (notagildi, aðgengi, kostnaður, samvinnumöguleikar, úttaksmöguleikar). Þeir búa til eina af þremur kynningum og skrifa 400-500 orða rökstuðning þar sem þeir greina val sitt á hugbúnaði fyrir öll þrjú tilvikin.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint tæknilýsingar og matsviðmið
• Tækni: Nemandi hefur reynslu af mörgum mismunandi kynningarforritum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur greint mun á kynningarformum og hugbúnaði

• Tilfellisrannsókn — Nemendur fá raunhæf tilvik (t.d. 'þú átt að kynna rannsóknarniðurstöður á ráðstefnu') og velja hugbúnað miðað við aðstæðurnar.
• Matsramma — Nemendur nota matsramma (viðmiðatöflu) til að bera saman hugbúnað eftir ákveðnum viðmiðum.

Nemendur læra tækni til að búa til kynningar sem vekja athygli og halda henni. Þeir skoða TED-kynningar og aðrar fagmannlegar kynningar og greina hvað gerir þær árangursríkar. Þeir beita þessari þekkingu til að búa til eigin áhrifamikla kynningu.

Kennarinn sýnir dæmi um árangursríkar kynningar (t.d. TED Talks) og nemendur greina hvað gerir þær árangursríkar: söguþráður, tilfinningalegt innihald, sjónræn einföldun, tónfall og líkamstjáning. Nemendur nota þessi atriði til að búa til kynningu sem er hönnuð til að vekja athygli og halda henni frá upphafi til enda.

• Google Slides
• Canva

Nemendur skoða fyrst stutt TED Talk og greina hvað gerir hana árangursríka eftir gátlista: söguþráður, opnun sem vekur athygli, sjónræn einföldun, tilfinningalegt innihald, sterk lokaorð. Þeir velja svo efni sem þeir hafa sterka skoðun á (t.d. málefni, áhugamál, reynsla) og búa til tíu glæru kynningu sem notar söguþráð og miðar að því að vekja athygli. Þeir æfa sig í litlum hóp, fá endurgjöf og kynna lokakynninguna fyrir bekknum.

• Lestur: Nemandi getur greint og metið fagmannlegar kynningar
• Tækni: Nemandi getur búið til fagmannlega kynningu í sjálfvöldum hugbúnaði
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á munnlegri framsetningu og líkamstjáningu

• Greining á fyrirmyndum — Nemendur skoða stutta TED-kynningu og greina hvað gerir hana árangursríka eftir ákveðnum viðmiðum.
• Söguþráðsaðferð — Nemendur læra að byggja kynningu upp sem sögu: byrjun sem vekur athygli, miðja sem þróar efnið og endi sem skilar skilaboðum.

Nemendur læra að aðlaga kynningu að mismunandi markhópum: börnum, jafnöldrum, kennurum eða atvinnulífi. Þeir skilja hvernig tungumál, sjónræn framsetning, dýpt efnis og framsetningaraðferðir breytast eftir markhópnum.

Kennarinn ræðir um mikilvægi þess að þekkja markhópinn og aðlaga kynninguna að honum. Nemendur búa til sömu kynningu á sama efni en aðlagaða að tveimur mismunandi markhópum. Þeir greina muninn á tungumáli, flækjustigi, sjónrænu útliti og framsetningaraðferðum milli hópanna.

• Google Slides
• Canva
• PowerPoint

Nemendur velja efni sem þeir þekkja vel (t.d. loftslagsbreytingar, gervigreind, íþróttir) og búa til tvær útgáfur af kynningu á sama efni: eina fyrir 5.-6. bekkinga og aðra fyrir kennarahóp eða atvinnulífsráðstefnu. Þeir aðlaga tungumál, flækjustig, sjónrænt útlit, leturstærð, myndir og framsetningarstíl. Nemendur skrifa 400-500 orða greiningu þar sem þeir rökstyðja hverja aðlögun og tengja hana við eiginleika markhópsins. Þeir kynna báðar útgáfur og fá endurgjöf.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint mismunandi textategundir og miðlaefni
• Tækni: Nemandi getur valið hugbúnað, búið til gagnvirkar kynningar og flutt þær á mismunandi vettvangi
• Aðrar forsendur: Þekking á mismunandi aldurshópum og samskiptaaðferðum

• Markhópagreining — Nemendur greina eiginleika markhópa (aldur, þekking, áhugi, væntingar) og nota þá til að stýra hönnun og framsetningu.
• Samanburður á aðlögun — Nemendur búa til tvær útgáfur af sömu kynningu og bera þær saman, sem dýpkar skilning á aðlögun.

Nemendur skrifa lokaritgerð sem uppfyllir öll APA-viðmið og sameinar alla þá færni sem þeir hafa lært í ritvinnslu í gegnum grunnskólann. Þetta er heildarverkefni sem sýnir hæfni nemandans í faglegri ritvinnslu.

Kennarinn fer yfir öll APA-viðmið og nemendur skrifa 1000+ orða ritgerð sem uppfyllir þau öll. Ritgerðin á að hafa forsíðu, efnisyfirlit, inngangur, kafla, niðurstöðu og heimildaskrá. Nemendur nota heading-stíla, haus og fót, neðanmálsgreinar, in-text tilvísanir og sjálfvirkt efnisyfirlit.

• Google Docs
• Microsoft Word

Nemendur skrifa 1000+ orða ritgerð um efni sem þeir velja úr samfélagsfræði, náttúrufræði eða sögu. Ritgerðin á að uppfylla öll APA-viðmið: forsíða (heiti, nafn, skóli, dagsetning), sjálfvirkt efnisyfirlit, inngangur, a.m.k. þrír kaflar með undirkafla, niðurstaða, heimildaskrá (a.m.k. 5 heimildir samkvæmt APA-sniði). Nemendur nota in-text tilvísanir (Höfundur, ár) og neðanmálsgreinar eftir þörfum. Þeir fá jafningjaendurgjöf í Suggesting mode og endurskoða ritgerðina áður en þeir skila lokaskjali.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint fræðilegar heimildir
• Tækni: Nemandi getur notað alla eiginleika ritvinnsluforrits: heading-stíla, haus/fót, efnisyfirlit, tilvísanir
• Aðrar forsendur: Nemandi hefur reynslu af APA-uppsetningu úr 9. bekk

• Verkefnamiðað nám — Nemendur skrifa ritgerð frá upphafi til enda: velja efni, safna heimildum, skipuleggja, skrifa, endurskoða og skila.
• Ferlisritun — Nemendur fara í gegnum skýrt ritferli: hugmyndavinna, drög, endurskoðun, jafningjaendurgjöf, lokaútgáfa.

Nemendur læra að búa til gagnvirk skjöl þar sem fleiri en einn vinnur samtímis og þar sem gagnvirkir þættir eins og hlekkir, innfelld myndbönd og eyðublöð eru notaðar. Þeir skilja möguleika samtímavinnusvæða og gagnvirkra skjala.

Kennarinn sýnir hvernig hægt er að nota Google Docs sem gagnvirkt vinnusvæði: innfelld myndbönd, hlekkir á ytri efni, Smart Chips, eyðublaðsþættir og samtímaritun. Nemendur búa til gagnvirkt skjal þar sem fleiri en einn höfundur vinnur samtímis og gagnvirkir þættir auðga efnið.

• Google Docs

Nemendur vinna í hópum (3-4 saman) og búa til gagnvirkt skjal um viðfangsefni úr samfélagsfræði (t.d. loftslagsbreytingar, gervigreind, mannréttindi). Skjalið á að innihalda: hlekkja á ytri efni, innfelld myndbönd (YouTube), Smart Chips (@-nöfn, dagsetningar), gagnvirka efnisyfirlit og skýr svæði þar sem hver hópmeðlimur hefur skrifað sitt efni. Hópurinn deilir og sýnir skjalið fyrir bekknum og útskýrir hvernig þeir skipulögðu samstarfið.

• Lestur: Nemandi getur lesið og skilið gagnvirk skjöl
• Tækni: Nemandi getur búið til fagmannlega ritgerð og notað Suggesting mode og athugasemdir
• Aðrar forsendur: Reynsla af samvinnu í Google Docs

• Samvinnunám í hóp — Nemendur vinna í hópum (3-4 saman) að gagnvirku skjali þar sem allir skrifa samtímis í sitt svæði.
• Uppgötvunarnám — Nemendur kanna gagnvirka eiginleika Google Docs og finna sjálfir hvernig á að nota þá.

Nemendur kynnast sérhæfðum viðbótum (add-ons) og eiginleikum ritvinnsluforrits sem auka skilvirkni og möguleika. Þeir læra að nýta viðbætur til að bæta vinnuferli sín og skilja hvernig tæknin getur stutt við fræðilega ritun.

Kennarinn kynnir viðbætur (Add-ons) í Google Docs og Microsoft Word sem geta aukið virkni forritanna: heimildastjórnun (t.d. Zotero, EasyBib), stafsetningartól, orðatalningu og sniðmátagerð. Nemendur setja upp viðbætur, prófa þær og meta notagildi þeirra. Kennarinn ræðir einnig um sjálfvirknimöguleika og hvernig hægt er að búa til persónuleg sniðmát.

• Google Docs
• Microsoft Word

Nemendur fá tvíþætt verkefni. (1) Þeir setja upp og prófa a.m.k. tvær viðbætur: eina til heimildastjórnunar (t.d. EasyBib eða Paperpile) og eina til ritunarstjórnar (t.d. orðatalningu eða stafsetningarviðbót). Þeir skrifa stutta lýsingu á hverri viðbót og meta notagildi hennar. (2) Þeir búa til persónulegt APA-sniðmát í Google Docs eða Word sem inniheldur allar réttar stillingar (letur, línubil, mörk, haus, forsíðu, efnisyfirlitsreit, heimildaskrárhausinn) og vista sem template. Sniðmátið er prófað með því að nota það til að búa til stutt prufuskjal.

• Lestur: Nemandi getur lesið og metið tæknilegar lýsingar á viðbótum
• Tækni: Nemandi getur skrifað APA-ritgerð með öllum þáttum og unnið gagnvirk skjöl
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á viðbótum og forritum

• Uppgötvunarnám — Nemendur kanna viðbótamarkaðinn og velja viðbætur sem gætu nýst þeim. Þeir setja þær upp og prófa.
• Sniðmátahönnun — Nemendur hanna eigið APA-sniðmát sem þeir geta notað aftur og aftur fyrir ritgerðir.

Að nemendur geti notað skilyrt snið til að draga fram lykilupplýsingar úr gagnasöfnum á sjónrænan hátt.

Nemendur læra að setja upp skilyrt snið (Conditional Formatting) sem breytir litum, leturgerð eða reitafyllingu eftir gildi gagnanna. Þeir nota skilyrtar reglur til að draga fram mikilvægar upplýsingar og gera gögn auðlesanlegri.

• Google Sheets eða Excel
• Tölvur

Kennarinn sýnir gagnasafn (t.d. einkunnir nemenda í mörgum greinum). Nemendur setja upp skilyrt snið: (1) Rautt ef einkunn er undir 5 (fall), (2) Gult ef einkunn er 5-7 (sæmilegt), (3) Grænt ef einkunn er 8-10 (gott). Þeir bæta við fleiri reglum: hámarksgögn fá feitletrað snið, lægstu gildi fá rauðan bakgrunn. Nemendur vinna síðan með eigin gagnasafn og setja upp viðeigandi skilyrtar reglur.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið skilyrtar reglur og uppsetningu þeirra.
• Tækni: Nemendur þurfa góða færni í töflureikni, formúlum og sniðstillingum.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á samanburðaraðgerðum (stærra en, minna en, jafnt og).

• Sjónrænt nám — Nemendur sjá hvernig skilyrt snið breytir útliti gagna og dregur fram mynstur.
• Hagnýt verkefni — Nemendur nota skilyrt snið á raunveruleg gögn til að leysa raunveruleg vandamál.

Að nemendur geti nýtt gervigreindartól til að aðstoða við formúlugerð og gagnagreiningu í töflureikni.

Nemendur kynnast hvernig gervigreind (AI) getur aðstoðað við formúlugerð í töflureikni. Þeir nota AI-tól til að búa til flóknar formúlur, fá útskýringar á formúlum og greina gögn. Þeir læra jafnframt að meta og sannreyna niðurstöður AI.

• Google Sheets eða Excel
• AI-aðstoð (t.d. innbyggð í Sheets/Excel)
• Tölvur

Kennarinn gefur flókið gagnasafn (t.d. sölugögn verslunar yfir 12 mánuði). Nemendur: (1) Prófa að skrifa formúlur sjálfir (t.d. finna besta sölumánuð eftir vöruflokki), (2) Nota AI-aðstoð til að fá tillögu að formúlu, (3) Bera saman lausnirnar og meta hvort AI-formúlan er rétt, (4) Nota AI til að útskýra flókna formúlu sem þeir skilja ekki. Nemendur skrifa um kosti og galla þess að nota AI við formúlugerð.

• Lestur: Nemendur þurfa góða lestrar- og ritunarfærni til að lýsa þörfum sínum fyrir AI.
• Tækni: Nemendur þurfa góða færni í töflureikni og reynslu af formúlum og PIVOT TABLE.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á gervigreind og hvernig hún virkar.

• Gagnrýnin notkun AI — Nemendur nota AI til að fá formúlur en meta og sannreyna niðurstöðurnar sjálfir.
• Samanburður — Nemendur bera saman formúlur sem þeir skrifa sjálfir við tillögur AI.

Að nemendur geti búið til endurnýtanlegt sniðmát (template) í töflureikni sem aðrir geta notað.

Nemendur búa til faglegt sniðmát í töflureikni sem inniheldur formúlur, skilyrt snið, myndrit og leiðbeiningar. Sniðmátið er hannað þannig að aðrir geti notað það með því að slá inn eigin gögn og fá sjálfkrafa niðurstöður.

• Google Sheets eða Excel
• Tölvur

Nemendur velja verkefni (t.d. fjárhagsáætlun heimilis, einkunnayfirlit, íþróttaárangur) og búa til sniðmát sem aðrir geta notað: (1) Innslátturblað með merktu reitum þar sem notandinn slær inn gögn, (2) Formúlublað sem reiknar sjálfkrafa, (3) Myndritsblað sem uppfærist sjálfkrafa, (4) Leiðbeiningarblað sem útskýrir notkun. Nemendur vernda formúlureiti og merkja innsláttarreiti með litum. Hópar skipta á sniðmátum og prófa.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta skrifað skýrar leiðbeiningar á íslensku.
• Tækni: Nemendur þurfa mikla færni í töflureikni: formúlur, skilyrt snið, myndrit, mörg blöð.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á hönnun notendaviðmóts og upplifunar.

• Hönnunarnám — Nemendur hanna sniðmát með notandann í huga: skýrleika, aðgengi og endurnýtanleika.
• Jafningjamat — Nemendur prófa sniðmát annars hóps og gefa endurgjöf.

Að nemendur geti skipulagt og framkvæmt sjálfstætt ljósmynda- eða myndbandsverkefni frá hugmynd til faglegrar kynningar.

Nemendur velja sjálfir verkefni: annaðhvort ljósmyndasyrpu eða stuttmynd. Þeir skrifa skipulag (handrit/hugmynd), velja tæki og hugbúnað, framkvæma, vinna efnið og kynna lokaverkið á faglegan hátt.

• Tæki að eigin vali (iPad, iPhone, Mac)
• Hugbúnaður að eigin vali (iMovie, Photos, Clips)

Nemendur velja verkefni: (A) Ljósmyndasyrpa (8-12 myndir) eða (B) Stuttmynd (2-3 mín.). Þeir skrifa verkefnaskrá: (1) Hugmynd og tilgangur, (2) Val á tæki og hugbúnaði, (3) Tímaáætlun. Þeir framkvæma myndtöku, vinna efnið í myndvinnslu/klippingu og búa til faglega lokaafurð. Verkefnið er kynnt fyrir bekknum með stuttri kynningu þar sem nemandinn útskýrir val og ferli.

• Lestur: Nemendur þurfa góða lestrar- og ritunarfærni til handritsskrifa og skipulags.
• Tækni: Nemendur þurfa víðtæka reynslu af ljósmyndun, myndvinnslu, myndbandsgerð og klippingu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa sjálfstæði, tímastjórnun og getu til að skipuleggja stórt verkefni.

• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna sjálfstætt verkefni frá hugmynd til kynningar.
• Leiðsagnarmat — Kennarinn veitir endurgjöf á hverju stigi verkefnisins.

Að nemendur geti beitt fjölbreyttum lýsingaraðferðum á faglegan hátt til að skapa stemningu og gæði í ljósmyndum.

Nemendur dýpka skilning sinn á lýsingu: þeir vinna með náttúrulegt ljós, tilbúna lýsingu, speglun og skuggaáhrif. Þeir búa til ljósmyndasyrpu þar sem lýsing er aðalþemað og sérhver mynd notar ólíka lýsingaraðferð.

• iPhone eða iPad með myndavél
• Photos - ítarlegri breytingar
• Vasaljós og endurskinsplata

Kennarinn sýnir myndir þar sem lýsing er markvisst notuð: (1) Mjúk lýsing (diffused) - dreifð og blíð, (2) Sterk lýsing (hard) - skörp skugga, (3) Bakljós (backlight) - silhouette, (4) Hliðarljós - dramatískt, (5) Rembrandt-lýsing - klassísk portrettlýsing. Nemendur taka mynd í hverri lýsingaraðferð og búa til ljósmyndasyrpu. Þeir skrifa við hverja mynd hvaða lýsingaraðferð var notuð og hvaða stemningu hún skapar.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið og skilið fagleg hugtök um lýsingu.
• Tækni: Nemendur þurfa víðtæka reynslu af ljósmyndun og myndvinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að ljósabúnaði (vasaljós, lampar) og mismunandi ljósskilyrðum.

• Tilraunamiðað nám — Nemendur gera markvissar tilraunir með lýsingu og skrá niðurstöður.
• Greining á faglegu efni — Nemendur skoða ljósmyndir fagfólks og greina lýsingaraðferðir.

Að nemendur geti kanna og nýtt ítarlegar stillingar á myndavél snjalltækja eða sérhæfðra myndavéla.

Nemendur kanna ítarlegri stillingar á myndavél: HDR, RAW-mynd, ISO, hraðavísir (shutter speed), hvítjöfnun (white balance) og upplausn. Þeir skilja hvernig þessar stillingar hafa áhrif á endanlega mynd og prófa sjálfir.

• iPhone eða iPad (nýleg gerð)
• Photos - ítarlegri breytingar
• Pro Camera forrit (valfrjálst)

Kennarinn kynnir ítarlegri stillingar: (1) HDR - sameinar margar birtustillingar, (2) RAW - óunnin mynd með meiri möguleikum, (3) ISO - næmleiki ljósskynjara, (4) Hvítjöfnun - litahiti ljóssins. Nemendur: (1) Taka sömu mynd með og án HDR og bera saman, (2) Prófa mismunandi hvítjöfnun (sólskin, skýjað, glóðarljós) og sjá áhrif á liti, (3) Breyta ISO og sjá áhrif á bitamynd (noise). Nemendur búa til samanburðarblað og skila sem hluta af lokasafni verkefna.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið tæknilýsingar á ensku og íslensku.
• Tækni: Nemendur þurfa víðtæka reynslu af ljósmyndun og myndvinnslu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnþekkingu á ljósfræði (birta, fókus, lýsing).

• Uppgötvunar- og tilraunarnám — Nemendur kanna ítarlegar stillingar á eigin tæki og prófa sjálfir.
• Jafningjakennsla — Nemendur sem finna áhugaverðar stillingar deila þekkingu með samnemendum.

Að nemendur sameini margar tegundir stafræns efnis — myndir, myndbönd, hreyfigrafík, texta og hljóð — í eitt stórt margmiðlunarverkefni. Þeir sýna yfirgripsmikla tæknifærni og skapandi hugsun.

Nemendur vinna að margmiðlunarverkefni þar sem þeir sameina a.m.k. 3 tegundir stafræns efnis (t.d. myndir, hreyfigrafík og hljóð) í eina heild. Verkefnið getur verið kynning á málefni, stafræn sýning eða auglýsingaherferð. Nemendur vinna sjálfstætt eða í pörum frá hugmynd til lokaafurðar.

• Canva, GIMP og/eða Photoshop
• Tölvur

1. Kennari kynnir verkefnið: Búið til margmiðlunarverkefni sem notar a.m.k. 3 tegundir stafræns efnis. Sýnir dæmi (8 mín).
2. Nemendur velja efni og gerð verkefnis — skrifa stuttan verkefnaáætlun (10 mín).
3. Kennari samþykkir áætlanir og gefur ráð (5 mín).
4. Nemendur vinna sjálfstætt að verkefninu — kennari gengur á milli og styður (40 mín).
5. Nemendur sýna í pörum og fá endurgjöf á miðjum vegi (8 mín).
6. Nemendur lagfæra og ljúka við (lýkur heima ef þörf er).
7. Kynning á lokaverkefnum næstu kennslustund (seinni hluti tíma).
8. Kennari dregur saman og tengir við framtíðarnám (9 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið, skrifað og unnið sjálfstætt með tæknileiðbeiningar
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af myndvinnslu, hreyfigrafík, hönnun og geta unnið í mörgum forritum
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skipulagsfærni og getu til sjálfstæðrar verkefnavinnu

• Sjálfstæð verkefnamiðuð vinna — Nemendur bera ábyrgð á eigin verkefni frá hugmynd til kynningar
• Portfóliónálgun — Verkefnið verður hluti af stafrænu portfólíói nemenda sem sýnir færni þeirra

Að nemendur hanni heildar sjónrænt yfirbragð fyrir vörumerki — lógó, litapalletta, leturval og beitingu á ólíkum flötum (vefsíða, umbúðir, auglýsing). Þeir kynnast vörumerkjahönnun og sjónrænni samhæfni.

Nemendur fá verkefni að hanna sjónrænt yfirbragð fyrir ímyndað vörumerki. Þeir byrja á lógói, velja litapalletttu og leturval, og hanna síðan vefsíðuútlit og vöruumbúðir sem nota sama sjónræna yfirbragð. Þetta líkir eftir raunverulegum hönnunarferlum.

• Canva og/eða GIMP/Illustrator
• Tölvur

1. Kennari sýnir dæmi um vörumerkjahönnun: Apple, BYKO, 66 North — hvað gerir sjónrænt yfirbragð samhæft? (8 mín).
2. Kennari fer yfir lykilatriði: lógó, litapallettur, leturval, samræmi (7 mín).
3. Nemendur velja ímyndað vörumerki (t.d. kaffihús, fatnaðarmerki, leikjafyrirtæki) og lýsa persónuleika þess (5 mín).
4. Nemendur hanna lógó og velja litapallettu og leturval (15 mín).
5. Nemendur hanna vefsíðuútlit sem notar sjónræna yfirbragðið (15 mín).
6. Nemendur hanna vöruumbúðir eða auglýsingu sem notar sama yfirbragð (15 mín).
7. Nemendur setja allt saman á kynnisblaði og kynna í hópum (10 mín).
8. Bekkurinn gefur endurgjöf og kennari dregur saman (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið hönnunarleiðbeiningar og greinar um vörumerkjahönnun
• Tækni: Nemendur hafa víðtæka reynslu af hönnunarforritum og geta unnið sjálfstætt
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á vörumerkjahugtakinu og sjónrænni samhæfni

• Raunhæf hönnunarverkefni — Nemendur vinna verkefni sem líkir eftir raunverulegum hönnunarferlum í atvinnulífi
• Heildstæð hönnunarhugsun — Nemendur læra að sjá sjónrænt yfirbragð sem heild frekar en einstakar myndir

Að nemendur nái góðum tökum á flóknum myndvinnsluhugbúnaði (GIMP eða Photoshop) og geti unnið fagleg myndvinnsluverkefni. Þeir nota flókin verkfæri eins og grímur, ferill, snjallhlutar og litarétting.

Nemendur vinna dýpkaðar æfingar í GIMP eða Photoshop: nota grímur til að fela og sýna, vinna með ferla (paths), laga liti á faglegan hátt og búa til flóknar samsettar myndir. Lokaverkefnið er fagleg myndvinnsla sem sýnir hæfni í flóknum verkfærum.

• GIMP eða Photoshop
• Tölvur

1. Kennari sýnir flókin verkfæri: grímur, ferla (paths), litarétting (levels/curves) (15 mín).
2. Nemendur æfa grímur — búa til mynd þar sem hluti er felinn eða sýndur með grímum (10 mín).
3. Nemendur æfa litaréttingu — taka litlausa eða ofbirta mynd og lagfæra (10 mín).
4. Nemendur fá lokaverkefni: Búið til fagleg samsett mynd sem notar grímur, litaréttingu og a.m.k. 5 lög. Verkefnið á að sýna ykkar besta verkefni til portfólíós (30 mín).
5. Nemendur kynna verkefni sín og útskýra tæknilegar aðferðir sem þeir notuðu (10 mín).
6. Jafningjamat: Nemendur meta 2 verk annarra nemenda út frá viðmiðum (3 mín).
7. Kennari dregur saman og ræðir framtíðarmöguleika í myndvinnslu (2 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar og kennsluefni á íslensku og ensku
• Tækni: Nemendur hafa góða reynslu af GIMP eða Photoshop og þekkja lagakerfi, bursta og grunnverkfæri
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa þolinmæði og áhuga á faglegu myndvinnsluverki

• Meistaranámskennsla — Nemendur vinna á flóknu stigi og fá einstaklingsmiðaðan stuðning kennara sem leiðsögumanns
• Gæðamiðuð vinna — Áhersla er á gæði lokaafurðar frekar en magn — nemendur fá tíma til að vanda vinnu sína

Að nemendur kynnist framhaldshljóðvinnsluverkfærum — limiter og multiband compression. Þeir skilja hvernig þessi verkfæri eru notuð til að halda hljóðstyrk innan marka og stilla mismunandi tíðnisvið sjálfstætt.

Nemendur nota limiter til að koma í veg fyrir ofstýringu (clipping) og multiband compression til að þjappa mismunandi tíðnisvið á ólíkan hátt. Þeir bera saman áhrif á tónlistar- og raddupptökur.

• Audacity (með viðbótum) eða Pro Tools (kennsluútgáfa)
• Tölvur með heyrnartólum

1. Kennari útskýrir limiter: eins og compressor en stöðvari hljóðið við ákveðin mörk. Sýnir dæmi (10 mín).
2. Kennari útskýrir multiband compression: þjappa bassi og diskant á ólíkan hátt (10 mín).
3. Nemendur prófa limiter á raddupptöku — stilla threshold og sjá hvað gerist (12 mín).
4. Nemendur prófa multiband compression á tónlist — stilla hvert tíðnibil sjálfstætt (15 mín).
5. Nemendur fá blandaðan tónlistarþátt og nota limiter og multiband comp til að fínstilla (20 mín).
6. Nemendur bera saman fyrir og eftir í pörum (8 mín).
7. Kennari dregur saman (5 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið fagleg efni um hljóðvinnslu
• Tækni: Nemendur kunna á compression, EQ og hljóðblöndun
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa gott eyra og þolinmæði

• Fagleg þjálfun — Nemendur vinna eins og fagfólk í hljóðstöðvu — skýrar aðferðir og gæðakröfur
• A/B samanburður — Nemendur bera saman breyttar og óbreyttar útgáfur til að heyra fínan mun

Að nemendur kynnist AI-verkfærum sem eru notuð í hljóðblöndun og meistaravinnslu. Þeir bera saman handverksblöndun við AI-blöndun og meta kosti og galla beggja aðferða.

Nemendur nota AI-blöndunarverkfæri (t.d. LANDR, iZotope Ozone) til að sjálfkrafa blanda eða meistara tónlistarverkefni. Þeir bera saman niðurstöður við eigin handverksblöndun og ræða hvenær AI er nytsamlegt og hvenær handverk er betri.

• AI-blöndunarverkfæri (LANDR, iZotope Ozone eða sambærilegt)
• Audacity eða Pro Tools
• Tölvur

1. Kennari kynnir AI-blöndunarverkfæri og hvernig þau virka (8 mín).
2. Nemendur fá tónlistarverkefni og blanda það sjálfir í Audacity — lokablöndun (20 mín).
3. Nemendur nota AI-verkfæri til að blanda sama verkefni sjálfkrafa (10 mín).
4. Nemendur bera saman handverks- og AI-blöndun gaumgæfilega — skrifa niður mun á 5 atriðum (12 mín).
5. Bekkurinn hlustar á 3-4 pör af blöndunum og greiðir atkvæði: Hvor er betri? (10 mín).
6. Umræða: Hvenær er AI nóg? Hvenær þarf handverk? (12 mín).
7. Nemendur skrifa stutta greinargerð (5 mín).
8. Kennari dregur saman (3 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið fagleg efni um AI og hljóðvinnslu
• Tækni: Nemendur hafa víðtæka reynslu af hljóðblöndun og geta metið gæði
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa aðgang að AI-blöndunarverkfærum

• Samanburðarrannsókn — Nemendur bera saman AI og handverk á kerfisbundinn hátt
• Umræðumiðuð kennsla — Nemendur ræða kosti og galla AI í hljóðvinnslu

Að nemendur kynnist meistaravinnslu (mastering) — lokaskrefinu í hljóðframleiðslu. Þeir læra hvernig meistaravinnsla gerir tónlist tilbúna til útgáfu — jöfn hljóðstyrkur, samræmd tónmynd og viðeigandi hljóðstyrkur fyrir dreifingu.

Nemendur taka lokaverkefni úr blöndun og meistara það: stilla hljóðstyrk fyrir dreifingu (LUFS), nota EQ og compression á heildarblöndun og tryggja samræmda tónmynd. Þeir bera saman meistaraða og ómeistað útgáfu.

• Audacity eða Pro Tools
• Tölvur með heyrnartólum (eða hátölurum)

1. Kennari útskýrir meistaravinnslu: hvað er hún, hvers vegna er hún nauðsynleg, hvað er LUFS (10 mín).
2. Kennari sýnir meistararferli: (1) EQ á heildarblöndun, (2) compression, (3) limiter, (4) stilla LUFS (12 mín).
3. Nemendur fá blandað tónlistarverkefni og meistara það: stilla EQ (10 mín).
4. Nemendur bæta við compression og limiter (10 mín).
5. Nemendur mæla LUFS og stilla á -14 LUFS (Spotify-staðall) (8 mín).
6. Nemendur bera saman meistaraða og ómeistaða útgáfu (8 mín).
7. Nemendur bera saman vinnu sína við útgefna tónlist á svipuðu stigi (8 mín).
8. Umræða um meistararferlið og kennari dregur saman (14 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið fagleg efni um hljóðframleiðslu og dreifingarstaðla
• Tækni: Nemendur hafa víðtæka reynslu af hljóðblöndun og áhrifanotkun
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa lokaverkefni frá blöndun sem hægt er að meistara

• Fagleg meistaranámskennsla — Nemendur vinna sem meistarar á eigin eða annarra verkefnum — hásta stig hljóðvinnslu
• Viðmiðunarhlustun — Nemendur bera saman vinnu sína við fagleg viðmið (útgefin tónlist)

Að nemendur sérsníði stafrænt efni að sérstökum markhópi og tilgangi. Þeir noti gögn og rannsóknir til að taka ákvarðanir um hönnun, texta og framsetningu.

Nemendur fá raunhæft verkefni (t.d. kynna skólann fyrir væntanlegum nemendum eða búa til upplýsingaherferð um heilsufar). Þeir rannsaka markhópinn, velja verkfæri og búa til sérsniðið efni sem miðar nákvæmlega að þeim.

• Canva, WordPress, Google Sites, Smore
• Tölvur

1. Kennari kynnir verkefnið og hugtakið markhópamiðuð hönnun (8 mín).
2. Nemendur velja raunhæft verkefni og skilgreina markhóp (8 mín).
3. Nemendur rannsaka markhópinn: hvað finnst þeim? hvar eru þeir? hvað vekur áhuga? (12 mín).
4. Nemendur skipuleggja efni eftir rannsókn (5 mín).
5. Nemendur búa til efnið í völdum verkfærum (30 mín).
6. Nemendur prófa efnið á 2-3 meðlimum markhópsins (ef mögulegt) eða samnemendum (8 mín).
7. Nemendur lagfæra eftir viðbrögðum (5 mín).
8. Kennari dregur saman (4 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið rannsóknarefni og skrifað faglega texta
• Tækni: Nemendur hafa víðtæka reynslu af efnissköpun og netmiðlun
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa rannsóknarhæfni og skapandi hugsun

• Markhópamiðuð hönnun — Nemendur rannsaka markhóp áður en þeir byrja að hanna — fagleg nálgun
• Árangursmat — Nemendur meta hvort efnið virkar hjá markhópnum

Að nemendur þrói vefsíðu yfir tíma — viðhaldi efni, bæti við nýjum síðum, greini umferð og bæti upplifun notenda. Þetta er framhald af uppsetningarverkefni og sýnir raunverulega viðhaldsstörf.

Nemendur taka vefsíðu sem þeir (eða aðrir) hafa búið til og bæta hana: uppfæra efni, bæta við nýjum síðum, lagfæra vandamál og greina hvernig notendur nota síðuna. Þetta endurspeglar raunveruleg störf vefstjóra.

• WordPress eða Google Sites
• Tölvur

1. Kennari útskýrir: Vefsíðugerð er aldrei „búin” — hún þarf stöðugt viðhald (5 mín).
2. Nemendur opna vefsíðu sína (eða fá vefsíðu til að þróa) og meta: Hvað þarf að uppfæra? Hvað vantar? (10 mín).
3. Nemendur skrifa lista yfir 5+ umbætur (8 mín).
4. Nemendur framkvæma umbætur: uppfæra texta, bæta við nýrri síðu, lagfæra broken links (30 mín).
5. Nemendur safna endurgjöf frá 2-3 samnemendum: Hvað virkar vel? Hvað gæti verið betra? (10 mín).
6. Nemendur lagfæra eftir endurgjöf (8 mín).
7. Nemendur skrifa stutta skýrslu um hvað þeir breyttu og hvers vegna (5 mín).
8. Kennari dregur saman (4 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tölvulegar greiningarskýrslur
• Tækni: Nemendur geta sett upp og unnið í WordPress eða Google Sites
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa vefsíðu sem þarf að viðhalda

• Viðhaldsmiðað nám — Nemendur læra ekki bara að búa til heldur einnig að viðhalda og þróa
• Gagnastýrð umbætur — Nemendur nota endurgjöf og gögn til að taka ákvarðanir um breytingar

Að nemendur noti einfalda forritun (HTML/CSS eða innfellt JavaScript) til að búa til gagnvirkt efni á vef. Þeir skilja hvernig vefsíður virka á tæknilegu stigi og geta bætt við gagnvirkni.

Nemendur kynnast HTML og CSS á grunni og nota þau til að breyta útliti vefsíðu eða bæta við einföldum gagnvirkum hlutum. Þeir sjá „bak við tjöldin” á vefsíðum og skilja hvernig kóði stýrir útliti og hegðun.

• HTML/CSS ritstjóri (t.d. VS Code eða CodePen)
• Tölvur

1. Kennari sýnir: Öll vefsíðan sem þið sjáið er gerð úr kóða! Sýnir „View Source” á vefsíðu (5 mín).
2. Kennari kynnir HTML grundvallaratriði: <html>, <head>, <body>, <h1>, <p>, <img> (12 mín).
3. Nemendur skrifa fyrstu HTML-síðu sína í CodePen eða VS Code (10 mín).
4. Kennari kynnir CSS: litir, leturstærð, bakgrunnur (10 mín).
5. Nemendur bæta CSS við síðu sína og breyta útliti (12 mín).
6. Kennari sýnir hvernig á að bæta við einfaldri gagnvirkni — t.d. takki sem breytir lit (8 mín).
7. Nemendur búa til sína eigin vefsíðu með HTML, CSS og a.m.k. einum gagnvirkum hlut (15 mín).
8. Nemendur kynna og kennari dregur saman (8 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið tæknilegar leiðbeiningar á ensku
• Tækni: Nemendur hafa reynslu af vefsíðugerð og forritun á einhverju stigi
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa áhuga á tækni og forritun

• Kóðunarkennsla — Nemendur læra HTML/CSS með verklegum æfingum — sjá strax áhrif kóðans
• Tilraunir og uppgötvun — Nemendur breyta kóða og sjá hvað gerist — tilraunanálgun

Að nemendur geti greint og rætt samfélagsleg áhrif stafrænnar tækni á heilsu og vellíðan á breiðum grundvelli.

Nemendur rannsaka hvernig stafræn tækni hefur áhrif á heilsu samfélagsins í heild: lýðheilsa, andleg heilsa unglinga, einmanaleiki, og jákvæð áhrif eins og aðgengi að heilbrigðisþjónustu. Þeir skrifa grein eða búa til kynningu.

• Fræðilegar heimildir og fréttir
• Google Docs eða Word
• SAFT.is og Common Sense Education

Nemendur velja eitt viðfangsefni tengt tækni og heilsu samfélagsins (t.d. áhrif félagsmiðla á andlega heilsu unglinga, rafræn heilbrigðisþjónusta, tæknifíkn, hreyfitækni). Þeir rannsaka viðfangsefnið, finna a.m.k. þrjár heimildir og skrifa stutta fræðilega grein. Valdir nemendur taka síðan þátt í málþingi þar sem þeir kynna niðurstöður sínar og bekkurinn ræðir saman.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint fræðilegan og samfélagslegan texta
• Tækni: Góð upplýsingalæsi og rannsóknarfærni
• Aðrar forsendur: Grunnþekking á samfélagslegum málefnum

• Rannsóknarritgerð — Nemendur skrifa stutta fræðilega grein sem byggir á heimildum
• Málþing (Panel discussion) — Valdir nemendur taka þátt í málþingi þar sem þeir kynna mismunandi sjónarhorn

Að nemendur hanni stafræna lausn sem stuðlar að vellíðan og heilsu – og beiti þekkingu sinni um ávanabindandi og siðferðilega hönnun.

Nemendur hanna hugmynd að forriti eða vefþjónustu sem stuðlar að vellíðan án ávanabindandi hönnunar. Þeir beita hönnunarhugsun og gera frumgerð.

• Figma eða Canva (frumgerð)
• Google Slides eða PowerPoint

Nemendur vinna í hópum og hanna hugmynd að forriti eða vefþjónustu sem stuðlar að vellíðan. Þeir byrja á samkenndarviðtölum (spyrja jafningja um þarfir), skilgreina vandamálið, vinna að hugmyndum, búa til frumgerð og kynna. Lykilskilyrði: lausnin má ekki nota ávanabindandi hönnun og verður að virða persónuvernd. Hópar kynna hugmyndir og bekkurinn gefur endurgjöf.

• Lestur: Nemandi getur unnið sjálfstætt og í hópi að flóknum verkefnum
• Tækni: Reynsla af frumgerðarsmíði eða kynningarverkfærum
• Aðrar forsendur: Þekking á ávanabindandi hönnun og persónuvernd

• Hönnunarhugsun (Design Thinking) — Nemendur fara í gegnum hönnunarferlið: samkennd, skilgreining, hugmyndavinna, frumgerð, próf
• Siðferðileg hönnun (Ethical Design) — Nemendur ígrunda siðferðileg sjónarmið í hönnunarferlinu

Að nemendur ígrundi framtíð stafrænnar vellíðunar og geti tekið upplýstar ákvarðanir um eigin tæknivenjur til framtíðar.

Nemendur skoða nýjustu þróun í tækni (gervigreind, sýndarveruleiki, IoT) og meta hvernig hún mun hafa áhrif á jafnvægi og vellíðan. Þeir búa til framtíðarsýn og persónulega yfirlýsingu um stafræna vellíðan.

• Fréttir og fræðigreinar um nýjustu tækni
• Google Docs eða Word

Nemendur kanna nýjustu tækniþróun (gervigreind í heilsugæslu, sýndarveruleiki, internetið alls) og ræða í hópum: Hvernig mun þetta hafa áhrif á jafnvægi okkar? Hverjir eru möguleikarnir? Hverjir eru hættunnar? Nemendur búa til framtíðarsenario (bestu/verstu útkomu) og skrifa að lokum persónulega yfirlýsingu: ‚Hin stafræna vellíðan mín' – leiðarljós um hvernig þeir vilja nýta tækni í framtíðinni.

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint flókinn texta um nýja tækni
• Tækni: Góð almenn tæknifærni og gagnrýnin hugsun
• Aðrar forsendur: Þekking á viðfangsefnum stafrænnar vellíðunar og borgaravitundar

• Framtíðargreining (Futures thinking) — Nemendur ígrunda mögulega framtíð og hvernig tækni gæti þróast
• Persónuleg yfirlýsing (Personal manifesto) — Nemendur skrifa eigin yfirlýsingu um stafræna vellíðan sem leiðarstjörnu

Að nemendur geti greint framtíðaráskoranir varðandi friðhelgi og nýta gagnrýna hugsun til að meta nýja tækni.

Nemendur rannsaka hvernig nýjasta tækni (Internet of Things, lífkennagreining, andlitsgreining) ögrar friðhelgi og skrifa framtíðargrein eða búa til kynningu.

• Fræðigreinar og fréttir um nýjustu tækni
• Google Docs eða Canva

Nemendur velja eina nýja tækni (IoT, lífkennagreining, andlitsgreining, stafræn gjaldmiðla) og rannsaka hvernig hún ögrar friðhelgi. Þeir finna a.m.k. þrjár heimildir og skrifa stutta fræðilega grein eða búa til kynningu sem svarar: Hvernig virkar tæknin? Hvaða persónuupplýsingum safnar hún? Hvaða hættur skapar hún? Hvaða lausnir eru mögulegar?

• Lestur: Nemandi getur lesið og greint fræðilegan texta um nýja tækni
• Tækni: Góð almenn tæknifærni og rannsóknarfærni
• Aðrar forsendur: Þekking á persónuverndarlögum og siðferðilegum álitamálum

• Framtíðargreining — Nemendur spá fyrir um hvernig tækni mun hafa áhrif á friðhelgi í framtíðinni
• Rannsóknarritgerð — Nemendur skrifa fræðilega grein um nýja tækni og friðhelgi

Að nemendur geti framkvæmt netöryggisgát á eigin stafræna umhverfi og greint veikleika.

Nemendur framkvæma ‚öryggisúttekt' á eigin tækjum og reikningum, greina veikleika og búa til áætlun til úrbóta.

• Tölva eða spjaldtölva
• HaveIBeenPwned.com
• Gátlisti öryggisúttektar (kennarinn útbýr)

Nemendur fá gátlista öryggisúttektar sem nær yfir: lykilorð (styrkur, endurnotkun), 2FA (virkt?), friðhelgisstillingar (félagsmiðlar), vafrinn (vafrakökur, viðbætur), forrit (heimildir, uppfærslur). Þeir fara kerfisbundið í gegnum gátlistann og meta eigið öryggi. Þeir greina veikleika og búa til áætlun: hvað þarf að laga strax, hvað getur beðið. Nemendur deila (ekki persónulegum niðurstöðum, heldur) almennum ráðleggingum.

• Lestur: Nemandi getur fylgt tæknileiðbeiningum og skrifað skýrslu
• Tækni: Góð tæknifærni og þekking á netöryggisverkfærum
• Aðrar forsendur: Reynsla af lykilorðum, 2FA, friðhelgisstillingum og vafranum

• Hagnýtt verkefni — Nemendur framkvæma raunverulega öryggisúttekt á eigin tækjum
• Sjálfsskoðun og áætlanagerð — Nemendur meta eigin öryggi og búa til áætlun til úrbóta

Að nemendur noti þekkingu sína til að hafa jákvæð áhrif á persónuvernd í samfélaginu.

Nemendur búa til herferð, vefsíðu eða kennsluefni sem eykur meðvitund um persónuvernd í skólasamfélaginu eða víðar.

• Canva, Google Sites eða sambærilegt
• SAFT.is og Persónuvernd.is

Nemendur velja form og markhóp fyrir persónuverndarherferð: vefsíða fyrir skólann, kynning fyrir foreldra, myndband á félagsmiðlum, bæklingur fyrir yngri nemendur. Þeir rannsaka viðfangsefnið, hanna efnið, búa það til og kynna. Bekkurinn metur hvert verkefni og besta efnið er gefið út á vegum skólans.

• Lestur: Nemandi getur unnið sjálfstætt að stóru verkefni
• Tækni: Góð færni í stafrænum verkfærum og miðlun
• Aðrar forsendur: Heildstæð þekking á persónuvernd og netöryggi

• Þjónustunám (Service Learning) — Nemendur nota þekkingu sína til þess að þjóna samfélaginu
• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til raunverulegt efni sem hefur áhrif utan kennslustofunnar

Að nemendur skilji hvernig gagnamiðlarar (data brokers) safna, selja og nota persónuupplýsingar og hvernig viðskiptalíkan flestra ókeypis netþjónusta byggist á söfnun gagna. Nemendur þróa gagnrýna sýn á eigið hlutverk í stafrænu hagkerfi.

Nemendur kanna viðskiptalíkan helstu tæknifyrirtækja og hvernig persónuupplýsingar hafa orðið ein verðmætasta varan í heimshagkerfinu. Þeir læra um gagnamiðlara, markvissar auglýsingar og hvernig reiknirit nota stafrænt fótspor til að spá fyrir um hegðun. Nemendur framkvæma rannsókn á eigin auglýsingasnið og greina hvaða forsendur liggja að baki.

• Google Ad Settings
• Google Docs

1) Kennari kynnir viðskiptalíkan netsins — 'Ef þjónustan er ókeypis, ertu varan' (15 mín). 2) Nemendur skoða Google Ad Settings og skrá niðurstöður (10 mín). 3) Nemendur rannsaka gagnamiðlara og skrifa stutta greiningu í pörum (25 mín). 4) Hópumræða um siðfræðileg álitamál — er þetta ásættanlegt? (20 mín). 5) Ígrundun og samantekt (10 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og greint flókna fræðilega texta
• Tækni: Nemendur hafa víðtæka reynslu af stafrænni tækni og samfélagsmiðlum
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa þekkingu á stafrænu fótspori, GDPR og persónuvernd

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur rannsaka viðskiptalíkan tæknifyrirtækja og gagnamiðlara og draga ályktanir
• Gagnrýnin greining — Nemendur skoða eigið auglýsingasnið með gagnrýnum augum og meta forsendur

Að nemendur skoði hvernig stafræn auðkenni mótast og hvernig mismunandi hlutverk og ímyndir á netinu tengjast sjálfsmynd. Nemendur ígrunda samband á milli netveru og raunverulegs sjálfs og þróa meðvitund um áhrif stafrænna auðkenna á daglegt líf.

Nemendur kanna hvernig stafræn auðkenni mótast — frá notendanöfnum og prófílmyndum til efnis sem þeir deila og samfélagsmiðla sem þeir nota. Þeir skoða hvernig reiknirit móta upplifun þeirra og hvernig stafræn sjálfsmynd getur verið ólík raunverulegu sjálfi. Nemendur búa til greiningarverk þar sem þeir bera saman stafræn auðkenni og raunverulega sjálfsmynd.

• Greiningarvinnublað
• Canva

1) Kennari kynnir hugtakið stafræn auðkenni og dæmi (15 mín). 2) Nemendur fylla út greiningarvinnublað — stafræn ég vs raunverulega ég (20 mín). 3) Nemendur ræða í pörum um niðurstöður og bera saman reynslu (15 mín). 4) Nemendur búa til sjónræna kynningu á niðurstöðum sínum í Canva (20 mín). 5) Sameiginleg umræða og ígrundun (10 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið fræðilega texta og greint flókin hugtök
• Tækni: Nemendur hafa víðtæka reynslu af samfélagsmiðlum og stafrænni tjáningu
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa áður skoðað stafrænt fótspor og stafræna ímynd

• Ígrundun og sjálfsskoðun — Nemendur ígrunda eigin stafræn auðkenni og hvernig þau endurspegla — eða endurspegla ekki — raunverulega sjálfsmynd
• Samanburðargreining — Nemendur bera saman ólík stafræn auðkenni (á Instagram vs LinkedIn vs leikaauðkenni) og greina mun

Að nemendur skoði framtíðaráskoranir persónuverndar í ljósi gervigreindar, andlitsgreiningar og aukinna eftirlitsmöguleika. Nemendur þróa eigin afstöðu til jafnvægis á milli öryggis og frelsis í stafrænu samfélagi.

Nemendur skoða hvernig gervigreind og ný tækni breyta landslagi persónuverndar. Þeir kanna tilvik eins og andlitsgreiningu, lögreglueftirlit, samfélagseinkunnakerfi og gervigreindardrifna auglýsinga. Nemendur halda rökræðu um hvort aukið eftirlit sé ásættanlegt í nafni öryggis og búa til afstöðuskjal þar sem þeir rökstyðja eigin skoðun.

• Fréttaheimildir og greinar
• Google Docs

1) Kennari kynnir framtíðaráskoranir persónuverndar — gervigreind, andlitsgreining, eftirlitskerfi (15 mín). 2) Nemendur lesa og greina fréttir/greinar í pörum (15 mín). 3) Skipulögð rökræða í bekknum — eftirlit vs frelsi (20 mín). 4) Nemendur skrifa afstöðuskjal þar sem þeir rökstyðja eigin skoðun (20 mín). 5) Samantekt og ígrundun (10 mín).

• Lestur: Nemendur geta lesið og greint flókna fræðilega texta og fréttir
• Tækni: Nemendur hafa víðtæka þekkingu á stafrænni tækni og gagnasöfnun
• Aðrar forsendur: Nemendur hafa þekkingu á GDPR, persónuvernd og stafrænu fótspori

• Rökræða — Nemendur skipta sér í tvær hliðar og rökræða hvort aukið stafrænt eftirlit sé réttlætanlegt
• Greining fjölmiðlaefnis — Nemendur greina fréttir og greinar um gervigreind og persónuvernd og meta áreiðanleika

Að kenna nemendum um stafræn mannréttindi og hvernig þau tengjast virðingu, réttlæti og ábyrgð í stafrænu umhverfi, með sérstaka áherslu á íslenskt og alþjóðlegt lagaumhverfi.

Nemendur skoða stafræn mannréttindi í alþjóðlegu og íslensku samhengi. Kennarinn notar Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og íslensk lög til að sýna hvernig réttindi og skyldur birtast á netinu. Nemendur greina raunveruleg mál þar sem stafræn mannréttindi voru brotin og þróa tillögur að úrbótum.

• Tölvur með nettengingu
• Lagaákvæði og mannréttindaskjöl

1. Kennarinn kynnir: Hvað eru stafræn mannréttindi? Eiga mannréttindi við á netinu? 2. Nemendur ræða og deila hugmyndum. 3. Kennarinn sýnir útdrátt úr Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna og tengir við stafrænt umhverfi. 4. Nemendur fá útdrátt úr íslenskum lögum sem tengjast stafrænum réttindum (persónuverndarlög, hegningarlög). 5. Nemendur vinna í hópum: Veldu eitt mannréttindi og sýndu hvernig það á við á netinu. 6. Hópar rannsaka raunverulegt dæmi þar sem þetta réttindi var brotið. 7. Hópar kynna niðurstöður og bekkurinn ræðir. 8. Nemendur skrifa stutta grein: Stafræn mannréttindi sem skipta mig mestu máli og hvers vegna.

• Lestur: Nemendur geta lesið og greint flókinn fræðilegan texta sjálfstætt.
• Tækni: Framúrskarandi færni í notkun tölvu og rannsóknarverkfæra.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta beitt gagnrýnni hugsun á flókin lagaleg og siðferðileg álitamál.

• Lagaleg og mannréttindagreining — Nemendur greina lagatexta og mannréttindaskjöl og beita þeim á stafrænar aðstæður.
• Raunverulegt dæmi (case study) — Nemendur rannsaka raunverulegt mál þar sem stafræn mannréttindi voru brotin.

Að kenna nemendum að skilja hvernig reiknirit og hönnun samfélagsmiðla geta aukið eða dregið úr hatursorðræðu og neikvæðum samskiptum, og hvernig tæknileg úrræði og siðferðileg hönnun geta breytt hlutum.

Nemendur skoða samspil reiknirits, hönnunar samfélagsmiðla og útbreiðslu hatursorðræðu. Kennarinn notar raunveruleg dæmi og rannsóknir til að sýna hvernig reiknirit geta aukið dreifingu neikvæðs efnis og hvernig hönnunarbreytingar geta dregið úr þeim. Nemendur greina kerfisbundna þætti og þróa tillögur að siðferðilegri hönnun.

• Tölvur með nettengingu
• Rannsóknargrein og greiningarsniðmát

1. Kennarinn spyr: Hvers vegna dreifast neikvæð skilaboð hraðar en jákvæð á samfélagsmiðlum? 2. Nemendur ræða og deila hugmyndum. 3. Kennarinn útskýrir hvernig reiknirit samfélagsmiðla virka: virknistuðlar (engagement), tilfinningaleg viðbrögð og dreifing efnis. 4. Kennarinn sýnir rannsóknarniðurstöður: neikvætt efni fær meiri dreifingu vegna reiknirits. 5. Nemendur greina í hópum: Hvernig hönnun eykur vandamálið? Hvaða hönnunarbreytingar gætu dregið úr? 6. Hópar þróa tillögu að 'siðferðilegri hönnun' samfélagsmiðils sem dregur úr hatursorðræðu. 7. Hópar kynna hönnunartillögur sínar. 8. Bekkurinn ræðir: Er hægt að leysa þetta með tækni einni saman? Hvað þarf til viðbótar?

• Lestur: Nemendur geta lesið og greint flókinn texta um tækni og samfélag sjálfstætt.
• Tækni: Framúrskarandi færni í notkun tölvu og skilningur á grunnhugmyndum um reiknirit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta hugsað gagnrýnið um samspil tækni og samfélags.

• Tækni-samfélagsgreining — Nemendur greina hvernig tæknileg hönnun hefur samfélagsleg áhrif og öfugt.
• Hönnunarverkefni (design thinking) — Nemendur nota hönnunarhugsun til að stinga upp á lausnum sem draga úr hatursorðræðu.

Að gefa nemendum tækifæri til að beita öllu sem þeir hafa lært um virðingu í stafrænu umhverfi í raunverulegu verkefni sem hefur áhrif á skólasamfélagið eða nærumhverfið.

Nemendur vinna lokaverkefni þar sem þeir beita þekkingu sinni um stafræna borgaravitund til að búa til raunverulegt verkefni sem stuðlar að virðingu í stafrænu umhverfi. Þetta getur verið fræðsluherferð, vefsíða, myndband, stefnuskjal eða annað skapandi verkefni. Áherslan er á frumkvæði, sköpun og samfélagslega ábyrgð.

• Tölvur með nettengingu
• Myndbandsforrit, vefsíðuhönnunarforrit, eða kynningarforrit
• Verkefnasniðmát og matsblað

1. Kennarinn kynnir lokaverkefnið: Búið til eitthvað sem gerir stafræna heiminn betri. 2. Kennarinn sýnir valkosti: fræðsluherferð, myndband, vefsíða, stefnuskjal, leikur, veggspjald. 3. Nemendur velja form og skipuleggja verkefni í hópum (2-3 í hóp) eða einstaklingslega. 4. Nemendur fylla út verkefnasniðmát: Hvað? Af hverju? Fyrir hvern? Hvernig? 5. Nemendur vinna sjálfstætt í tvo kennslutíma (fyrri hluti verkefnisins). 6. Hópar fá jafningjaendurgjöf frá öðrum hópi. 7. Nemendur ljúka verkefni og undirbúa kynningu. 8. Kynning: Hópar kynna verkefni sín fyrir bekknum eða skólanum. 9. Bekkurinn ræðir: Hvaða verkefni gætu haft raunveruleg áhrif? Hvernig getum við komið þeim í framkvæmd?

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað fræðilegan texta sjálfstætt.
• Tækni: Framúrskarandi færni í notkun tölvu og margvíslegra stafræns verkfæra.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að geta unnið sjálfstætt og í hópum að flóknu verkefni yfir lengri tíma.

• Verkefnamiðað nám (PBL) — Nemendur vinna raunverulegt verkefni frá hugmynd til framkvæmdar sem tengist virðingu í stafrænu umhverfi.
• Jafningjamat — Nemendur meta verkefni hvers annars og veita uppbyggilega endurgjöf.

Að nemendur öðlist djúpan skilning á fjölmiðlalæsi og geti greint hvernig stafrænn fjölmiðlaefni er mótað af hagsmuna-, valdaog markaðsöflum, sem er grundvöllur þess að vera upplýstur og virkur þátttakandi í lýðræðissamfélagi.

Nemendur kafa djúpt í fjölmiðlalæsi og skoða hvernig stafrænn fjölmiðlaefni er framleitt, dreift og neytt. Þeir greina viðskiptamódel samfélagsmiðla og fréttamiðla, skoða hvernig athyglishagkerfið (attention economy) hefur áhrif á efnisframleiðslu og kanna valdaaflið á bak við stafræna fjölmiðla. Nemendur framkvæma ítarlega fjölmiðlagreiningu á sjálfvaldu efni og setja fram niðurstöður á faglegum vettvangi. Kennslustundin krefst sjálfstæðrar hugsunar og djúprar greiningar.

• Ad Fontes Media Bias Chart
• Google Slides eða Prezi
• Google Scholar og fræðilegar heimildir

1. Staðfesting á undirbúningi (10 mín): Kennarinn kannar hvort nemendur hafi lesið/horft á undirbúningsefni um athyglishagkerfið. Stutt umræða í pörum þar sem nemendur deila lykilatriðum sem þeim fannst áhugaverð. 2. Fræðsla og umræða (15 mín): Kennarinn kynnir greiningarramma fyrir fjölmiðlagreiningu: Hver framleiddi efnið? Fyrir hverja? Hvaða tækni er notuð? Hvaða sjónarhorn vantar? Hvaða viðskiptahagsmunir liggja að baki? Nemendur taka þátt í umræðu og gefa dæmi. 3. Fjölmiðlagreining (35 mín): Nemendur velja sjálfir stafrænt fjölmiðlaefni til greiningar (fréttamiðilsgrein, YouTube-myndskeið, áhrifavaldaefni á samfélagsmiðlum, hlaðvarp o.þ.h.). Þeir framkvæma ítarlega greiningu með greiningarrammunum og skrá niðurstöður í kynningarforrit. Þeir bera kennsl á hvata á bak við efnið, markhóp, sannfæringaraðferðir og tengsl við athyglishagkerfið. 4. Kynningar og gagnrýni (20 mín): Nemendur kynna fjölmiðlagreiningu sína fyrir bekknum. Aðrir nemendur gefa uppbyggilega gagnrýni og spyrja spurninga. Kennarinn leiðir umræðu um sameiginlegt mynstur sem kemur fram.

• Lestur: Nemendur þurfa framúrskarandi lesskilning á íslensku og góðan lesskilning á ensku til að geta lesið fræðilega texta og alþjóðlegar heimildir.
• Tækni: Hæfni í upplýsingaleit, staðreyndakönnun og notkun samvinnuverkfæra. Nemendur þurfa reynslu af heimildagagnrýni og rökræðu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa að hafa þekkingu á bergmálsklefum, síunarblöðrum, staðreyndakönnun og sannfæringaraðferðum frá fyrri árgöngum.

• Djúp greining og rannsóknarstarf — Nemendur framkvæma ítarlega fjölmiðlagreiningu á sjálfvaldu efni þar sem þeir beita greiningarramma sem tekur til framleiðanda, markhóps, boðskaps, tækni, samhengis og áhrifa. Þetta krefst sjálfstæðrar hugsunar og gagnagreiningar.
• Flippað kennsluumhverfi — Nemendur undirbúa sig með því að lesa stuttan texta eða horfa á myndskeið um athyglishagkerfið fyrir tímann, svo að tíminn nýtist í djúpa umræðu og verkefnavinnu.

Að nemendur ígrundi eigin samfélagsmiðlanotkun á gagnrýninn hátt og þrói persónulega stefnu um meðvitaða og ábyrga notkun, þar sem þeir taka tillit til áhrifa á eigið velferð, samfélag og upplýsingaumhverfi.

Nemendur framkvæma ítarlega sjálfsrannsókn á eigin samfélagsmiðlanotkun, greina tíma og efni og velta fyrir sér áhrifum á eigið líf og samfélag. Þeir kanna rannsóknir á áhrifum samfélagsmiðla á andlega heilsu, félagslega hegðun og lýðræðislega þátttöku. Nemendur þróa persónulega stafræna stefnu (personal digital policy) þar sem þeir setja sér leiðarljós um meðvitaða notkun. Áhersla er á sjálfstætt ígrundun, gagnrýna hugsun og persónulega ábyrgð.

• Skjátímagögn (Screen Time / Digital Wellbeing)
• Google Forms
• Google Docs

1. Undirbúningur (fyrir tíma): Nemendur skrá skjátíma sinn síðustu viku og hvaða samfélagsmiðla þeir notuðu mest. Þeir svara nafnlausri könnun um samfélagsmiðlanotkun bekkjarins. 2. Gagnakynning (10 mín): Kennarinn sýnir samantekt á niðurstöðum könnunarinnar (nafnlaust). Nemendur ræða mynstur og samanburð við rannsóknir. 3. Rannsóknakynning (15 mín): Kennarinn fer yfir helstu rannsóknir um áhrif samfélagsmiðla: a) Andleg heilsa og samanburðarmenning, b) Síunarblöðrur og pólitísk einangrun, c) Athyglisbrestur og framleiðni, d) Jákvæð áhrif: félagslegt net, þátttaka og sjálfstjáning. Nemendur ræða hvað þeir þekkja af eigin reynslu. 4. Sjálfsgreining (20 mín): Nemendur greina eigin skjátímagögn og svara ígrundunarspurningum: Hvað kemur mér á óvart? Hvaða áhrif hefur notkunin á mig? Hvað vil ég breyta? Hvers vegna? 5. Persónuleg stafræn stefna (25 mín): Nemendur skrifa persónulega stafræna stefnu sem inniheldur: a) Greining á núverandi notkun, b) Markmið um meðvitaða notkun, c) Aðgerðir sem þeir munu grípa til, d) Hvernig þeir munu meta árangur. 6. Deiling í pörum (10 mín): Nemendur deila stefnu sinni með samnemanda og gefa hvort öðru endurgjöf.

• Lestur: Nemendur þurfa að geta lesið rannsóknarágrip og fréttaefni um áhrif samfélagsmiðla á íslensku og ensku.
• Tækni: Nemendur þurfa að kunna skil á stillingum samfélagsmiðla sinna og geta nálgast notkunargögn (screen time o.þ.h.).
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa þroska til að ígrunda eigin hegðun á gagnrýninn hátt og þekkingu á fjölmiðlalæsi frá fyrri kennslustundum.

• Sjálfsrannsókn og ígrundun — Nemendur safna gögnum um eigin samfélagsmiðlanotkun og greina þau á gagnrýninn hátt. Þetta persónulega viðfangsefni eykur áhugahvöt og tengingu við námsefnið.
• Gagnasöfnun og greining — Nemendur safna raunverulegum gögnum um notkun sína og notkun bekkjarins (nafnlaust) og greina mynstur. Þetta tengir tölfræðilega hugsun við persónulega reynslu.

Að nemendur sameini alla þekkingu og færni sem þeir hafa öðlast í samskiptareglum og orðræðu og beiti henni í sjálfstæðu lokaverkefni sem miðar að því að bæta stafrænt umhverfi í nánasta umhverfi þeirra.

Nemendur vinna sjálfstætt lokaverkefni þar sem þeir beita allri þeirri þekkingu og færni sem þeir hafa tileinkað sér í þættinum um samskiptareglur og orðræðu. Þeir velja sjálfir viðfangsefni sem tengist stafrænu borgaravitund og búa til efni sem miðar að því að fræða aðra – til dæmis fræðslumyndskeið, vefsíðu, hlaðvarpsþátt eða herferð á samfélagsmiðlum. Verkefnið krefst rannsókna, heimildanota, skapandi hugsunar og faglegrar framsetningu. Nemendur kynna verkefnin sín og fá endurgjöf frá jafningjum og kennara.

• Sjálfvalið miðlunarform (t.d. Canva, iMovie, Anchor, WordPress, Google Sites)
• Heimildaskráningarverkfæri (t.d. EasyBib eða handvirk heimildaskráning)
• Matskvarði (rubric)

1. Kynning á verkefni og matskvarða (10 mín): Kennarinn kynnir lokaverkefnið og matskvarðann. Nemendur velja viðfangsefni og miðlunarform. Dæmi um viðfangsefni: Fræðslumyndskeið um djúpfölsun, vefsíða um staðreyndakönnun, hlaðvarpsþáttur um bergmálsklefa, samfélagsmiðlaherferð um uppbyggileg samskipti á netinu. 2. Rannsókna- og undirbúningsfasi (25 mín): Nemendur rannsaka viðfangsefni sitt, safna heimildum og skipuleggja verkefnið. Kennarinn fer á milli og leiðbeinir. Nemendur skrá heimildir jafnóðum. 3. Framleiðslufasi (25 mín): Nemendur búa til efnið sitt – skrifa, hanna, taka upp eða setja saman efnið. Kennarinn er til ráðgjafar. 4. Jafningsmatsferli (10 mín): Nemendur skoða drög að verkefni samnemanda og gefa uppbyggilega endurgjöf samkvæmt matskvarðanum. 5. Kynning (10 mín): Nemendur kynna lykilatriði úr verkefnum sínum. Stutt umræða um hvað bekkurinn hefur lært yfir þættinn og hvernig þeir munu beita stafrænu borgaravitund sinni í framtíðinni. Athugasemd: Ef tíminn leyfir ekki kynningar allra nemenda, má ljúka þeim í næsta tíma.

• Lestur: Nemendur þurfa framúrskarandi lesskilning á íslensku og góðan á ensku til að framkvæma rannsóknir og nota heimildir.
• Tækni: Nemendur þurfa fjölbreytta stafræna færni: myndvinnslu, textaritun, kynningargerð eða myndskeiðavinnslu, allt eftir verkefnisformi.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa alla þekkingu og færni frá fyrri kennslustundum um samskiptareglur og orðræðu (heimildagagnrýni, bergmálsklefi, samskiptareglur, misinformation, staðreyndakönnun, rökræða, fjölmiðlalæsi og samfélagsmiðlanotkun).

• Verkefnamiðað nám (PBL) — Nemendur vinna sjálfstætt lokaverkefni sem er merkingarbært og tengist raunveruleika þeirra. Þeir hafa frelsi til að velja viðfangsefni og miðlunarform, sem eykur eignartilfinningu og áhugahvöt.
• Jafningjamat og gagnrýnin endurgjöf — Nemendur gefa hvort öðru skipulagða endurgjöf á lokaverkefni samkvæmt matskvarða. Þetta þjálfar bæði matshæfni og getu til að taka á móti gagnrýni.

Að þjálfa nemendur í sjálfstæðri greiningu og lausn flókinna tæknivandamála sem þeir gætu lent í utan skólans.

Nemendur fá raunveruleg flókin tæknivandamál og þurfa að greina og leysa þau algjörlega sjálfstætt. Þetta er lokamat á hæfni þeirra til vandamálalausnar og undirbýr þau fyrir fullorðinsábyrgð á eigin tæknimálum.

• Tölva með netaðgangi og kerfistólum
• Kerfistól (Task Manager, Event Viewer, Terminal)

Nemendur fá vandamál sem herma eftir raunverulegum aðstæðum: (1) Tölvan ræsist en stýrikerfið hleðst ekki — hvað gæti verið að? (2) Forrit sem var uppfært virkar ekki lengur — hvernig á að fara til baka? (3) Ókunnugur hugbúnaður birtist á tölvunni — er hann skaðlegur? Nemendur velja eitt vandamál og vinna sjálfstætt í 40 mínútur. Þau nota allar aðferðir: kerfistól, leit á netinu, greiningargátlista. Þau skrifa ítarlega skýrslu um ferli sitt. Síðan skiptast nemendur á skýrslum og gefa jafningjaendurgjöf. Að lokum kynna valdir nemendur lausnir sínar fyrir bekknum.

• Lestur: Mjög góður lestur á íslensku og ensku; getur lesið tæknilega skjölun
• Tækni: Nemandi hefur víðtæka reynslu af bilanaleit, kerfisstillingum og kerfistólum
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið algjörlega sjálfstætt og tekið ábyrgar ákvarðanir

• Sjálfstætt verkefnamiðað nám — Nemendur vinna sjálfstætt að raunverulegum tæknivandamálum
• Viðtalsaðferð (reflection) — Nemendur íhuga eigið ferli og meta hvað þeir lærðu

Að kenna nemendum grunnhugtök netkerfisfræði: IP-tölur, DNS, beinir, eldveggir og hvernig internetið virkar.

Nemendur dýpka skilning sinn á netkerfum og læra hvernig gögn ferðast um netið. Þau kynnast IP-tölum, DNS, beinum og eldveggjum og skilja hvernig þessi hugtök tengjast bilanaleit nettenginga.

• Tölva með netaðgangi
• Terminal / Command Prompt

Kennarinn útskýrir grunnhugtök netkerfisfræði með samlíkingum: IP-tala er eins og heimilisfang, DNS er eins og símaskrá, beinn er eins og pósthús, eldveggur er eins og öryggisverður. Nemendur opna Terminal/Command Prompt og nota: (1) ipconfig/ifconfig til að sjá eigin IP-tölu, (2) ping til að athuga tengingu við vefsíðu, (3) traceroute til að sjá leiðina sem gögn fara. Nemendur skrá niðurstöður og teikna „netkerfisstöðu” sem sýnir hvernig þeirra tæki tengist internetinu. Að lokum ræða nemendur: Hvað er eldveggur og hvers vegna er hann mikilvægur?

• Lestur: Mjög góður lestur; getur lesið tæknilega skjölun
• Tækni: Nemandi hefur reynslu af nettengingum og bilanaleit
• Aðrar forsendur: Nemandi skilur grunnatriði um tölvukerfi

• Samlíkingarkennsla og sjónrænt nám — Kennarinn notar samlíkingar (netið eins og póstkerfi) og teiknar upp netkerfi á töflu
• Verklegar rannsóknir — Nemendur nota netgreiningar til að rannsaka hvernig netið virkar

Að nemendur nýti þekkingu sína til að búa til kennsluefni og kenna öðrum um stafrænan stuðning og bilanaleit.

Nemendur búa til kennsluefni (myndband, leiðbeiningar eða kynning) um tækniaðstoð og bilanaleit sem ætlað er yngri nemendum eða öðrum sem þurfa aðstoð. Þetta styrkir eigin skilning og þjálfar samskiptahæfni.

• Tölva með myndvinnslu- eða kynningarhugbúnaði
• Google Slides / PowerPoint / Canva

Nemendur velja eitt efnissvið stafrænns stuðnings (t.d. bilanaleit, netöryggi, kerfisstillingar) og búa til kennsluefni fyrir yngri nemendur (1.-4. bekk) eða aðra sem þarfnast aðstoðar. Þau geta valið form: (1) Myndbandsleiðbeiningar, (2) Stafrænn leiðarvísir, (3) Lifandi kynning. Nemendur skipuleggja efnið, búa til drög, fá endurgjöf frá samnemanda og klára kennsluefnið. Að lokum kynna nemendur efnið fyrir bekknum eða yngri bekkjardeildum. Kennarinn og samnemendur meta kennsluefnið.

• Lestur: Mjög góður lestur; getur búið til skrifleg kennsluefni
• Tækni: Nemandi hefur víðtæka tæknifærni og getur útskýrt ferla
• Aðrar forsendur: Nemandi getur skipulagt og framkvæmt verkefni sjálfstætt

• Kennsla sem námsaðferð (Learning by Teaching) — Nemendur búa til kennsluefni og kenna öðrum, sem dýpkar eigin skilning
• Verkefnamiðað nám — Nemendur vinna sjálfstætt að stóru verkefni frá upphafi til enda

Að nemendur skilji áskoranir langtímavarðveislu gagna og hvernig stafrænir staðlar og opin snið tryggja aðgengi gagna til framtíðar.

Nemendur rannsaka langtímavarðveislu gagna: hvernig á að tryggja að gögn séu aðgengileg eftir mörg ár? Þeir skoða vandamál eins og úrelt skráarsnið, lokað snið (proprietary formats) og tæknilegar breytingar. Þeir læra um opin snið og staðla og hvernig stofnanir (t.d. Þjóðskjalasafn) varðveita gögn.

• Tölvur með nettengingu
• LibreOffice eða Google Docs
• Google Sheets eða Excel

Kennarinn spyr: „Ímyndaðu þér að þú findur disklingi frá 2003 — geturðu opnað skrárnar á þeim?” Hann sýnir dæmi um úrelta tækni: disklingur, VHS-spóla, MiniDisc. Kennarinn útskýrir vandamálið: tæknin breytist, snið úreldast, og gögn geta orðið óaðgengileg. Hann kynnir opinn snið (ODF, PDF/A, CSV, PNG, FLAC) á móti lokuðum sniðum (DOCX, PSD, HEIC) og útskýrir kosti opinna sniða fyrir langtímavarðveislu. Nemendur rannsaka í pörum: (1) Hvernig varðveitir Þjóðskjalasafn Íslands gögn? (2) Hvað er PDF/A og hvers vegna er það notað? (3) Hvað er „digital preservation” á alþjóðavísu? Þeir búa til samanburðartöflu í Google Sheets: Snið → Opið/lokað → Langtímavarðveisla → Notkun. Í seinni hlutanum búa nemendur til eigin „langtímavarðveisluáætlun” fyrir mikilvægustu gögn sín: Hvaða gögn á að varðveita til langs tíma? Á hvaða sniði? Hvar á að geyma? Hvernig á að tryggja aðgengi til framtíðar? Þeir kynna áætlanir sínar.

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni.
• Tækni: Örugg færni í skráarmeðhöndlun, skýjaþjónustu og gagnastjórnun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa sterkan grunn í skráarsniðum, gagnageymslu og öryggisafritun.

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur rannsaka raunveruleg dæmi um gagnatap vegna úreltra sniða og tækni.
• Verkefnamiðað nám — Nemendur búa til eigin langtímavarðveisluáætlun.

Að nemendur skilji alvarlegar ógnir við gagnageymslu (lausnarhugbúnaður, vefveiðar, gagnainnbrot) og geti verndað eigin gögn á ábyrgan hátt.

Nemendur rannsaka helstu netógnir sem beinast að gagnageymslu: lausnarhugbúnað (ransomware), vefveiðar (phishing), gagnainnbrot og spilliforrit. Þeir skoða raunveruleg tilvik, greina hvernig árásir virka og þróa eigin öryggisáætlun.

• Tölvur með nettengingu
• Dæmi um vefveiðar (phishing) — hermidæmi
• Google Docs eða Word

Kennarinn kynnir þrjár helstu ógnir: (1) Lausnarhugbúnaður — dulkóðar gögn og krefst lausnargjalds; (2) Vefveiðar — svikatölvupóstar sem reyna að stela upplýsingum; (3) Gagnainnbrot — þar sem óprúttnir aðilar ná í gögn fyrirtækis eða einstaklings. Kennarinn sýnir raunverulegt tilvik af hverju (t.d. WannaCry lausnarhugbúnaðurinn, raunveruleg vefveiðadæmi, gagnainnbrot hjá stóru fyrirtæki). Nemendur fá tíu tölvupóstadæmi — sum raunveruleg og sum vefveiðar — og þurfa að flokka: „Er þetta raunverulegt eða vefveiðar?” Þeir rökstyðja svörin. Kennarinn fer yfir rétt svör og útskýrir einkenni vefveiða: kýluslóðir, stafsetningarvillur, bráðatilfinning, rangar sendandaupplýsingar. Í seinni hlutanum búa nemendur til ítarlega öryggisáætlun: (1) Sterk lykilorð og lykilorðastjóri, (2) Tveggja þátta auðkenning, (3) Reglubundin öryggisafritun, (4) Hvernig bregðast á við ef árás á sér stað. Nemendur kynna áætlanir og bekkurinn metur þær.

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni.
• Tækni: Örugg færni í netnotkun og tölvunotkun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa grunnskilning á netöryggi, lykilorðum og persónuvernd.

• Tilfellisrannsókn — Nemendur rannsaka raunveruleg tilvik um netárásir og gagnaglöt.
• Hermun og æfing — Nemendur æfa sig í að greina vefveiðar í hermunarumhverfi.

Að nemendur sameini alla þá hæfni sem þeir hafa öðlast í varðveislu gagna og búi til heildstæða gagnastjórnunaráætlun sem nær yfir skipulag, afritun, öryggi og langtímavarðveislu.

Nemendur vinna sjálfstætt lokaverkefni þar sem þeir búa til heildstæða gagnastjórnunaráætlun. Áætlunin nær yfir alla þætti gagnastjórnunar: möppukerfi, nafnakerfi, skráarsnið, öryggisafritun (3-2-1), aðgangsstjórnun, persónuvernd, langtímavarðveislu og viðbragðsáætlun ef gögn tapast.

• Google Drive og/eða OneDrive
• Google Docs eða Word
• Google Sheets eða Excel
• Kynningarforrit (Google Slides eða PowerPoint)

Kennarinn kynnir lokaverkefnið: Nemendur búa til heildstæða gagnastjórnunaráætlun sem nær yfir alla þætti sem þeir hafa lært. Áætlunin skal innihalda: (1) Möppukerfi: Hvernig skipulegg ég gögn mín? (2) Nafnakerfi: Hvernig nefni ég skrár? (3) Skráarsnið: Hvaða snið nota ég og hvers vegna? (4) Öryggisafritun: 3-2-1 áætlun, sjálfvirk samstilling. (5) Aðgangsstjórnun: Hverjir hafa aðgang og á hvaða stigi? (6) Persónuvernd: Hvernig vernda ég viðkvæm gögn? (7) Langtímavarðveisla: Hvernig tryggi ég aðgengi til framtíðar? (8) Viðbragðsáætlun: Hvað ef gögn tapast? Nemendur byrja á greiningu: þeir skoða núverandi stöðu eigin gagnageymslu og skrifa niður hvað þarf að bæta. Þeir búa síðan til áætlunina og framkvæma hana: skipuleggja Drive, stilla afritun, yfirfara aðgang. Þeir skrifa áætlunina upp í skjal og búa til stutta kynningu. Í seinni hlutanum skiptast nemendur á áætlunum og gefa hvers öðrum gagnrýna endurgjöf: Vantar eitthvað? Er eitthvað sem mætti bæta? Nemendur ljúka endanlegri útgáfu og kynna.

• Lestur: Framúrskarandi lestrar- og greiningarfærni.
• Tækni: Örugg færni í öllum þáttum gagnastjórnunar: möppukerfi, afritun, dulkóðun, aðgangsstjórnun, skýjaþjónustu.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa alla þá hæfni sem þjálfuð hefur verið í 1.-9. bekk í varðveislu gagna.

• Verkefnamiðað nám (PBL) — Nemendur vinna sjálfstætt lokaverkefni sem sameinar alla þætti gagnastjórnunar.
• Jafningjayfirferð (peer review) — Nemendur meta gagnastjórnunaráætlanir hvers annars og gefa gagnrýna endurgjöf.

Að nemendur öðlist hagnýta reynslu af tölvubyggingu eða uppfærslu: velja hluta, setja saman og keyra í gang.

Nemendur fá tækifæri til að setja saman eða uppfæra tölvu. Þeir velja samhæfða hluta, skilja hvernig þeir tengjast á móðurborðinu og framkvæma samsetningu skref fyrir skref. Ef raunveruleg samsetning er ekki möguleg nota nemendur hermilíkan á netinu (PC Building Simulator). Þetta er hápunktur vélbúnaðarnámsins þar sem öll þekking frá fyrri árum kemur saman.

• Gamall tölvubúnaður til samsetningar eða uppfærslu
• PC Building Simulator (ef raunbúnaður er ekki til staðar)

Kennarinn kynnir verkefnið: Í dag setjum við saman (eða uppfærum) tölvu! Nemendur rifja upp samhæfni og öryggisreglur: jarðtengja sig (static), meðhöndla hluti varlega, lesa leiðbeiningar. Ef raunbúnaður er til staðar: nemendur vinna í hópum (2-3) og setja saman tölvu skref fyrir skref: (1) Setja örgjörva á móðurborð, (2) Setja kælikerfi, (3) Setja vinnsluminni, (4) Tengja geymslu (SSD/HDD), (5) Setja í kassi, (6) Tengja aflgjafa, (7) Tengja skjá og kveikja. Ef hermilíkan: nemendur nota PC Building Simulator og fylgja sömu skrefum. Nemendur skrá ferli sitt og taka myndir (ef mögulegt). Ef vandamál koma upp (tölva ræsist ekki) greina nemendur og laga. Að lokum kynna hópar ferli sitt og niðurstöður.

• Lestur: Mjög góður lestur á íslensku og ensku; getur lesið tæknilega handbók
• Tækni: Nemandi hefur víðtæka þekkingu á vélbúnaði, forskriftum og samhæfni
• Aðrar forsendur: Nemandi getur unnið varlega með viðkvæman búnað og fylgt ítarlegum leiðbeiningum

• Verklegt nám (hands-on) — Nemendur setja saman eða uppfæra tölvu í raun
• Jafningjakennsla — Nemendur sem klára fyrr aðstoða aðra og deila þekkingu

Að nemendur skilji hvernig gervigreind (AI) og nútímatækni eru að breyta tölvum og samfélaginu, og geti rætt um framtíðarþróun á gagnrýninn hátt.

Nemendur skoða hvernig gervigreind, vélanám og skammtakerfistölvur eru að breyta tölvunarfræðinni. Þau ræða hvernig AI er nú þegar hluti af daglegu lífi (röddstýring, tilmæli, sjálfkeyrandi bílar) og hvaða siðferðilegu spurningar þetta vekur. Nemendur íhuga framtíð tölva og hlutverk þeirra í henni.

• Tölva með netaðgangi
• AI-verkfæri til prófunar (t.d. Gemini í Google Workspace, Ragnar frá Kunnáttu, mynda-AI, þýðingaforrit)

Kennarinn kynnir: Gervigreind er hugbúnaður sem getur lært af gögnum og tekið ákvarðanir. Þetta er ekki eins og í kvikmyndum — þetta er raunveruleg tækni sem er þegar í símunum ykkar. Nemendur prófa AI-verkfæri: (1) Spyrja AI-spjallmenni spurningar og sjá hvernig það svarar, (2) Nota mynd-AI til að búa til mynd, (3) Prófa þýðingarforrit. Nemendur ræða: Hvernig virkar þetta? Er þetta „hugsun“? Nemendur rannsaka síðan AI í hópum: Hópur 1 — AI í heilbrigðisþjónustu, Hópur 2 — AI í samgöngum, Hópur 3 — AI og störf framtíðarinnar. Að lokum heldur bekkurinn rökræðu: „Er gervigreind góð eða hættuleg?“ þar sem nemendur taka afstöðu og rökstyðja. Nemendur skrifa íhugunargrein: Hvaða hlutverki mun AI gegna í mínu lífi eftir 10 ár?

• Lestur: Mjög góður lestur á íslensku og ensku; getur lesið greinar og rannsóknir
• Tækni: Nemandi hefur víðtæka þekkingu á tölvum og tækni
• Aðrar forsendur: Nemandi getur hugsað gagnrýnið, tekið afstöðu og rökstutt

• Rannsóknarmiðað nám — Nemendur rannsaka AI-tækni og safna dæmum
• Sókratísk rökræða — Kennarinn leiðir gagnrýna umræðu um siðferðileg álitamál AI

Að nemendur nýti alla þekkingu sína um tölvur og snjalltæki til að búa til kennsluefni eða veita tækniaðstoð og þjálfa þannig leiðtogahæfni.

Nemendur velja eitt efnissvið úr „Tölvur og snjalltæki“ og búa til námsefni, halda kynningu eða veita tækniaðstoð til yngri nemenda, samstarfsfólks eða samfélagsins. Þetta er lokaverkefni sem tengir saman alla þætti og þjálfar bæði tæknilega hæfni og miðlunarhæfni.

• Tölva með kynningar-/myndvinnsluhugbúnaði
• Google Slides / Canva / OBS (til myndbandagerðar)

Nemendur velja eitt efnissvið: (1) Tölvubygging og vélbúnaður, (2) Stýrikerfi og viðhald, (3) IoT og gervigreind, (4) Rafrænn úrgangur og sjálfbærni, (5) Netkerfi og tengingar. Þau velja markhóp: yngri nemendur (1.-4. bekk), samnemendur, kennara eða foreldra. Þau búa til kennsluefni í einu formi: (a) Kynning (Google Slides/Canva), (b) Myndbandsleiðbeiningar, (c) Prentaður leiðarvísir, (d) Lifandi kynning/verkstæði. Nemendur skipuleggja efnið, fá endurgjöf frá samnemanda, bæta og kynna. Ef mögulegt halda nemendur raunverulegt verkstæði fyrir yngri nemendur. Að lokum fylla nemendur út sjálfsmat: Hvað lærði ég af því að kenna? Hvað gekk vel? Hvað myndi ég gera öðruvísi?

• Lestur: Mjög góður lestur; getur búið til skrifleg kennsluefni
• Tækni: Nemandi hefur víðtæka þekkingu á tölvum, vélbúnaði, hugbúnaði og tækni
• Aðrar forsendur: Nemandi getur skipulagt stórt verkefni og unnið sjálfstætt

• Kennsla sem námsaðferð (Learning by Teaching) — Nemendur kenna öðrum og dýpka þannig eigin skilning
• Verkefnamiðað nám — Nemendur skipuleggja, búa til og kynna stórt sjálfstætt verkefni

Að kynna nemendum grunnatriði hlutbundinnar forritunar (OOP) í Python og sýna hvernig klösar og hlutir gera forrit skipulegri og endurnýtanlegri.

Nemendur læra hugtökin klasi (class), hlutur (object), eiginleiki (attribute) og aðferð (method). Þeir búa til einfaldan klasa og nota hann til að búa til marga hluti. Kennslan notar samlíkingu: Klasi er teikning eða leiðbeining – hlutur er raunverulega byggingin sem er smíðuð eftir teikningunni.

• Thonny eða VS Code
• Python 3

1. Kynning – Hvað er OOP? (15 mín): Kennarinn notar samlíkingu: Klasi er eins og teikning af húsi. Hlutur er raunverulega húsið. Sama teikningin getur gefið mörg hús – hvert með sinn lit og stærð (eiginleikar). Kennarinn sýnir dæmi: klasi 'Nemandi' með nafn, aldur og fall heilsa(). 2. Kóðað saman (20 mín): Kennarinn og nemendur skrifa saman: (a) class Gaeludyr: – klasi, (b) def __init__(self, nafn, tegund): – upphafsstilling, (c) self.nafn = nafn – eiginleiki, (d) def heilsa(self): – aðferð, (e) Búa til hluti: minn_hundur = Gaeludyr('Snati', 'hundur'). 3. Verkefnavinna (30 mín): Nemendur forrita leikjapersónukerfi: (a) Búa til klasa 'Persona' með nafn, HP (heilsustig), styrkur, (b) Aðferð 'rada_a(annar)' sem dregur HP frá öðrum, (c) Aðferð 'laekna(magn)' sem bætir HP, (d) Búa til 2-3 persónur og láta þær berjast (with print statements), (e) Bæta við while lykkju – bardagi heldur áfram þar til einn tapar. 4. Samantekt (15 mín): Nemendur sýna bardaga-kerfin sín. Kennarinn dregur saman: Klasi = teikning, Hlutur = bygging. OOP hjálpar okkur að skipuleggja flókin forrit.

• Lestur: Nemendur geta lesið og skrifað Python kóða á meðalstigi.
• Tækni: Nemendur þekkja breytur, lykkjur, skilyrði, lista, orðabækur og föll í Python.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa óhlutbundna hugsun og getu til að sjá mynstur.

• Samlíkinganám og smíði — Kennarinn notar samlíkingu við teikningar og byggingar til að útskýra klasa og hluti og nemendur smíða sín eigin kerfi.
• Kóðað saman og refactoring — Kennarinn sýnir fyrst forrit án klasa og endurbætir það síðan með klösum til að sýna ávinninginn.

Að nemendur skilji hvernig framendi (front-end) og bakendi (back-end) vefsíðu vinna saman og búi til einfalda fullstakk vefslausn.

Nemendur byggja vefsíðu sem tengir saman HTML/CSS/JavaScript framenda og Python Flask bakenda. Þeir búa til vefsíðu sem sendir gögn á bakenda sem vinnur úr þeim og sendir niðurstöðu til baka. Þetta gefur heildrænan skilning á vefforritun og hvernig hugbúnaður á netinu virkar.

• Python Flask
• VS Code
• HTML/CSS/JavaScript

1. Kynning – Hvernig virkar vefurinn? (10 mín): Kennarinn teiknar á töflu: Vafri (biðlari) → beiðni → Þjónn (bakendi) → svar. Samlíking: Þú pantar mat á veitingastað (beiðni) – kokkurinn eldair (bakendi) – þjónninn kemur með matinn (svar). 2. Flask uppsetning og 'Halló heimur' (15 mín): Kennarinn leiðir nemendur: (a) Setja upp Flask (pip install flask), (b) Skrifa minnsta Flask forritið: from flask import Flask; app = Flask(__name__); @app.route('/'); def hello(): return 'Halló heimur!', (c) Keyra og opna í vafra: localhost:5000. 3. HTML templates (15 mín): Kennarinn sýnir render_template og hvernig á að birta HTML síðu frá Flask. Nemendur búa til HTML síðu með formi. 4. Gagnasending (25 mín): Nemendur forrita fullstakk verkefni: (a) HTML form þar sem notandi skrifar nafn og velur efni, (b) Flask tekur á móti gögnum (request.form), (c) Python vinnur úr (t.d. búa til persónulega kveðju eða reikna eitthvað), (d) Niðurstaða birt á nýrri HTML síðu. Dæmi: Persónuleg vefsíða sem spyr um uppáhalds efni og býr til sérsniðna síðu. 5. Samantekt (15 mín): Nemendur sýna veflausnir. Kennarinn dregur saman: Þið eruð nú fullstakk-forritarar! Framendi + bakendi = fullkomin vefsíða.

• Lestur: Nemendur geta lesið HTML, CSS, JavaScript og Python kóða.
• Tækni: Nemendur þekkja HTML/CSS/JavaScript framendavinnu og Python forritun.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa skilning á hvernig vefurinn virkar (biðlari og þjónn).

• Kerfiskennsla (Systems Thinking) — Kennarinn sýnir hvernig allir hlutarnir vinna saman – vafri sendir beiðni, þjónn tekur á móti, Python vinnur úr gögnum, niðurstaða fer til baka.
• Stigvaxandi uppbygging — Nemendur byggja veflausnina skref-fyrir-skref, frá einföldum Flask þjóni upp í fulla virkni.

Að nemendur fari í gegnum allt hugbúnaðarþróunarferlið og búi til fullbúið forrit eða vefsíðu sem leysir raunverulegt vandamál og kynni það á faglegum hátt.

Nemendur velja verkefni sem tengist áhuga þeirra eða samfélagi og fara í gegnum faglegt þróunarferli: kröfugreining, hönnun, forritun, prófun og kynning. Þeir velja sjálfir tæknina (Python, vefsíða, app) og vinna sjálfstætt eða í litlum hópi. Verkefnið sameinar alla þá þekkingu sem nemendur hafa öðlast í grunnskóla.

• Nemandi velur sjálfur
• Git / GitHub
• Trello eða verkefnalisti

1. Verkefnisskilgreining (15 mín): Nemendur/hópar velja verkefni og fylla út verkefnisskilgreiningu: (a) Vandamálið sem á að leysa, (b) Markniðurstaða, (c) Notendahópur, (d) Tækni sem verður notuð, (e) Tímaáætlun (skipt í sprinta). Dæmi um verkefni: Vefsíða fyrir skólaviðburði, Python forrit sem greinir texta, micro:bit viðvörunarkerfi, spurningaleikur-app. 2. Hönnun og skipulag (15 mín): Nemendur hanna lausnina: (a) Wireframes eða flæðirit, (b) Skipting verkefnis í hluta (verkefnalisti), (c) Hvaða gögn þarf? Hvaða föll? Hvaða skjái? Setja upp verkefnalista (Trello eða á pappír). 3. Sprint 1 – Forritun (35 mín): Nemendur forrita fyrstu útgáfuna: (a) Setja upp grunnbygging, (b) Forrita helstu eiginleika, (c) Prófa jafnóðum, (d) Skrifa athugasemdir í kóðann. Kennarinn gengur á milli sem ráðgjafi – spyr frekar en segir til. 4. Stöðufundur og næstu skref (15 mín): Hópar segja frá stöðu: Hvað er klárað? Hvað er eftir? Hvar ertu fastur? Kennarinn og jafningjar gefa ráð. (Athuga: Þetta verkefni getur tekið fleiri en eina kennslustund – þetta er fyrsti sprintinn.)

• Lestur: Nemendur geta lesið, skrifað og flutt mál á íslensku og ensku.
• Tækni: Nemendur hafa víðtæka reynslu af forritun: Scratch, Python, HTML/CSS/JavaScript, micro:bit.
• Aðrar forsendur: Nemendur þurfa sjálfstæði, skipulag og getu til að vinna sjálfstætt eða í litlum hópi.

• Sjálfstætt verkefnamiðað nám — Nemendur taka ábyrgð á eigin verkefni frá upphafi til enda og kennarinn er leiðsögumaður.
• Agile nálgun (Sprint) — Nemendur vinna í stuttum lotum (sprints) þar sem þeir setja markmið, vinna og endurskoða á hverjum tímabili.